điều tra, đánh giá hiện trạng khai thác, sử dụng tài nguyên nước và xả nước thải vào nguồn nước trên địa bàn thị xã cửa lò, tỉnh nghệ an

Cùng với đó, nhu cầu về nước – gắn liền với các hoạt động khai thác, sử dụng nước mặt và nước ngầm, và nhu cầu xả nước thải – gắn liền với các hoạt động xả nước thải vào nguồn nước ngày

Trang 1

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

- -

VŨ HOÀI NAM

ĐIỀU TRA, ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG KHAI THÁC,

SỬ DỤNG TÀI NGUYÊN NƯỚC VÀ XẢ NƯỚC THẢI VÀO NGUỒN NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ CỬA LÒ,

TỈNH NGHỆ AN

LUẬN VĂN THẠC SĨ

HÀ NỘI, NĂM 2015

Trang 2

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

- -

VŨ HOÀI NAM

ĐIỀU TRA, ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG KHAI THÁC,

SỬ DỤNG TÀI NGUYÊN NƯỚC VÀ XẢ NƯỚC THẢI VÀO NGUỒN NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ CỬA LÒ,

Trang 3

H ọc viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page ii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất

kỳ luận văn nào khác

Tôi xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Tác giả luận văn

Vũ Hoài Nam

Trang 4

H ọc viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page iii

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, tôi nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ của các thầy cô, các anh chị, các bạn và gia đình Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới thầy TS Trịnh Quang Huy người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn, động viên và tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình nghiên cứu

Các thầy cô giáo trong Khoa Môi trường đã truyền đạt cho tôi kiến thức, kinh nghiệm trong quá trình học tập và nghiên cứu trên giảng đường

Công ty Cổ phần Tư vấn Đầu tư và Công nghệ môi trường HQ đã nhiệt tình cộng tác và giúp đỡ tôi trong quá trình điều tra, khảo sát và thu thập thông tin

Cuối cùng, xin gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình và bạn bè đã luôn sát cánh, đồng hành, giúp đỡ, chia sẻ, động viên và khích lệ tôi trong suốt thời gian học tập và thực hiện đề tài nghiên cứu này

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Tác giả luận văn

Vũ Hoài Nam

Trang 5

H ọc viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page iv

MỤC LỤC

1.2.1 Các yếu tố ảnh hướng dẫn tới suy giảm chất lượng tài nguyên nước 9

Trang 6

H ọc viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page v

3.2 Hiện trạng hoạt động khai thác, sử dụng nước trên địa bàn thị xã Cửa Lò 41

3.3 Hiện trạng xả nước thải vào nguồn nước trên địa bàn thị xã Cửa Lò 52 3.3.1 Ước tính tổng lượng nước thải trên địa bàn thị xã Cửa Lò 52

3.4 Hiện trạng công tác quản lý tài nguyên nước và các đối tượng xả thải 70 3.4.1 Hiện trạng quản lý tài nguyên nước trên địa bàn tỉnh Nghệ An 70

3.5 Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên nước trên địa

3.5.4 Giải pháp về nâng cao hiệu quả công tác quản lý tài nguyên nước 79

Trang 7

H ọc viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page vi

DANH MỤC BẢNG

1.1 Hiện trạng khai thác sử dụng nước và nhu cầu nước tại một số các đô

1.3 Tổng lượng dòng chảy năm, mùa theo các sông trên toàn tỉnh Nghệ An 5 1.4 Chất lượng nguồn nước mặt tại một số tỉnh vùng Bắc Trung Bộ và

1.5 Tải lượng các chất ô nhiễm trong nước thải công nghiệp năm 2009

1.6 Tải lượng một số chất ô nhiễm trong nước thải từ nông nghiệp đổ vào

3.2 Tổng lượng mưa năm trung bình tại các trạm mưa gần vùng điều tra 38 3.3 Thống kê lượng mưa trung bình năm, lớn nhất, nhỏ nhất tại các trạm 39

3.4 Các công trình khai thác và sử dụng nước mặt trên địa bàn thị xã 42 3.5 Kết quả nồng độ trung bình của một số thông số trong mẫu nước mặt

3.6 Kết quả phân tích mẫu nước mặt của các đối tượng sử dụng 48 3.7 Kết quả nồng độ trung bình của một số thông số trong mẫu nước 50

3.8 Tổng lượng nước sử dụng và nước thải tại các bệnh viện 55 3.9 Kết quả nồng độ trung bình của một số thông số trong nước thải của 56 3.10 Tông lượng nước sử dụng và xả thải của một số khách sạn tại thị xã

3.11 Kết quả nồng độ trung bình của một số thông số trong nước thải 58

Trang 8

H ọc viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page vii

3.16 Kết quả nồng độ trung bình của một số thông số trong nước thải các

3.19 Tổng hợp tình hình cấp giấy phép xả nước thải vào nguồn nước trên

3.21 Mức phạt đối với hành vi tiến hành xả thải không có giấy phép của các

cơ sở sản xuất – kinh doanh dịch vụ trên địa bàn thị xã Cửa Lò 76 3.22 Mức xử phạt đối với vi phạm sau cấp phép của các cơ sở sản xuất –

3.23 Mức thu phí xử lý nước thải của các loại hình sản xuất kinh doanh 77

Trang 9

H ọc viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page viii

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1 Đẳng trị mô đuyn dòng chảy trung bình nhiều năm tỉnh Nghệ An 6

Hình 3.5 Tỷ lệ phần trăm một số thông số vượt QCVN 09:2008/BTNMT 51

Hình 3.9 Tỷ lệ phần trăm các thông số vượt QCVN 14:2008 đối với nước

Hình 3.10 Tỷ lệ phần trăm các thông số vượt QCVN 40:2011 đối với nước

Hình 3.11 Cơ cấu cách thức xả nước thải của các cơ sở trong thị xã Cửa Lò 66

Hình 3.13 Tỷ lệ các nguồn tiếp nhận nước thải trong thị xã Cửa Lò 68Hình 3.14 Tỷ lệ cơ sở thực hiện và không thực hiện quan trắc định kỳ 75

Trang 10

H ọc viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp Page 1

MỞ ĐẦU

Tài nguyên nước ở Việt Nam được đánh giá là phong phú và đa dạng, bao gồm cả nguồn nước mặt và nước ngầm ở các thủy vực tự nhiên và nhân tạo Tuy nhiên, trong những năm qua, sự tăng nhanh về dân số và khai thác quá mức tài nguyên nước, tài nguyên đất và rừng đã làm suy kiệt nguồn nước; việc phát triển

đô thị và công nghiệp nhưng không có biện pháp quản lý chặt chẽ và xử lý các

chất thải lỏng, thải rắn theo yêu cầu cũng đã làm ô nhiễm nguồn nước

Với nguồn tài nguyên thiên nhiên sẵn có về lợi thế du lịch, dịch vụ và tốc

độ đô thị hóa, công nghiệp hóa ngày càng cao, thị xã Cửa Lò đang ngày càng trở thành một trong những vùng kinh tế - xã hội quan trọng của tỉnh Nghệ An Về tài nguyên nước mặt và nước ngầm, hiện chưa có các số liệu cụ thể về điều tra, kiểm

kê, đánh giá tài nguyên nước mặt và nước ngầm cho toàn tỉnh nói chung và cho khu vực thị xã Cửa Lò nói riêng, tuy nhiên dựa trên một số tài liệu điều tra, khảo sát về tài nguyên nước đã được tiến hành trên địa bàn tỉnh Nghệ An, có thể đánh giá sơ bộ rằng tài nguyên nước mặt và nước ngầm ở mức trung bình, mật độ sông suối tương đối thấp so với các khu vực khác trong tỉnh

Với vị thế địa lý và tài nguyên thiên nhiên tương đối thuận lợi, cùng với sự phát triển chung của cả tỉnh, tốc độ phát triển kinh tế - xã hội, đô thị hóa, công nghiệp hóa của thị xã những năm gần đây gia tăng mạnh mẽ Cùng với đó, nhu cầu về nước – gắn liền với các hoạt động khai thác, sử dụng nước mặt và nước ngầm, và nhu cầu xả nước thải – gắn liền với các hoạt động xả nước thải vào nguồn nước ngày càng tăng, đẩy các nguồn nước trong khu vực đứng trước nguy

cơ suy thoái, ô nhiễm và cạn kiệt

Trong khi nguồn nước mặt phân bố không đều, lưu lượng dòng chảy rất thấp vào mùa khô, lại đang có dấu hiệu suy thoái chất lượng và ô nhiễm cục bộ thì hoạt động khai thác sử dụng nước mặt và nước ngầm cho các mục đích sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, nuôi trồng thủy sản trong khu vực này vẫn ngày càng gia tăng Việc khai thác sử dụng nước quá mức và tràn lan, đặc biệt là tại các khu vực tập trung đông dân cư, các cơ sở sản xuất, kinh doanh,

Trang 11

làng nghề càng gây áp lực nặng nề lên nguồn nước mặt và nước ngầm cả về số lượng và chất lượng

Trước tình trạng các nguồn nước đã và đang đứng trước nguy cơ suy thoái,

ô nhiễm và cạn kiệt trong vài năm gần đây, công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên nước trên phạm vi toàn tỉnh đã và đang được quan tâm đẩy mạnh Tuy nhiên, công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên nước trong thời gian qua chưa hiệu quả vì còn gặp nhiều khó khăn Trong đó khó khăn cơ bản là thiếu các thông tin, dữ liệu

về tình hình khai thác, sử dụng tài nguyên nước và xả nước thải vào nguồn nước

Do đó, việc điều tra, thống kê, đánh giá hiện trạng các công trình khai thác, sử dụng tài nguyên nước và các hoạt động xả nước thải vào nguồn nước tại thị xã Cửa Lò để phục vụ công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên nước là rất cần thiết

Để đáp ứng nhiệm vụ quản lý về tài nguyên nước, quản lý việc khai thác,

sử dụng hợp lý, bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên nước thì cần tiến hành xây dựng và triển khai công tác điều tra, đánh giá hiện trạng khai thác sử dụng tài nguyên nước, xả nước thải vào nguồn nước trên phạm vi toàn tỉnh, trong đó thị

xã Cửa Lò

Xuất phát từ vấn đề trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài:

“Điều tra, đánh giá hiện trạng khai thác, sử dụng tài nguyên nước và xả nước thải vào nguồn nước trên địa bàn thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ An”

1.1 Mục tiêu của đề tài

Điều tra, đánh giá hiện trạng khai thác, sử dụng tài nguyên nước và xả nước thải vào nguồn nước nhằm phục vụ công tác quản lý và phát triển bền vững tài nguyên nước trên địa bàn thị xã Cửa Lò

1.2 Yêu cầu của đề tài

- Đề tài phải có đóng góp về mặt lý luận và thực tiễn;

- Thông tin thu thập phải mang tính cập nhật;

- Số liệu điều tra trung thực, kết quả điều tra phải mang tính đại diện;

- Tuân thủ chặt chẽ các phương pháp: phương pháp lấy mẫu, phương pháp phân tích

Trang 12

CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Tổng quan về tài nguyên nước

Nước trên Trái Đất phát sinh từ 3 nguồn: trong lòng đất, từ các thiên thạch

và từ lớp trên của khí quyển, trong đó, nguồn nước từ bên trong lòng đất là chủ yếu Nước hình thành trong quá trình phân hóa các lớp đá ở nhiệt độ cao, khi thoát dần ra lớp vỏ ngoài thì bốc hơi, cuối cùng ngưng tụ lại thành nước Các khối nước ban đầu khi thoát ra và ngưng tụ lại đã chảy tràn trên những miền trũng, tạo nên các đại dương mênh mông và sông hồ nguyên thủy Khối lượng nước ở trạng thái tự do phủ trên Trái Đất là 1,4 tỉ km3, chỉ bằng 1% trữ lượng ở

lớp vỏ giữa Tập trung chủ yếu trong thuỷ quyển với tỷ lệ là 97,2%, phần còn lại

trong khí quyển và thạch quyển Trong đó, 94% lượng nước là nước mặn, 2% là nước ngọt tập trung trong băng ở hai cực, 0,6% là nước ngầm, còn lại là nước sông và hồ

Trên phạm vi toàn cầu, lượng nước con người sử dụng trong một năm khoảng 35.000 km3, nước dùng cho sinh hoạt chiếm 8%, cho công nghiệp là 23%, và cho hoạt động nông nghiệp là 63%

Nước ngọt là nguồn tài nguyên tái tạo, tuy nhiên hiện nay khả năng cung cấp nước ngọt và sạch trên thế giới đang ngày càng giảm sút trong khi nhu cầu sử dụng lại tăng lên Dự báo đến năm 2030, nhu cầu về nước của thế giới sẽ tăng

thêm 40% và nhu cầu năng lượng sẽ tăng thêm 50% so với hiện tại (Tổng cục Môi trường, 2012) Tài nguyên nước sẽ tiếp tục phải chịu sức ép của các yếu tố

như tăng dân số, ô nhiễm, nắng nóng và hạn hán do sự nóng lên toàn cầu

Trước thực trạng thiếu hụt và suy thoái của tài nguyên nước hiện nay, các quốc gia trên thế giới cần chú trọng và có các biện pháp mạnh mẽ hơn nữa để bảo

vệ tài nguyên nước, hướng đến phát triển bền vững, đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội hiện tại và trong tương lai

1.1.1 Hiện trạng khai thác tài nguyên nước mặt

a Đặc điểm tài nguyên nước mặt Việt Nam

Vị trí địa lý và đặc điểm điều kiện tự nhiên đặc thù nên khoảng 60% lượng nước của cả nước tập trung ở lưu vực sông Cửu Long và 16% ở lưu vực sông

Trang 13

Hồng – Thái Bình, khoảng 4% ở lưu vực sông Đồng Nai, các lưu vực sông khác tổng lượng nước chiếm phần nhỏ còn lại

Tổng lượng nước mặt của các lưu vực sông trên lãnh thổ Việt Nam khoảng 830 – 840 tỷ m3/năm, nhưng chỉ có khoảng 310 – 315 tỷ m3 (37%) là nước nội sinh, còn 520 – 525 tỷ m3 (63%) là nước chảy từ láng giềng vào lãnh thổ Việt Nam Ví dụ như sông Hồng nguồn nước ngoại lai chiếm 50% tổng khối lượng nước bề mặt Còn với sông Mê Công (Cửu Long) có đến 90% tổng khối lượng nước bề mặt có nguồn gốc ngoại lai

Với dân số hơn 90 triệu người, Việt Nam có tổng lượng nước bình quân đầu người theo năm đạt khoảng 9560 m3/người, thấp hơn chuẩn 10000 m3/người/năm của quốc gia có tài nguyên nước ở mức trung bình theo quan điểm của Hiệp hội Nước Quốc tế (IWRA) Tính theo nước nội sinh thì Việt Nam hiện mới đạt khoảng 4000m3/người/năm, và đến năm 2025 có thể bị giảm xuống còn 3100 m3/người/năm Đặc biệt trong trường hợp các quốc gia thượng nguồn không có sự chia sẻ công bằng

và sử dụng hợp lý nguồn nước trên các dòng sông liên quốc gia thì Việt Nam chắc chắn sẽ phải đối mặt với nguy cơ khan hiếm nước, có khả năng sẽ xảy ra khủng hoảng nước, đe dọa đến sự phát triển ổn định về kinh tế, xã hội và an ninh lương thực Mực nước và lưu lượng trung bình cao nhất – thấp nhất trên các con sông trong giai đoạn từ 2006 đến nay có xu hướng giảm, điều này càng minh chứng rõ hơn cho các nhận định trên

Các hồ chứa (tự nhiên và nhân tạo), đập dâng và các công trình thủy lợi là một phần không thể thiếu của các lưu vực sông và thực tế cho thấy, dòng chảy của các con sông trong lưu vực đang được kiểm soát bởi các hồ chứa và đập nước Theo con số tính toán, tổng dung tích hữu ích của các hồ chứa nước ta vào khoảng 37 tỷ m3 (chiếm khoảng 4,5% của tổng lượng nước mặt trung bình năm)

Lưu vực sông Hồng – Thái Bình có 29 hệ thống thủy nông, 900 hồ chứa lớn và nhỏ, 1300 đập dâng, hàng nghìn trạm bơm điện lớn nhỏ, hàng vạn công trình tiểu thủy nông Lưu vực sông Hương với 100 hồ chứa các loại được xây dựng ở vùng trung du, miền núi và vùng cát Lưu vực sông Đồng Nai với 911 công trình, trong đó 406 hồ chứa, 371 đập dâng và cống, 134 trạm bơm và hệ thống thủy lợi Lưu vực sông Mê Công với kế hoạch phát triển 15 bậc thang thủy

Trang 14

điện, phía hạ lưu có 12 công trình đang được đề xuất (phần lớn các công trình

này nằm ở phía thượng lưu và không thuộc lãnh thổ Việt Nam)(Tổng cục Môi trường, 2012)

Những năm gần đây, do nhiều nguyên nhân, ở hạ lưu hầu hết các lưu vực sông, tình trạng suy giảm nguồn nước dẫn tới thiếu nước, khan hiếm nước không

đủ cung cấp cho sinh hoạt, sản xuất đang diễn ra ngày một thường xuyên hơn, trên phạm vi rộng lớn hơn và ngày càng nghiêm trọng, gây tác động lớn đến môi trường sinh thái các dòng sông, gia tăng nguy cơ kém bền vững của tăng trưởng kinh tế, xóa đói giảm nghèo và phát triển xã hội Thêm vào đó, tài nguyên nước trên các lưu vực sông ở Việt Nam đang bị suy giảm và suy thoái nghiêm trọng do nhu cầu dùng nước tăng cao trong sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, nuôi trồng thủy sản, thủy điện, làng nghề và do khả năng quản lý yếu kém Các hệ sinh thái rừng tự nhiên duy trì nguồn sinh thủy từ thượng nguồn các lưu vực cũng bị suy giảm trên diện rộng do nạn phá rừng, do canh tác nông nghiệp, khai khoáng và xây dựng

cơ sở hạ tầng An ninh về nguồn nước cho thấy sự phát triển bền vững và bảo vệ môi trường đang không được bảo đảm ở nhiều nơi, nhiều vùng ở nước ta

b Tổng hợp tài nguyên nước mặt trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Ước tính tổng lượng nước mặt trên toàn tỉnh Nghệ An vào khoảng 15,9 tỷ m3, trong đó mùa lũ là 11,0 tỷ m3, chiếm 69,2% tổng lượng dòng chảy cả năm và mùa cạn

(109m3)

Các sông thuộc sông Chu

(109m3)

Các sông độc lập ven biển

Trang 15

Hình 1.1 Đẳng trị mô đuyn dòng chảy trung bình nhiều năm tỉnh Nghệ An

1.1.2 Hiện trạng khai thác tài nguyên nước ngầm

a Hiện trạng tài nguyên nước ngầm Việt Nam

Nước ngầm đang được khai thác sử dụng rộng rãi ở nhiều nước trên thế giới và Việt Nam Hàng năm ở Mỹ khai thác sử dụng 569,45 tỷ m3, trong đó nước ngầm chiếm ¼ Ở Liên bang Nga hàng năm khai thác một lượng nước ngầm bằng 54,75 tỷ m3 Hiện nay, nguồn nước ngầm chiếm 35 – 50% tổng lượng nước cấp sinh hoạt cho các đô thị trên toàn quốc, nhưng đang có dấu hiệu suy giảm trữ lượng đồng thời bị ô nhiễm nghiêm trọng

Theo đặc điểm hình thành và tồn tại của nước ngầm trong các cấu trúc địa chất, phần đất liền lãnh thổ Việt Nam được chia thành 6 miền địa chất thủy văn

(Nguyễn Kim Cương, 1991) gồm: miền ĐCTV Đông Bắc Bộ, miền ĐCTV Tây

Bắc Bộ, miền ĐCTV đồng bằng Bắc Bộ, miền ĐCTV Bắc Trung Bộ, miền ĐCTV Nam Trung Bộ và miền ĐCTV đồng bằng Nam Bộ Ranh giới các miền được vạch theo các đứt gãy kiến tạo lớn

Các miền này có đặc điểm chung bởi phức bồn – khối chứa nước khe nứt, khe casto, khe nứt – lỗ hổng, khe nứt mạch

Trang 16

Trữ lượng khai thác tiềm năng của nước ngầm Việt Nam

Trữ lượng khai thác tiềm năng của nước ngầm được xác định trên cơ sở tính toán các nguồn hình thành trữ lượng bao gồm nguồn tự nhiên, nhân tạo và có thể bao gồm cả nguồn bổ sung được hình thành trong quá trình khai thác, trong

đó nguồn trữ lượng động tự nhiên là nguồn tạo nên sự khai thác ổn định lâu dài Trữ lượng tiềm năng có thể được đánh giá theo cấu trúc địa chất (miền, vùng ĐCTV) hoặc được đánh giá theo các thành tạo địa chất

Bảng 1.2 Hiện trạng khai thác sử dụng nước và nhu cầu nước tại một số các

đô thị ở Việt Nam đến năm 2020

Loại đô

thị Tên đô thị

Hiện tại 2020 m Nhu cầu đến 3 /ng.đêm

Nguồn nước m 3 đêm /ngày

Trang 17

này vào khoảng 1,47 triệu m3/ngày Nhưng thực tế, các nhà máy chỉ khai thác được 60 – 70% so với công suất thiết kế

b Tài nguyên nước ngầm tại tỉnh Nghệ An

Nước ngầm trên toàn tỉnh Nghệ An có tổng trữ lượng khai thác tiềm năng đạt 21,223 triệu m3, phân bố trong nhiều tầng chứa nước và có nhiều cấp độ trữ lượng khác nhau có thể khai thác phục vụ cho các mục đích dân sinh và phát triển nông nghiệp Sử dụng nguồn nước ngầm có thể đáp ứng được 60% nhu cầu dùng nước

Dải ven biển từ Quỳnh Lưu đến Cửa Hội có trữ lượng nước ngầm kém phong phú, chỉ phục vụ một phần cho tưới và sinh hoạt Vùng Vinh – Cửa Lò – Hưng Nguyên có trữ lượng nước lợ khá dồi dào, đạt 58,140 m3/ng có thể khai thác phục vụ nuôi trồng thủy sản

Nước ngầm ở Nghệ An chủ yếu được khai thác cho mục đích nông nghiệp

và dân sinh Trong nông nghiệp, nước được dùng theo nhiều quy mô khác nhau, trong đó, nước tưới mang tính tập trung chỉ có một số vùng như Bãi Ngang (Quỳnh Lưu), Diễn Thịnh, Diễn Hùng (Diễn Châu), Nghi Thạch, Nghi Ân (Nghi Lộc) và một vài nông trường

Bảng 1.3 Định hướng quy hoạch cấp nước phân theo các vùng

Vùng Diện tích

(ha)

Tầng khai thác

Nhu cầu dùng nước

Khả năng cấp nước (10 3 m 3 )

Đối tượng cấp nước

O3-S1

nghiệp cấp cho Vinh

nghiệp

màu Bãi Ngang –

Lộc

màu

Nguồn: Sở TNMT tỉnh Nghệ An, 2011

Trang 18

Vùng nước nhạt của tỉnh Nghệ An được chia làm 6 vùng: Vùng Nam Đàn, vùng Vinh – Cửa Lò, vùng Hoàng Mai, vùng Quỳnh Lưu, vùng Quỳ Hợp – Nghĩa Đàn, vùng Đô Lương – Diễn Châu Vùng nước nhạt được thăm dò, đánh giá theo các cấp trữ nước trên tổng diện tích 1147km2 cho thấy cấp B là 3096m3/ngày, cấp C1 là 17619 m3/ngày và cấp C2 là 1.010.000m3/ngày

Nước mặn và lợ phân bố chủ yếu ở dải ven biển từ Quỳnh Lưu, Yên Thành đến Hưng Nguyên Do bị ảnh hưởng của thủy triều,nước biển cũng như quá trình thành tạo, nước ngầm mặn và lợ thường phân bố ở tầng sâu và vùng cửa sông ven biển

1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tài nguyên nước

1.2.1 Các yếu tố ảnh hướng dẫn tới suy giảm chất lượng tài nguyên nước

- Phát triển dân số và quá trình đô thị hóa

Theo kết quả điều tra dân số của Tổng cục Thống kê và Quỹ Dân số Liên hợp quốc công bố ngày 17/12/2014 tại Hà Nội, dân số Việt Nam đạt gần 90,5 triệu người, số dân thành thị chiếm 31,8% số dân cả nước Dân số thành thị không ngừng tăng theo thời gian, mật độ dân số nước ta phân bố không đồng đều giữa các vùng Mật độ dân số cao nhất đạt 3589 người/km2 tại thành phố Hồ Chí Minh, tiếp đến là Hà Nội với 2013 người/km2

Dân số đông không chỉ tác động về mặt kinh tế - xã hội, quá trình đô thị hóa cũng là nguyên nhân gây biến động nguồn tài nguyên đất, theo đó, các sông hồ trong các đô thị ngày một bị thu hẹp dòng chảy hoặc bị lấp hoàn toàn để lấy đất phục vụ cho quá trình phát triển, xây dựng công trình giao thông, khu dân cư, v.v…

- Tăng trưởng kinh tế và việc sử dụng nước

Việt Nam đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Tuy nhiên, việc khai thác, sử dụng tài nguyên nước chưa hợp lý và thiếu bền vững đã và đang gây suy giảm tài nguyên nước, trong khi hiệu quả sử dụng nước còn thấp, tình trạng lãng phí nước sử dụng còn phổ biến

Theo thống kê của Dự án Đánh giá ngành nước 2008, tính trung bình trên phạm vi toàn quốc, trên 80% lượng nước mặt được sử dụng cho nông nghiệp, 11% cho nuôi trồng thủy sản, 5% cho công nghiệp và 3% cho cấp nước đô thị

Trang 19

Có 3 lưu vực, lượng nước cho tưới chiếm 90% tổng lượng nước sử dụng Lượng nước cho công nghiệp chiếm 14% tổng lượng nước sử dụng ở lưu vực sông Đồng Nai và 11% ở luu vực sông Đông Nam Bộ Lượng nước cho thủy sản chiếm 16%

ở lưu vực sông Mê Công và 26% ở lưu vực sông Đông Nam Bộ

- Suy giảm chất lượng rừng

Rừng có vai trò quan trọng trong việc điều tiết nguồn nước cho lưu vực Những năm gần đây, tổng diện tích rừng tăng lên, nhưng phần lớn diện tích tăng thêm là rừng trồng Độ che phủ rừng liên tục tăng lên từ 27,8% năm 1990 lên 39,5% năm 2010 Tuy nhiên, diện tích rừng nguyên sinh, rừng nhiều tầng đều bị giảm sút Hầu hết các vùng rừng tự nhiên đang bị suy giảm nghiêm trọng do nạn khai thác rừng trái phép

- Phát triển thủy điện

Với hệ thống sông ngòi dày đặc, nước ta có tiềm năng thủy điện khá lớn, với tổng công suất khoảng 35000 MW và điện lượng khoảng 300 tỷ kWh/năm, trong đó miền Bắc chiếm khoảng 60%, miền trung khoảng 27% và miền Nam chiếm khoảng 13% Tuy nhiên, tính toán về mức độ khả thi, thì thực tế chỉ có thể khai thác được khoảng 26000 MW (khoảng 100 tỷ kWh/năm) phân bố theo các

hệ thống sông: sông Đà 33%, sông Đồng Nai 13,8%, sông Sê San 10%, sông Vu Gia – Thu Bồn 5,2, sông Srepok 4%, sông Lô – Gâm – Chảy 3,8% và các sông khác 30,2%

Việc chuyển dòng của một số công trình thủy điện sang lưu vực khác thiếu sự xem xét đầy đủ tác động môi trường lên lưu vực, làm thay đổi đến chế

độ thủy văn, gây ra những tác động lớn đến các hệ sinh thái và hoạt động phát triển kinh tế - xã hội trên các lưu vực sông Điển hình có thể kể đến công trình chuyển nước từ lưu vực sông Đồng Nai sang nhóm sông Đông Nam Bộ đã gây ra tình trạng thiếu nước cho hoạt động phát triển công nghiệp và các nhu cầu cấp nước đô thị ở khu vực hạ lưu đặc biệt vào mùa khô

- Khai thác khoáng sản

Việt Nam được đánh giá là quốc gia có nhiều tiềm năng về khoáng sản với khoảng 60 loại, trong đó nhiều loại có trữ lượng lớn như boxit, titan, đất hiếm với

Trang 20

giá trị kinh tế lớn, đóng góp của ngành công nghiệp khai khoáng vào GDP ngày càng tăng

Theo tính toán, việc sản xuất 1 tấn than sẽ thải từ 1 – 3 m3 nước thải mỏ Như vậy, với sản lượng khai thác năm 2012 của ngành than là hơn 42 triệu tấn thì lượng nước thải thải ra môi trường trung bình khoảng hơn 70 triệu m3 Đây là nguyên nhân gây ô nhiễm nguồn nước mặt cho nhiều khu vực tại Mạo Khê, Uông Bí…

Theo kết quả phân tích mẫu nước của Nhà máy tuyển quặng sát Kbang

ngày 04/7/2011 (Tổng cục Môi trường, 2012) cho thấy có 3/7 chỉ tiêu vượt

QCVN, cụ thể: chỉ tiêu độ màu vượt 18 lần, COD vượt 3,6 lần và chất rắn lơ lửng vượt 39 lần

Công nghiệp khai khoáng hiện nay đã và đang để lại nhiều hậu quả lớn và khó khắc phục về mặt môi trường, xã hội Biểu hiện rõ nét nhất là việc sử dụng thiếu hiệu quả các nguồn khoáng sản tự nhiên gây ra tác động đến cảnh quan và hình thái môi trường, tích tụ hoặc phát tán chất thải, làm ảnh hưởng đến sử dụng nước, ô nhiễm môi trường, tiềm ẩn nguy cơ về dòng thải acid mỏ Những hoạt động này đang phá vỡ cân bằng hệ sinh thái

- Biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đã và đang diễn ra gây những biến động mạnh mẽ thông qua các hiện tượng thời tiết cực đoan, dị thường như nhiệt độ tăng, bão mạnh, mưa lớn, lũ lụt, hạn hán và nước biển dâng… Các biểu hiện của biến đổi khí hậu ngày càng thường xuyên và phổ biến hơn

Suy giảm nguồn nước cũng chịu ảnh hưởng của xu thế suy thoái do tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu Nhiệt độ không khí có xu thế ngày một tăng lên, đến năm 2070 dự báo nhiệt độ các vùng ven biển có khả năng tăng thêm 1,5oC, vùng nội địa tăng 2oC Việc này kéo theo lượng hơi nước bốc lên khoảng 7,7 – 8,4%, nhu cầu tưới tăng lên, lượng dòng chảy nước mặt sẽ giảm đi tương ứng khi lượng mưa mùa khô không đổi và thậm chí giảm Còn hiện tượng El-nino mỗi khi xuất hiện cũng gắn liền với việc gây hạn hán rất nặng nề ở nước ta

Trang 21

1.2.2 Hiện trạng tài nguyên nước mặt

* Nước thải sinh hoạt

Nước thải sinh hoạt chiếm trên 30% tổng lượng thải trực tiếp ra các sông hồ hay kênh rạch dẫn ra sông Theo số liệu tính toán, Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Hồng là 2 vùng tập trung nhiều lượng nước thải sinh hoạt nhất cả nước

Hiện nay, lưu vực sông khu vực miền Bắc nói chung và vùng đồng bằng sông Hồng nói riêng đã và đang chịu áp lực mạnh mẽ của quá trình gia tăng dân

số, quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa Các khu đô thị, khu dân cư và khu công nghiệp tập trung được hình thành và phát triển mạnh dọc theo các lưu vực sông Lượng nước thải sinh hoạt đổ vào các sông hàng năm đều tăng do tốc độ đô thị hóa cao Do đặc điểm điều kiện tự nhiên và tình hình phát triển kinh tế xã hội thuận lợi, tổng số dân khu vực miền Bắc lên đến gần 31,3 triệu người (chiếm

35,6% dân số toàn quốc)(Tổng cục Môi trường, 2012) Trong đó, dân số đô thị lên đến gần 8,1 triệu người (Tổng Cục Thống kê, 2012) Tỷ lệ tăng dân số hàng

năm vào khoảng 1%, dân số đô thị tăng nhanh gấp 3 lần mức tăng dân số cả nước Bên cạnh đó, không chỉ ở thành thị, mà tại khu vực nông thôn lượng nước thải sinh hoạt chiếm tỷ lệ rất lớn và tăng nhanh Hầu hết, nước thải sinh hoạt của các thành phố đều chưa được xử lý, trực tiếp đổ vào các kênh mương và chảy thẳng ra sông gây ô nhiễm môi trường nước mặt Phần lớn các đô thị đều chưa có nhà máy xử lý nước thải tập trung, hoặc đã xây dựng nhưng chưa đi vào hoạt động, hoặc hoạt động không có hiệu quả Tổng lượng nước thải từ các nguồn khác nhau của thành phố Hà Nội thải ra lưu vực sông Nhuệ - Đáy khoảng 670.000 m3, trong đó 620.000 m3 (chiếm 93% tổng lượng nước thải) chưa được

xử lý xả thẳng vào hệ thống thoát nước Tại thành phố Hà Nội, hiện nay mới chỉ

có 4 trạm xử lý nước thải tập trung (Kim Liên, Trúc Bạch, Bắc Thăng Long – Vân Trì và một trạm xử lý nhỏ trong khu đô thị mới Mỹ Đình) với tổng công suất thiết kế là 50000 m3/ngày.đêm nhưng hầu hết các trạm xử lý nước thải sinh hoạt tập trung này có tỷ lệ xử lý còn rất thấp so với yêu cầu (Tổng cục Môi trường, 2012)

Trang 22

Vùng Đông Nam Bộ với 3 trung tâm đô thị lớn: Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu, là vùng có mức độ đô thị hóa cao nhất cả nước, khu vực có tỷ lệ dân cư sống ở các đô thị cao nhất cả nước Hiện nay, tỷ lệ dân số thành thị khu vực này chiếm 57,1% (năm 1999 là 55,1%), tỷ lệ tăng dân số cũng cao nhất cả nước (3,2%/năm), mật độ dân số cao thứ nhì cả nước (631 người/km2) Khu vực này luôn là địa điểm thu hút các luồng di dân, là vùng nhập

cư cao nhất với tỷ suất di cư thuần là 10,77% Các khu công nghiệp và các thành phố lớn luôn có sức hút mạnh mẽ, nhiều người chuyển đến làm ăn sinh sống Trong số các nguồn tiếp nhận nước thải đô thị, sông Sài Gòn tiếp nhận lượng chất thải nhiều nhất với 76,21% tổng lượng nước thải và 66,6% tổng lượng thải BOD5 Đây là một trong những nguồn thải cơ bản nhất gây nên tình trạng ô nhiễm môi trường nước trên lưu vực, đặc biệt là ô nhiễm hữu cơ, ô nhiễm do dầu

mỡ, chất hoạt động bề mặt và vi trùng gây bệnh Tuy nhiên, cho đến nay, trong tất cả các đô thị trên lưu vực hệ thống sông Đồng Nai, chỉ có thành phố Hồ Chí Minh triển khai lắp đặt một số hệ thống xử lý nước thải tập trung

Mật độ dân số tại vùng Bắc Trung Bộ và duyên hải miền trung thấp hơn vùng đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long Do đó, nước thải sinh hoạt không phải là sức ép lớn đến môi trường nước của toàn vùng

Bảng 1.4 Chất lượng nguồn nước mặt tại một số tỉnh vùng Bắc Trung Bộ

và duyên hải miền Trung

Trang 23

Với đặc trưng dân cư thưa nhất cả nước, mật độ dân cư là 97 người/km2,

so với trung bình cả nước là 265 người/km2, Tây Nguyên là vùng phát thải nước thải sinh hoạt khá thấp Hầu hết nước thải sinh hoạt đều xả thẳng ra sông hồ hay kênh mương

* Nước thải công nghiệp

Trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nhiều ngành công nghiệp được mở rộng với quy mô sản xuất, cũng như phạm vi phân

bố Cùng với đó là sự tăng lượng nước thải lớn, nhưng mức đầu tư cho hệ thống

xử lý nước thải chưa đáp ứng yêu cầu

Phát triển công nghiệp ở đồng bằng sông Hồng đã có quá trình lịch sử lâu dài và đã hình thành các trung tâm công nghiệp, phân bố chủ yếu ở các tỉnh thành như Hà Nội, Hải Phòng, Hải Dương, Quảng Ninh… Tuy nhiên, đến nay vẫn còn tình trạng nhiều khu công nghiệp, nhiều nhà máy lớn xả nước thải chưa qua xử lý xuống hệ thống sông, hồ xung quanh đã gây ô nhiễm nguồn nước tại nhiều đoạn sông trong lưu vực Năm 2010, Tổng Cục Môi trường đã tiến hành thanh tra 33

cơ sở sản xuất và 23 khu công nghiệp trên địa bàn các tỉnh nằm trên lưu vực sông Nhuệ - Đáy, kết quả cho thấy, có tới 20 cơ sở xả nước thải vượt QCVN về nước thải công nghiệp từ 2 đến 10 lần trở lên Đồng thời cũng chưa thực hiện các nội dung cam kết trong báo cáo đánh giá tác động môi trường hay cam kết bảo vệ môi trường, dẫn đến ô nhiễm môi trường ở một số nơi vẫn tiếp diễn Đặc biệt, tình trạng thải nước thải chưa xử lý vào hệ thống thoát nước mưa vẫn khá phổ biến, gây khó khăn trong việc quản lý và kiểm soát ô nhiễm môi trường ở các khu công nghiệp

Khu vực Trung du và miền núi phía Bắc có tài nguyên khoáng sản phong phú, do đó đã hình thành nhiều loại hình sản xuất công nghiệp, điển hình như khai thác, chế biến khoáng sản tại các tỉnh Hà Giang, Thái Nguyên… Đây được xem là thế mạnh phát triển của khu vực Với thế mạnh của vùng, hoạt động công nghiệp vùng này chủ yếu là phát triẻn các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và một số cơ sở sản xuất kinh doanh thuộc nhiều loại hình sản xuất khác nhau như: sản xuất luyện cán thép, sản xuất giấy, sản xuất hóa chất, khai khoáng Nước

Trang 24

thải thường có hàm lượng TSS, kim loại nặng, dầu mỡ khá cao, chứa nhiều chất hữu cơ (BOD5, COD) Do nước thải không được xử lý khi thải ra môi trường nên trên các sông chính và sông nhánh tại một số khu vực đã và đang xuất hiện tình trạng ô nhiễm cục bộ

Tính đến năm 2012, trên toàn bộ lưu vực hệ thống sông Đồng Nai có 114 khu công nghiệp đang hoạt động, trong đó tập trung ở 4 tỉnh, thành phố thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía nam (Bình Dương, Đồng Nai, Hồ Chí Minh, Bà Rịa – Vũng Tàu) Số lượng khu công nghiệp đã có hệ thống xử lý nước thải là 79/114 khu công nghiệp, tập trung chủ yếu tại Bình Dương và Đồng Nai

Bảng 1.5 Tải lượng các chất ô nhiễm trong nước thải công nghiệp năm 2009

trên lưu vực sông Đồng Nai Tên nguồn

thài

Tải lượng (Kg/ngày)

DO SS TSS COD BOD5 N-NO2 N-NO3 SUNFUA

Nguồn: Tổng Cục Môi trường, 2010

Ngoài các khu công nghiệp đã nêu, trên hệ thống sông Đồng Nai còn có trên 57000 cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp với quy mô và ngành nghề khác nhau nằm phân tán rộng khắp các địa phương trên lưu vực

Trang 25

Hiện chưa có số liệu thống kê đầy đủ về tình hình hoạt động cũng như các dữ liệu nguồn thải từ các cơ sở này Tuy nhiên có thể nhận xét đây là nhóm nguồn thải công nghiệp chính gây ô nhiễm nguồn nước lưu vực hệ thống sông Đồng Nai, vì phần lớn đều xả thẳng nước thải ô nhiễm ra môi trường

* Nước thải nông nghiệp

Bên cạnh những nguồn thải từ sinh hoạt và hoạt động công nghiệp, nguồn thải nông nghiệp cũng là vấn đề đáng quan tâm hiện nay Đó là nguyên nhân chính gây ảnh hưởng đến nguồn nước tại những địa phương có nền kinh tế nông nghiệp phát triển mạnh như đồng bằng sông Cửu Long Nước thải từ hoạt động nông nghiệp có chứa hóa chất bảo vệ thực vật, hay thuốc trừ sâu, là thành phần độc hại cho môi trường và sức khỏe con người Đặc biệt, các khu vực này đời sống dân cư gắn liền với nguồn nước sông, dùng làm nước sinh hoạt hoặc sử dụng để nuôi trồng thủy sản

Theo tính toán chưa đầy đủ nhu cầu sử dụng phân bón cho các hoạt động sản xuất nông nghiệp của khu vực phía Bắc chiếm 30 – 40% tổng nhu cầu toàn quốc Lượng hóa chất và phân bón nêu trên là nguồn gây ô nhiễm đáng kể cho các con sông trong mùa mưa, khi các chất gây ô nhiễm bị rửa trôi sau các mùa mưa lũ

Đồng bằng sông Hồng là khu tập trung nhiều làng nghề nhất trong cả nước với gần 900 làng nghề (chiếm gần 60% tổng số làng nghề trên cả nước) Các làng nghề này chủ yếu với quy mô sản xuất thủ công, lạc hậu, nhỏ lẻ, phần lớn không

có các công trình xử lý nước thải… đã và đang làm cho chất lượng nước tại nhiều làng nghề suy giảm nghiêm trọng, ảnh hưởng tới sức khỏe cộng đồng và ngày càng trở nên bức xúc, được cộng đồng hết sức quan tâm Lưu vực hệ thống sông Đồng Nai có khoảng 710 làng nghề tiểu thủ công nghiệp với một số loại hình: chế biến thực phẩm, chiếu cói, sơn mài, mây tre, chế biến kim loại và một

số loại hình khác Phần lớn các cơ sở tiểu thủ công nghiệp tại các làng nghề có công nghệ đơn giản, mặt bằng sản xuất nhỏ, khả năng đầu tư cho hệ thống xử lý nước thải rất hạn chế, do đó đã gây ô nhiễm môi trường khá trầm trọng với những đặc trưng khác nhau cho mỗi loại hình

Trang 26

Nghề nuôi trồng thủy sản nước ngọt đang phát triển mạnh, điển hình nhất

là vùng Đông Nam Bộ Trên toàn vùng Đông Nam Bộ, năm 2010, sản lượng nuôi đạt 94382 tấn/năm Nước thải và các chất thải từ hoạt động nuôi trồng thủy sản thường không được kiểm soát, xử lý mà trực tiếp thải vào các môi trường nước mặt trong lưu vực sông Thêm vào đó, sự cố do tôm cá chết hàng loạt không được xử lý kịp thời cũng lại trở thành nguồn gây ô nhiễm môi trường nước mặt

Bảng 1.6 Tải lượng một số chất ô nhiễm trong nước thải từ nông nghiệp

đổ vào kênh rạch năm 2009

Trang 27

1.2.3 Hiện trạng tài nguyên nước ngầm

- Ô nhiễm Coliform

Vấn đề đáng báo động là nguồn nước ngầm của Việt Nam đang đối diện với dấu hiệu ô nhiễm Coliform vượt Quy chuẩn cho phép từ hàng trăm đến hàng nghìn lần Tình trạng ô nhiễm Photphat cũng có xu hướng tăng theo thời gian Tại Hà Nội, số giếng khoan có hàm lượng Photphat cao hơn mức cho phép (0,4 mg/l) chiếm tới 71% Còn lại tại khu vực Hà Giang – Tuyên Quang, hàm lượng sắt ở một số nơi cao vượt mức cho phép trên 1 mg/l, có nơi trên 15 – 20 mg/l, tập trung chủ yếu quanh các mỏ khai thác sunphua

- Ô nhiễm Asen

Việc khai thác nước quá mức ở tầng holocen làm cho hàm lượng asen trong nước ngầm tăng lên rõ rệt, vượt mức giới hạn cho phép 10 mg/l Đặc biệt, vùng ô nhiễm asen phân bố gần như trùng với diện tích phân bố của vùng có hàm lượng amoni cao, tập trung chủ yếu ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long và đồng bằng Bắc Bộ

Asen đi vào cơ thể con người do ăn uống và tích lũy dần Khi đạt tới một giá trị đủ lớn, nó sẽ gây ra nhiều bệnh tật rất nguy hiểm và có thể tử vong Sử dụng nước có hàm lượng asen trong thời gian dài sẽ gây tổn thương gan, thận và dẫn tới những bệnh mãn tính Hấp thụ nhiều asen vô cơ có thể dẫn đến nguy cơ ung thư phổi, ung thư thận, ung thư bàng quang và thông thường hay gặp là ung thư da

- Các ô nhiễm khác

Tại đồng bằng Nam Bộ, tại một số điểm quan trắc, mực nước đã hạ thấp sâu, đặc biệt ở khu vực quận 12, quận Bình Tân (thành phố Hồ Chí Minh) hàm lượng Mangan và metan cũng vượt quá tiêu chuẩn

Trong những năm qua, công tác điều tra, đánh giá và nghiên cứu tiềm năng nước ngầm lãnh thổ Việt Nam đã được đẩy mạnh Nhưng công tác nghiên cứu cũng mới chỉ tập trung chủ yếu vào 3 vùng lãnh thổ là Đồng bằng Bắc Bộ, Đông bằng Nam Bộ và Tây Nguyên Hiện nay, theo đánh giá của các nhà khoa học, chỉ có Tây Nguyên là vùng có tầng nước ngầm khá an toàn

Trang 28

- Hiện tượng xâm nhập mặn:

Ngoài gây ra sụt lún, khai thác nước ngầm quá mức còn gây nên hiện tượng nhiễm mặn vào nguồn nước ngầm

Hiện tượng xâm nhập mặn đã xảy ra ở Sài Gòn, Việt Nam (trước giải phóng 4/1975) Trước 1950, khi lượng nước khai thác dưới 80.000 m3/ngày thì chưa phát hiện được sự nhiễm mặn, nhưng sang đầu những năm 1960, khi lượng nước khai thác lên tới 130.000 m3/ngày thì nhiễm mặn đã lan tới hơn nửa thành phố Sau đó, thành phố chuyển sang sử dụng nước sông Đồng Nai mà không khai thác nước ngầm nữa thì ranh giới mặn – nhạt lùi dần một cách chậm chạp về phía biển, gần 20 năm lùi được khoảng 1km

- Sụt lún

Một trong các vùng xảy ra sụt lún mãnh liệt trên thế giới do khai thác nước ngầm gây ra đó là thành phố Venice (Italia) Thành phố nổi tiếng trên thế giới này hiện nay đang bị sóng biển đe dọa gây ngập lụt do sụt lún mặt đất trong giai đoạn 1930 – 1973 mà nguyên nhân chủ yếu là quá trình khai thác nước ngầm phục vụ cho công nghiệp tại vùng nằm cách xa cảng chính Marghera 7km Trên khắp thế giới khai thác nguồn nước ngầm và hậu quả là mực nước ngầm hạ thấp

đã gây ra lún đất ở nhiều khu vực và đi liền với nó là các nguy cơ đối với các công trình hạ tầng

Ở Hà Nội, lún mặt đất do khai thác nước ngầm đã được ghi nhận từ nhiều năm nay, nhưng tổ chức quan trắc lún mới chỉ tiến hành được từ năm 1988

Giai đoạn 1988 – 1995 chương trình cấp nước Phần Lan được triển khai

và lần đầu tiên người ta phát hiện được những bất thường của mặt đất nhờ công tác trắc đạc trên mặt đất Từ đó Hà Nội đã xây dựng những trạm đo lún chuyên môn Hiện nay trên địa bàn Hà Nội đã xây dựng được 10 trạm quan trắc lún, 8 trạm ở phía Nam và 2 trạm được xây dựng phía Bắc sông Hồng

Theo kết quả quan trắc của Trung tâm Quan trắc và Dự báo tài nguyên nước cũng cho thấy mực nước ngầm đang sụt giảm mạnh, chất lượng nước nhiều nơi không đạt tiêu chuẩn Ở đồng bằng Bắc Bộ, mực nước ngầm hạ sâu, đặc biệt

ở khu vực Mai Dịch (Cầu Giấy, Hà Nội) Vào mùa khô, cả 7/7 mẫu đều có hàm

Trang 29

lượng amoni cao hơn tiêu chuẩn cho phép nhiều lần Riêng ở Tân Lập (Đan Phượng, Hà Nội) hàm lượng amoni lên đến 23,3 mg/l (gấp 233 lần Quy chuẩn cho phép)

1.3 Các giải pháp trong quản lý tài nguyên nước

1.3.1 Cơ sở pháp lý trong quản lý tài nguyên nước

Để tạo hành lang pháp lý hỗ trợ cho công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên nước, nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản cụ thể về quản lý tổng hợp và quy hoạch sử dụng loại tài nguyên này Theo đó, Quốc Hội ban hành các Luật, Nghị quyết và Pháp lệnh; Chủ tịch nước ban hành các Lệnh và Quyết định; Chính phủ ban hành các Quyết định, Nghị quyết; Thủ tướng Chính phủ ban hành các Quyết định, Chỉ thị; Bộ trưởng, Thủ trưởng ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ ban hành: Quyết định, Chỉ thị, Thông tư liên quan đến quản lý Tài nguyên nước

Luật Tài nguyên nước ra đời năm 1998 và luật Tài nguyên nước sửa đổi năm 2012 là văn bản pháp lý cao nhất, thể chế hóa đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước liên quan lĩnh vực quản lý tài nguyên nước tổng hợp Đáng chú ý, nước đã được coi là sản phẩm hàng hóa; các hoạt động bảo vệ, phát triển tài nguyên nước được thực hiện theo hướng xã hội hóa; đồng thời có những chính sách khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia phát triển các dịch vụ về nước và sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả

Trong bối cảnh sự phát triển nhanh chóng của tình hình kinh tế, xã hội cũng như các vấn đề môi trường này sinh như: tác động của biến đổi khí hậu, an ninh môi trường, an ninh sinh thái đòi hỏi pháp luật về bảo vệ môi trường phải được cập nhật, bổ sung với các giải pháp đồng bộ, có tính đột phá Vì thế, Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 đã được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 23/06/2014 đánh dẫu nỗ lực quyết tâm của Nhà nước và Bộ Tài nguyên

và Môi trường, cùng các cơ quan có liên quan

Một số văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực tài nguyên nước có thể

kể đến như:

- Luật Tài nguyên nước được Quốc hội ban hành ngày 26/06/2012, luật này quy định về quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng tài nguyên nước, phòng, chống và khắc phục hậu quả tác hại do nước gây ra;

Trang 30

- Luật bảo vệ môi trường được Quốc hội ban hành ngày 23/06/2014, luật này quy định về hoạt động bảo vệ môi trường, chính sách, biện pháp và nguồn lực để bảo vệ môi trường, luật chỉ rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của cơ quan quản lý tổ chức, hộ gia đình và cá nhân trong bảo vệ môi trường;

- Quyết định số 81/2006/QĐ-TTg ngày 14 tháng 4 năm 2006 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành “Chiến lược Quốc gia về tài nguyên nước đến năm 2020”;

- Thông tư 14/2009/TT-BTNMT về Định mức kinh tế-kỹ thuật lập quy hoạch, điều chỉnh quy hoạch tài nguyên nước được Chính phủ ban hành ngày 17/05/2009;

- Thông tư số 27/2014/TT-BTNMT quy định việc đăng ký khai thác nước ngầm, mẫu hồ sơ cấp, gia hạn, điều chỉnh, cấp lại giấy phép tài nguyên nước được Chính phủ ban hành 30/05/2014;

- Công văn số 7310/UBND.ĐC ngày 15/10/2013 của UBND tỉnh Nghệ

An cho phép Sở Tài nguyên và Môi trường làm chủ đầu tư tổ chức lập Đề án

“Điều tra, đánh giá hiện trạng khai thác, sử dụng tài nguyên nước, xả thải vào nguồn nước trên địa bàn thị xã Cửa Lò, thị xã Cửa Lò và các huyện Hưng Nguyên, Nam Đàn”

Ngoài ra còn có nhiều Quyết định, các thông tư liên Bộ của các Bộ đưa ra

có liên quan đến quản lý tổng hợp tài nguyên nước và phát triển ngành

Cùng với sự phát triển của đời sống kinh tế - xã hội, hoạt động xây dựng,

áp dụng tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật trở thành một bộ phận không thể tách rời của hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản lý kinh tế - xã hội Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật là công cụ và phương tiện quan trọng để duy trì các chuẩn mực trong các quan hệ kinh tế, thương mại; thúc đẩy doanh nghiệp quan tâm đổi mới, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; đảm bảo an toàn, vệ sinh, sức khỏe của con người; bảo vệ động vật, thực vật và môi trường; sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng và xã hội

- QCVN 08:2008/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt, quy chuẩn này quy định giá trị giới hạn các thông số chất lượng nước

Trang 31

mặt Quy chuẩn này áp dụng để đánh giá và kiểm soát chất lượng nguồn nước mặt, làm căn cứ cho việc bảo vệ và sử dụng nước một cách phù hợp

- QCVN 09:2008/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước ngầm, quy chuẩn này quy định giá trị giới hạn các thông số chất lượng nước ngầm Quy chuẩn này áp dụng để đánh giá và giám sát chất lượng nguồn nước ngầm, làm căn cứ để định hướng cho các mục đích sử dụng nước khác nhau

- QCVN 11:2008/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải công nghiệp chế biến thủy sản, quy chuẩn này quy định giá trị tối đa cho phép của các thông số ô nhiễm trong nước thải công nghiệp chế biến thủy sản khi thải

ra môi trường Quy chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động thải nước thải công nghiệp chế biến thủy sản ra môi trường

- QCVN 14:2008/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải sinh hoạt, quy chuẩn này quy định giá trị tối đa cho phép của các thông số ô nhiễm trong nước thải sinh hoạt khi thải ra môi trường Không áp dụng quy chuẩn này đối với nước thải sinh hoạt thải vào hệ thống xử lý nước thải tập trung Quy chuẩn này áp dụng đối với các cơ sở công cộng, doanh trại lực lượng vũ trang, cơ

sở dịch vụ, khu chung cư và khu dân cư, doanh nghiệp thải nước thải sinh hoạt ra môi trường

- QCVN 28:2010/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải y tế, quy chuẩn này quy định giá trị tối đa cho phép của các thông số và các chất gây ô nhiễm trong nước thải y tế của các cơ sở khám, chữa bệnh

- QCVN 40:2011/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải

công nghiệp

1.3.2 Các giải pháp kinh tế

Đứng trước các vấn đề môi trường hiện nay, chính phủ đã ban hành Nghị định 179/2013/NĐ-CP ngày 14 tháng 11 năm 2013 Nghị định này quy định về

xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường

Đối tượng áp dụng của nghị định là các cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường trong phạm vi lãnh thổ, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của nước Cộng hòa xã

Trang 32

hội chủ nghĩa Việt Nam đều bị xử phạt theo các quy định tại Nghị định này hoặc các Nghị định có liên quan

Trong Nghị định này đã chỉ rõ:

+ Các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, hình thức xử phạt, mức phạt, thầm quyền lập biên bản vi phạm hành chính, thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính và các biện pháp khắc phục hậu quả

+ Thẩm quyền trình tự, thủ tục áp dụng hình thức xử lý buộc di dời, cấm hoạt động đối với cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng

+ Công bố công khai thông tin về vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo

vệ môi trường của cơ sở và khu kinh tế, khu công nghiệp, khu chế xuất (khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung)

+ Các biện pháp cưỡng chế, thẩm quyền, thủ tục áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định đình chỉ hoạt động, quyết định buộc di dời, cấm hoạt động với cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng

Nghị định chỉ ra các hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường:

+ Các hành vi vi phạm các quy định về cam kết bảo vệ môi trường, báo cáo đánh giá tác động môi trường, đề án bảo vệ môi trường;

+ Các hành vi gây ô nhiễm môi trường;

+ Các hành vi vi phạm các quy định về quản lý chất thải;

+ Các hành vi vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường trong hoạt động nhập khẩu máy móc, thiết bị, phương tiện giao thông vận tải, nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, phế liệu, chế phẩm sinh học;

+ Các hành vi vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường trong hoạt động

du lịch và khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên;

+ Các hành vi vi phạm các quy định về thực hiện phòng, chống, khắc phục

ô nhiễm, suy thoái, sự cố môi trường;

Trang 33

+ Các hành vi vi phạm hành chính về đa dạng sinh học bao gồm: Bảo tồn

và phát triển bền vững hệ sinh thái tự nhiên; bảo tồn và phát triển bền vững các loài sinh vật và bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên di truyền;

+ Các hành vi cản trở hoạt động quản lý nhà nước, thanh tra, kiểm tra, xử phạt

vi phạm hành chính và các hành vi vi phạm quy định khác về bảo vệ môi trường

+ Các hành vi vi phạm hành chính có liên quan đến lĩnh vực bảo vệ môi trường quy định tại các Nghị định khác của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quản lý nhà nước có liên quan thì áp dụng các quy định đó

Lưu vực sông là một hệ thống mở và luôn tương tác với tầng khí quyển bên trên thông qua hoạt động của hoàn lưu khí quyển và chu trình thủy văn, nhờ

đó hàng trăm lưu vực sông đều nhận được một lượng nước đến từ mưa để sử dụng cho nhu cầu của con người và duy trì hệ sinh thái

b Quản lý tổng hợp lưu vực sông

Quản lý lưu vực sông bao trùm tất cả các hoạt động của con người cần phải sử dụng nước và tác động tới hệ thống tài nguyên nước mặt Nó là quản lý các hệ sinh thái nước như là một phần của môi trường tự nhiên rộng lớn trong mối quan hệ với môi trường kinh tế xã hội của chúng

Quản lý tổng hợp lưu vực sông khác với cách quản lý theo địa giới hành chính thông thường:

- Phạm vi không gian của quản lý là bao quát trên toàn bộ lưu vực sông

- Cách quản lý dựa trên nguyên tắc của quản lý tổng hợp các nguồn tài nguyên và bảo vệ môi trường lưu vực nhằm đạt đến mục tiêu bền vững, trong đó trọng tâm là quản lý tổng hợp tài nguyên nước trong mối liên quan tới tài nguyên đất và các tài nguyên liên quan khác

Trang 34

Vì thế, quản lý tổng hợp lưu vực sông cần phải:

- Chú ý quản lý các dạng khác nhau của nước: nước mặt, nước ngầm

- Chú ý quản lý cả về số lượng và chất lượng nước trên lưu vực sông

- Chú ý các mối liên quan giữa các nguồn tài nguyên, đặc biệt là giữa tài nguyên đất và tài nguyên nước

- Tổng hợp các giới hạn tự nhiên, nhu cầu kinh tế xã hội

- Tổng hợp về luật pháp, chính sách và thể chế

* Mục đích của quản lý lưu vực sông

Theo quan điểm của phát triển bền vững thì quản lý lưu vực sông có 3 mục đích chủ yếu sau:

(i) Bảo vệ các chức năng của sông và lưu vực sông;

(ii) Quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên nước trong mối quan hệ với đất và các tài nguyên sinh thái khác;

(iii) Hạn chế suy thoái và duy trì môi trường của sông và lưu vực sông bên vững cho các thế hệ hiện tại và tương lai

Thực vậy, việc thực hiện quản lý lưu vực sông sẽ giúp cho con người có thể quản lý bảo vệ các chức năng của hệ sinh thái trên cạn và dưới nước, bảo vệ

và cải thiện chất lượng môi trường của lưu vực sông không cho nó suy thoái Đồng thời, trong quản lý lưu vực sông ngoài quản lý tài nguyên nước, các hoạt động quản lý còn phải vươn rộng hơn sang tài nguyên liên quan khác như tài nguyên đất, rừng, quản lý và bảo vệ các hệ sinh thái lưu vực, quản lý các hoạt động của con người trên lưu vực có ảnh hưởng đến các tài nguyên như là việc định cư dân số, phát triển đô thị, công nghiệp, nông nghiệp

1.3.4 Mô hình quản lý tổng hợp tài nguyên nước

Quản lý tài nguyên nước theo Savanie (1997) là “ tập hợp tất cả các hoạt động thuộc về kỹ thuật, tổ chức, quản lý và vận hành cần thiết để quy hoạch, xây dựng các công trình sử dụng nguồn nước cũng như thực hiện quản lý nguồn nước của lưu vực sông”

Trang 35

Như vậy quản lý tài nguyên nước bao gồm tất cả các hoạt động từ quy hoạch, thiết kế, xây dựng và vận hành khai thác các hệ thống nguồn nước và là hoạt động gồm nhiều thành phần, nhiều mục tiêu và có nhiều ràng buộc

Các nguyên tắc của Quản lý tổng hợp tài nguyên nước:

Hiện nay, có thể coi 4 nguyên tắc được thảo luận và thống nhất trong hội nghị về Nước và Môi trường năm 1992 tại Dublin (gọi tắt là nguyên tắc Dublin là những nguyên tắc nền tảng của QLTHTNN) Những nguyên tắc này

đã phản ánh sự thay đổi những nhận thức về tài nguyên nước

Nguyên tắc 1: Nước ngọt là tài nguyên hữu hạn, không tài nguyên

nào có thể thay thế được, rất thiết yếu để duy trì cuộc sống, và phát triển môi trường

Nguyên tắc 2: Phát triển và bảo vệ nguồn tài nguyên nước cần phải

dựa trên phương pháp tiếp cận có sự tham gia của tất cả các thành phần bao gồm những người dùng nước, người lập quy hoạch và người xây dựng chính sách ở tất cả các cấp

Nguyên tắc 3: Phụ nữ có vai trò trung tâm trong việc cung cấp, quản

lý và bảo vệ nguồn nước

Nguyên tắc 4: Nước có giá trị kinh tế trong mọi hình thức sử dụng và cần

phải được xem như một loại hàng hóa có giá trị kinh tế

Bốn nguyên tắc của Hội nghị Dublin đã chỉ ra những thay đổi trong nhận thức và cách quản lý sử dụng nước cần thiết để tháo gỡ những tồn tại hiện nay Từ những nguyên tắc này, khái niệm và một phương pháp mới quản lý mới quản lý tài nguyên nước trên nguyên tắc tổng hợp đã hình thành, đáp ứng yêu cầu thực tế

1.3.5 Hệ thống kiểm soát Tổng tải lượng ô nhiễm (TPLCS)

Ô nhiễm nước phát sinh từ sự gia tăng tải lượng ô nhiễm do sự tăng trưởng dân số, phát triển công nghiệp và tăng trưởng kinh tế Thế giới tự nhiên vốn tồn tại như một hệ thống và có khả năng tự làm sạch ở mức nhất định, nhưng khi tải lượng ô nhiễm chủ yếu là do con người gia tăng, sự cân bằng của tự nhiên

bị phá vỡ, dẫn đến ô nhiễm nước Điều này gây nguy hiểm cho sức khỏe con

Trang 36

người, giảm chất lượng môi trường sống, và ảnh hưởng đến hệ sinh thái Do đó, khi xảy ra ô nhiễm nước, cần phải giảm tổng tải lượng ô nhiễm tiếp nhận, và sau khi môi trường nước đã được cải thiện ở một mức độ nhất định thì phải thực hiện kiểm soát tải lượng tiếp nhận Những hoạt động này được gọi là kiểm soát tổng tải lượng ô nhiễm, và hệ thống nhằm thực hiện hoạt động này chính là TPLCS

Giảm tải lượng ô nhiễm có thể bao gồm rất nhiều biện pháp riêng biệt như quy định nước thải đối với các nhà máy, xây dựng hệ thống thoát nước, xử lý phân, và tối ưu hóa việc trữ chất thải vật nuôi, v.v Để thực hiện hiệu quả những biện pháp này và đạt được mục đích cải thiện chất lượng nước, cùng với những

nỗ lực đảm bảo môi trưởng nước, cần phải phân tích định lượng hiệu quả của những biện pháp này trong việc giảm tải lượng ô nhiễm, và triển khai giảm lưu tải lượng ô nhiễm một cách hệ thống từ một quan điểm toàn diện TPLCS là một

hệ thống hướng tới việc thực hiện nỗ lực này

Khi đưa vào áp dụng TPLCS, cần phải để cho hệ thống được vận hành một cách hiệu quả Để đạt được mục đích đó, cần phải thực hiện những hoạt động dựa trên các nguyên tắc cơ bản của kiểm soát tổng tải ô nhiễm TPLCS hướng tới bảo vệ hoặc cải thiện chất lượng nước của các vùng nước đối tượng bằng cách giảm thiểu và kiểm soát tải ô nhiễm vùng nước tiếp nhận Nguyên tắc

cơ bản của TPLCS gồm các điểm sau:

i) Đảm bảo tất cả các nguồn ô nhiễm liên quan đến công nghiệp, sinh hoạt, chăn nuôi và nông nghiệp thải vào vùng nước đều được đưa vào đối tượng tính toán và giảm lượng phát thải của tải ô nhiễm

ii) Nắm bắt một cách định lượng tổng tải lượng ô nhiễm

iii) Xác định tải lượng ô nhiễm và thiết lập mục tiêu giảm tải để bảo vệ chất lượng nước của mỗi vùng nước thông qua việc đo đạc chất lượng nước và lượng nước của vùng nước đối tượng hoặc những con sông chảy vào vùng nước đối tượng Về mục tiêu giảm tải, thiết lập một mục tiêu giảm tải định lượng phù hợp với thời gian mục tiêu đã xác định, và nắm bắt một cách định lượng kết quả giảm tải Khi thiết lập mục tiêu giảm tải, cần xét đến sự gia tăng dự kiến của tải lượng ô nhiễm do phát triển công nghiệp và gia tăng dân số

Trang 37

iv) Khi giảm tải lượng ô nhiễm từ các nguồn điểm như nhà máy và cơ sở kinh doanh, áp dụng phương pháp giảm mà có thể giảm tải lượng ô nhiễm một cách chắc chắn

v) Lập kế hoạch kiểm soát tổng tải lượng ô nhiễm với nhiều biện pháp được thực hiện để đạt được mục tiêu giảm tải

1.3.6 Quản lý tài nguyên trên cơ sở cộng đồng

Quản lý tài nguyên nước dựa vào cộng đồng là một khái niệm rộng và

đa nghĩa theo tính ứng dụng của nó trong thực tiễn, đề cập sự tham gia của các cộng đồng có lợi ích liên quan trong quản lý tài nguyên thiên nhiên

Nguyên tắc cốt lõi của quản lý tài nguyên nước dựa vào cộng đồng là dù tồn tại dưới hình thức nào thì cũng luôn có sự tham gia của cộng đồng trong việc lập

kế hoạch, vận hành, duy trì các hệ thống cấp nước mà cộng đồng được hưởng lợi

Quản lý tài nguyên nước dựa vào cộng đồng có 3 khía cạnh chính là trách nhiệm, quyền lực và kiểm soát Trong đó:

Trách nhiệm: cộng đồng tham gia làm chủ (có quyền sở hữu) và có

nghĩa vụ tham dự vào hệ thống cấp nước để đảm bảo việc vận hành và duy trì thành công

Quyền lực: với tư cách vừa là người sử dụng, vừa là người quản lý tài

nguyên nước, cộng đồng có quyền hợp pháp để ra những quyết định liên quan đến kiểm soát, vận hành và duy trì tài nguyên nước và hệ thống cấp nước đi kèm

Kiểm soát: cộng đồng có khả năng thực hiện và xác định được kết quả từ

các quyết định của mình có liên quan đến hệ thống Khía cạnh này chính là đề cập đến năng lực của cộng đồng ở khả năng đóng góp về kỹ thuật, nhân công và tài chính, cũng như sự hỗ trợ về thể chế của cộng đồng trong quá trình lập kế hoạch, thực hiện và duy trì tính bền vững của hệ thống cung cấp nước

Hiện nay sự tham gia của cộng đồng trong các mô hình quản lý tài nguyên nước mới ở mức độ trung bình, và phổ biến dưới những hình thức tham gia như sau:

• Được mời tham gia các buổi “họp tư vấn” khi bắt đầu triển khai mô hình

Trang 38

• Đóng góp ý kiến xây dựng kế hoạch và thực hiện cấp nước của địa phương

• Chỉ định và bầu ra đại diện cho cộng đồng cho Ban quản lý hoặc đội quản

lý - người có trách nhiệm đối với các vấn đề liên quan đến cấp nước cho địa phương

• Đóng góp công lao động và các đóng góp tài chính để xây dựng, hoạt động, duy tu và bảo vệ các công trình nước ở địa phương

• Thanh toán chi phí nước theo mức tiêu thụ thực tế hoặc thỏa thuận của

và được quản lý theo các tập tục, luật tuc truyền thống của họ Trên thực tế, đến nay chưa có những thông tin và đánh giá nào về mức độ ảnh hưởng của các tập tục, luật tục đó đối với sự tham gia của cộng đồng trong quản lý tài nguyên nước

Vai trò của cộng đồng trong quá trình ra quyết định về quản lý tài nguyên nước được thể hiện khá rõ ràng, nhưng họ cũng chỉ mới tham gia ở mức thấp như lựa chọn và bầu ban quan lý, chọn địa điểm lắp đặt công trình nước, v.v Do hạn chế về năng lực nên cộng đồng ít khi được tham gia ra quyết định

ở mức cao hơn như lựa chọn công nghệ hay thiết bị vận hành Theo ông Lê Văn Minh ở Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, cộng đồng địa phương đã đóng góp đến 44% trong tổng số 6.500 tỷ đồng tổng đầu tư cho chương trình nước sạch của Việt Nam, tuy nhiên họ lại không có quyền để lựa chọn công nghệ phù

hợp để quản lý và sử dụng nước (Bộ TNMT, 2005)

Trang 39

CHƯƠNG II NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng nghiên cứu

- Các công trình khai thác, sử dụng nước mặt cho sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản (lưu lượng khai thác ≥4000 m3/ngày đêm); cho các mục đích khác (lưu lượng nước ≥100 m3/ngày đêm);

- Các công trình khai thác, sử dụng nước ngầm có quy mô lưu lượng từ 5

m3/ngày đêm trở lên;

- Các nguồn thải có lưu lượng xả nước thải từ 5 m3/ngày đêm trở lên trên tại thị xã Cửa Lò

2.2 Phạm vi nghiên cứu

- Không gian: 7 phường của thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ An Các phường gồm: Nghi Thủy, Nghi Tân, Thu Thủy, Nghi Hòa, Nghi Hải, Nghi Hương và Nghi Thu

- Thời gian: Tháng 11 năm 2014 đến tháng 8 năm 2015

2.3 Nội dung nghiên cứu

- Điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội Cửa Lò

- Hiện trạng khai thác, sử dụng nước trên địa bàn thị xã Cửa Lò

- Hiện trạng xả nước thải vào tài nguyên nước trên địa bàn thị xã Cửa Lò

- Hiện trạng công tác quản lý tài nguyên nước và quản lý các đối tượng xả thải

- Đề xuất giải pháp tăng cường hiệu quả quản lý tài nguyên nước trên địa bàn thị xã Cửa Lò

2.4 Phương pháp nghiên cứu

2.4.1 Thu thập số liệu thứ cấp

- Số liệu về điều kiện tự nhiên – kinh tế xã hội của thị xã Cửa Lò;

- Danh sách các cơ sở sản xuất kinh doanh dịch vụ trên địa bàn thị xã Cửa Lò;

- Số liệu thứ cấp về cơ sở sản xuất kinh doanh;

- Số liệu về tài nguyên nước ngầm;

2.4.2 Điều tra phỏng vấn

Đề tài được thực hiện kết hợp với Dự án “Điều tra, đánh giá hiện trạng khai thác, sử dụng tài nguyên nước và xả thải vào nguồn nước trên địa bàn thành

Trang 40

phố Vinh, thị xã Cửa Lò và các huyện Hưng Nguyên, Nam Đàn, tỉnh Nghệ An” theo Quyết định số 1092/QĐ-UBND ngày 25 tháng 3 năm 2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An

Sử dụng phiếu điều tra để đánh giá thực trạng khai thác và sử dụng nước Tiến hành phân lớp theo 3 nhóm: nước mặt, nước ngầm và nước thải Loại hình kinh doanh, dịch vụ, sản xuất Đối tượng lựa chọn là các công trình khai thác, sử dụng nước mặt cho sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản (lưu lượng khai thác ≥4000

m3/ngày đêm); cho các mục đích khác (lưu lượng nước ≥100 m3/ngày đêm); các công trình khai thác, sử dụng nước ngầm có quy mô lưu lượng từ 5 m3/ngày đêm trở lên; các nguồn thải có lưu lượng xả nước thải từ 5 m3/ngày đêm trở lên tại thị xã Cửa Lò Phiếu điều tra được thực hiện tại các điểm tiến hành lấy mẫu

Bảng 2.1 Bảng tổng hợp số phiếu điều tra

Định dạng
Số trang	107
Dung lượng	7,6 MB