Lân Dũng…2006 ĐH Cần Thơ 1 Kiểu Monad Đơn bào có roi Monadoide/monadale 2 Kiểu Pamella Palmelloid/capsal/tetras poral 3 Kiểu hạt Hạt Coccoid 4 Kiểu tập đoàn Colonial Forms 5 Ki
Trang 13 CHỈ THỊ SINH HỌC MÔI TRƯỜNG NƯỚC
PHẦN NĂM – TẢO (ALGAE) - 01
Nguyễn Thế Nhã
0912.202.305 nhanguyenthe@gmail.com
Nội dung chính
1 Vai trò, ý nghĩa của tảo
2. Khái quát về tảo (Algae)
3. Thực vật bám (Periphyton)
4. Tảo là sinh vật chỉ thị (Algae as Indicators)
Vai trò, ý nghĩa của Tảo (Algae)
Cơ sở của chuỗi thức ăn trong thủy vực
Là chỉ thị tốt cho ô nhiễm môi trường
Giúp giảm thiểu dư thừa dinh dưỡng Bảo vệ
môi trường nuôi thủy sản khi tiêu thụ lượng
muối khoáng dư thừa
Tảo đơn bào được nuôi trồng công nghiệp để tạo
ra nguồn thức ăn cho ngành nuôi tôm
Cung cấp ôxy, thức ăn sơ cấp cho cá & động
vật thủy sinh khác, nơi đẻ trứng cho cá
Vai trò, ý nghĩa của Tảo (Algae)
Vật liệu sản xuất thạch trắng (agar), iốt
(alginate), thuốc bổ trợ giàu protein, vitamin và
vi khoáng dùng cho người Vi tảo được dùng để
sản xuất carotenoid, astaxanthin, acid béo
không bão hòa
Agar: Chất nhầy phơi khô chế từ một số loại Rau
câu (Gracilaria sp., Gelidium sp.) thuộc ngành Tảo đỏ (Rhodophyta)
Trang 2Vai trò, ý nghĩa của Tảo (Algae)
• http://www.techmartvietnam.vn/Default.aspx?tabid=280&action=detail&productid=34584
•Agar: Rong câu Gracilaria verrucosa
•Rong câu → Xử lý hóa chất → Rửa → Xử lý kiềm → Tẩy
bằng chất hoạt động bề mặt → Tẩy màu → Ngâm muối
acetat → Nấu chiết → Xử lý trợ lọc → Dịch lọc → Định
hình → Loại nước → Làm khô → Nghiền bột → Bao gói
Vai trò, ý nghĩa của Tảo (Algae)
Tảo silic tạo ra các mỏ diatomid, đó là loại
nguyên liệu xốp, nhẹ, mịn được dùng trong nhiều ngành công nghiệp
Tảo (Algae)
Câu hỏi: Mẹ tảo lục mong ước gì?
Trả lời: Mong rằng những đứa con gái của mình
nhanh lớn và cưới được anh váng ao hồ Vi tảo thuộc các ngành sau đây:
1 Ngành Tảo lục (Chlorophyta):
2 Ngành Tảo lông roi lệch (Heterokontophyta)
3 Ngành Tảo mắt (Euglenophyta):
4 Ngành Tảo đỏ (Rhodophyta):
Ngành Tảo theo Peter Pancik http://www.thallobionta.czm.sk Vietsciences- Nguyễn Lân Dũng, Nguyễn Hoài Hà 16/07/2006
Trang 3Hình thái và cấu tạo tế bào của Tảo
TT
Dạng hình thái
Ng Lân Dũng…2006 ĐH Cần Thơ
1 Kiểu Monad Đơn bào có roi Monadoide/monadale
2 Kiểu Pamella Palmelloid/capsal/tetras
poral
3 Kiểu hạt Hạt Coccoid
4 Kiểu tập đoàn Colonial Forms
5 Kiểu sợi Sợi Filamentous
6 Kiểu bản Bản Thallose Forms
7 Kiểu ống Ống A Siphonaceous Form
8 Kiểu cây Phaeophyta
1) Kiểu Monad: Tảo đơn bào, sống đơn độc hay
thành tập đoàn, chuyển động nhờ lông roi
Hình thái và cấu tạo tế bào của Tảo
Sorastrum spinulosum
2) Kiểu Pamella: Tảo đơn bào, không có lông roi,
sống chung trong bọc chất keo thành tập đoàn
dạng khối có hình dạng nhất định hoặc không Các
tế bào trong tập đoàn không phụ thuộc nhau
Hình thái và cấu tạo tế bào của Tảo
Gloeocystis sp
Pediastrum duplex
Volvox
3) Kiểu Hạt: Tảo đơn bào, không có lông
roi, sống đơn độc
4) Kiểu Tập đoàn: Các tế bào sống thành tập đoàn và giữa các tế bào có liên hệ với nhau nhờ tiếp xúc trực tiếp hay thông qua các
sợi sinh chất
Hình thái và cấu tạo tế bào của Tảo
Trang 45) Kiểu Sợi: Cấu tạo thành tản (thallus) đa
bào do tế bào chỉ phân đôi theo cùng một mặt
phẳng ngang, sợi có phân nhánh hoặc không
Hình thái và cấu tạo tế bào của Tảo
6) Kiểu Bản: Tản đa bào hình lá do tế bào sinh trưởng ở đỉnh hay ở gốc phân đôi theo các mặtphẳng cả ngang lẫn dọc Bản cấu tạo bởi một hay nhiều lớp tế bào
Hình thái và cấu tạo tế bào của Tảo
7) Kiểu Ống: Tản là một ống chứa nhiều
nhân, có dạng sợiphân nhánh hay dạng cây
có thân , lá và rễ giả (rhizoid) các tế bào
thông với nhau vì tuy phân chia nhưng không
hình thành vách ngăn
Hình thái và cấu tạo tế bào của Tảo
8) Kiểu Cây: Tản dạng sợi hay dạng bản phân nhánh, hoặc có dạng thân- lá- rễ giả
Thường mang cơ quan sinh sản có mức độ phân hóa cao
Hình thái và cấu tạo tế bào của Tảo
Trang 5Thực vật hay sinh vật đơn bào?
Plant vs Protist
Tảo là gì?
Một tế bào đơn giản – Tảo đơn bào
Sống thành khối lớn
Nên tạo thành vật có nhiều tế bào
hợp lại thành mô đơn giản
Xem thêm (Nguyễn Lân Dũng, 2006)
SINH SẢN - Reproduction
•Sinh sản vô tính: Bào tử động hoặc tĩnh (Spore)
•Dạng sinh sản đơn giản, tạo ra các giao tử (gametes)
•Tuy nhiên cũng có thể có trứng và tế bào tinh (sinh sản hữu tính)
Trùng roi - Tảo đơn bào dạng roi với 1 tế bào
có roi tự chuyển động được
Sinh sản của tảo
Câu hỏi: Tại sao Tảo trượt môn toán?
Why did the algae fail math?
Trả lời: Khi phải nhân Tảo lại chia
He divided when mutliplying
Trang 6Nguồn năng lượng
•Sinh vật dị dưỡng (Heterotrophic)-Heteron=(khác
dị) Trophe=Dinh dưỡng: Tổng hợp chất hữu cơ
từ chất vô cơ
•Quang hợp
Nơi cư trú trên cạn của Tảo
•Động vật-
•Rùa/ba ba, ốc sên, giun, giáp xác, cá sấu…,
•Đất-
•Nhiều nơi khác nhau
•Thực vật trên cạn-
•Nấm có địa y, phía khuất bóng của cây, lá mục (rừng mưa), hang hốc trong cây, cây nắp ấm
•Đá-
•Bên trong và bên ngoài đá
Nơi cư trú trong nước của Tảo
Thực vật thủy sinh-
oBên trong và bên ngoài
Đầm, phá, ao tù-
oNhiều chất dinh dưỡng
Đầm lầy, Bogs, marshes, swamps-
oNhiều chất dinh dưỡng
Suối nước nóng Hot Springs-
oTảo xanh-lục chiếm ưu thế
Hồ Lakes-
oTất cả đều có Tảo nổi /phù du (planktonic
algae) và tảo sống bám (periphytic)
Nơi cư trú trong nước của Tảo (tiếp)
•Hồ/đập chứa nước Reservoirs-
•Sinh cảnh lý tưởng cho nhóm vi tảo (microalgae)
•Sông, suối, lạch Rivers, Streams, Creeks-
•Phân bố rộng
•Bùn & cát Mud & Sand-
•Có nhiều loài
•Ao, vũng, hào rãnh bên lề đường và hố/vũng nước trên đá (Ponds, Puddles, Roadside Ditches, & Rock Pools)
•Tảo được phát tán qua đường không
Trang 7Tảo sống phụ sinh/bám (Periphyton)
•Bám dính trên giá thể
•Nguồn thức ăn cho cá & ĐVKXS
•Chỉ thị cho chất lượng nước
•Đặc trưng cho mức độ thay đổi tình trạng sinh lý
và quần xã sinh vật
Sinh vật phụ sinh (sống bám)
và sinh vật đáy Phụ sinh Epiphytic
sinh vật sống bám mà không gây hại cho sinh vật khác
Sinh vật đáy Benthic
Sống bên trong hoặc trên nền đáy của thủy vực
Chỉ thị ô nhiễm Pollution Indicators:
Vì sao tảo là SV chỉ thị tốt?
•Có quần thể lớn trong tự nhiên
•Có phản ứng nhanh với ô nhiễm môi trường
•Có thể định loại đến loài
•Dễ thu thập mẫu
•Có thể chịu đựng tốt hoặc mẫn cảm với tình trạng
môi trường đặc trưng nào đó
Tảo chỉ thị ô nhiễm : Mục tiêu
Đánh giá:
Lượng sinh khối (Biomass)
Loài Species
Thành phần Composition
Tình trạng sinh học của tập đoàn sinh vật bám
Trang 8Tảo chỉ thị ô nhiễm: Phosphorus
Thay đổi trong tập đoàn Tảo
Tình trạng phú dưỡng tăng hay giảm phụ thuộc
vào sinh vật phụ sinh/SV đáy, pH, chế độ nước,
tình trạng gốc…
Quy định của Mỹ (Florida) <1mg/L
Một số loài thường bị ảnh hưởng (xem hình sau)
Loài chỉ thị ô nhiễm:
Phosphorus
Anabaena
Aphanzinomenon
Dinobryon
Scenedesmus
Pediastrum
Closterium
Cosmarium Oscillatoria
Schroederia
Staurastrum Pandorina
Microcystis Microsterias
Phương pháp điều tra (1)
1.Đánh dấu điểm thu mẫu trong GPS
2.Gắn nhãn hộp thu mẫu: ghi chép ngày, tên
sông suối, địa điểm, số tt mẫu
3.Chọn chất nền có kích thước sỏi cuội
4.Đưa chất nền đáy vào khay đã được nhấn
xuống nước
5.Từ từ đổ hết nước ra khỏi khay thu mẫu
Phương pháp điều tra (2)
6.Chuyển tảo ra khỏi chất nền với chổi nylon bằng cách chải chúng vào nước của dụng cụ chứa khoảng 3 phút cho đến khi thấy rõ là tảo
đã được chuyển sang đồ chứa
7.Rửa chất nền, chải và nhặt tảo sang dụng cụ chứa với 50-100ml
8.Rửa sạch dụng cụ chứa và chuyển mẫu sang túi chứa
9.Kiểm tra nhãn 10.Đưa mẫu vào thùng lạnh
Trang 9Xử lý dữ liệu
•Sử dụng ảnh mẫu
•Công cụ thu thập
mẫu
•Kính hiển vi
Ảnh mẫu
Hydrodictyon
Chlorella
Microspora
Cosmarium
Thu thập số liệu (1)
Loại chất nền của tảo Kỹ thuật thu mẫu
Chất nền cứng di
chuyển được
Chọn chuyển chất nền đại diện
ra khỏi nước, chải hoặc cạo tảo
ra khỏi giá thể rồi rửa sạch cho vào lọ chứa
Chất nền mềm di chuyển
được
Đặt một phần giá thể mềm (cây) vào dụng cụ chứa cùng
ít nước Lắc mạnh và cọ rửa nhẹ để tách tảo ra khỏi giá thể
Loại bỏ giá thể ra khỏi dụng cụ chứa tảo
Thu thập số liệu (2) Loại chất nền Kỹ thuật thu mẫu
Chất nền lớn (không di chuyển được)
Đặt ống nhựa có đai sao cho ống chạm chất nền Tách tảo đưa vào ống nhựa bằng bàn chải đánh răng, bàn chải móng tay hoặc cái nạo
Chuyển tảo ra khỏi ống nhựa bằng ống hút pipette
Chất bùn lỏng Loose Sediments
Úp đĩa petri lên chất nền Đưa chất nền vào đĩa bằng cách luồn lưỡi bay xuống dưới đĩa petri Tách chất nền ra khỏi sông, đưa vào dụng cụ chứa Tảo được tách ra bằng thìa, kẹp hay ống hút
Trang 10Tài liệu tham khảo
1.) Periphyton as Biological Indicators
http://www.epa.gov/bioindicators/html/periphyto
n.html
2.)Rapid Bioassessment Protocols For Use in
Streams and Wadeable Rivers: Periphyton,
Benthic Macro-invertebrates, and Fish
Second Edition
http://www.epa.gov/owow/monitoring/rbp/
Với chiều dài lên tới 200km, một đám tảo dọc theo bờ biển Nam Cực lớn đến nỗi vệ tinh nhân tạo có thể phát hiện nó từ trên vũ trụ
Xem chi tiết
Đám tảo khổng lồ bao vây
Nam Cực
Loài tảo độc màu đỏ có tên Lingulodinium polyedrum, gây chết
cho cá và động vật có vỏ và… (ảnh: Kai Schumann)
Trang 11• Nước biển bỗng đỏ rực , sau
• Cua, cá chết la liệt, san hô
chết bạc trắng; rong biển, cỏ
vật biển bị tiêu diệt … sau đó mùi hôi thối bốc lên…
• Đó là "thủy triều đỏ “ ở biển
Bình Thuận
"Thủy triều đỏ" hay sự "nở hoa" của
tảo làm nước biển màu đỏ, có khi màu
xanh, màu xám hoặc màu cám gạo
Hiện tượng "nở hoa" thường đồng
hành với sự giảm thiểu nhanh chóng
hàm lượng ô-xy trong nước, làm chết
nhiều loài sinh vật
MỘT SỐ bài viết về THỦY TRIỀU ĐỎ
Hình ảnh THỦY TRIỀU ĐỎ Danh sách bài viết THỦY TRIỀU ĐỎ Ở BÌNH THUẬN TTĐ Ở QUẢNG ĐÔNG
Trang 12Kế hoạch ngăn chặn sự ấm lên toàn cầu có thể dẫn đến
tình trạng tảo độc nở hoa
• Trong hơn 20 năm qua, các nhà khoa học đã tranh luận
rằng liệu việc bổ sung thêm sắt vào biển có thể giữ
cacbon đioxit hiệu quả trong khí quyển bằng cách dẫn
đến sự tăng trưởng nhanh chóng của thực vật phù du hay
không, một loại thực vật đại dương nhỏ hấp thụ khí nhà
kính từ không khí
• Nghiên cứu gần đây cho thấy đưa nhiều sắt vào đại dương
cũng có thể gây ra một sự phát triển bùng nổ của tảo độc Bãi biển nổi tiếng Qingdao, tỉnh Shandong TQ, bị đe dọa bởi
nạn tảo xanh nhưng có vẻ như không ngăn cản được khách
du lịch tới nghỉ ở đây
7.400 dặm vuông bị phủ bởi tảo Đó là loài tảo Enteromorpha prolifera Theo báo China Daily
khu vực nhiễm tảo có kích thước 70x100m
Trang 13Tảo lam đe dọa hồ Xuân Hương (Đà lạt)
Xem phim Dòng sông 5 màu 01 Dòng sông 5 màu 02 Dòng sông 5 màu 03 Dòng sông 5 màu 04 Dòng sông 5 màu 05
Trang 14Xử lý tảo và vi khuẩn ở hồ Gươm bằng
sóng siêu âm?
Xem chi tiết
Tảo lam đe dọa ao hồ nước Anh
Xem chi tiết
ALGAE BLOOM – TẢO “NỞ HOA”
PHIM VỀ HIỆN TƯỢNG TẢO “NỞ HOA”
Phim 01: Hiện tượng thủy triều đỏ
Phim 02: “Sông đỏ” ở Ấn Độ
Phim 03: Tảo nở hoa – Big Picture
Phim 04: Tảo nở hoa ở Ban căng
Phim 05: Algae Bloom Lake Erie
Phim 06: TT đỏ bờ biển Bondi
Phim 07: Tảo xanh “nở hoa” ở Trung Quốc
Phim 08: Sông bất ngờ chuyển màu đỏ ở TQ
