NHỮNG CHUYỂN BIẾN TRONG CHÍNH SÁCH CỦA MỸ ĐỐI VỚI MYANMAR TỪ SAU CHIẾN TRANH LẠNH ĐẾN NĂM 2013

Việt Nam là một nước nằm trong tiểu vùng sông Mê Công, cũng là một thành viên của tổ chức ASEAN, có quan hệ chặt chẽ với Myanmar, việc nghiên cứu tìm hiểu về Myanmar là rất cần thiết, đặ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LƯỜNG LÂM QUỲNH

NHỮNG CHUYỂN BIẾN TRONG CHÍNH SÁCH CỦA MỸ ĐỐI VỚI MYANMAR

TỪ SAU CHIẾN TRANH LẠNH ĐẾN NĂM 2013

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi và chưa từng được công bố Các tài liệu, số liệu trích dẫn trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Lường Lâm Quỳnh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 128

1 Lý do chọn đề tài 128

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 129

3 Mục tiêu và nhiệm vụ luận văn 130

4 Tình hình nghiên cứu 131

5 Hướng tiếp cận và phương pháp nghiên cứu 134

6 Nguồn tài liệu 134

7 Ý nghĩa khoa học và những đóng góp của luận văn 135

8 Bố cục của luận văn 135

Chương 1: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHÍNH SÁCH CỦA MỸ ĐỐI VỚI MYANMAR 136

1.1 Những chuyển biến trong chính sách toàn cầu của Mỹ từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay 136

1.1.1 Chính sách toàn cầu của Mỹ từ sau Chiến tranh Lạnh kết thúc 136

1.1.2 Những thay đổi trong chính sách toàn cầu của Mỹ từ sau sự kiện 11/9Error! Bookmark not defined

1.2 Sự trỗi dậy ngày càng mạnh mẽ của Trung Quốc đang dần làm thay

đổi cán cân lực lượng toàn cầu Error! Bookmark not defined

1.3 ASEAN gia tăng liên kết khu vực và thúc đẩy vai trò trung tâm

trong hợp tác khu vực Error! Bookmark not defined

1.4 Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2: THỰC TIỄN VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH

CỦA MỸ ĐỐI VỚI MYANMAR TỪ SAU CHIẾN TRANH LẠNH

ĐẾN NĂM 2013 Error! Bookmark not defined

2.1 Mỹ thực hiện chính sách cấm vận đối với MyanmarError! Bookmark not defined

2.1.1 Nguyên nhân Mỹ thực hiện chính sách cấm vận đối với với

Myanmar Error! Bookmark not defined

2.1.2 Mục tiêu và nguyên tắc trong chính sách của Mỹ đối với Myanmar

thời kỳ cấm vận Error! Bookmark not defined

2.1.2.1 Mục tiêu Error! Bookmark not defined

2.1.2.2 Nguyên tắc thực hiện Error! Bookmark not defined

2.1.3 Thực tiễn và kết quả của việc Mỹ triển khai chính sách sách cấm

vận đối với Myanmar Error! Bookmark not defined

2.2 Chính sách “tiếp cận thực dụng” của Mỹ đối với Myanmar từ sau

khi nước này tiến hành cải cách dân chủ Error! Bookmark not defined

2.2.1 Nguyên nhân Mỹ tiến hành chính sách “tiếp cận thực dụng” đối với

Myanmar Error! Bookmark not defined

2.2.2 Mục tiêu và nguyên tắc trong chính sách của Mỹ đối với Myanmar

thời kỳ chính quyền Naypyidaw tiến hành cải cách dân chủError! Bookmark not defined 2.2.2.1 Mục tiêu Error! Bookmark not defined

2.2.2.2 Nguyên tắc thực hiện Error! Bookmark not defined

2.2.3 Thực tiễn và kết quả của việc Mỹ triển khai chính sách “tiếp cận

thực dụng” và phản ứng của Myanmar Error! Bookmark not defined

2.3 Đặc điểm chính sách của Mỹ đối với MyanmarError! Bookmark not defined

2.3.1 Giai đoạn Mỹ thực hiện chính sách cấm vậnError! Bookmark not defined

2.3.2 Giai đoạn Mỹ triển khai chính sách “tiếp cận thực dụng”Error! Bookmark not defined

2.4 Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3: ĐÁNH GIÁ NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA TIẾN TRÌNH TRÊN

ĐỐI VỚI CÁC CHỦ THỂ VÀ XU THẾ TRONG QUAN HỆ MỸ -

MYANMAR Error! Bookmark not defined

3.1 Những tác động của tiến trình trên đối với các chủ thểError! Bookmark not defined

3.1.1 Đối với Mỹ và Myanmar Error! Bookmark not defined

3.1.1.1 Đối với Myanmar Error! Bookmark not defined

3.1.1.2 Những tác động đối với Mỹ Error! Bookmark not defined

3.1.2 Đối với những chủ thể khác Error! Bookmark not defined

3.1.2.1 Tác động đối với Trung Quốc Error! Bookmark not defined

3.1.2.2 Đối với ASEAN Error! Bookmark not defined

3.1.2.3 Đối với các nhân tố khác Error! Bookmark not defined

3.2 Xu thế trong quan hệ Mỹ - Myanmar Error! Bookmark not defined

3.3 Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 138

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ASEAN Community

ADB : Ngân hàng Phát triển Châu Á

The Asian Development Bank

ARF : Diễn đàn khu vực ASEAN

ASEAN Regional Forum

ASEAN : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

Association of Southeast Asian Nations

EU : Liên minh Châu Âu

European Union

FDI : Đầu tư trực tiếp nước ngoài

Foreign Direct Investment

GDP : Tổng sản phẩm quốc nội

Gross Domestic Product

HDI : Chỉ số phát triển con người

Human Development Index

IMF : Quỹ Tiền tệ Quốc tế

International Monetary

NLD : Liên đoàn quốc gia vì dân chủ

National League for Democracy

NGO : Tổ chức phi Chính phủ

Non – Governmental Organization

USD : Đô la Mỹ

United states dollar

USDP : Đảng Đoàn kết và phát triển Liên bang

The Union Solidarity and Development Party

SPDC : Hội đồng Hòa bình và Phát triển liên bang

The Sate Peace and Development Coucil

WHO : Tổ chức Y tế Thế giới

World Health Organization

WTO : Tổ chức Thương mại Thế giới

World Trade Organization

WB : Ngân hàng Thế giới

World Bank

TTXVN : Thông tấn xã Việt Nam

TLTKĐB : Tài liệu tham khảo đặc biệt

TTKTG : Tin tham khảo Thế giới

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, Mỹ là siêu cường duy nhất trên thế giới về kinh tế cũng như tiềm lực quân sự Để khẳng định vị thế cũng như sức mạnh về kinh tế và quân sự tiềm tàng của mình, Mỹ đã tiến hành nhiều hoạt động như can thiệp quân sự vào các quốc gia khác, chính điều này đã làm giảm uy tín của Mỹ trên trường quốc tế Đến những năm đầu của thế kỉ XXI, Mỹ lợi dụng vị

thế của người bị hại và dốc toàn lực vào cái gọi là “cuộc chiến chống khủng bố”, điều này đã tạo nên một “khoảng trống quyền lực” ở khu vực Đông Nam Á Tận

dụng thời cơ chưa từng có trong lịch sử, Trung Quốc đã tích cực gia tăng ảnh

hưởng tới khu vực này với mục tiêu biến Đông Nam Á trở thành “sân sau” của

mình Trong đó, Myanmar là một điển hình cho sự gia tăng ảnh hưởng kiểm soát khu vực của Trung Quốc

Trong khi đó, từ cuối những năm 80 của thế kỷ XX, Myanmar dưới quyền lãnh đạo của Chính phủ Quân sự, quốc gia này bị Mỹ và phương Tây thực hiện các biện pháp cấm vận Điều này đã tác động không nhỏ tới tình hình đối nội và đối ngoại của Myanmar Quốc gia này dường như có rất ít quan hệ với bên ngoài, Trung Quốc trở thành đối tác chính, chủ yếu và quan trọng nhất của Myanmar trong thời gian này

Bên cạnh đó, với tư cách là một quốc gia có vị trí địa – chiến lược quan trọng ở khu vực, Myanmar nằm kẹp giữa hai quốc gia lớn là Trung Quốc và Ấn

Độ Vị trí địa – chiến lược của Myanmar càng được nâng cao khi Trung Quốc gia tăng mở rộng phạm vi không gian ảnh hưởng, Ấn Độ thực hiện chính sách

“hướng Đông” và chính sách “xoay trục sang châu Á” của Mỹ Và, nhất là khi

Myanmar tuyên bố thực hiện cải cách dân chủ từ đầu năm 2011 đã khiến cho Mỹ theo đó là các nước thuộc thế giới phương Tây điều chỉnh chính sách của mình đối với Naypyidaw, dỡ bỏ dần các biện pháp cấm vận và gia tăng tiếp xúc Từ

đó, Myanmar đã trở thành một bộ phận quan trọng trong chiến lược “tái cân

bằng” của Mỹ ở Đông Nam Á Chính vì vậy, quốc gia “chùa vàng” này trở

thành một trong những địa bàn quan trọng trong cạnh tranh chiến lược giữa Washington và Bắc Kinh

Đồng thời, sự thay đổi chiến lược và cách tiếp cận của Mỹ đối với

Myanmar một cách nhanh chóng nhằm phù hợp với những biến đổi trong tình hình thực tế của Myanmar khiến cho chúng ta có thể hiểu rõ hơn về đặc điểm trong chính sách đối ngoại của Mỹ Những thay đổi trong chính sách của Mỹ đối với Myanmar đã có tác động rất nhiều không chỉ đối với bản thân Myanmar mà còn đối với khu vực, nhất là với ASEAN, Trung Quốc, Ấn Độ, và nhiều chủ thể khác, trong đó có Việt Nam

Việt Nam là một nước nằm trong tiểu vùng sông Mê Công, cũng là một thành viên của tổ chức ASEAN, có quan hệ chặt chẽ với Myanmar, việc nghiên cứu tìm hiểu về Myanmar là rất cần thiết, đặc biệt là tìm hiểu về những chuyển biến trong chính sách của Mỹ đối với Myanmar từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay

Để từ đó ta rút ra được kinh nghiệm trong việc ứng xử đối với các nước trong khu vực, các nước lớn, và đặc biệt là rút kinh nghiệm trong ứng xử đối với chiến lược

“xoay trục” của Mỹ Tuy nhiên, những nghiên cứu về chiến lược của Mỹ tới từng

quốc gia cụ thể ở Đông Nam Á nói chung và nhất là với Myanmar và những tác động nói riêng còn tương đối khiên tốn, nhất là những nghiên cứu mang tính hệ thống về sự chuyển biến chính sách này và những tác động của nó tới cục diện địa – chính trị khu vực

Xuất phát từ giá trị thực tiễn và giá trị khoa học nêu trên chúng tôi quyết

định chọn vấn đề “Những chuyển biến trong chính sách của Mỹ đối với Myanmar

từ sau Chiến tranh Lạnh đến năm 2013” làm đề tài cho luận văn thạc sỹ của mình

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu

- Về mặt tổng quan, đối tượng nghiên cứu của luận văn là những chuyển biến trong chính sách của Mỹ đối với Myanmar từ sau Chiến tranh Lạnh cho đến năm 2013

- Cụ thể luận văn tập trung vào những yếu tố sau:

+ Những yếu tố chính tác động đến những chuyển biến các chính sách của

Mỹ đối với Myanmar;

+ Những nội dung cụ thể trong chính sách của Mỹ đối với Myanmar qua các giai đoạn từ sau Chiến tranh Lạnh tới nay;

+ Những tác động được tạo ra từ những chính sách của Mỹ đối với Myanmar trong các giai đoạn

2.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi thời gian: Luận văn tập trung nghiên cứu những biến chuyển

trong những chính sách mà Mỹ thực hiện ở Myanmar từ sau Chiến tranh Lạnh đến năm 2013, những biểu hiện cụ thể và những tác động của những chính sách

ấy mang lại cho cả Mỹ và Myanmar

- Phạm vi nội dung nghiên cứu:

Luận văn cũng tập trung đi sâu nghiên cứu, sau cuộc biểu tình đảo chính năm 1988 và chính phủ quân sự lên nắm quyền, không công nhận kết quả bầu cử năm 1990 thì chính quyền Mỹ đã ra lệnh cấm vận tất cả các công ty của Mỹ không được nhập hay xuất bất cứ mặt hàng nào sang Myanmar và ngược lại Tuy nhiên trong những năm gần đây đặc biệt là khi Myanmar bắt đầu thực hiện cải cách từ năm 2011 thì Mỹ lại nới lỏng và thay đổi trong chính sách với Myanmar, điều này đem lại những lợi ích chiến lược đối với cả Mỹ và Myanmar, qua đó thấy được những tác động đối với Mỹ, Myanmar và các nước khác trong khu vực đặc biệt là Trung Quốc, Việt Nam

3 Mục tiêu và nhiệm vụ luận văn

- Luận văn đi sâu đánh giá tác động của sự thay đổi chính sách ấy đối với Myanmar, Mỹ và các nước trong khu vực đặc biệt là Trung Quốc, v.v

- Luận văn cung cấp tư liệu có tính hệ thống đối với công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu về quan hệ quốc tế - khu vực

3.2 Nhiệm vụ

- Luận văn đi sâu phân tích những yếu tố quốc tế, khu vực cũng như hai nước Mỹ và Myanmar có ảnh hưởng đến việc Mỹ điều chỉnh chính sách đối với Myanmar, nhất là đi sâu tìm hiểu về những lợi ích chiến lược mà cả hai nước là

Mỹ và Myanmar có được như thế nào, đặc biệt là lợi ích chiến lược của Mỹ khi

Mỹ quyết định thay đổi chính sách đối với Myanmar

- Luận văn đi sâu nghiên cứu chính sách toàn cầu hóa và khu vực hóa của

Mỹ, sau chiến tranh lạnh Mỹ không còn là một siêu cường trên thế giới nữa Mỹ

đã bị “sa lầy” trong Chiến tranh vùng vịnh, cuộc chiến chống khủng bố ở Trung

Đông, châu Phi, nên những khu vực vốn trước đây thuộc ảnh hưởng truyền thống

của Mỹ có “nguy cơ bị mất đi” bởi một “đối thủ” là Trung Quốc, khu vực Đông

Nam Á cũng không phải là trường hợp ngoại lệ, vì vậy Mỹ đã thay đổi những chính sách của mình đối với Myanmar, qua đây chứng tỏ Myanmar có vị trí rất

lớn trong chiến lược “tái cân bằng” của Mỹ

- Tiếp đến, luận văn đi sâu nghiên cứu đánh giá về những chính sách mà

Mỹ đã thực hiện ở Myanmar từ sau chiến tranh lạnh đến 2013 trên các lĩnh vực

cụ thể: ngoại giao – quân sự, an ninh – quốc phòng, kinh tế thương mại và đầu

tư, và các lĩnh vực khác… Qua đó thấy được tác động của sự chuyển biến đó đối với Myanmar, Mỹ và các nước trong khu vực

4 Tình hình nghiên cứu

Nghiên cứu về Myanmar đã giành được sự quan tâm của các học giả trong

và ngoài nước

Những nghiên cứu trong nước:

Trong những năm gần đây, vấn đề Myanmar được rất nhiều học giả quan tâm nghiên cứu, có thể kể đến một số công trình của những nhà khoa học thuộc Viện Nghiên cứu Đông Nam Á – Viện Hàn Lâm KHXH Việt Nam Chẳng hạn

như, Nguyễn Duy Dũng, Đánh giá nhanh tình hình Myanmar năm 2012 – Nhiệm

vụ cấp Bộ năm 2012, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á; Nguyễn Hồng Quang,

Myanmar với việc thực hiện hóa Cộng đồng ASEAN: Quan điểm, chính sách, thuận lợi khó khăn – Nhiệm vụ cấp Bộ 2012, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á

Những công trình trên đã đưa ra những đánh giá nhanh về tình hình Myanmar trong những năm gần đây, tuy nhiên những công trình này lại chưa đưa ra được những đánh giá sâu sắc về tình hình Myanmar cũng như chính sách đối ngoại của Myanmar, chính sách đối ngoại của các nước lớn đối với Myanmar

Bên cạnh đó, các học giả Việt Nam cũng liên tục có những nghiên cứu mới cập nhật liên quan đến Myanmar trong giai đoạn hiện nay Các tác giả như:

Vũ Quang Thiện (2005), Lịch sử Myanmar, NXb Khoa học Xã hội, trong cuốn

sách này tác giả đã cho độc giả biết được tình hình Myanmar kể từ khi lập quốc

đến những năm 2005, tuy nhiên để nghiên cứu một cách hệ thống thì dường như cuốn sách chưa làm được

Tác giả Chu Công Phùng (2011), Myanmar: Lịch sử và hiện tại, Nxb

Chính trị Quốc gia, cuốn sách này là tài liệu quý cho những ai muốn nghiên cứu

về lịch sử Myanmar, tuy nhiên cuốn sách này lại chưa làm rõ được sự thay đổi trong chính sách của các nước lớn đối với Myanmar, mà chỉ mang tính chất viết lại lịch sử của Myanmar theo từng giai đoạn cụ thể mà thôi

Tác giả Nguyễn Duy Dũng (cb) (2013), Myanmar cuộc cải cách vẫn đang

tiếp diễn, Nxb Từ điển Bách khoa, đây là cuốn sách chuyên khảo được các

nghiên cứu viên của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á dày công nghiên cứu, cuốn sách đã trình bày khái quát về tình hình Myanmar từ thời lập quốc đến những năm gần đây khi cuộc cải cách diễn ra Tuy nhiên, cuốn sách lại chưa nói được những chính sách mà Mỹ thực hiện ở Myanmar, cũng như những tác động của việc thực thi những chính sách ấy đối với bản thân Mỹ, bản thân Myanmar và các nhân tố khác, đặc biệt là nhân tố Trung Quốc

Trần Khánh (2012), Cạnh tranh chiến lược của Trung Quốc, Mỹ và Ấn

Độ ở Myanmar: Thực trạng và triển vọng, Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế, số 4

(91), bài nghiên cứu này viết rất rõ về sự cạnh tranh về chiến lược của các nước lớn tại Myanmar Tuy nhiên, những nghiên cứu này chưa đề cập và làm rõ về những thay đổi chính sách của Mỹ ở Myanmar và những tác động của nó

Phạm Quang Minh (2013), Cải cách của chính quyền Mi-an-ma và tác

động đối với quan hệ đối ngoại, Tạp chí Quan hệ Quốc phòng, số 21, quý I; Mẫn

Huyền Sâm (2013), Cải cách dân chủ ở Myanmar: Nguyên nhân và tác động, Nghiên cứu Đông Nam Á, số 1 (154); Văn Trung Hiếu (2013), Cải cách và mở

cửa ở Myanmar, Nghiên cứu Đông Nam Á, số 5 (158); Dương Văn Huy (2013), Một số vấn đề của Trung Quốc đối với Myanmar trong giai đoạn hiện nay, Tạp chí

Nhân vật và Sự kiện – Bộ Công an, số 233, tháng 5/2013; Dương Văn Huy (2013),

Cạnh tranh chiến lược Trung – Mỹ tại Myanmar, Tạp chí Khoa học và Chiến lược

– Bộ Công An, số 5, tháng 5/2013; Đoan Hùng (2013), Về tình hình kinh tế

My-an-ma sau 2 năm cải cách, Tạp chí Kiến thức Quốc phòng Hiện đại, số 3; Ngọc Anh

(2013), Quan hệ giữa Mỹ và My-an-ma trong thời gian gần đây, Tạp chí Kiến thức

Quốc phòng Hiện đại, số 5; v.v Những nghiên cứu về Myanmar của các học giả

trên đã một phần làm sáng tỏ cho người đọc về tình hình Myanmar trong thời gian gần đây, cũng như là về quan hệ đối ngoại của quốc gia Đông Nam Á này sau khi Myanmar tiến hành cải cách dân chủ Tuy nhiên, lại chưa làm sáng tỏ về mối quan

hệ Mỹ - Myanmar và những thay đổi trong mối quan hệ ấy trước và sau khi Myanmar tiến hành cải cách

Những nghiên cứu nước ngoài: Những nghiên cứu ở nước ngoài có thể

kể đến những công trình như: Lý Thần Dương (2011), Vì sao chính phủ

Myanmar gác lại dự án thủy điện Myhitsone, Tri thức Thế giới, số 21; Lý Thần

Dương, (2011), Những chuyển biến và bất biến của chính phủ mới Myanmar, Tri thức Thế giới, số 9; C.S.Kuppuswamy (2012), Myanmar: Byelection and

the National League for Democracy, South Asia Analysis Group Paper 4860,

December; Billy Tea, China and Myanmar: Strategic Interests, Strategies and

the Road Ahead, Institute of Peace and Conflict Studies, New Dalhi India

September 2010; Eric Han (2012), US Foreign Policy and Myanmar: A

(mis)tarageted Sanction Approach Towards Improving Human rights and Democracy, August Những công trình này đã phần nào phản ánh được tình

hình Myanmar cũng như tình hình đối ngoại của quốc gia này trong những năm gần đây, đặc biệt là chính sách của Mỹ và Trung Quốc đối với Myanmar Tuy nhiên, những công trình này lại chưa nói được sự thay đổi có tính chất bước ngoặt sau khi chính phủ Myanmar tiến hành cải cách theo hướng dân chủ hóa

Về chính sách của Mỹ ở Myanmar có thể kể đến Michael F Martin

(2010), U.S Sacntion on Burma, (CRS) Report for Congress, Congressional Research Service, July 16, 2010; Michael F Martin (2013), U.S Policy Towards

Research Service, March 12, 2013; Andrew Selth (2012), United Sates Relations

With Burma: From Hostility to Hope, Griffith University – Griffith Asia Institute

(GAI), No 36, 2012 Những nghiên cứu trên có thể nói là những nghiên cứu căn bản và chuyên sâu nhất về chính sách của Mỹ đối với Myanmar, tuy nhiên những nghiên cứu này lại chưa làm nổi bật về chính sách của Mỹ đối với Myanmar trước và sau cải cách dân chủ, mà chỉ trình bày chung chung về chính sách của Mỹ đối với Myanmar, và cũng chưa làm nổi bật được tính chất, cũng như đặc điểm trong chính sách của Mỹ đối với Myanmar, cũng như tác động của

những chính sách ấy đối với các chủ thể khác trong khu vực