Vai trò của liên hiệp quốc trong thế giới ngày nay và những đóng góp của việt nam

So với Hội quốc liên, LHQ chứng tỏ đầy đủ hơn tính chất toàn cầu thành phần gồm hầu hết các quốc gia độc lập trên mọi châu lục và đặc biệt là tính toàn diện của nó: chương trình nghị sự

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐẶNG THỊ MINH HIẾU

VAI TRÒ CỦA LHQ TRONG THẾ GIỚI NGÀY NAY VÀ

NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐẶNG THỊ MINH HIẾU

VAI TRÒ CỦA LHQ TRONG THẾ GIỚI NGÀY NAY VÀ

NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật quốc tế

Mã số: 60 38 01 08

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN BÁ DIẾN

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu,

ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi

đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Đặng Thị Minh Hiếu

MỤC LỤC

Trang

LỜI CAM ĐOAN

DANH MỤC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU 1

Chương 1:CÁC VẤN ĐỀ TỔNG QUAN CHUNG VỀ LHQ 6

1.1 Lịch sử thành lập của LHQ 6

1.2 Tôn chỉ mục đích và nguyên tắc hoạt động 7

1.3 Cơ cấu tổ chức của LHQ 8

1.3.1 ĐHĐLHQ 8

1.3.2 HĐBA 11

1.3.3 Hội đồng Kinh tế - Xã hội LHQ 15

1.3.4 Hội đồng Quản thác 18

1.3.5 Tòa án Công lý Quốc tế 18

1.3.6 Ban Thư ký LHQ 19

1.3.7 Các chương trình và các cơ quan chuyên môn của LHQ 20

Chương 2:VAI TRÒ CHÍNH CỦA LHQ ĐỐI VỚI THẾ GIỚI TRONG QUAN HỆ QUỐC TẾ NGÀY NAY 22

2.1 Vai trò của LHQ trong việc duy trì hòa bình và an ninh quốc tế 22

2.1.1 Vai trò của LHQ trong việc xây dựng khung pháp lý nhằm duy trì hoà bình và an ninh quốc tế. 22

2.1.2 Vai trò của LHQ trong việc triển khai các hoạt động nhằm duy trì hoà bình và an ninh quốc tế. 25

2.1.3 Đánh giá về việc thực hiện vai trò của LHQ trong việc duy trì hoà bình và an ninh quốc tế 32

2.2 Vai trò của LHQ trong việc phát triển kinh tế - văn hóa – xã hội 34

2.2.1 Xây dựng cơ sở pháp lý nhằm thực thi việc phát triển kinh tế - văn hóa – xã hội34 2.2.2 Thực tiễn hoạt động của LHQ nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế - văn hóa – xã hội 37

2.3 Vai trò của LHQ trong việc đảm bảo, thúc đẩy quyền con người 43

2.3.1 Vai trò của bộ máy nhân quyền LHQ 43

2.3.2 Vai trò của LHQ trong việc xây dựng và phát triển các chuẩn mực quốc tế về quyền con người 54

2.3.3 Vai trò của LHQ trong việc tăng cường tính hiệu quả trong cơ chế hoạt động

Chương 3:NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP TRONG VIỆC PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA LHQ 65

3.1 Việt Nam ký kết, gia nhập các điều ước quốc tế của LHQ và vấn đề nội luật hóa vào pháp luật Việt Nam 66

3.2 Việt Nam đóng góp trong việc thúc đẩy vai trò của LHQ đối với thế giới 78

3.2.2 Những đóng góp tích cực của Việt Nam vào việc thực hiện các nhiệm vụ và vai trò của LHQ 82

3.3 Một số giải pháp khuyến nghị nhằm tận dụng vai trò của LHQ đối với Việt Nam90

3.3.1 Giải pháp cho Việt Nam nhằm tận dụng vai trò chung của LHQ trong việc phát triển đất nước trong thời kỳ hội nhập 90

3.3.2 Giải pháp nhằm tận dụng vai trò của LHQ nhằm giải quyết các tranh chấp, bảo

vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia 97

KẾT LUẬN 102

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

DANH MỤC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ĐHĐ ECOSOC HĐQT HĐBA ICJ LHQ MDGs NAM

ĐHĐ Hội đồng kinh tế - Xã hội Hội đồng Quản thác HĐBA

Tòa án Công lý Quốc tế Liên Hợp Quốc

Mục tiêu Thiên niên kỷ Phong trào không liên kết

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cách đây 70 năm, đông đảo đại diện đến từ 50 quốc gia đã nhóm họp tại San Francisco để đề xuất thành lập một tổ chức quốc tế thay thế cho Hội quốc liên trước đó hoạt động không hiệu quả nhằm dự phòng các cuộc xung đột vũ trang cũng như nhằm ngăn chặn các cuộc chiến như Chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ hai không bao giờ xảy ra nữa Vài tháng sau đó, Hiến chương của LHQ đã được ký, ra đời Tổ chức đa phương này, "một tổ chức được hình thành với hy vọng chấm dứt tai họa chiến tranh cho nhân loại" So với Hội quốc liên, LHQ chứng tỏ đầy đủ hơn tính chất toàn cầu (thành phần gồm hầu hết các quốc gia độc lập trên mọi châu lục) và đặc biệt là tính toàn diện của nó: chương trình nghị sự không bó hẹp vào vấn đề duy trì hoà bình, an ninh, mà bao gồm cả việc thúc đẩy hợp tác vì phát triển kinh tế – xã hội của cộng đồng các dân tộc; bản thân hệ thống LHQ bao gồm hàng loạt cơ quan, chương trình, quỹ, tổ chức chuyên môn tập trung vào mọi lĩnh vực của đời sống các quốc gia và quan hệ quốc tế ngoài lĩnh vực chính trị - quốc phòng, từ tiền tệ đến nông nghiệp, văn hoá, khoa học – kỹ thuật LHQ đã đề xuất và tham gia giải quyết các vấn đề toàn cầu truyền thống như cấm thử vũ khí hạt nhân toàn diện, giải trừ vũ khí hạt nhân và vũ khí thông thường, gìn giữ hòa bình và giải quyết xung đột, hòa bình Trung Đông, thương mại quốc tế, chống đói nghèo, và phi truyền thống như khủng bố, biến đổi khí hậu, khủng hoảng kinh tế - tài chính toàn cầu và dịch bệnh HIV/AIDS và nhiều loại bệnh lây nhiễm khác

Tổ chức LHQ ra đời thực sự có ý nghĩa to lớn trong đời sống chính trị quốc tế trong gần 70 năm qua Đây là sự kiện quan trọng đánh dấu sự xuất hiện của các hoạt động ngoại giao đa phương hiện đại, một bước ngoặt quyết định trong lịch sử phát triển của nền ngoại giao đa phương nói chung Sự đóng góp của LHQ đối với hoà bình

an ninh quốc tế, sự phát triển kinh tế - xã hội của cộng đồng các dân tộc trong 70 năm qua là rất đáng kể Hiện nay, thế giới đã bước sang kỷ nguyên văn minh, mọi quan hệ quốc tế đều được thiết lập, giải quyết theo cách thức hòa bình, hữu nghị, hợp tác và cùng phát triển Do đó, với vai trò ngôi nhà chung của gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, LHQ đang có một vai trò to lớn, được đánh giá là có khả năng tiến tới một siêu quyền lực

Việt Nam gia nhập LHQ đã góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho nâng cao trình

độ công nghệ và thúc đẩy tiến bộ về khoa học-kỹ thuật ở Việt Nam, phục hồi và xây dựng mới một số cơ sở sản xuất, tăng cường năng lực phát triển, tạo điều kiện để ta tiếp cận được nguồn viện trợ của nhiều nước phương Tây và có được cơ chế quốc tế vững chắc nhằm bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia

Tuy nhiên, LHQ là một tổ chức quốc tế rất lớn, bao gồm nhiều cơ quan chính

và cơ quan chuyên môn Trong đó, mỗi cơ quan có vai trò, nhiệm vụ khác nhau và vai trò của các cơ quan này được ghi nhận trong Hiến chương và các văn bản pháp lý khác

và trong thực tiễn hoạt động cũng không hoàn toàn giống nhau Do đó, việc tìm hiểu vai trò chung của LHQ có ý nghĩa rất lớn giúp các quốc gia thành viên có thể sử dụng tất cả các vai trò và chức năng của tổ chức này vào việc bảo vệ và phát triển đất nước, cũng như góp phần vào sự ổn định và thịnh vượng của toàn thế giới

Nhận thức được tính cấp thiết của vấn đề, đặc biệt là trong quá trình Việt Nam

hội nhập quốc tế, Học viên đã chọn đề tài “Vai trò của LHQ đối với thế giới ngày nay

và những đóng góp của Việt Nam” làm Luận văn Thạc Sĩ Luật học của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Từ trước đến nay, vấn đề vai trò của LHQ đối với thế giới luôn là phạm vi nghiên cứu đạt được bề dày của sự khai thác về mặt khoa học pháp lý cũng như các khoa học chuyên ngành khác Đã có rất nhiều cuốn sách chuyên khảo, các công trình nghiên cứu khoa học của các chuyên gia, nhà khoa học nổi tiếng, có vị thế trong ngành luật quốc tế trong nước và nước ngoài viết về các vấn đề khác nhau liên quan đến LHQ và vai trò của nó Có thể kể một số những cuốn sách và các bài viết như: Vấn đề nhân quyền và cơ chế bảo đảm nhân quyền trong hệ thống LHQ (Vũ Khương Duy, Tạp chí nghiên cứu quốc tế, Số 39); Báo cáo Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ năm 2010: “Việt Nam – 2/3 chặng đường thực hiện các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ, hướng đến năm 2015” (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Hội thảo “Giới và việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ (MDGs) tại Việt Nam” Thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, ngày 6 – 7/9/2010); Cơ cấu tổ chức của LHQ (Trần Thanh Hải , NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2001); LHQ và lực lượng gìn giữ hòa bình (Nguyễn Quốc Hùng – Nguyễn Hồng Quân, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội năm 2008); Quy chế chung quản lý chương trình, dự án hợp tác Việt Nam – LHQ, tháng 5/2010; Các văn kiện

Quốc tế về Quyền con người (Hoàng Văn Hải, Chu Hồng Thanh, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1998); Luật nhân quyền Quốc tế: Những vấn đề cơ bản (NXB Lao động – xã hội 2011); Hỏi đáp về Quyền con người (NXB Hồng Đức 2011); Danh mục các văn kiện quốc tế về nhân quyền (Văn phòng Cao ủy LHQ về nhân quyền); LHQ và việc đấu tranh bảo vệ chủ quyền hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa của Việt Nam (Nguyễn Thị Thu Thủy, Khóa luận tốt nghiệp năm 2010); Đặc san kỷ niệm 60 năm thành lập HLQ năm 2005 thuộc đặc san luật học,

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận văn

Với phạm vi đề tài là “Vai trò của LHQ đối với thế giới ngày nay và những

đóng góp của Việt Nam”, bài luận văn đi vào nghiên cứu, phân tích, đánh giá tôn chỉ,

mục đích, nguyên tắc hoạt động cũng như cơ cấu tổ chức của LHQ; nghiên cứu, phân tích và đánh giá ưu nhược điểm các vai trò chính của LHQ đối với thế giới, đánh giá thực tiễn thực thi các vai duy trì hòa bình và an ninh quốc tế; vai trò đối với sự phát triển và vai trò bảo vệ và thúc đẩy quyền con người của LHQ; nghiên cứu và phân tích các đóng góp chính của Việt Nam cũng như quan hệ giữa Việt Nam và LHQ và cuối cùng là đưa ra một số giải pháp nhằn tận dụng vai trò của LHQ vào việc bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia và vào sự nghiệp phát triển đất nước

Trên cơ sở mục tiêu tổng quát trên, Đề tài đi vào giải quyết các vấn đề cụ thể

về: i) phân tích các vấn đề tổng quan về lịch sử hình thành, tôn chỉ, mục đích và nguyên tắc hoạt độngvà cơ cấu tổ chức của LHQ; ii) tìm hiểu, phân tích và đánh giá

vai trò chính của LHQ: Duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, thúc đẩy sự phát triển kinh

tế - xã hội, bảo vệ và thúc đẩy quyền con người; iii)Làm rõ những đóng góp của Việt

Nam đối với vai trò của LHQ, từ đó đưa ra giải pháp khuyến nghị cho Việt Nam trước các vai trò của LHQ

4 Tính mới của đề tài

Chủ đề về vai trò của LHQ đối với thế giới ngày nay là chủ đề rất rộng không

hề mới Qua khảo sát thực tiễn của học viên, có khá nhiều sách, bài báo, chuyên đề nghiên cứu khoa học cũng như khóa luận tốt nghiệp, luận văn thạc sĩ đã nghiên cứu các vấn đề liên quan đến đề tài này Tuy nhiên, mỗi bài viết có cách tiếp cận và khai thác các khía cạnh khác nhau liên quan đến vai trò của LHQ và đặc biệt đề tài còn đi

vào phân tích những đóng góp của Việt Nam đối với vai trò của LHQ

Trên cơ sở tiếp thu những tri thức chung về khoa học pháp lý cũng như kế thừa một cách hợp lý những giá trị các công trình nghiên cứu khoa học trước, bài luận văn xây dựng và khai thác một khía cạnh riêng với phạm vi đã được xác định là “vai trò của LHQ đối với thế giới ngày nay” Trong đó, tính mới và sự đóng góp của Luận văn thể hiện ở chỗ:

- Luận văn tiếp cận nghiên cứu một cách tổng thể về lịch sử hình thành, cơ cấu

tổ chức, thẩm quyền, quy trình thủ tục của các cơ quan tài phán quốc tế dưới góc độ luật so sánh để có được những đánh giá thực tiễn và giá trị đối với mỗi cơ chế, từ đó rút ra đánh giá, kết luận về các triển vọng áp dụng hiệu quả nhất cho tranh chấp chủ quyền quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa;

- Đưa ra một cái nhìn tổng quan nhất về vai trò chung của LHQ đối với thế giới

và đánh giá được ưu điểm cũng như hạn chế của nó mà chưa được thể hiện ở bất kỳ công trình nghiên cứu khoa học nào;

- Nêu ra được mối quan hệ giữa Việt Nam và LHQ và những đóng góp của Việt Nam đối với sự phát triển của LHQ và ngược lại;

- Luận vănđưa ra một số giải pháp khuyến nghị cho Việt Nam nhằm tận dụng các vai trò của LHQ vào sự phát triển của đất nước và vào sự nghiệp bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia

5 Phương pháp nghiên cứu của luận văn

Để nghiên cứu thực hiện đề tài đã chọn, trong bài Luận văn sử dụng rất nhiều phương pháp nghiên cứu khoa học như: dựa trên phương pháp luận của triết học Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

Luận văn sử dụng phương pháp so sánh luật học, tiếp cận dưới góc độ luật so sánh để làm sáng tỏ vấn đề Ngoài ra, còn dựa trên sự kết hợp giữa phương pháp nghiên cứu từ cái chung đến cái riêng, phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp logic và lịch sử, phân tích, đánh giá, diễn giải, dự báo,

Bên cạnh đó, Luận văn cũng kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn trong quá trình nghiên cứu và giải quyết những vấn đề mà đề tài đặt ra

6 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, bài luận văn được

bố trí kết cấu thành ba phần như sau:

Chương 1 Các vấn đề tổng quan chung về LHQ

Chương 2 Vai trò chính của LHQ đối với thế giới trong quan hệ quốc tế ngày nay Chương 3 Những đóng góp của Việt Nam trong việc thúc đẩy vai trò của LHQ

và một số giải pháp cho Việt Nam nhằm tận dụng vai trò của LHQ đối với sự nghiệp bảo vệ và phát triển đất nước

Chương 1 CÁC VẤN ĐỀ TỔNG QUAN CHUNG VỀ LHQ 1.1 Lịch sử thành lập của LHQ

Việc LHQ ra đời là một sự kiện quan trọng và là sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau, như vai trò kém hiệu quả của Hội Quốc Liên trong việc giữ gìn hoà bình,

an ninh quốc tế, sự bùng nổ của Chiến tranh thế giới thứ hai cùng những hậu quả thảm khốc đối với loài người Với nỗ lực lớn lao của các nước,LHQ chính thức ra đời vào ngày 24/10/1945 khi Hiến chương LHQ được Trung quốc, Pháp, Liên Xô, Vương quốc Anh, Hợp chủng quốc Hoa kỳ và đa số các quốc gia ký trước đó phê chuẩn Tên gọi "LHQ" đã được Tổng thống Mỹ Franklin D Roosevelt sáng lập ra và được sử dụng lần đầu tiên trong "Tuyên ngôn của LHQ" vào ngày 1/1/1942, trong đó 26 quốc gia đã khẳng định cam kết tiếp tục cuộc đấu tranh chống lại các nước thuộc phe phát xít

Sự thất bại của Hội Quốc Liên (tiền thân của LHQ) đã đặt ra yêu cầu phải thiết lập một thể chế đa phương hữu hiệu có tính toàn cầu, nhằm duy trì hoà bình và an ninh quốc tế Trong một thời gian dài, hệ thống an ninh tập thể của Hội Quốc Liên tỏ ra không hiệu quả vì không được sự quan tâm ủng hộ của các cường quốc Những nỗi kinh hoàng của Chiến tranh thế giới thứ nhất chưa đủ sức thuyết phục các quốc gia hiểu rằng quyền lợi hoà bình của họ đòi hỏi cần có một trật tự quốc tế với các quyền lợi quốc gia truyền thống làm ưu tiên hàng đầu Hội Quốc Liên trở thành một thể chế cứng nhắc, không thể hiện được chức năng dàn xếp hoặc thiết lập các liên minh năng động, nhằm ngăn chặn các hoạt động bành trướng quyền lực của một số cường quốc

Với ý định chuẩn bị cho thời kỳ hậu chiến, nhằm loại trừ khả năng xảy ra một cuộc chiến tranh thế giới thứ ba và bảo đảm một thế cân bằng mới trong quan hệ quốc

tế sau chiến tranh, ba cường quốc chính của phe Đồng minh - Anh, Mỹ và Liên Xô -

đã tiến hành hai hội nghị thượng đỉnh quan trọng tại Teheran (tháng 11/1943) và Yalta (tháng 2/1945) Nội dung trao đổi chính giữa Churchiu, Stalin và Rudven bao gồm số phận châu Âu và tương lai của LHQ Việc Liên Xô tán thành thiết lập Tổ chức LHQ tại Hội nghị Yalta mở ra khả năng hợp tác giữa các nước đồng minh trong việc xây dựng một trật tự thế giới mới sau chiến tranh Tại Yalta, ba cường quốc trên đã thống nhất với nhau về một số điểm then chốt trong việc thiết lập tổ chức LHQ: chấp nhận ghế thành viên riêng rẽ của Ucraina và Bạch Nga (nay là Bê-la-rút), dành quyền phủ

quyết cho các thành viên thường trực của HĐBA, LHQ có quyền giám sát việc tạo dựng trật tự châu Âu Đến Hội nghị Postdam từ 17/7 đến 2/8/1945, ba cường quốc (thực chất chủ yếu là Mỹ và Liên Xô, vì Anh đã bị suy yếu) thoả thuận thành lập cơ chế để giải quyết các vấn đề sau chiến tranh, như vấn đề bồi thường chiến tranh của Đức và xác định lại biên giới các quốc gia Hội đồng Ngoại trưởng 5 nước gồm Nga,

Mỹ, Anh, Pháp và Trung Quốc được thành lập Trên cơ sở thoả thuận tại Hội nghị Yalta, đại biểu của 50 quốc gia đã tham dự Hội nghị San Franciscotháng 4/1945 và dự thảo Hiến chương LHQ Trên cơ sở Hiến chương, Tổ chức LHQ đã chính thức được thành lập với sự tham gia của 51 quốc gia sáng lập Sự ra đời của LHQ đã chấm dứt hoàn toàn cơ chế cân bằng quyền lực giữa các cường quốc châu Âu dựa trên cơ sở của Hội nghị Viên năm 1815 Cân bằng quyền lực trên cơ sở LHQ là thế cân bằng linh hoạt dựa trên tương tác trong từng vấn đề giữa ba cạnh: hoà hợp quyền lực giữa 5 thành viên thường trực HĐBA (còn gọi là P5), tập hợp các nước phương Tây/phát triển, tập hợp các nước Á–Phi–Mỹ La-tinh/đang phát triển, trong đó tiếng nói của các nước P5 có trọng lượng đặc biệt

1.2 Tôn chỉ mục đích và nguyên tắc hoạt động

Năm 1945, những người sáng lập LHQ đã soạn thảo một chương trình nghị sự

to lớn và đầy tham vọng cho tổ chức mới này của thế giới Theo Hiến chương LHQ, các quốc gia sáng lập đã quyết tâm thiết lập LHQ thành một tổ chức quốc tế toàn cầu với mục tiêu hàng đầu là bảo đảm một nền hoà bình và trật tự thế giới bền vững Theo Điều 1 của Hiến chương, LHQ được thành lập nhằm 4 mục tiêu: (1) Duy trì hoà bình

và an ninh quốc tế; (2) Thúc đẩy quan hệ hữu nghị giữa các quốc gia trên cơ sở tôn trọng nguyên tắc bình đẳng về quyền lợi giữa các dân tộc và nguyên tắc dân tộc tự quyết; (3) Thực hiện hợp tác quốc tế thông qua giải quyết các vấn đề quốc tế trên các lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hoá và nhân đạo trên cơ sở tôn trọng các quyền con người

và quyền tự do cơ bản cho tất cả mọi người, không phân biệt chủng tộc, màu da, ngôn ngữ và tôn giáo; (4) Xây dựng LHQ làm trung tâm điều hoà các nỗ lực quốc tế vì các mục tiêu chung.Cả bốn nhiệm vụ trên đều không có giới hạn Mỗi nhiệm vụ đều đòi hỏi chúng ta phải liên tục kiên trì theo đuổi và nỗ lực chừng nào LHQ còn tồn tại [6]

Để bảo đảm LHQ là một tổ chức quốc tế thực sự phục vụ mục tiêu chung của cộng đồng quốc tế, Hiến chương LHQ cũng quy định các nguyên tắc hoạt động của Tổ

chức LHQ, các nguyên tắc chủ đạo gồm: (1) Bình đẳng về chủ quyền quốc gia; (2) Tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị quốc gia; (3) Cấm đe doạ sử dụng vũ lực hoặc sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế; (4) Không can thiệp vào công việc nội

bộ các nước; (5) Tôn trọng các nghĩa vụ quốc tế và luật pháp quốc tế; (6) Giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hoà bình [8]

Các mục tiêu và nguyên tắc hoạt động trên của LHQ mang tính bao quát, phản ánh mối quan tâm toàn diện của các quốc gia Các quan tâm ưu tiên này thay đổi tuỳ theo sự chuyển biến cán cân lực lượng chính trị bên trong tổ chức này Thời gian đầu khi mới ra đời, cùng với sự tăng vọt về số lượng thành viên, LHQ tập trung vào các vấn đề phi thực dân hoá, quyền tự quyết dân tộc và chủ nghĩa phân biệt chủng tộc Apácthai Trong thời kỳ gần đây LHQ ngày càng quan tâm nhiều hơn tới các vấn đề kinh tế và phát triển Hoạt động của LHQ trong gần 70 năm qua cho thấy trọng tâm chính của LHQ là duy trì hòa bình an ninh quốc tế và giúp đỡ sự nghiệp phát triển của các quốc gia thành viên

1.3 Cơ cấu tổ chức của LHQ

LHQ gồm 6 cơ quan chính là: ĐHĐ, HĐBA, Hội đồng Kinh tế–Xã hội, Hội đồng Quản thác, Toà án Quốc tế và Ban Thư ký và các cơ quan chuyên môn:

1.3.1 ĐHĐLHQ

Các qui định của Hiến chương liên quan đến ĐHĐ được đề cập trong chương

IV (từ Điều 9 đến 22), đã xác định thành phần, chức năng quyền hạn, bầu cử và thủ tục Những qui định khác liên quan đến ĐHĐ còn được nêu ở một số điều khoản khác

1.3.1.1 Thành viên

ĐHĐ là cơ quan đại diện rộng rãi nhất của LHQ Từ 51 thành viên ban đầu (những nước có đại diện dự Hội nghị tại San Fransico hoặc đã ký Tuyên ngôn của LHQ ngày 1/1/1942, và những nước đã ký và phê chuẩn Hiến chương LHQ), số thành viên LHQ cho đến nay là 193 Khác với HĐBA, các thành viên ĐHĐ đều là các thành viên bình đẳng, không phân biệt quốc gia lớn hay nhỏ, mỗi quốc gia thành viên đều được 1 phiếu bầu

Các nước thành viên được chia theo nhóm khu vực để phân bổ vị trí khi bầu vào các cơ quan cơ chế LHQ Hiện nay có 5 nhóm khu vực: châu Á, châu Phi, Mỹ La-

tinh và Ca-ri-bê, Đông Âu, phương Tây và các nước khác Cho đến ngày 31/5/2003, xtô-ni-a, Ki-ri-ba-ti, Đông Ti-mo và Pa-lau không thuộc nhóm khu vực nào

E-1.3.1.2 Chức năng quyền hạn

ĐHĐ có chức năng và quyền hạn như sau:

- Xem xét và kiến nghị về các nguyên tắc hợp tác trong việc duy trì hoà bình và

an ninh quốc tế, kể cả những nguyên tắc liên quan đến giải trừ quân bị và các qui định

về quân bị;

- Bàn bạc về các vấn đề liên quan tới hoà bình và an ninh quốc tế, trừ trường hợp tình hình hoặc tranh chấp hiện đang được thảo luận tại HĐBA, và đưa ra các khuyến nghị về các vấn đề đó;

- Bàn bạc và khuyến nghị về các vấn đề theo qui định của Hiến chương có tác động đến chức năng, quyền hạn của các cơ quan thuộc LHQ;

- Nghiên cứu và khuyến nghị để thúc đẩy hợp tác chính trị quốc tế, phát triển và pháp điển hoá luật pháp quốc tế; thực hiện các quyền con người và các quyền tự do cơ bản cho mọi người, và hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hoá, giáo dục và y tế;

- Khuyến nghị các giải pháp hoà bình cho mọi tình huống có thể làm phương hại quan hệ hữu nghị giữa các dân tộc;

- Nhận và xem xét các báo cáo của HĐBA LHQ và các cơ quan khác thuộc LHQ;

- Xem xét, thông qua ngân sách LHQ và phân bổ đóng góp của các nước thành viên;

- Bầu các thành viên không thường trực HĐBALHQ, các thành viên Hội đồng Kinh tế - Xã hội , các thành viên được bầu vào Hội đồng Quản thác, cùng HĐBA bầu các thẩm phán Toà án quốc tế, và bầu Tổng thư ký LHQ (nhiệm kỳ 5 năm) theo khuyến nghị của HĐBA

Theo nghị quyết "Đoàn kết vì hoà bình" (Uniting for Peace) thông qua tại ĐHĐ tháng 11/1950, ĐHĐ có thể hành động nếu HĐBA, vì không đạt được sự nhất trí giữa các thành viên, không thể có hành động trong một trường hợp có nguy cơ đe doạ hoà bình, phá vỡ hoà bình hoặc hành động xâm lược ĐHĐ được quyền xem xét vấn đề ngay lập tức để có khuyến nghị với các nước thành viên thực hiện các biện pháp tập

thể, trong trường hợp phá hoại hoà bình hoặc xâm lược, bao gồm biện pháp sử dụng

vũ lực khi cần thiết, để duy trì và khôi phục hoà bình và an ninh quốc tế

1.3.1.3 Các khoá họp và Cơ cấu

a Các khoá họp: Có các loại là khoá họp thường kỳ, khoá đặc biệt thường kỳ

và khoá họp đặc biệt khẩn cấp của ĐHĐLHQ

* Khoá họp thường kỳ: Theo Nghị quyết 57/301 (2002), ĐHĐ quyết định khoá

họp thường kỳ hàng năm của ĐHĐ sẽ bắt đầu vào ngày thứ 3 của tuần thứ 3 của tháng

9, tính từ tuần đầu tiên có ít nhất một ngày làm việc Nghị quyết cũng quy định buổi thảo luận chung của ĐHĐ sẽ được tiến hành vào ngày thứ 3 sau khi khai mạc khoá họp thường kỳ và sẽ kéo dài liên tục trong 9 ngày Các quy định này được áp dụng từ khóa họp thường kỳ thứ 58 của ĐHĐLHQ Các khoá họp sẽ được tổ chức tại trụ sở của LHQ ở New York, trừ khi tại khoá họp trước đó ĐHĐ quyết định hoặc đa số các thành viên LHQ yêu cầu tổ chức họp ở nơi khác Mỗi khoá họp có một Chủ tịch chủ trì, do các nhóm khu vực luân phiên đề cử Sau tuần đầu thống nhất chương trình nghị sự, ĐHĐ sẽ tiến hành thảo thuận chung của các trưởng đoàn Cấp tham gia thường ở cấp cao như Nguyên thủ quốc gia, Thủ tướng, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng, Thứ trưởng ngoại giao Các nước thành viên bày tỏ lập trường quan điểm về những vấn đề quốc

tế quan tâm Sau đó, 6 Ủy ban của ĐHĐ bắt đầu nhóm họp song song với ĐHĐ Phần lớn các đề mục được thảo luận tại Ủy ban trước khi đưa ra ĐHĐ, một số được thảo luận thẳng tại ĐHĐ

* Khoá đặc biệt thường kỳ: Do Tổng thư ký LHQ triệu tập, theo yêu cầu của

HĐBA hoặc đa số các nước thành viên LHQ Khoá họp đặc biệt thường kỳ sẽ được tổ chức trong vòng 15 ngày kể từ khi Tổng thư ký nhận được yêu cầu trừ khi ĐHĐ đã ấn định ngày tổ chức khoá họp đặc biệt từ trước Sau đó, Tổng thư ký sẽ thông báo cho các nước thành viên ít nhất 14 ngày trước khi khai mạc khoá họp đặc biệt, nếu không thì phải trước 10 ngày Cho tới nay, đã có 27 khoá họp đặc biệt thường kỳ trong đó chủ yếu là theo yêu cầu của ĐHĐ Chủ đề của các khoá họp bao gồm các vấn đề chính trị, kinh tế, môi trường, xã hội Từ năm 1990 trở lại đây, các khoá họp đặc biệt thường

kỳ của ĐHĐ chủ yếu xoay quanh các vấn đề như: hợp tác kinh tế quốc tế, ma tuý, dân

số, môi trường, bình đẳng giới, HIV/AIDS Điều này cho thấy rõ xu thế của của LHQ sau chiến tranh lạnh là tập trung bàn về vấn đề phát triển

* Khoá họp đặc biệt khẩn cấp: Có thể được triệu tập trong vòng 24 giờ kể từ

khi Tổng thư ký nhận được yêu cầu của HĐBA, hoặc yêu cầu hoặc thông báo của đa

số các nước thành viên LHQ Khoá họp này phải được thông báo cho các nước thành viên ít nhất trước 12 giờ Cho tới nay đã có 10 khóa họp đặc biệt khẩn cấp được triệu tập, trong đó đa số được triệu tập theo yêu cầu của HĐBA còn lại là của các nước đặc biệt quan tâm đến tình hình xung đột Vì mang tính khẩn cấp nên chủ đề của các khoá họp này cũng có những nét khác so với các khoá họp đặc biệt thường kỳ ở chỗ các khoá họp đặc biệt khẩn cấp thường bàn về các vấn đề chính trị cụ thể như giải quyết xung đột khu vực hoặc trong bản thân một nước (vấn đề Trung đông 1956, Hungary

1956, Trung đông 1958, Congo 1960 )

Khi muốn yêu cầu triệu tập một khoá họp đặc biệt, HĐBA phải có một quyết định chính thức về vấn đề này được 9 thành viên HĐBA bỏ phiếu ủng hộ Mặc dù Hiến chương quy định các khoá họp đặc biệt được triệu tập theo yêu cầu của đa số thành viên LHQ nhưng trên thực tế cho đến nay chưa có một yêu cầu nào được đưa ra

và có chữ ký của đa số nước thành viên Thay vào đó, một nước thành viên sẽ trình yêu cầu triệu tập khoá họp đặc biệt lên Tổng thư ký LHQ Tổng thư ký sẽ ngay lập tức thông báo các nước thành viên khác và hỏi ý kiến của họ về yêu cầu này Nếu đa số các nước bỏ phiếu thuận trong vòng 30 ngày thì một khoá họp đặc biệt sẽ được triệu tập [7]

* Kết quả của các khoá họp thể hiện bằng các nghị quyết và quyết định được

thông qua (các hình thức thông qua văn kiện được đề cập ở phần thủ tục hoạt động) Các nghị quyết và quyết định này không có giá trị ràng buộc pháp lý mà chỉ có giá trị khuyến nghị và đạo lý phản ánh ý chí, nguyện vọng chung của đông đảo các nước thành viên LHQ

b Cơ cấu

Có 6 Ủy ban chính:Ủy ban Giải trừ quân bị và An ninh quốc tế,Ủy ban Kinh tế

- Tài chính,Ủy ban Văn hoá - Xã hội - Nhân đạo,Ủy ban Chính trị đặc biệt và Phi thực dân hoá,Ủy ban Hành chính - Ngân sách LHQ,Ủy ban Luật pháp quốc tế

Ngoài ra còn có các Ủy ban sau được thành lập theo các nguyên tắc thủ tục của ĐHĐ:Các Ủy ban thủ tục; Các Ủy ban thường trực;Các cơ quan đặc biệt và phụ trợ

1.3.2 HĐBA

Theo Điều 24 của Hiến chương LHQ, các nước thành viên LHQ trao cho HĐBA trách nhiệm chính trong việc giữ gìn hoà bình và an ninh quốc tế Theo đó, HĐBA có thể áp dụng các biện pháp nhằm giải quyết hoà bình các tranh chấp, xung đột và khi cần thiết, có thể sử dụng các biện pháp, kể cả cưỡng chế và vũ lực, nhằm loại trừ các mối đe doạ, phá hoại hoà bình, hoặc các hành động xâm lược

Các quy định của Hiến chương liên quan đến HĐBA nằm trong các chương V,

VI, VII, VIII và XII

1.3.2.1 Thành viên

HĐBA gồm 15 nước thành viên, trong đó có 5 nước Ủy viên thường trực là:

Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc và 10 thành viên không thường trực do ĐHĐ LHQ bầu ra với nhiệm kỳ hai năm trên cơ sở phân chia công bằng về mặt địa lý và có tính tới sự đóng góp của những nước này cho tôn chỉ và mục đích của LHQ và không được bầu lại nhiệm kỳ kế ngay sau khi mãn nhiệm 10 nước thành viên không thường trực được bầu theo sự phân bổ khu vực địa lý như sau: 5 nước thuộc châu Phi và châu Á; 1 nước thuộc Đông Âu; 2 nước thuộc vùng Mỹ Latinh và Caribê; 2 nước thuộc Tây Âu

và các nước khác

1.3.2.2 Chức năng, quyền hạn

Là một trong sáu cơ quan chính của LHQ, Hội đồng Bảo an được thành lập nhằm duy trì hoà bình và an ninh quốc tế Theo Điều 39 của Hiến chương LHQ, HĐBA là cơ quan duy nhất của LHQ có quyền quyết định đánh giá thực tại của các mối đe doạ đối với hoà bình, phá hoại hoà bình hoặc hành động xâm lược, và sẽ khuyến nghị hoặc quyết định các biện pháp cần được tiến hành phù hợp với các Điều

41 và 42, để duy trì hoặc khôi phục hoà bình và an ninh quốc tế Trong khi thực thi chức năng này, HĐBA được coi là hành động với tư cách thay mặt cho tất cả các thành viên LHQ Trên thực tế, những chức năng mà HĐBA được trao có thể được coi là để nhằm 3 mục tiêu: gìn giữ hoà bình, vãn hồi hoà bình và kiến tạo hoà bình

Trong khi các cơ quan khác của LHQ chỉ có thể đưa ra các quyết định mang tính khuyến nghị đối với các chính phủ của các quốc gia thành viên LHQ, các quyết định và nghị quyết của HĐBA, theo chương VII Hiến chương, khi đã được thông qua

đềumang tính chất ràng buộc và tất cả các thành viên của LHQ đều có trách nhiệm

phải tôn trọng và thi hành.Những quyền hạn cụ thể giao cho HĐBA được quy định ở

các chương VI, VII, XII của Hiến chương LHQ, song những điều khoản quan trọng nhất có liên quan tới việc duy trì hoà bình và an ninh quốc tế, đặc biệt là việc giải quyết hoà bình các tranh chấp quốc tế và sử dụng những biện pháp an ninh tập thể cưỡng chế, được quy định cụ thể và chi tiết nhất ở chương VI và VII

HĐBA có thể tiến hành điều tra bất cứ một tranh chấp nào hoặc bất cứ một tình thế nào có thể dẫn tới những xung đột quốc tế hoặc đe doạ hoà bình và an ninh quốc

tế, và có thể đưa ra những khuyến nghị về các phương thức cũng như nội dung cụ thể

để giải quyết những xung đột đó Những xung đột và những tình huống có khả năng đe doạ hoà bình và an ninh quốc tế có thể do các nước thành viên LHQ, ĐHĐ hoặc Tổng thư ký LHQ nêu ra trước HĐBA Một nước không phải thành viên LHQ cũng có thể đưa cuộc tranh chấp, trong đó bản thân nước đó là một bên tham gia tranh chấp, ra trước HĐBA để cơ quan này xem xét giải quyết, với điều kiện là nước đó phải thừa nhận trước là sẽ tuân thủ trách nhiệm giải quyết hoà bình cuộc tranh chấp theo quy định của Hiến chương LHQ

Theo Hiến chương, tất cả các nước thành viên LHQ phải cam kết cung ứng cho HĐBA, căn cứ theo những thoả thuận đặc biệt thông qua thương lượng đối với những

đề xuất của HĐBA, những lực lượng vũ trang, những trợ giúp và các phương tiện cần thiết khác để duy trì hoà bình và an ninh quốc tế [7]

1.3.2.3 Cơ cấu

HĐBA có các Ủy ban sau:Các Ủy ban thường trực; Ban Tham mưu quân sự;Ủy ban chống khủng bố; Các Ủy ban cấm vậnCác hoạt động và lực lượng gìn giữ hoà bình; Các lực lượng chính trị và kiến tạo hoà bình

Các Ủy ban khác: gồm Ủy ban đền bù LHQ (UNCC) (1991), Ủy ban giám sát,

kiểm tra và thanh tra (UNMOVIC) (1999)

1.3.2.4 Thủ tục hoạt động của HĐBA

Theo Hiến chương, HĐBA phải được tổ chức một cách phù hợp để có thể hoạt động thường xuyên và liên tục nhằm ứng phó với các tình huống liên quan đến hoà bình và an ninh quốc tế có thể đặt ra ở bất cứ thời điểm nào Hiện tại, hoạt động của HĐBA được tiến hành dựa trên Các qui tắc thủ tục tạm thời (gồm 61 qui tắc) được HĐBA thông qua và liên tục cập nhật tại các phiên họp

* Các phiên họp: Các hình thức họp của HĐBA bao gồm họp chính thức, họp

kín và trao đổi không chính thức HĐBA có thể triệu tập phiên họp bất thường theo yêu cầu của các quốc gia thành viên LHQ hoặc của Tổng thư ký LHQ khi có những xung đột hoặc những tình huống có khả năng đe doạ hoà bình và an ninh quốc tế Một nước không phải thành viên LHQ cũng có thể đưa cuộc tranh chấp, trong đó bản thân nước đó là một bên tham gia tranh chấp, ra trước HĐBA để cơ quan này xem xét giải quyết với điều kiện là nước đó phải thừa nhận trước là sẽ tuân thủ trách nhiệm giải quyết hoà bình cuộc tranh chấp theo qui định của Hiến chương LHQ Sau khi nhận được yêu cầu như vậy của các đối tượng trên, Chủ tịch HĐBA sẽ lập tức thông báo cho các nước Ủy viên tình hình trên và tiến hành các thủ tục khác để tổ chức cuộc họp của HĐBA để xem xét vấn đề Ngoài những cuộc họp thuộc dạng trên, HĐBA còn tiến hành các cuộc họp trên cơ sở thường xuyên (continuous basis) nhằm có thể ứng phó được một cách nhanh chóng những biến chuyển của tình hình và để kiểm phối các hoạt động gìn giữ hoà bình của LHQ trên cơ sở các báo cáo của Tổng thư ký LHQ

Các cuộc họp của HĐBA có thể được tổ chức tại trụ sở LHQ hoặc ở bất cứ nơi nào ngoài trụ sở mà Hội đồng xét thấy thuận tiện

* Mỗi Ủy viên HĐBA phải luôn có một đại diện tại Trụ sở LHQ Chức Chủ tịch HĐBA được luân phiên hàng tháng giữa các nước Ủy viên theo thứ tự vần chữ cái của tiếng Anh

* Tham gia các phiên họp: Ngoài các thành viên HĐBA, bất cứ thành viên nào

của LHQ, hay một quốc gia nào không phải thành viên LHQ, nếu là đương sự trong vụ tranh chấp mà HĐBA đang xem xét, cũng được mời đến tham dự nhưng không có quyền biểu quyết trong những cuộc thảo luận liên quan đến vụ tranh chấp ấy HĐBA

ấn định những điều kiện mà Hội đồng xét thấy để cho một nước không phải thành viên LHQ được tham gia các cuộc thảo luận ấy là hợp lý Trong các phiên họp kín, chỉ có các nước Ủy viên và các nước mà HĐBA thấy trực tiếp có liên quan hoặc cần thiết phải tham dự mới được tham dự theo thoả thuận chung của thành viên HĐBA

* Kết quả phiên họp: Trong tất cả các phiên họp như vậy, HĐBA có thể thông

qua những nghị quyết, khuyến nghị, hoặc đơn thuần chỉ là tuyên bố của chủ tịch Hàng năm, HĐBA còn phải đệ trình lên ĐHĐLHQ một bản báo cáo về công việc của mình

để thành viên Hội đồng xem xét, thảo luận và đưa ra những khuyến nghị

* Bỏ phiếu: Mỗi thành viên HĐBA có một phiếu Các quyết định liên quan đến

thủ tục được thông qua với số phiếu thuận của ít nhất là 9 trong số 15 thành viên bất kể

là thường trực hay không thường trực Các quyết định về các vấn đề thực chất chỉ được thông qua khi có ít nhất 9 phiếu thuận, trong đó theo Hiến chương phải gồm các phiếu tán thành (concurring vote) của tất cả các nước thành viên thường trực

* Quyền phủ quyết (veto): Là việc một nước thành viên thường trực HĐBA có

khả năng ngăn cản việc thông qua một nghị quyết không liên quan đến thủ tục bằng một phiếu chống của mình kể cả khi tất cả các nước thành viên khác, thường trực và không thường trực, bỏ phiếu tán thành Nói cách khác, đây là việc thực hiện nguyên tắc nhất trí giữa năm nước lớn Ủy viên thường trực Trong suốt quá trình hoạt động của mình với tư cách Ủy viên thường trực, tất cả năm nước này đều đã áp dụng quyền phủ quyết của mình trong đó hai nước Mỹ và Liên Xô (cũ) là những nước sử dụng nhiều nhất

1.3.3 Hội đồng Kinh tế - Xã hội LHQ

1.3.3.1 Cơ sở pháp lý và tôn chỉ mục đích

Hội Đồng Kinh tế Xã Hội LHQ (Economic and Social Council - ECOSOC) là một trong 6 cơ quan chính của LHQ Theo Hiến chương LHQ, một trong những mục tiêu chính của Tổ chức này là: "Thực hiện hợp tác quốc tế trong việc giải quyết những vấn đề quốc tế về kinh tế, xã hội, văn hóa hoặc nhân đạo, thúc đẩy và khuyến khích sự tôn trọng nhân quyền và những quyền tự do căn bản cho tất cả mọi người, không phân biệt chủng tộc, nam nữ, ngôn ngữ hoặc tôn giáo" (Chương I, điều 1, điểm 3) Cụ thể, LHQ sẽ thúc đẩy (Chương IX, điều 55, điểm a,b,c):

- Nâng cao mức sống, đầy đủ việc làm, tiến bộ và phát triển kinh tế xã hội

- Giải quyết những vấn đề quốc tế về kinh tế, xã hội, y tế và các vấn đề liên quan, và sự hợp tác quốc tế về văn hóa và giáo dục, và

- Tôn trọng và thực hiện quyền con người và các quyền tự do cơ bản cho tất cả mọi người không phân biệt chủng tộc, nam nữ, ngôn ngữ hoặc tôn giáo Trách nhiệm thực hiện những chức năng trên trước hết thuộc về ĐHĐ LHQ Theo điều 60 của Hiến chương LHQ, ECOSOC được đặt dưới quyền của ĐHĐ và được ĐHĐ giao trách nhiệm trực tiếp thực hiện các chức năng về kinh tế, xã hội của LHQ

1.3.3.2 Thành viên

Số thành viên ban đầu của ECOSOC là 18 Từ tháng 8/1965 tăng lên 27 và từ tháng 10/1973 cho đến nay là 54 nước thành viên LHQ do ĐHĐ bầu Các ghế được phân theo khu vực địa lý : 14 nước Châu Phi, 11 nước Châu Á, 6 nước Đông Âu, 10 nước Mỹ La tinh và Caribe, 13 nước Tây Âu và các nước khác Hàng năm ĐHĐ LHQ phải bầu lại 18 nước thành viên ECOSOC với nhiệm kỳ 3 năm, thông thường bắt đầu

từ 1/1 đến 31/12 Nước thành viên vừa hết nhiệm kỳ có thể tái ứng cử ĐHĐ thường thông qua không bỏ phiếu bầu các nước đã được các nhóm khu vực nhất trí đề cử (Endorsement) Nếu các nước không thống nhất được trong nhóm thì ĐHĐ phải bỏ phiếu bầu

1.3.3.3 Chức năng và quyền hạn

ECOSOC là cơ quan soạn thảo và điều phối các chính sách thúc đẩy hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội và nhân quyền của LHQ Phần lớn các Nghị quyết và Quyết định của ĐHĐ LHQ về kinh tế, xã hội, nhân quyền, nhân đạo đều bắt nguồn từ các khuyến nghị do ECOSOC trình lên

Theo Hiến chương LHQ, ECOSOC có những chức năng và quyền hạn chính sau:

- Thực hiện hoặc đề xuất những nghiên cứu, điều tra và làm báo cáo về các vấn

đề quốc tế trong lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hóa, và giáo dục, y tế và những vấn đề liên quan khác, và có thể đưa ra những khuyến nghị về các vấn đề đó đối với ĐHĐ, các nước thành viên LHQ và các tổ chức chuyên môn hữu quan;

- ECOSOC có thể đưa ra những khuyến nghị nhằm thúc đẩy tôn trọng và thực hiện quyền con người;

- ECOSOC soạn thảo các văn kiện và điều ước quốc tế về những vấn đề thuộc thẩm quyền của mình để trình ĐHĐ và có thể triệu tập các Hội nghị quốc tế về những vấn đề đó, theo các thủ tục của LHQ;

- ECOSOC có thể phối hợp hoạt động với những tổ chức chuyên môn của LHQ, thông qua tham khảo và khuyến nghị với các tổ chức đó, cũng như bằng cách khuyến nghị với ĐHĐ và các thành viên LHQ;

- ECOSOC có quyền tiến hành mọi biện pháp thích hợp để các tổ chức chuyên môn phải báo cáo đều đặn cho mình những công việc của họ Hội đồng có thể thỏa thuận với các thành viên LHQ và các tổ chức chuyên môn về việc các thành viên và các tổ chức này báo cáo về những biện pháp đã được áp dụng trong việc thi hành

những khuyến nghị của Hội đồng và trong việc thi hành những khuyến nghị của ĐHĐ

về những vấn đề thuộc thẩm quyền của ECOSOC;

- Với sự đồng ý của ĐHĐ, ECOSOC có thể làm những việc do các thành viên LHQ, hoặc các tổ chức chuyên môn yêu cầu;

- ECOSOC sẽ mời bất cứ nước thành viên LHQ nào tham dự, không bỏ phiếu, các cuộc thảo luận của ĐHĐ về vấn đề liên quan đến nước thành viên đó;

- ECOSOC có thể thu xếp cho đại diện các tổ chức chuyên môn LHQ tham dự, không bỏ phiếu, các cuộc thảo luận của ĐHĐ và các cuộc thảo luận của các Ủy ban do

HĐ lập ra, và cho các đại diện của ĐHĐ tham gia các cuộc thảo luận của các tổ chức chuyên môn LHQ;

- ECOSOC có thể có những thu xếp thích hợp để tham khảo các tổ chức phi chính phủ liên quan đến những vấn đề thuộc thẩm quyền của ĐHĐ, thu xếp qua các tổ chức quốc tế và khi thích hợp, có thể qua các tổ chức quốc gia của nước thành viên sau khi đã tham khảo nước thành viên đó;

- ECOSOC có nghĩa vụ thực hiện những chức năng khác được quy định trong Hiến chương LHQ, hoặc có thể được ĐHĐ giao cho

1.3.3.4 Hoạt động và thủ tục ra quyết định

Mỗi nước thành viên ECOSOC có một phiếu ECOSOC thông qua quyết định theo đa số những thành viên có mặt tham gia bỏ phiếu ECOSOC có 2 phiên họp trong một năm: phiên họp về nội dung (substantive session) được tổ chức trong vòng 4 tuần vào khoảng tháng 7, luân phiên ở New York và Geneva, và trước đó là phiên họp về tổ chức (organizational session) diễn ra trong 4 ngày thường vào đầu tháng 2 và được họp lại vào khoảng cuối tháng 4, đầu tháng 5 hàng năm

1.3.3.5 Các cơ quan trực thuộc ECOSOC

Điều 68 của Hiến chương LHQ quy định rằng: "ECOSOC sẽ thành lập những

Ủy ban trong lĩnh vực kinh tế, xã hội và thúc đẩy nhân quyền, và các Ủy ban khác theo nhu cầu để thực hiện chức năng của HĐ"

Có 5 loại cơ quan trực thuộc ECOSOC:Ủy ban chức năng (Funtional

Commission);Ủy ban khu vực (Regional Commission);Ủy ban thường trực (Standing Committee);Cơ quan chuyên môn (Expert Bodies) Ủy ban hành chính điều phối (Administrative Committee on Coordination)

1.3.4 Hội đồng Quản thác

1.3.4.1 Cơ sở pháp lý

Theo Chương XII Hiến chương LHQ, Hệ thống Quản thác với nhiệm vụ giám sát các vùng Lãnh thổ quản thác được đặt trong Hệ thống theo các thoả thuận riêng với quốc gia quản lý các vùng lãnh thổ này Hệ thống này áp dụng với: (i) các vùng lãnh thổ nằm trong nhiệm vụ quản lý do Hội quốc liên đưa ra; (ii) các vùng lãnh thổ tách ra

từ các quốc gia kẻ thù sau Chiến tranh thế giới thứ hai; các vùng lãnh thổ do các quốc gia có trách nhiệm quản lý được tự nguyện đặt trong Hệ thống Mục tiêu căn bản của

Hệ thống là thúc đẩy tiến bộ chính trị, kinh tế, xã hội tại các vùng lãnh thổ quản thác

và sự phát triển của các vùng này hướng tới chính phủ tự quản và độc lập

1.3.4.2 Thành phần

Hội đồng Quản thác gồm những thành viên sau đây của LHQ:

* Những thành viên được quyền quản lý những vùng lãnh thổ quản thác;

* Những thành viên thường trực của HĐBA;

* Một số thành viên do ĐHĐ bầu ra trong thời hạn 3 năm để đảm bảo đủ số lượng thành viên của Hội đồng;

* Quản thác được phân bổ ngang nhau giữa những thành viên LHQ quản lý các lãnh thổ quản thác và những thành viên không quản lý những lãnh thổ đó

1.3.4.3 Chức năng, quyền hạn

* Xem xét những báo cáo của bên được giao quản lý lãnh thổ quản thác;

* Nhận xét và đơn thỉnh cầu sau khi tham khảo ý kiến nhà đương cục nói trên;

* Cử người đến quan sát định kỳ từng lãnh thổ do nhà đương cục nói trên quản

lý theo thời hạn được thoả thuận với nhà đương cục ấy;

* Tiến hành những việc trên hay những việc khác theo đúng những điều khoản của các hiệp định về quản thác

1.3.5 Tòa án Công lý Quốc tế

1.3.5.1 Cơ sở pháp lý

Cùng với sự ra đời của LHQ, ngày 6/2/1946, TACLQT - cơ quan pháp lý chính của LHQchính thức đi vào hoạt động TACLQT là một trong sáu cơ

quan chuyên môn chính của LHQ TACLQT được thành lập và hoạt động dựa trên cơ

sở Hiến chương LHQ và quy chế TACLQT Hiến chương LHQ dành toàn bộ chương XIV từ Điều 92 đến Điều 96 để qui định những vấn đề cơ bản về tổ chức, thẩm quyền

và hoạt động của Tòa Quy chế TACLQT gồm 70 điều được coi là phần phụ lục gắn

bó hữu cơ với Hiến chương LHQ TACLQT có trụ sở đặt tại Lahaye, Hà Lan Điều 92 Hiến chương LHQ quy định: “Tòa án quốc tế là cơ quan tư pháp chính của LHQ Tòa

án này hoạt động theo một quy chế, được xây dựng trên cơ sở quy chế tòa án quốc tế thường trực Quy chế của tòa án quốc tế thường trực Quy chế của Tòa án quốc tế kèm theo Hiến chương này là một bộ phận cấu thành hiến chương.” TACLQT trước hết là một cơ quan chính của LHQ Điều 7 Hiến chương LHQ qui định các cơ quan chính của LHQ là ĐHĐ, HĐBA, Hội đồng kinh tế và xã hội (ACOSOC), Hội đồng quản thác, Ban thư ký và TACLQT (Tòa án quốc tế)

1.3.5.2 Thành phần

Toà án quốc tế gồm 15 thẩm phán, là công dân của các quốc gia thành viên LHQ, do ĐHĐ và HĐBA cùng bầu ra

1.3.5.3 Chức năng

Chức năng chính của Toà án quốc tế là giải quyết hoà bình các tranh chấp quốc

tế, vụ kiện do các quốc gia đưa lên phù hợp với luật pháp quốc tế Mục tiêu của toà án

là áp dụng các tập quán quốc tế để thiết lập các quy tắc được các quốc gia liên quan chính thức công nhận; các thông lệ quốc tế được chấp nhận như luật; các nguyên tắc chung của luật pháp được các quốc gia công nhận; các phán quyết của tòa án

Tòa án cũng khuyến nghị ĐHĐ, HĐBA về lĩnh vực luật pháp, các vấn đề luật pháp nổi lên trong phạm vi hoạt động của các cơ quan này, khuyến nghị các cơ quan khác của LHQ, các cơ quan chuyên môn với sự Ủy quyền của ĐHĐ

1.3.6 Ban Thư ký Liên hiệp quốc

1.3.6.1 Khái quát

Ban thư ký LHQ (gọi tắt là Ban thư ký) là một trong sáu cơ quan chính của LHQ Trụ sở chính của Ban thư ký đặt tại Niu Oóc, Mỹ Ngoài ra có hai Văn phòng tại Geneva và Viên

1.3.6.2 Cơ cấu tổ chức

Theo Chương XV của Hiến chương LHQ, Ban thư ký gồm có một Tổng thư ký

và một số nhân viên tuỳ theo nhu cầu của tổ chức Tổng thư ký do ĐHĐ bổ nhiệm, theo kiến nghị của HĐBA Tổng thư ký là viên chức cao cấp nhất của Tổ chức LHQ (Điều 97)

1.3.6.3 Chức năng, nhiệm vụ

* Tổng thư ký hoạt động với tư cách là người có cương vị cao nhất của Ban thư

ký trong tất cả các cuộc họp của ĐHĐ, của HĐBA, của Hội đồng Kinh tế - Xã hội và của Hội đồng Quản thác Tổng thư ký thực hiện các chức năng theo quy định của Hiến chương LHQ và các nhiệm vụ khác do các cơ quan này giao phó Tổng thư ký trình ĐHĐ báo cáo hàng năm về hoạt động của LHQ (Điều 98)

* Tổng thư ký có thẩm quyền lưu ý HĐBA về bất cứ vấn đề nào mà theo ông,

có thể đe doạ việc duy trì hoà bình và an ninh quốc tế (Điều 99)

* Trong khi thực thi nhiệm vụ của mình, Tổng thư ký và các nhân viên không được tìm kiếm hay chấp nhận những chỉ thị của bất cứ một chính phủ nào hoặc của một cơ quan quyền lực nào ngoài LHQ Tổng thư ký và các nhân viên không được hành động trái với địa vị viên chức quốc tế của họ và chỉ chịu trách nhiệm trước LHQ (Điều 100, khoản 1)

* Tổng thư ký bổ nhiệm các nhân viên của mình theo những quy định do ĐHĐ xác lập (Điều 101, khoản 1)

* Một số nhân viên thích hợp được bổ nhiệm để phục vụ thường trực Hội đồng Kinh tế - Xã hội, Hội đồng Quản thác và nếu cần, các cơ quan khác của LHQ Số nhân

viên này thuộc biên chế cơ quan Tổng thư ký (Điều 101, khoản 2)

1.3.7 Các chương trình và các cơ quan chuyên môn của LHQ

LHQ có 32 chương trình và cơ quan chuyên môn:

Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp LHQ (FAO)

Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO)

Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO)

Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO)

Trung tâm Thương mại Quốc tế (ITC)

Ủy ban liên Chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC)

Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAFA)

Tổ chức Phát triển Công nghiệp LHQ (UNIDO)

Liên Minh Viễn thông Quốc tế (ITU)

Chương trình chung của LHQ về HIV/AIDS (UNAIDS)

Ủy ban LHQ về Luật thương mại Quốc tế (UNCITRAL)

Chương trình phát triển LHQ (UNDP)

Chương trình Môi trường LHQ (UNEP)

Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa LHQ (UNESCO) Quỹ Dân số LHQ (UNFPA)

(UN-HABITAT)

Văn phòng Cao ủy Nhân quyền LHQ (OHCHR)

Cao ủy LHQ về Người tị nạn (UNHCR)

Hội đồng Nhân quyền LHQ (UNHRC)

Quỹ Nhi đồng LHQ (UNICEF)

Viện Nghiên cứu Giải trừ Quân bị LHQ (UNDIR)

Văn phòng LHQ về Ma túy và Tội phạm (UNODC)

Đại học LHQ (UNU)

Tình nguyên viên LHQ (UNV)

Phụ nữ LHQ (UNW)

Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO)

Liên minh Bưu chính LHQ (UPU)

Chương trình Lương thực Thế giới (WFP)

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)

Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO)

Chương 2 VAI TRÒ CHÍNH CỦA LHQ ĐỐI VỚI THẾ GIỚI TRONG QUAN HỆ

QUỐC TẾ NGÀY NAY

Sau 70 năm phát triển và trở thành tổ chức quốc tế lớn nhất hành tinh với gần

200 quốc gia thành viên, LHQ đã có đóng góp vai trò to lớn trong tất cả các lĩnh vực của đời sống quốc tế, bao gồm: Duy trì, bảo vệ hòa bình và an ninh thế giới; Thúc đẩy

sự phát triển kinh tế - xã hội của thế giới và hạnh phúc của nhân loại; và Đảm bảo và thúc đẩy quyền con người

2.1 Vai trò của LHQ trong việc duy trì hòa bình và an ninh quốc tế

Để duy trì hoạt động theo tôn chỉ mục đích đã đề ra, LHQ đã xây dựng được một cơ cấu tổ chức tương đối chặt chẽ với 6 cơ quan chính: ĐHĐ, HĐBA, Hội đồng kinh tế - xã hội, Toà án quốc tế, Ban thư ký, Hội đồng quản thác Hiện nay trên thực

tế, Hội đồng quản thác đã chấm dứt hoạt động Mỗi cơ quan có chức năng, nhiệm vụ riêng đã được quy định trong Hiến chương LHQ Các cơ quan này phối hợp với nhau

để thực hiện các mục tiêu chung của LHQ Riêng với mục đích duy trì hoà bình và an ninh quốc tế, LHQ đã trao cho HĐBA là cơ quan chịu trách nhiệm chính Ngoài HĐBA, ĐHĐ và Tòa án quốc tế có những vai trò, đóng góp đáng kể trong việc duy trì hoà bình và an ninh quốc tế

2.1.1 Vai trò của LHQ trong việc xây dựng khung pháp lý nhằm duy trì hoà bình và an ninh quốc tế

Hoà bình và an ninh quốc tế có thể được bảo đảm bằng nhiều biện pháp và phương tiện khác nhau nhưng trong đó pháp luật được coi là phương tiện hiệu quả nhất Với tư cách là một tổ chức quốc tế trung tâm, LHQ có vai trò rất lớn trong việc xây dựng khung pháp lý nhằm duy trì hoà bình và an ninh quốc tế Hàng loạt điều ước quốc tế về duy trì hoà bình và an ninh quốc tế đã được ký kết đều do LHQ đề xuất, khởi xướng hoặc được thông qua trong khuôn khổ LHQ Các tuyên bố và nghị quyết của ĐHĐ; các nghị quyết của HĐBA cũng đóng góp rất lớn trong việc duy trì hoà bình

và an ninh quốc tế

Các điều ước quốc tế được ký kết do LHQ đề xuất, khởi xướng hoặc thông qua trong khuôn khổ LHQ

Công ước về cấm nghiên cứu, sản xuất, tàng trữ vũ khí vi trùng, vũ khí độc hại

và phá hủy chúng năm 1972:

Vũ khí sinh học được coi là nguy hiểm nhất vì khó kiểm soát, thiếu sự kiểm tra độc lập đối với các quốc gia, trong khi mỗi cá nhân lại có thể dễ dàng tự nghiên cứu và phát triển các loại virus hoặc vi khuẩn gây bệnh Bởi vậy, Các hiệp ước cấm vũ khí sinh học và hoá học, cấm phổ biến vũ khí hạt nhân là ba trục lớn trong hệ thống bảo vệ toàn cầu chống lại các loại vũ khí huỷ diệt hàng loạt

Công ước về chống bắt cóc con tin năm 1979 cũng khẳng định vai trò của LHQ đối với việc bảo vệ quyền con người trong cuộc chiến chống khủng bố

Mục tiêu chống khủng bố quốc tế càng được LHQ nhấn mạnh và quan tâm nhiều hơn kể từ sau sự kiện ngày 11-9-2001 với một loạt vụ tấn công khủng bố cảm tử

có phối hợp tại Hoa Kì diễn ra vào thứ Ba, ngày 11 tháng 9 năm 2001 Đồng thời với việc thông qua các nghị quyết, tuyên bố kêu gọi các quốc gia tích cực tham gia chống khủng bố, LHQ cũng bày tỏ mối quan ngại đối với những tác động tiêu cực do các biện pháp chống khủng bố gây ra đối với quyền con người

Bên cạnh đó còn có nhiều công ước cần kể đến như sau:

- Công ước về bảo vệ an toàn vật liệu hạt nhân năm 1979

- Công ước về đánh dấu vật liệu nổ để nhận biết năm 1991

- Công ước về cấm nghiên cứu, sản xuất, tàng trữ, sử dụng vũ khí hóa học và phá hủy chúng năm 1993

- Công ước về việc trừng trị khủng bố bằng bom năm 1998

- Công ước quốc tế về trừng trị những hành vi tài trợ khủng bố năm 1999

- Công ước về trừng trị những hành vi khủng bố bằng hạt nhân năm 2005

- Hiệp ước về cấm thử vũ khí hạt nhân trong khí quyển, trong vũ trụ và dưới nước năm 1963

- Hiệp ước về không phổ biến vũ khí hạt nhân năm 1968

- Hiệp ước về cấm đặt vũ khí hạt nhân và các vũ khí giết người hàng loạt ở đáy biển, đáy đại dương năm 1971

- Hiệp ước về cấm thử hạt nhân toàn diện năm 1996

Các tuyên bố, nghị quyết của ĐHĐLHQ

Tuyên ngôn về việc cấm sử dụng vũ khí hạt nhân năm 1961 Trong đó:

ĐHĐLHQ đã khẳng định: Việc sử dụng vũ khí hạt nhân và vũ khí nhiệt hạch là hành vi trái với luật nhân đạo quốc tế và là tội ác chống lại loài người.Từ đó đến nay, ĐHĐLHQ đã thông qua và thừa nhận, khuyến khích các quốc gia thành viên tham gia nhiều điều ước quốc tế về vũ khí nguyên tử, như Nghị quyết về cấm đưa lên quỹ đạo

vũ khí hạt nhân và các loại vũ khí hủy diệt khác tháng 10 năm 1963, Nghị quyết về cấm vũ khí hạt nhân notron năm 1981 Ngoài ra, còn có các nghị quyết, tuyên bố khác như:

- Tuyên bố năm 1970 về tăng cường an ninh quốc tế

- Nghị quyết của ĐHĐ về định nghĩa xâm lược và hành vi xâm lược năm 1974

- Tuyên bố năm 1988 về ngăn ngừa và loại trừ tranh chấp và tình thế có thể đe dọa hòa bình, an ninh quốc tế và vai trò của LHQ trong lĩnh vực này

- Nghị quyết 44/21 năm 1989 về tăng cường hòa bình, an ninh và hợp tác quốc

tế phù hợp với Hiến chương LHQ

Các nghị quyết của HĐBALHQ

Nhằm thực hiện tốt chức năng duy trì hòa bình và an ninh quốc tế, HĐBA đã ra

nhiều nghị quyết có tính chất bắt buộc đối với các quốc gia thành viên Đáng chú ý

nhất là những nghị quyết sau:

Nghị quyết số 340 (năm 1973) và nghị quyết số 341 (năm 1973) về thành lập lực lượng giữ gìn hòa bình của LHQ và xác định nguyên tắc, phương châm hoạt động của lực lượng giữ gìn hòa bình

Các nghị quyết được ban hành để chống khủng bố sau sự kiện khủng bố ngày 11/9/2001: nghị quyết số 1373 ngày 28/9/2001, nghị quyết số 1340 ngày 16/1/2002, nghị quyết số 1452 ngày 20/12/2002, nghị quyết số 1445 ngày 17/1/2003 Trong đó, nghị quyết 1373 đã đề ra các biện pháp pháp lý chung (ngăn ngừa và trừng trị việc tài trợ cho hoạt động khủng bố cũng như việc thực hiện hành động khủng bố) Các nghị quyết khác quy định cụ thể hơn về các biện pháp cần thiết thực hiện để ngăn ngừa và trừng trị tội phạm khủng bố quốc tế.Ngoài ra, HĐBA cũng ra một số nghị quyết nhằm

áp dụng biện pháp trừng phạt đối với các quốc gia có nguy cơ đe doạ hoà bình, an ninh

quốc tế Các nghị quyết này đều nhằm mục đích duy trì an ninh, hòa bình thế giới Nhờ đó, các quốc gia có ý thức và trách nhiệm đối với việc bảo vệ hòa bình không chỉ cho quốc gia của mình mà còn cho các nước khác Điều này cần đến những quy định xem như là bắt buộc để các quốc gia thực hiện thông qua các nghị quyết của một cơ quan của LHQ đó là HĐBA

2.1.2 Vai trò của LHQ trong việc triển khai các hoạt động nhằm duy trì hoà bình và an ninh quốc tế

2.1.2.1 Hoạt động giải quyết các tranh chấp quốc tế

Vai trò của LHQ trong việc giải quyết các tranh chấp quốc tế được quy định tại chương VI của Hiến chương LHQ LHQ là một tổ chức quốc tế có vai trò rất quan trọng trong quan hệ quốc tế nói chung và trong việc giải quyết các tranh chấp quốc tế nói riêng Theo quy định của Hiến chương LHQ, các cơ quan chính của LHQ ở các mức độ khác nhau đều tham gia vào quá trình giải quyết tranh chấp quốc tế nhưng trong đó vai trò chính thuộc về HĐBA Phương thức giải quyết các tranh chấp quốc tế của LHQ rất mềm dẻo, linh hoạt Trong mỗi vụ tranh chấp, LHQ yêu cầu các đương sự phải tự tìm giải pháp để giải quyết tranh chấp như bằng con đường đàm phán, điều tra trung gian, hòa giải trọng tài; bằng con đường tư pháp hoặc bằng các biện pháp hòa bình khác tự chọn (Điều 33 Hiến chương LHQ) Khi xét thấy cần thiết, HĐBA yêu cầu các đương sự giải quyết tranh chấp của họ bằng những biện pháp đã nêu trên Ngoài

ra, HĐBA (được LHQ trao thẩm quyền) có thể áp dụng các biện pháp cần thiết khác

để giải quyết tranh chấp như điều tra mọi tranh chấp nếu xét thấy diễn biến có thể gây

ra bất hòa giữa các nước hoặc đe dọa hòa bình an ninh quốc tế; kiến nghị các bên những thủ tục hoặc phương thức giải quyết thỏa đáng Nếu HĐBA xét thấy có sự đe dọa phá hoại hòa bình hoặc có hành vi xâm lược thì có thể yêu cầu các bên tuân thủ những biện pháp tạm thời, áp dụng những biện pháp phi quân sự hoặc áp dụng những biện pháp quân sự Trên cơ sở chương VI Hiến chương LHQ, HĐBA có toàn quyền thực hiện chức năng giải quyết tranh chấp thông qua các biện pháp trung gian (Điều 36), hòa giải (Điều 37), Ủy ban điều tra (Điều 34), ủy ban hòa giải (Điều 38) [3]

Ngoài HĐBA, các cơ quan chính khác của LHQ (như ĐHĐ) cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế ĐHĐ có thể áp dụng các biện pháp hòa bình như hòa giải, điều tra, trung gian (nếu tranh chấp không được

chuyển giao cho HĐBA), nhằm xem xét và giải quyết linh hoạt mọi vấn đề Như vậy

có thể thấy rằng, HĐBA đã phát huy tối đa vai trò duy trì hòa bình và an ninh quốc tế trong giải quyết các tranh chấp quốc tế Tuy nhiên, với những tranh chấp quốc tế ở mức độ cao nếu giải quyết bằng các biện pháp hòa bình này sẽ không đạt được hiệu quả

2.1.2.2 Hoạt động của LHQ trong trường hợp có sự đe dọa hòa bình, phá hoại hòa bình hoặc có hành vi xâm lược

Trong trường hợp có sự đe dọa hòa bình, phá hoại hòa bình hoặc có hành vi xâm lược thì cơ quan có thẩm quyền (HĐBA) phải thực hiện những hành động cần thiết để ngăn ngừa chiến tranh có thể xảy ra hoặc để bảo vệ an ninh hòa bình quốc tế Việc này đã được ghi nhận tại chương VII - Hiến chương LHQ Điều 39 Hiến chương

LHQ đã ghi nhận trách nhiệm của HĐBA trong việc “xác định sự tồn tại và sự đe dọa

hòa bình, phá hoại hòa bình hoặc hành vi xâm lược và đưa ra những kiến nghị hoặc quyết định các biện pháp để duy trì hoặc khôi phục hòa bình và an ninh quốc tế”

Như vậy, HĐBA có trách nhiệm xác định mọi tình hình, xem xét tình hình cụ thể nào có thể đe dọa hòa bình, phá hoại hòa bình hay là hành vi xâm lược Việc xác định thực tế tình hình của HĐBA là cơ sở quan trọng để LHQ triển khai các hoạt động tiếp theo về giữ gìn hòa bình Khi xác định được rằng hành động đó là hành động đe dọa hòa bình, phá hoại hòa bình hoặc hành vi xâm lược thì HĐBA sẽ ra nghị quyết và

áp dụng các biện pháp cần thiết để duy trì hòa bình và an ninh quốc tế Cụ thể là [7]:

- Yêu cầu các bên phải thi hành các biện pháp tạm thời như ngừng bắn, rút quân

về vị trí ban đầu, thiết lập giới tuyến tạm thời nhằm ngăn chặn không cho tình hình nghiêm trọng hơn( quy định tại điều 40 Hiến chương LHQ) Ví dụ như trong trường hợp Irắc xâm lược Côoét, HĐBA đã đưa ra nghị quyết số 660 (năm 1990) tuyên bố rằng đây là một hoạt động phá hoại hòa bình - an ninh quốc tế và yêu cầu quân đội Irắc rút khỏi Côoét để giải quyết hòa bình tranh chấp (biện pháp mang tính chất tạm thời)

- Khi xét thấy tình hình xấu đi, HĐBA có quyền áp dụng những biện pháp phi

vũ trang như “cắt đứt toàn bộ hay từng phần quan hệ kinh tế, đường sắt, đường biển,

hàng không, bưu chính, điện tín, vô tuyến điện và các phương tiện liên lạc khác, kể cả việc cắt đứt quan hệ ngoại giao” (được quy định tại Điều 41 - Hiến chương) nhằm

trừng trị và làm cho các quốc gia vi phạm không có điều kiện để thực hiện hành vi vi phạm, đẩy lùi mối đe dọa hòa bình - an ninh quốc tế

- Áp dụng mọi hoạt động quân sự nếu thấy cần thiết cho việc duy trì hòa bình

và an ninh quốc tế khi xét thấy các biện pháp phi vũ trang là không thích hợp hoặc đã mất hiệu lực Ví dụ, Nghị quyết 678 (ngày 29/11/1990) của HĐBA cho phép các quốc gia thành viên hợp tác, hỗ trợ Côoét nếu tới ngày 15/1/1991 Irắc không rút quân khỏi Côoét

Các biện pháp trên đều mang tính chất cưỡng chế mà HĐBA được phép tiến hành mà không cần đến sự chấp thuận của các bên hữu quan vì HĐBA (nhân danh LHQ) là cơ quan duy nhất có thẩm quyền áp dụng các biện pháp cưỡng chế đối với các quốc gia thành viên Các biện pháp này chỉ được thực hiện khi có sự đe dọa phá hoại hòa bình hoặc có hành vi xâm lược nhằm duy trì hoặc khôi phục hòa bình an ninh quốc tế mà cũng vì một mục đích chung là lợi ích của cả cộng đồng Những hành động này của HĐBA nhằm trừng phạt các quốc gia đã có hành vi đe dọa, phá hoại hòa bình hoặc hành vi xâm lược; hạn chế việc các quốc gia tiếp tục vi phạm

2.1.2.3 Hoạt động gìn giữ hoà bình và an ninh quốc tế

Hoạt động gìn giữ hòa bình và an ninh quốc tế là việc triển khai các hoạt động quân sự và dân sự để thiết lập sự hiện diện LHQ tại nơi có xung đột với mục đích ổn định tình hình tại khu vực xung đột và tạo ra những điều kiện thuận lợi để giải quyết xung đột cũng như khôi phục hòa bình an ninh quốc tế [15]

Hoạt động Giữ gìn hòa bình là một cơ chế đặc biệt được LHQ triển khai bao gồm cả hoạt động quân sự và dân sự để thiết lập sự hiện diện của LHQ tại những quốc gia đang bị chia rẽ, xung đột (với sự chấp thuận của các bên liên quan), nhằm thực hiện các nhiệm vụ đảm bảo an ninh, hỗ trợ chính trị cần thiết; khôi phục, kiến tạo một nền hòa bình ổn định lâu dài Mặc dù hoạt động Giữ gìn hòa bình là một cơ chế của HĐBA LHQ, nhưng việc triển khai các lực lượng Giữ gìn hòa bình phải do Tổng Thư

ký LHQ tiến hành đàm phán, ký kết thỏa thuận với nước chủ nhà (nơi cần triển khai quân) và các nước cử lực lượng trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện Thông thường, các lực lượng này được triển khai sau khi lệnh ngừng bắn đã được thiết lập và các bên tham chiến đã đồng ý cho họ thực hiện sứ mệnh Giữ gìn hòa bình [24] Có hai loại hình chủ yếu trong hoạt động Giữ gìn hòa bình của LHQ, bao gồm: các phái đoàn quan sát không được vũ trang và các đơn vị bộ binh được trang bị vũ khí Trong hoạt động Giữ gìn hòa bình của LHQ, lực lượng tham gia của nước nào do nước đó trực tiếp chỉ huy,

quản lý; thẩm quyền xét xử các vi phạm kỷ luật đối với các binh sĩ trong mọi trường hợp thuộc về nước cử lực lượng Căn cứ vào tình hình cụ thể, nhất là theo yêu cầu của các nước trực tiếp liên quan, HĐBA LHQ có Nghị quyết kết thúc hoặc gia hạn thêm hoạt động của các lực lượng Giữ gìn hòa bình; song các nước có quyền cân nhắc việc thực hiện các lệnh điều động và có thể rút lực lượng tham gia bất cứ lúc nào

Trong khuôn khổ đó, LHQ đã thực thi 71 chiến dịch Giữ gìn hòa bình tại hàng chục địa điểm khác nhau kể từ khi nhiệm vụ đầu tiên được triển khai tại Trung Đông (năm 1948) Với nhiều hình thức, quy mô khác nhau, các hoạt động này không chỉ duy trì nền hòa bình, an ninh thế giới mà còn tạo thuận lợi cho các tiến trình chính trị, bảo

vệ dân thường, hỗ trợ giải giáp vũ khí, giải trừ quân bị và tái hòa nhập cho các cựu binh; đồng thời, tăng cường hỗ trợ nhân đạo, tổ chức các cuộc bầu cử tự do, bảo vệ, khuyến khích các quyền con người và thiết lập lại chế độ thượng tôn pháp luật Sau gần 70 năm tham gia nhiều nhiệm vụ khác nhau trên toàn thế giới, các lực lượng Giữ gìn hòa bình của LHQ đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần chấm dứt nhiều cuộc xung đột tại hàng chục quốc gia trên thế giới (Cam-pu-chia, En Xan-va-đo, Goa-tê-ma-la, Mô-dăm-bích, Na-mi-bi-a, Tát-gi-kít-xtan, Ti-mo Lét-xtê,…) và đóng góp quan trọng vào việc ổn định tình hình chính trị, tạo sự chuyển biến tích cực tại nhiều quốc gia khác, như: Xi-ê-ra Lê-ôn, Bu-run-đi, Bờ Biển Ngà, Li-bê-ri-a, Ha-i-ti hay Cô-xô-vô, Tại những điểm nóng đó, sự hiện diện của các lực lượng “mũ xanh” đa quốc gia (dưới sự bảo trợ của LHQ), thực sự là nhân tố đảm bảo môi trường an ninh thuận lợi cho các quá trình chuyển giao chính trị và hỗ trợ cho các thể chế nhà nước còn non trẻ Ghi nhận sự nỗ lực và những thành tích to lớn đó, năm 1988, Ủy ban Nobel Na Uy

đã trao giải Nobel Hòa bình cho lực lượng Giữ gìn hòa bình của LHQ Tuy nhiên, trong một số trường hợp, các nỗ lực duy trì hòa bình của LHQ cũng chịu nhiều chỉ trích và phản ứng của cộng đồng quốc tế khi kết quả không đáp ứng được các mục tiêu đặt ra; thậm chí ở một vài nơi còn chưa hoàn thành sứ mệnh của mình Điển hình là việc triển khai nhiệm vụ Giữ gìn hòa bình tại Xô-ma-li, Ru-an-đa hay Nam Tư cũ thời

kỳ đầu những năm 1990 là minh chứng sinh động cho điều bất hợp lý, thiếu hiệu quả trong thực thi nhiệm vụ này của LHQ Những hạn chế này được LHQ coi như những bài học lớn cần rút kinh nghiệm trong tương lai, nhất là việc cân nhắc khi quyết định triển khai các nhiệm vụ Giữ gìn hòa bình của mình trong những bối cảnh và địa điểm

cụ thể, nhằm bảo đảm tính khoa học, thiết thực và hiệu quả

Hiện nay, những thách thức mới của tình hình thế giới đòi hỏi LHQ phải điều chỉnh, đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của lực lượng Giữ gìn hòa bình trên các khâu, các mặt, như: cụ thể và chuẩn hóa các quy trình hoạt động; cơ chế đóng góp tài chính, nhân lực; đặc biệt là ngăn chặn tình trạng lạm dụng danh nghĩa LHQ trong các hoạt động can thiệp, phối hợp với các tổ chức khu vực để thực hiện sứ mệnh Giữ gìn hòa bình…; trong đó, việc tuân thủ các nguyên tắc cơ bản trong hoạt động Giữ gìn hòa bình của LHQ đóng vai trò quan trọng nhất

Những nguyên tắc cơ bản để triển khai hoạt động Giữ gìn hòa bình của LHQ

Theo quy định của HĐBA, việc triển khai thực hiện một nhiệm vụ Giữ gìn hòa bình ở bất kỳ địa điểm nào trên thế giới phải tuân thủ ba nguyên tắc cơ bản sau:

Một là, có sự chấp thuận của các bên liên quan Theo đó, các bên chính trong

cuộc xung đột phải tham gia vào một quá trình chính trị và chấp thuận sự hiện diện các lực lượng Giữ gìn hòa bình của LHQ để hỗ trợ cho quá trình này Trong trường hợp không có sự chấp thuận đó, hoạt động duy trì hòa bình của LHQ sẽ có nguy cơ bị xem như dính líu tới xung đột và đánh mất đi mục tiêu ban đầu là Giữ gìn hòa bình

Hai là, thái độ không thiên vị Đây là yếu tố cơ bản để đảm bảo sự chấp thuận

và tinh thần hợp tác của các bên liên quan đến xung đột Đội ngũ nhân sự thực thi hoạt động Giữ gìn hòa bình của LHQ dù thuộc lực lượng vũ trang hay dân sự, đều phải đảm bảo giữ thái độ không thiên vị trong tất cả các mối quan hệ với các bên có liên quan đến xung đột Tất nhiên, điều đó không có nghĩa là tỏ thái độ trung lập trong quá trình thực thi nhiệm vụ Họ không được phép làm ngơ trước một hành động của bất kỳ bên nào vi phạm các điều khoản của một hiệp ước hòa bình hay các tiêu chuẩn và nguyên tắc quốc tế cần tuân thủ trong khuôn khổ nhiệm vụ duy trì hòa bình của LHQ

Ba là, không sử dụng vũ lực Trước hết, phải xác định rõ các hoạt động Giữ gìn

hòa bình của LHQ không phải là một công cụ áp đặt hòa bình Việc triển khai các lực lượng “mũ xanh” đa quốc gia không nhằm thực hiện nhiệm vụ chiến đấu, mà cùng các

bộ phận khác của LHQ giúp tạo môi trường thuận lợi cho việc giải quyết xung đột Tuy nhiên, trong trường hợp cần thiết ở cấp chiến thuật và được sự cho phép của HĐBA LHQ, các lực lượng Giữ gìn hòa bình vẫn có thể được phép “sử dụng mọi phương tiện cần thiết” để tự vệ chính đáng hoặc bảo vệ nhiệm vụ của mình, như: ngăn

ngừa các âm mưu gây rối tiến trình hòa bình, bảo vệ dân thường hoặc trợ giúp nhà cầm quyền duy trì trật tự công cộng Trong mọi tình huống, việc sử dụng vũ lực chỉ được coi là giải pháp cuối cùng sau khi đã vận dụng hết mọi giải pháp thuyết phục nhưng không thành công, bởi hoạt động Giữ gìn hòa bình dựa vào vũ lực luôn kéo theo nhiều

hệ lụy về chính trị và có thể gây ra những hậu quả ngoài dự kiến Các quyết định xoay quanh việc sử dụng vũ lực phải được tính toán ở mức độ thích hợp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ; đồng thời, phải tính đến mọi yếu tố liên quan, nhất là các khả năng thực thi nhiệm vụ, thái độ tiếp nhận của công luận, tác động về mặt nhân đạo, vấn đề bảo toàn lực lượng, an toàn cho nhân viên và đặc biệt là những tác động bất lợi đối với

sự chấp thuận của các bên liên quan tới việc tiếp tục duy trì hoạt động Giữ gìn hòa bình của LHQ

Như vậy, nội hàm của các nguyên tắc trên đã phân biệt sự khác nhau về bản chất giữa lực lượng Giữ gìn hòa bình của LHQ với các lực lượng liên quân đa quốc gia hoặc các “hoạt động hòa bình” quốc tế hiện được triển khai ở nhiều nước do các tổ chức quân sự - chính trị khác nhau thành lập và vận hành theo cơ chế riêng, không thuộc quản lý của LHQ, như: Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), Liên minh châu Âu (EU), Liên minh châu Phi (AU), Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG) Điều đó cũng khẳng định rằng, một nhiệm vụ Giữ gìn hòa bình của LHQ muốn thành công cần tuân thủ ba nguyên tắc cơ bản này; đồng thời, phải được triển khai như một hành động hợp pháp và đáng tin cậy, đặc biệt trong mắt của người dân địa phương, nhằm thúc đẩy tiến trình hòa bình Ngoài ra, thiện chí của các bên liên quan nhằm hỗ trợ cho một quá trình chính trị, hướng tới hòa bình; sự thống nhất về các mục tiêu trong HĐBA

và những hỗ trợ tích cực của LHQ trên thực địa cũng như sự phối hợp mang tính xây dựng của các quốc gia láng giềng và các chủ thể trong khu vực cũng góp phần quan trọng nâng cao tính hiệu quả hoạt động Giữ gìn hòa bình của LHQ

2.1.2.4 Hoạt động chống khủng bố

Nỗ lực của LHQ và các tổ chức chuyên môn của nó trong thời gian qua đã tạo nên cơ cở pháp lý vững chắc cho việc đấu tranh chống khủng bố quốc tế LHQ là tổ chức có đủ uy tín và điều kiện để giữ vị trí lãnh đạo, tập hợp lực lượng đấu tranh với khủng bố quốc tế Ngoài việc xây dựng khung pháp lý cho hoạt động chống khủng bố, LHQ còn tăng cường xây dựng chiến lược chống khủng bố và xây dựng cơ chế bảo đảm thực thi các biện pháp chống khủng bố và hỗ trợ các quốc gia [40]

 Xây dựng chiến lược chống khủng bố

Trong thời gian gần đây, để đáp ứng vai trò trung tâm điều phối cuộc chiến chống khủng bố, LHQ đang nỗ lực đưa ra một chương trình chiến lược cho cuộc đấu tranh với khủng bố quốc tế Tổng thư kí tiền nhiệm của LHQ (ông Kofi Annan) đã đề

ra năm nhân tố cơ bản của chiến lược chống khủng bố quốc tế: 1 khuyên ngăn những nhóm chống đối không chọn khủng bố như biện pháp thực hiện mục tiêu của chúng; 2 ngăn cản những kẻ khủng bố tiếp cận những phương tiện thực hiện tấn công; 3 kiềm chế các quốc gia hỗ trợ cho khủng bố; 4 tăng cường năng lực ngăn ngừa khủng bố của các quốc gia; 5 bảo vệ các quyền con người trong cuộc chiến chống khủng bố Điều này đã cho thấy được

nỗ lực lớn của LHQ trong cuộc chiến chống khủng bố Đề xuất trên sẽ đóng góp vào việc hình thành chiến lược chung của LHQ về chống khủng bố sau này

 Xây dựng cơ chế, bảo đảm thực thi các biện pháp chống khủng bố và hỗ trợ

các quốc gia

Những hoạt động chống khủng bố hiện nay của LHQ nhìn chung tập trung vào

ba cơ quan sau: ĐHĐ, HĐBA và Tổng thư ký Trong khuôn khổ ĐHĐ, từ năm 1972 chống khủng bố là đề mục được ủy ban chuyên trách thuộc ủy ban VI thảo luận thường xuyên, tập trung vào việc xây dựng các công ước về chống khủng bố HĐBA trong vấn đề này cũng thường xuyên ra các nghị quyết về chống khủng bố và thành lập một số cơ chế liên quan đến chống khủng bố như ủy ban chống khủng bố, ủy ban

1267, nhóm làm việc 1566 Những cơ quan trên nhấn mạnh vào việc các quốc gia thành viên thực hiện nghiêm chỉnh nghĩa vụ của mình theo các công ước và nghị quyết chống khủng bố Thông qua báo cáo của các quốc gia, những cơ quan này đánh giá mức độ thực hiện nghĩa vụ, năng lực chống khủng bố của các quốc gia và từ đó yêu cầu hay đề nghị hỗ trợ thích hợp.Tuy nhiên để thực hiện thành công vai trò điều phối của mình, LHQ và các nước thành viên cần sớm thống nhất được chiến lược về chống khủng bố, trong đó cần phải chú ý đến việc giải quyết những nguyên nhân sâu sa của khủng bố quốc tế như chênh lệch phát triển, bất công, nghèo đói, chiếm đóng của nước ngoài nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý quốc tế về chống khủng bố Bên cạnh đó, LHQ cũng cần có biện pháp hỗ trợ các quốc gia thành viên, đặc biệt là các nước đang phát triển trong việc tăng cường năng lực chống khủng bố của mình Và một nguyên tắc cần tôn trọng là tất cả những hoạt động chống khủng bố cần được tiến hành phù hợp với luật pháp quốc tế và Hiến chương LHQ

2.1.2.5 Hoạt động xét xử tội phạm chiến tranh

Là một trong 6 cơ quan chính của LHQ, HĐBA được thành lập nhằm duy trì hòa bình va an ninh quốc tế Và để thực hiện vai trò chức năng của mình, HĐBA đã thành lập các tòa án xét xử tội phạm chiến tranh Sau chiến tranh thế giới thứ hai, với

sự ra đời của tòa Nuremberg và tòa Tôkyô; nhiều tòa án khác được HĐBA lập ra trên

cơ sở thừa kế mô hình của hai tòa án nói trên Trong đó có thể nhắc tới hai tòa án là tòa Adhoc (tòa vụ việc) tại Nam Tư cũ và tòa Ruanđa xét xử tội phạm chiến tranh ở hai nước này

Tòa án tội phạm quốc tế Nam Tư cũ – ICTY (International criminal Tribunnal for the former Yugoslavia) được thành lập năm 1993 theo nghị quyết 808 của HĐBA

về việc xét xử bốn loại tội ác phải trên lãnh thổ Nam Tư cũ từ những năm 1991 (gồm

vi pham nghiêm trọng công ước Geneva 1949, vi phạm luật lệ chiến tranh, diệt chủng

và tội ác chống loài người) Tòa án này chỉ có chức năng xét xử cá nhân, không xét xử

tổ chức hoặc chính quyền mà hình phạt cao nhất có thể đưa ra là án tù chung thân

Tòa án tội phạm quốc tế Ruanđa được thành lập vào năm 1994 theo nghị quyết

955 của HĐBA, theo chương VII - Hiến chương để xử các cá nhân phạm tội diệt chủng và các tội ác chống loài người trên lãnh thổ Ruanđa và lãnh thổ các nước láng giềng trong năm 1994

Hai cơ quan này thuộc HĐBA có nhiệm vụ xét xử tội phạm chiến tranh góp phần thực hiện vai trò gìn giữ hòa bình của HĐBALHQ Bên cạnh đó, tòa hình sự quốc tế (ICC) thành lập sau này theo quy chế Rome 1998, có hiệu lực năm 2002, tuy không phải cơ quan thường trực của HĐBALHQ nhưng hoạt động của tòa án này vẫn thể hiện vai trò quan trọng của HĐBA Do đó, quyền khởi kiện lên công tố viên trong trường hợp nhận thấy sự đe dọa phá hoại hòa bình hoặc có hành vi xâm lược của HĐBA chính là sự tăng cường, hỗ trợ cho vai trò xét xử tội phạm, đem lại hòa bình công lý

2.1.3 Đánh giá về việc thực hiện vai trò của LHQ trong việc duy trì hoà bình

và an ninh quốc tế

Tích cực:

Vai trò của LHQ trong việc gìn giữ hoà bình, an ninh quốc tế ngày càng được củng cố và nhận được lòng tin từ các nước thành viên LHQ cũng là nhân tố thúc đẩy quan hệ ngoại giao tốt đẹp giữa các nước, thực hiện tốt vai trò điều phối giữa các quốc gia nhằm duy trì trật tự thế giới.LHQ cũng đã chủ động tích cực đối phó với các vấn

đề mới phát sinh và đưa ra những giải pháp hữu hiệu, ví dụ như trong hoạt động chống khủng bố đã có nhiều bước tiến đáng kể, từng bước thiết lập được một hệ thống chống khủng bố trên toàn cầu với sự hợp tác của các nước thành viên

Khả năng tiến tới một siêu quyền lực Hiện nay, thế giới đã bước sang kỷ nguyên văn minh, mọi quan hệ quốc tế đều được thiết lập, giải quyết theo cách thức hòa bình, hữu nghị, hợp tác và cùng phát triển Do đó, với vai trò là ngôi nhà chung của gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, LHQ đang có một vai trò rất to lớn, được đánh giá là có khả năng tiến tới một siêu quyền lực Tại Hội nghị quốc tế cấp cao năm 2005, các nhà lãnh đạo các quốc gia đã nhất trí về ý nghĩa sống còn của việc xây dựng một

hệ thống đa phương hữu hiệu, lấy LHQ làm trung tâm nhằm đối phó với những thách thức đa dạng toàn cầu như hiện nay Trước hết, siêu quyền lực của LHQ được thể hiện

ở việc duy trì hòa bình và an ninh thế giới Hiện nay, trong quan hệ quốc tế, không còn duy trì tình trạng cá lớn nuốt cá bé, có thể dùng đối với nước nhỏ bất cứ khi nào họ muốn Luật quốc tế hiện nay đã có nhiều văn bản quy định về việc cấm dung vũ lực và

đe dọa dung vũ lực Khi có các mối đe dọa, phá hoại hòa bình, hoặc các hành động xâm lược, thì LHQ có quyền can thiệp để loại bỏ các mối nguy cơ này

Trong tương lai, LHQ chú trọng hoạt động của mình vào các nổ lực nhằm bảo

vệ hòa bình, duy trì an ninh, chống chạy đua vũ trang và chấm dứt xung đột Đây là mục tiêu chính và quan trọng hàng đầu của LHQ từ khi tổ chức này được thành lập LHQ là diễn đàn để tất cả các nước thảo luận về các chương trình nghị sự khác nhau, nhằm tìm ra giải pháp chung vì cuộc sống tốt đẹp và thịnh vượng của toàn thế giới

phủ quyết thì các nghị quyết của LHQ sẽ không được thông qua Nhiều hoạt động của LHQ lấy danh nghĩa là giữ gìn hoà bình an ninh quốc tế nhưng thực ra lại bị lợi dụng

để phục vụ cho lợi ích riêng của một trong những thành viên của HĐBA Bằng chứng

là nơi nào có gắn nhiều với lợi ích của các thành viên Hội đồng thì nơi đó sẽ nhận được nhiều sự quan tâm hơn Hay như đối với lĩnh vực chống khủng bố quốc tế cũng vậy, do sự kiện 11/9 xảy ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ nên mới tạo ra những phản ứng nhanh chóng, kịp thời để có một cơ chế về chống khủng bố như hiện nay của HĐBA

Sự lạm quyền của HĐBA có lẽ cũng xuất phát từ Hiến chương của LHQ còn

tồn tại một số điểm bất cập, không còn phù hợp với thực tế thế giới hiện nayVí dụ như:

Việc quy định cơ chế 5 ủy viên thường trực và 10 ủy viên không thường trực (theo Điều 23 Hiến chương LHQ) không còn phản ảnh đúng tương quan lực lượng quốc tế mới Quan điểm của nhiều quốc gia cho rằng thật không công bằng và thiếu dân chủ nếu đến nay vẫn chỉ có 5 quốc gia có quyền nắm trong tay những đặc quyền trong việc đưa ra những quyết định quan trọng ảnh hưởng tới toàn thế giới Đìều này dường như khó đáp ứng nổi nguyện vọng chung của cộng đồng quốc tế là mong muốn LHQ hoạt động có hiệu quả hơn nữa trong việc bảo vệ hoà bình và an ninh quốc tế Nhưng, việc cải tổ LHQ lại không thể tiến hành nhanh chóng vì bị ràng buộc bởi các quy định của Hiến chương LHQ Đây là một bất cập cần lưu ý

Mặt khác, LHQ nói chung và HĐBA nói riêng vẫn chưa có những biện pháp nhằm giải quyết dứt điểm các vấn đề đang nổi cộm trong quan hệ quốc tế như tình

hình chiến tranh ở Trung đông, việc thực hiện quyền con người ở Châu Phi, các xung đột liên quan đến sắc tộc, tôn giáo, xung đột chính trị,…

2.2 Vai trò của Liên Hơ ̣p Quốc trong việc phát triển kinh tế - văn hóa – xã hội

2.2.1 Xây dựng cơ sở pháp lý nhằm thực thi việc phát triển kinh tế - văn hóa – xã hội

Một trong các tôn chỉ mục đích hoạt động của LHQ là thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của tất cả các nước thành viên, đặc biệt chú trọng đến sự phát triển của các nước đang phát triển Để đảm bảo cho sự phát triển bền vững và thịnh vượng, sự giao lưu hợp tác giữa các quốc gia, các nước thành viên đã cùng nhau thỏa thuận nhằm xây dựng nên một khuôn khổ pháp lý cho sự hợp tác và phát triển Từ khi thành lập