TRỢ GIÚP XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI TẠI CỘNG ĐỒNG

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đề tài: Trợ giúp xã hội đối với người cao tuổi tại cộng đồng nghiên cứu tại địa bàn xã Trực Tuấn, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định là công trình nghiên cứu c

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC – XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

ĐỒNG THỊ MINH PHÚC

TRỢ GIÚP XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI TẠI CỘNG ĐỒNG

(Nghiên cứu tại địa bàn xã Trực Tuấn, huyện Trực Ninh,

tỉnh Nam Định)

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Công tác xã hội

Hà Nội - 2014

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC – XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

- -

ĐỒNG THỊ MINH PHÚC

TRỢ GIÚP XÃ HỘI ĐỐI VỚI

NGƯỜI CAO TUỔI TẠI CỘNG ĐỒNG

(Nghiên cứu tại địa bàn xã Trực Tuấn, huyện Trực Ninh,

tỉnh Nam Định)

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Công tác xã hội

Mã số: 60900101

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Kim Hoa

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài: Trợ giúp xã hội đối với người cao tuổi tại cộng đồng (nghiên cứu tại địa bàn xã Trực Tuấn, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam

Định) là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS

Nguyễn Thị Kim Hoa Các số liệu trong đề tài này được thu thập và sử dụng một cách trung thực, tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Hà Nội, tháng 01 năm 2015

Tác giả luận văn

Đồng Thị Minh Phúc

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện nghiên cứu riêng một mình cá nhân tôi sẽ không thể hoàn thành được bản luận văn này Lời đầu tiên xin được gửi lời cảm ơn chân thành đến PGS TS Nguyễn Thị Kim hoa, người đã giúp đỡ và hướng dẫn tôi trong suốt thời gian nghiên cứu đề tài Mặc dù trong quá trình thực hiện luận văn có giai đoạn không được thuận lợi như những gì cô đã hướng dẫn nhưng những gì cô đã hướng dẫn, chỉ bảo đã cho tôi nhiều kinh nghiệm trong thời gian thực hiện đề tài Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới Ban lãnh đạo khoa, các thầy cô giáo trong khoa cùng nhà trường đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi có thể hoàn thành tốt luận văn đúng thời gian quy định

Đồng thời tôi cũng xin gửi lời cám ơn tới Lãnh đạo, cán bộ Ủy ban nhân dân, Hội người cao tuổi xã Trực Tuấn đã tạo điều kiện và giúp đỡ trong việc tìm hiểu một số thông tin về người cao tuổi tại địa phương nhằm phục vụ cho quá trình nghiên cứu

Bài luận văn này tuy đã hoàn thành nhưng do còn hạn chế về chuyên môn cũng như thời gian nghiên cứu có hạn nên khó tránh khỏi những thiếu sót Rất mong nhận được ý kiến đóng góp của quý thấy cô để bài luận văn hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 6

1 Tính cấp thiết của đề tài 6

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 7

3 Ý nghĩa của nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Đối tượng và khách thể nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

7 Câu hỏi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

8 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined

9 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

10 Cấu trúc luận văn Error! Bookmark not defined NỘI DUNG CHÍNH Error! Bookmark not defined Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 1.1 Các Khái niệm công cụ Error! Bookmark not defined 1.1.1 Trợ giúp xã hội Error! Bookmark not defined 1.1.2 Người cao tuổi Error! Bookmark not defined 1.1.3 Cộng đồng Error! Bookmark not defined 1.2 Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.2.1 Tiếp cận dựa trên thuyết về nhu cầu con người Error! Bookmark not defined

1.2.2 Tiếp cận dựa trên thuyết Hệ thống Error! Bookmark not defined 1.2.3 Tiếp cận dựa trên thuyết Nhận thức hành vi Error! Bookmark not defined

1.3 Quan điểm, chính sách Nhà nước về người cao tuổi Error! Bookmark

not defined

1.3.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về người cao tuổi Error! Bookmark not defined

1.3.2 Các văn bản pháp luật liên quan đến người cao tuổi Error! Bookmark not defined

1.4 Thực trạng người cao tuổi tại Việt Nam hiện nay Error! Bookmark

not defined

1.5 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu Error! Bookmark not defined 1.6 Tình hình chung về người cao tuổi xã Trực Tuấn Error! Bookmark

not defined

Chương 2 THỰC TRẠNG TRỢ GIÚP XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƯỜI CAO TUỔI TẠI XÃ TRỰC TUẤN, TRỰC NINH, NAM ĐỊNH Error! Bookmark

not defined

2.1 Tổng quan về tình hình người cao tuổi được điều tra Error!

Bookmark not defined

2.1.1 Độ tuổi và giới tính Error! Bookmark not defined 2.1.2 Tình trạng hôn nhân Error! Bookmark not defined 2.1.3 Trình độ học vấn Error! Bookmark not defined 2.1.4 Tình trạng sinh sống Error! Bookmark not defined 2.1.5 Nghề nghiệp và thu nhập của người cao tuổi được điều tra; Error! Bookmark not defined

2.2 Các hoạt động trợ giúp xã hội với người cao tuổi Error! Bookmark

not defined

2.2.1 Trợ giúp về chăm sóc sức khỏe Error! Bookmark not defined 2.2.2 Trợ giúp về tinh thần Error! Bookmark not defined 2.2.3 Trợ giúp trong sinh hoạt Error! Bookmark not defined 2.2.4 Trợ giúp về vật chất; việc làm, sản xuất kinh doanh Error! Bookmark not defined

2.2.5 Trợ giúp về tiếp cận các kiến thức, thông tin Error! Bookmark not defined

2.2.6 Sự trợ giúp cho người cao tuổi từ các tổ chức đoàn thể, CLB, chính

quyền địa phương Error! Bookmark not defined 2.3 Những mong muốn, nguyện vọng của người cao tuổi Error!

Bookmark not defined

2.4 Các khó khăn trong trợ giúp người cao tuổi Error! Bookmark not

defined

2.5 Một số các giải pháp đề xuất Error! Bookmark not defined 2.5.1 Giải pháp trợ giúp chăm sóc sức khỏe Error! Bookmark not defined

2.5.2 Các giải pháp trợ giúp về đời sống vật chất Error! Bookmark not defined

2.5.3 Giải pháp trợ giúp trong đời sống văn hóa, tinh thần Error! Bookmark not defined

2.5.4 Giải pháp trợ giúp về tiếp cận các thông tin – chính sách xã hội

Error! Bookmark not defined 2.5.5 Các giải pháp công tác xã hội về trợ giúp người cao tuổi Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined

1 Kết luận Error! Bookmark not defined

2 Khuyến nghị Error! Bookmark not defined 2.1 Đối với Nhà nước Error! Bookmark not defined 2.2 Đối với chính quyền, tổ chức, đoàn thể tại địa phương Error! Bookmark not defined

2.3 Đối với gia đình Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12 PHẦN PHỤ LỤC 14

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Nội dung đầy đủ

BHXH : Bảo hiểm xã hội BHYT : Bảo hiểm Y tế BTXH : Bảo trợ xã hội CLB : Câu lạc bộ

HAI : HelpAge International

(Tổ chức hỗ trợ nguời cao tuổi quốc tế)

Hội NCT : Hội người cao tuổi

NCT : Nguời cao tuổi TCXH : Trợ cấp xã hội TGXH : Trợ giúp xã hội TDTT : Thể dục thể thao UBND : Ủy ban nhân dân

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Tương quan giới tính và nhóm tuổi của đối tượng nghiên cứuError! Bookmark not defined Bảng 2.2 Trình độ học vấn của đối tượng nghiên cứuError! Bookmark not defined

Bảng 2.3 Tình trạng sinh sống của đối tượng nghiên cứuError! Bookmark not defined

Bảng 2.4 Nghề nghiệp trước đây và giới tính của người cao tuổiError! Bookmark not defined

Bảng 2.5 Mức độ quan tâm tình hình sức khỏe NCT của các thành viên

trong gia đình Error! Bookmark not defined

Bảng 2.6 Người trợ giúp khi người cao tuổi đau ốmError! Bookmark not defined

Bảng 2.7 Mức độ hiểu biết về các Chính sách Nhà nước đối với NCTError! Bookmark not defined Bảng 2.8 Tương quan giữa giới tính và mức độ tham gia các CLB của NCTError! Bookmark not defined Bảng 2.9 Mong muốn, nguyện vọng của người cao tuổiError! Bookmark not defined

DANH MỤC BIỂU

Biểu đồ 2.1 Nhóm tuổi của đối tượng nghiên cứu Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.2 Tình trạng hôn nhân của đối tượng nghiên cứu Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.3 Cơ cấu nghề nghiệp của đối tượng nghiên cứu Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.4 Thu nhập hiện nay của người cao tuổi Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.5 Đánh giá tình trạng sức khỏe hiện nay của NCT Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.6 Các dịch vụ khám, chữa bệnh NCT thường sử dụng Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.7 Đánh giá mức độ hài lòng về thái độ làm việc của nhân viên

Trạm Y tế xã Error! Bookmark not defined Biểu đồ 2.8 Những vấn đề NCT thường lo lắng, buồn phiền Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.9 Người thường xuyên trò chuyện với NCT Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.10 Người giúp đỡ khi NCT gặp khó khăn trong sinh hoạt Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.11 Nguồn thu nhập của người cao tuổi hiện nay Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.12 Người trợ giúp tiền và các vật dụng lớn/nhỏ trong gia đình

Error! Bookmark not defined Biều đồ 2.13 Các nguồn tiếp cận thông tin của NCT Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.14 Mức độ hiểu biết về các kiến thức chăm sóc sức khỏe Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.15 Các tổ chức người cao tuổi tham gia Error! Bookmark not defined

Biểu đồ 2.16 Mức độ quan tâm của chính quyền, các tổ chức Hội các đoàn

thể địa phương Error! Bookmark not defined

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nhờ có sự phát triển của khoa học - công nghệ, dẫn tới những thành tựu vượt bậc về kinh tế, cùng với những tiến bộ xã hội, tuổi thọ trung bình của con người đã tăng rất nhanh như là một xu thế khách quan xuyên suốt quá trình phát triển của lịch sử nhân loại Đồng thời, hàng loạt nhân tố xã hội khác làm giảm mức sinh, làm cho tỷ lệ người cao tuổi trong dân số ngày càng cao Đó chính là

xu thế già hoá dân số và đang là một xu hướng mang tính toàn cầu, đã trở thành một vấn đề xã hội có tác động rất lớn tới tiến trình phát triển chung của tất cả các nước trên nhiều mặt: chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá, nghệ thuật

Viê ̣t Nam cũng không nằm ngoài xu thế chung đó Một trong những xu hướng biến đổi dân số quan trọng của Việt Nam trong thời gian qua và sẽ diễn

ra mạnh mẽ trong thời gian tới chính là già hoá dân số Đây là thành quả của những chính sách kinh tế, xã hội và chăm sóc sức khoẻ nhân dân mà Việt Nam đã và đang thực hiện và ngày càng được cải thiện

Bên cạnh đó, dân số cao tuổi Việt Nam có những đặc trưng rất nổi bật

và tạo ra những thách thức không nhỏ cho việc chăm sóc và phát huy vai trò NCT như: xu hướng “nữ hoá dân số cao tuổi” rõ nét; sắp xếp cuộc sống gia đình của NCT có xu hướng chuyển từ gia đình nhiều thế hệ sang gia đình hạt nhân, trong đó hộ gia đình chỉ có vợ chồng cùng là NCT tăng nhanh; tỷ lệ NCT có thu nhập đảm bảo cuộc sống chưa cao; tỷ lệ NCT có sức khoẻ bình thường và tốt còn thấp, đặc biệt tỷ lệ mắc các bệnh mãn tính ngày càng tăng

Trước tình hình đó, đồng thời cũng là kế tục truyền thống tốt đẹp của Dân tộc, những năm gần đây, Việt Nam đã xây dựng nhiều chính sách nhằm chăm sóc và phát huy vai trò của NCT, từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống của NCT trong mọi giai đoạn phát triển đất nước, kể cả những lúc khó khăn nhất

Xuất phát từ quan điểm cơ bản của Đảng ta xem con người vừa là mu ̣c tiêu, vừa là đô ̣ng lực của sự phát triển đất nước , từ thực tiễn hoa ̣t đô ̣ng của NCT trong những năm qua , có thể thấy rõ : NCT nước ta không chỉ là mô ̣t

trong những mu ̣c tiêu ưu tiên , xứng đáng được tôn vinh , chăm sóc , phụng dưỡng; mà còn là một bộ phận hợp thành nguồn lực nội sinh quý giá của cả dân tô ̣c, cần được trân tro ̣ng , khai thác và phát huy vì mu ̣c tiêu : “Xây dựng nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa dân giàu , nước ma ̣nh, dân chủ, công bằng, văn minh”

Cho nên việc nghiên cứu lý luận và phân tích thực trạng trợ giúp xã hội đối với NCT để có những giải pháp tạo ra một sự chuyển biến về chất trong công tác NCT nhằm đáp ứng yêu cầu của sự phát triển đất nước tr ở thành

nhiệm vụ cấp thiết Với ý nghĩa trên, tôi chọn đề tài “Trợ giúp xã hội đối với người cao tuổi tại cộng đồng” để làm luận văn thạc sĩ Trên cơ sở nghiên

cứu thực địa tại địa bàn xã Trực Tuấn, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định để có thể hiểu rõ hơn việc trợ giúp xã hội đối với người cao tuổi ở một vùng nông thôn Bắc bộ và đưa ra các giải pháp để trợ giúp xã hội cho người cao tuổi tại cộng đồng toàn diện hơn

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

2.1 Tình hình nghiên cứu về người cao tuổi trên thế giới

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã đưa ra cảnh báo cho biết, trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2050 trên quy mô toàn cầu, số người già sẽ nhiều hơn

số trẻ em dưới 14 tuổi Già hoá dân số sẽ trở thành một vấn đề lớn ở các nước đang phát triển, nơi mà dân số sẽ bị già hoá nhanh chóng trong nửa đầu của thế kỷ XXI Các nước đang phát triển sẽ là nơi có tỉ lệ người cao tuổi tăng cao nhất và nhanh nhất, theo dự báo số người cao tuổi ở khu vực này sẽ tăng gấp

4 lần trong vòng 50 năm tới Tỷ lệ người cao tuổi theo dự báo sẽ tăng từ 8% lên 19% vào năm 2025, trong khi 8ó tỷ lệ trẻ em sẽ giảm từ 33% xuống 22% Hơn một nửa dân số tuổi 80+ sống ở những nước 8ang phát triển, dự báo sẽ tăng lên 71% vào năm 2050 [32]

Năm 1950, toàn thế giới có 205 triệu người từ 60 tuổi trở lên Đến năm

2012, số người cao tuổi tăng lên đến gần 810 triệu người Dự tính con số này

sẽ đạt 1 tỷ người trong vòng gần 10 năm nữa và đến năm 2050 sẽ tăng gấp đôi

là 2 tỷ người Có sự khác biệt lớn giữa các vùng Ví dụ, năm 2012, Châu Phi

có 6 % dân số tuổi từ 60 trở lên, trong khi con số này ở Châu Mỹ La Tinh và vùng biển Caribe là 10%, ở Châu Á là 11%, Châu Đại dương là 15%, Nam

Mỹ là 19% và Châu Âu là 22% Đến năm 2050, dự báo tỷ trọng người cao tuổi từ 60 tuổi trở lên ở Châu Phi sẽ tăng lên chiếm 10% tổng dân số, so với 24% ở Châu Á, 24% ở Châu Đại dương, 25% ở Châu Mỹ La Tinh và vùng biển Caribe, 27% ở Nam Mỹ và 34% ở Châu Âu [33]

Tại Hoa Kỳ, phần lớn người cao tuổi đều muốn sống độc lập đến chừng nào có thể, trong khi nhiều người chỉ yêu cầu các dịch vụ tối thiểu để đảm bảo

sự độc lập của mình thì những người nhiều tuổi hơn khác lại phụ thuộc vào những hàng hóa và dịch vụ đặc biệt cho phép họ tồn tại trong cộng đồng Những dịch vụ này trợ giúp việc chăm sóc cá nhân, cung cấp thuốc, các hoạy động thường ngày và các hoạt động duy trì sức khỏe Ngoài ra, các dịch vụ khác được cung cấp cho người cao tuổi để duy trì hoặc quay trở về cuộc sống độc lập như các bữa ăn, trông coi nhà cửa, giúp đỡ vệ sinh cá nhân và đi lại

Khu vực châu Á, Tại Trung Quốc, hệ thống phúc lợi xã hội được thiết lập bởi chính phủ, cung cấp các quỹ nhằm đảm bảo cuộc sống cho những người cao tuổi, trẻ em mồ côi cả cha lẫn mệ và những người có hoàn cảnh túng quẫn Để đảm bảo quyền lợi cho những nhóm đối tượng đặc biệt này, chính phủ đã ban hành luật về quyền và lợi ích của người cao tuổi Bộ luật quy định rằng tại các thành phố, người cao tuổi góa không có con cái, không

có sự giúp đỡ và sống cô đơn sẽ được giúp đỡ và sinh sống trong những ngôi nhà tập trung đặc biệt

Tại Thái Lan, là một nước đã bước vào giai đoạn già hóa với tỷ lệ người cao tuổi chiếm 13% [31], chính phủ Thái Lan đã có những chính sách quan tâm đến người cao tuổi khá tốt như: Tất cả người cao tuổi từ 60 tuổi trở lên đều được nhận khoản trợ cấp hàng tháng là 16USD và mức tuổi càng lớn

sẽ nhận được trợ cấp cao hơn Bên cạnh đó còn có các quỹ tiết kiệm của người cao tuổi để hỗ trợ người cao tuổi tham gia sản xuất, tham gia các phong