vấn đề phát triển kinh tế đồng bào thượng tại cao nguyên thời hậu chiến

sự hiện aign của ga n mot trigu đồng bào Thượng sống rai rac trên các tỉnh tại Cao-nguyén đồi hỏi quốc- „gia bogeh định một Kế- hoa ch phat- -trién thfen nghị và đấp ứng đúng nhu-cau hoà

TRƯỜNG QUỐC - GIA HÀNH CHÁNH Buin Bin ĐÁ (24g -

VAN BE PHAT TRIEN KINH TE

DONC BAO THUGNG TAI CAO NGUYEN

THOT HAU CHIEN

Chân thanh ghi on

Gido-su NouyEN-Nego-van

Đã tận tÌnh hưởng đân chúng tổi

hoàn tất cuốn luận-văn này „

CHẴN Telnet CA 4

* Giáo Sự U)ỆN “úp -

“hưởng, Suốc (2 Gia Keuh Chanh

* Gido Su PRO uuện RUNG

Sung, Suấc 92a lanh Chánh

# tuệ Dị go sứ

“2np 2 Qube Gia Rau}, Chay,

Để tâm tùnh dụu dể chúny tôi

trong aubt hoc trinh

Ông TÂT=ĐẠT -AN

Ghénh-Sy-Vy Sở Chương-TrÌnh BOPTST

Ông KPA-DaI

Nguyễn Chuyén-Vién Canh-Néng Bộ PTST

Đã vui lòng giúp ÿ-kiến cho

tập Luận-Văn của chúng tôi ;

s9

"TRƯỜNG quốo-oTa HẰNH-GH ẨNH

không tan thành, , cũng không phan đối những y-kién jphdt~biéu trong 1uận- văn, Những ý-kiễn a8 do tac

gia hoan-toan chịu trdch-nhiém",

SXI6 « bụỒ

GHƯƠNG DẪN-NHẬP

GHƯƠNG T

MỤC I - Địa lý hÌnh-thể và thiên nhiên về Gao-nguyễn

Mẹo I1- Sơ-lược boạt-động kinh-tế của cáo SẾc-Dẫn Thương

1- Vũng lầm pưộng và lầm rây cổ định 2~ Vũng lầm nãy luân canh „

3+ Ving lim ray du-canh

MYC III- Tiém nang phét-trién Cao-Nguyén

1- Lúa và các néng~san kháo „

2- Lam-san 3+ Khai thác khoáng sản „ h- Kha ning phét-trién cla cam Tinh Cao-Nguyén a) Khả năng kinh-té của Tỉnh Kentum, Pleiku và Phú-Bến

b) Khả năng kinh-tế của Tỉnh Darlae và Quảng-bứo

6) Khả năng kinh-tế của Tỉnh Lâm-Pồng, Tuyên-Đức

C~ KẾ-Hoạch Năm Năm Phá-Triên Nổng-Tbốn ,

MỤC I1 - Chương-TrÌnh Phất-Triển Kinh-Tế Eồng Bảo Thượng

tei Cao-Nguyén của Bộ Phẩt-Triển Sắc-tộc „ A- Néng-Nghiép

B= Chăn-Nuôi

0- Tiểu và Thủ-công-nghệ

cHUONG III ~

van d& phét-trién kinh-té cho déng-bao Thuong

MUG I - Gác vấn đề liên qua n đến sử phẩb-triển kinh-tế

A~ VỀ mặt kinh-tế „

1) Khiểm đụng tñ† nguyễn thiên nhiên

2) Ghưa tiến đến trÌnh độ kinh-tế nỗng¬nghiệp 3) Chưa đu nhập k*ỹ-thuật canh táo tân tiến

l}) Sự hiểu biết về kinh-bố quả thấp kếm

ce, Bảo bồn o& o hủ-bục

D- Hau qua chién tra nh

1) Anh huéng khfa cạnh sản-xuất nổng-nghiệp

~ Kou vye néng-nghigp bi thu hep 2) Ảnh-hưởng khÍa cạnh nhân lực

~ Khuynh hướng mời bỏ khu vực san-xuat

nhat-đẳng 3} Ảnh hưởng khẩa cạnh xã-hội

Myc II - Thyc-trgnh sinh-hogt kinh-bố của đồng-bão thượng

A- Néng-nghiép còn trong thời kỳ lạ © nau *

1) Dién-tfen canh-táo han hep

2) Lồ lối canh-téc cd-truyan 3} Trình độ hoc van nông đần thấp kếm B- Lợi tức thấp rếm

1) vì việc canh-báo rugng ray

2) Phương-tiện gan-xuat yeu kém

c Gla-tang lợi tite

2) Chan nuéi va ngu-nghiép

- biện pháp đồ-nghị cai-biÊn

CH Quang-bé aau rong eae chfnh~séuh, K8-Hogch

và Chương-TrÌnh phẩt-triễn kinh-tế „

1) Đối với nỗng-dân : nhận xết và đồ-nghị

2) ĐỐI với Gan-bg : nhận xết và đồ-nghị

cHUONG IV -

MỤC ï - Qua n-niệm một kế-hoạch phẩt-tri6n Kinh-Tổ cho

đồng-bão Thượng tại 0ao-Nguyễn trong thuôn khổ

Chính-sách phẩt-triên kinh-bố Quốc-dia „ R~- Lý-thuyết padt-trién

1) Sự tranh-luận về 1ý-bhuyết

2) Trên bÌnh-diện thực-tế „

B- Mục-biôu và đường hướng phẩt-briÊn

1) Muc-tiéu 2) Đường nướng phat-triéen

g~ Kế-hoạch phẩt-briển che đồng ~bào Thương 1) Lý do phat-trién

2) Kế-hoạoh phát-triên nông-nghiệp

d, Nhận xét và dự án

- Nhận xết

~ Đề-ngh‡

MỤG II - Đặc khảo về nganh canh-nổng

Cach trong lúa giống mối để nang cao nine

va gla tang igi tric

XẾT-LUẬN

SHƯ-TT0H

o0o _Ƒÿ 0o

DẪN NHẬP

định chắc chấn là tan pha da đức hẳn Hau qua hoang tan sau

hơn hai mươi lãm năm dién dao noi da xéo thịt, chiến tranh đã:

đề lại biết bao nhiều khổ đau cho moi người Những xão trên của cbiển tra Fate} aay ra trong | qua khổ, đã đưa đến những van-

đề khổ kuăn và phức bạp mà quốc- g1 này phải giai -quyết , để

bù đắp, vun bồi lai những mat mat ma đẳng 18 ngày, hom nay nếu không vi chiến tranh chúng + ta đã thấy „ được phần nào kết - quả:

đỗ là sự Phat - -trian của quốc~ gia Quốc-gia đã không những không tiến mồ gần như còn lùi “trên toàn điện san-xuat nói chung vấn đề phat - -trién cha quée- gia Gỗ thé coi như là phải bất đầu lại từ điểm khởi hành và tử từng mọi lãnh-vực liên - quan đến sự phát -briển nghĩa 1ã trong tương lai sự phất~ triển đầu biển phải đi từ giai~đoan tai- -thiết, thứ đến mới qua giai

đoạn phẩt~tri6n ˆ

Quan niệm trên đây căng cần thiết và cấp bách hon đổi

với một quốc- gia mang nhiều sẾc- thái sinh~ Thoạt đặc-biệt sự hiện aign của ga n mot trigu đồng bào Thượng sống rai rac trên các tỉnh tại Cao-nguyén đồi hỏi quốc- „gia bogeh định một Kế- hoa ch phat- -trién thfen nghị và đấp ứng đúng nhu-cau hoàn cảnh của ting địa phương trong tiến trình hoạchch đỉnh và phất- triển quốc-gim, đo đỗ sự boạch định chẾc chấn số thiếu xết nếu chỉ nhìn mot cách đại thể trên bình điện tổng-quất của quée-gia ˆ Người ta không thể quần được sự chỗnh lếch về

mức độ sinh sống giữa người Kinh ở tinh thi hay mien đồng - bằng với các sắc-đân Thi6u- -8ố tại cao-nguyen, ÿ„thức sộng - đồng đồng tiến bắt buộc quéc~gia phải 1ưu tam và đã từng +ưu tâm đến khối đồng bão , Thượng đang con més ngủ trong oad vong lẩn quan lạc hậu, người ba cũng không | thể nào hãnh ,điện được nếu ben cạnh các văn-minh kỹ-thuạt nhân loại con cổ mot sẽ

-2~

lốn sốc-đẩn @hiéu-sd vin cử tiếp Thu ỐC sống cuốc đời tối tấm không một „tương jai nite hẹn „ THật 18 một điều phi lý chÍnh ede se dan đó từ ngăn xưa sinh sống trên những _vũng đất

kha phì nhiều, với địa thể đặc biệt, rừng nút ran rep baa

18 chứa đựng tai nguyên, chưa được khai tháo au điều -kiện

ae phat-trién theo kip đã tiến của cộng-dồng quốc-g1a lạt van cồn đang a tình trang du-canh du mục và thiếu thốn tất

ca ve moi phuong-dién

Những sự kiện trên đây đủ điện tả cho thấy đồng ~bào Thương | tại Gao-nguyền cồn qué chgm-tién * Hiện tại một số Buon lặng xa xôi hồo lấnh văn sòn sinh sống bằng những phương tiện của đã n tde ban khai, chỉ những buồn lang toa lec gan ven trục lộ giao thông tương đối hiểu biết mdi od mot đời sống tạm đủ ăn qua ngày nghĩa là nếu so sénh với người Kinh đồng bao Thượng hãy cồn quá thấp J én về ea bal „Pbương-điện vật chất lan tinh thần, vì thể vấn đề phét-trién kinh - bố đồng-bào Thượng ảnh hưởng đến nhiều Lãnh vực kháo „huốn cho kinh- tế đồng- -bào Thượng phét- -triển „đẳng me va tot dep trude nếp phai tim niéu sau xa và chi tiết về cae lanh-vye xã-hội van-héa, ch{nh-tri , sy cửu xét cặn kẽ và thực „hiện aud

những kota cạnh đặc-b4ật mọi phương- ~điện kinh- tế cũng như

xa-hGi giúp cho những chương trình phát~triển kẳnh -bể đồng back Thượng thi hành được đã đằng và dễ thành công, bon ‹

Phần nghiện~ cầu của chúng bối trong tập luận văn này bất đầu từ „những diễn tiến trong Quá khứ qua mọi lanh-vye sinh hoạ sửa đồng- -bão Thượng, nhất là sinh-hoạt kinb- ste , tìm kiến VÀ khai thông những, khổ khăn trở ngại bầu xếx định

đường hưởng phát trién và cuỗi cùng đưa ra mgt đề- nghị về

biện phần phết- trién cho một ann vực nhỏ trong chương-brÌnh

phat-trién kink-té đồng bào Thượng tai Cao-Nguyén

===ooo0ooo-~~

-3-

MỤC I ĐỊA-LÝ HÌNH~THỔ VÀ THIÊN-NHIÊN VỀ GAO-NGUYÊN

â- ĐỊA-LÝ TỔNG-QUẤT

Gaos-nguyễn chiểm một điện tích 49921 km? tức 1⁄h lãnh

thể quéc-gia, có vào khoảng 5.700 O0ohađất : ‘Cao-nguyén 1a mot

vị trí đặc-biệt kếo đài l0km từ phía Bắc xuống phía | Nam, bề

ngang độ 150m tì phía Tây sang phía Đông, qui bụ tat ea cao sắo đân Babnan, Số đang, Jaral, Rhadé, M “Nong, Kaho, Chu † Suốt day cao-nguyén đều đà một miền đồi núi trùng điệp ở m1Šn Tây Nam-Phần, ca o-nguyén ohién 1/4 điện tích toàn quốc gồm 7 tỉnh :

DeLat~BanméTaugt ) (080 2 lOôm „ Hầu hết sỗng ngồi ở ©ao- nguyên

dou bat nguồn từ sông cửu- =Long hay Đồng-Nad, onl tre sông Đăng phat nguồn từ thung- ing Pleiku ° Nguoi ta phan bist được các cac-nguyén và ving đồng bằng sau đây ‡

Gao-nguyén :

1, Cao-nguyén KonPlong phfa pong Bée Kontum, cao 2.000n

2 Cao-nguyén Pleiku 800m

3 Cao-nguyén Darlac 00m, {t gồ phd hon

4 Cao-nguyén An-Khể hzOm-b00m đã được người Kinh canh~

6 Cao-nguyén Queng-Diic

7 Gao-nguyén Lam-Dong

8 Cac-nguyén Lién-Khang va DaLet ,

- oye

Dong bing -

1 Đồng bằng Lac-Thien 30.000ha,

2, Đồng bằng thung lung Krong Anne 3.000ha,

3 Dong bing ving Erong Pac,

he Dong bằng Plao 8iệng

5% Đồng bằng thung hung Cheo~Reo ` -

6 Đồng hằng đọc bheo đường tu Finom đi Pyyang ¢ Tuyen-

Đức , Tat aa, cốc đồng Hing trên đây cố hơn 40.000ha, hiện nay

chỉ mới khai khăn 1/3 điện tấch,

B+ THO NHƯỠNG VÌNG ĐẤT ĐẠI GAO-NGUYÊN TRUNG-PHẦN,

Nhận xết của cac nhà chuyển môn cho biết phan ổn đất đai ở vùng „989-nguyên Trung-Phan deu „buộc nhốm đất nau do tuỳ theo khí hgu từng vùng me moi logi đất cnt moi nơi có một đặt tính khúc nhau,

Pleiku, Banméthugt cố, chừng 400.000h= dat de, phíc đồng và Hem Pleileu để đai hơi xâu vì cổ nhiều cố tranh và đất fai bi

soi mon nhieu Đất đồ ở Plelku vũ Benme thuột thuộc dat bot „do (Letosols rouges terreux) Trấi lat phía Ty Pipiku đẤt det tất hơn về tương tự như nhóm đất đỏ ở Banmethuet

ˆ Tâm Đồng, Quang Đức độ 200 „000ha đất đồ, Lam (Bug co địa điện ,bằng phẳng hơn Quang-Đức „ Mgt trở ngại cho việc canh tác

ở Quang-Đức lã tại những thung hing có ,loạt đất gót đen (Humie gley soils) khé cay bửc nốu muốn cây lửa,

Phứ- Bon co ast xếm và đen, đất xem co nhiều phù sa nim a“

hed ben be (Bong nhu sống ba Ayounh, sông Pa, Ở Darlac; loại dat này cũng số đọc theo sông Krong Anno, Song Krong Pade, Đất đen ở Phu~Bén có thê annh tác được ruộng lứa,

„Dalgt, Bắc Kontum và ving K'Drak (Khénh-Duong) eo * logd đất vàng de, tén khoa học Poddilic,

Noi chung dat đai oue các vùng ®eo-nguyên | Kontum, Fleiku, Dariec, Tuyên-Đức , Lêm-Đồng đo sự sấu tạo lâu tghy của chất

huyền-nhủ-nham âm tang ald ond phi nhieu ag dei cho vung ng , ade bigt lễ logi det a9 rat thích hep cho nong nghiệp Ông Thoi- Cong-Tyng đã khuyên cáo việc au dụng dat dot tal „ 0BO~nguy en vì sus sol mon đất đai quan trọng đo vũ lượng lổn gây ra nhu sau :

1, Trên ving đết để căn phết-triển những cây đa niên như cây Gnao=su, cây ăn thối,

-5-

2 Gde ving dat thấp như đồng bằng, thung-ling ding trong lổa „

3, Các đồi troc, ede trang Pleiku, Déng-Bée Banmé-Thudt

SỐ nhiều loại od thfeh hợp cho sự phốt-triển chốn nuôi „

4 Thung-ling Cheoreo aé trong hoa mau phy

5, Vùng Đà ke E aan-xuat hat giống các ioéi rau cai,

É,.Khẩn hoang cao-nguyên đất đỏ như cao-nguyễn Buổn' Hoai

giữa BenmôThuột và Pleiku, gao=nguyên R“Boub ở Quảng-Đứa

Wlư vậy, nêu được canh-báoc đúng mức, đết đai ở cao =nguyén

ed thé eung-caép cho quée-pia một sd 1dn néng sén cing cây kỹ-

quen-trong

SO-LUYC HOẠT-ĐỘNG KINH-VẾ GỬA GẤC SỈG-DẨN THƯỢNG

Đồng-bảo Thương qui tụ trong 29 Bệ-lạc lớn nhỏ tet 7 Tinh eno-nguyén Trung-phan va tại vài Tỉnh thuộc miền Đồng Nem phần ? « ˆ + ˆ

(Phướe=Long,; Binh-Tuy) „ Trong sO 29 bé-lee đó, số 8 bo-leo vu

chÍnh với dân số được kế là đồng nhất như dưới đẩy : Jarai

mối Tỉnh số một hay nhiöu sắc-dân oư-ngụ như sốc dén Sédang ,

Hlang, Rongac ở miện Nam KonTum, é Đồng-Nam KonTum sở người Behner, Péng~-Bae Pleiku va phía Tây BÌnh~Đị nh, ngừơi Sarai ở

PleiEu và Phú-Bổn „

Tuyền -Đứo Dalat có người Kaho, Lăc, Ghunu và G111

Quảng-Đức người M Hong chiếm cứ, người Srế song tại Lâm- Đồng trong khi người Man cố mặt tại 3.Tỉnh lểm-Đồng, BÌnh-

Tuy va Dae Long-Khénh `

Phude-Long, Binh-Long eó người STiéng và sau cùng người

Chữữu ở tại Bình-Tuy và Long-Khanh — , `

Heu het dong-bao Thuong song tei buon ap eech voi lang

mạc đồng-bảo Kinh, chÍ có một số Ít buổn ấp đồng-bảo Thưở6

dung những „phương- -tiện đụng-cụ rết thố-ag và kỹ- ~bhuệb hoàn

toàn lạc -hồu, „nhưng chính cối đơn Sơ gidn ag đó let a vền-đề phức tep vi tét-cd mọi sinh-hoet củc đồng-bao Thượng đều ống trong những cung cếch ai teen, “mê-tín trên trọng về là ly- -do abng-béo Thugng khong phet- -trién được nhất lê phong-tue tép- quén của họ quê w lễ phúc tap Ngày trước, khi Lam ray, 1ém ruộng hey định khei „khẩn nộ % mì Ống đết để trồng tỉa người

Thượng thường lim 16 cũng bếi Thên Linh, tốn kêm nhiều cỦaeäl

và thi gid, (giao net xong phó mặc cho thiên nhiên quyết- đinh;

nếu mua thugn gió hộc sặt hếi được nhiều hoa meu thi „hưởng,

bằng như mat mùa cũng đành cam chịu, 1uổn luén Sự, thất bại hay thành cổng hộ đều tin do Thén | Linh ban bổ cho „ Sự tin tương mù quống nay ae thẩm-nhuận vào đâu Se cúc hầu hột dong-bio Thượng; lầm cho cuộc sống nghoo khổ lại căng tung quan thêm lên theo ngày theng

oe sầu vào chi- tiết sinh-hoet của đồng-bào Thượng người

te thấy rằng mot SÉc-dên có một 15 164 cenh-tde khếc nhau, Sy khéo biệt néy nếu te chi niin thoe1 cng qua những tưởng rất đồ

sữc đốt, au thực khế lêm eho he cỗ “thô chốm- dt ngay 1Š lối

senh- tae lạc -hệu ney, bởi cốc lễ 164 eenh- to mễn gười Thượng ven áp-dụng có sự Liên hệ mặt thiết với điều kiện sinh sống

héng ngày của họ các aye -thugt cenh-tée tén tien chức du nhép

vio teng lớp xế "hội „phức ~bạp người Thượng, SỰ sẼn xuẾb od „tính

cếch cứng Ung | nhu-ceu gản-dẳnh - về để treo đổi bằng hi gn-vgt với ved Budn kế cân, quen trong nhét 12 thiểu, au treo oat que trung-

gien tiền b§ làm cho người Thượng không ha nghề đến việc sin-

xuất nhiều hey lầm cếch nào để sản xuất nhi bu hều kiểm lợi tức, Tất- -cé cdc yau- -bố trên đầy Lm cho đồng-bêo „Thượng van con sinh sống bằng những phương biên rit là thị ou thôn, ye ~thugt canh-

tếo hãy còn tho ag chức hỗ pei- tiền và tất nhiên hea mẫu khong

đã đỗ thôe=mãn nhu cầu thường nhật, trong một năm họ shi 1am vige được ching 6 théng, ngoai lie đó hg dành thi giờ con lai vào vide cứng bái đình đếm ,., GỐ the phần biệt ba vùng canh~ tée chÝnh sou day :

1 vine Lim RUỘNG VÀ LÀM RẤY 0Ổ-ĐỊNH TS

Tei vung ney dong-béo Thượng ep-dụng phương-phốp lầm

a7 4

ruộng „bương tự như đồng-bão tinh mi ôn , xuôi về đồng-bềo chem, Mgt số bộ ge nhu Churu, Led về Koho ở mình Tuyên -Đức ; Độ lạc ord ở Lém-Dong, bệ lee Rhadé & DerLac, Jerai thuge Pleiku, Phú Bốn, Bahnar thuộc KonTum, Mong ở Lee~ Thiện và vad ấp thuộc bộ igo uré Quấng-Nuấi để ép dụng phương pháp gieo mẹ (G1 eo lúa chứ không sấy „ lia như ngơi Kinh) Wgoai „việc lâm ruộng còn

số việc lan rays ray của oko bệ lạc này cổ “định không bao giờ thay đổi, mỗi gia-dÌnh „ đầu cổ một khoảnh đất, do Ông Ba „aẽ lai hay qua sự mua bẩn có an định ranh giới ro rang, đất ray nay nầm đẹc theo be song, bở suối hay chung „quanh ho £0, dude phu

se bồi hing năm geu những cơn mưa niên đết ray luổn luận tết , thường ho trong lie, khoai, bắp, rau cai :

trong ede bề~ lạc kế trên, ngoài người Thượng thuộc bo- lee Churu, Lac, Kaho va Sré lim rugng nước thì số bé-lac ecn lại lêm rugng Ất hon „nhưng 1am ray nhisd u hơn Sy canh=bác rey tại đất bằng khiến đồng-bảo Thương ft đời chế canh~ tếc 3 chính ô 3 cñc bổ lec nay, người Thương để biết được quyền sd- hữu đết đai của họ

2 VŨNG LÀM RAY LUÂN-GANH

Vùng 1ém ray luén canh được người Thượng p~ dựng phương phấp tuần phi én.: ecnh- táo ấn-đ†nb bằng nanh-giới ro rằng „ Sự cenh tée kéo đểi tử be tân bốn mùa pot đời đi một nơi khấc

gen để hey xe hon nữc và sử như thể luận phiên onnh-táo theo một chu-ky tại một ving ma pham vi aa được mọi người trong

lảng sừng, nhau ấn định :

ving canh tae ney nằm ở những đổi núi „e5 đất phẳng

hay cạnh những sườn abi Céng việc canh- táo có tính-cách tập

thể tử khi chặt oily aot ring đến khi trong trot, 18 lối canh táo có ,tnh-cách sỗ~ truyền đụng suốc hey cây eo chudt aaunhan chọc 16 và bể hạt giống vào, chờ khi lúa lên cỡ mệt , gang tay

họ lên eo cho bach, vige 1am ed chi thye-hd én một lần duy nhất cho đến khi lúa rey trổ bổng chín hg chuốt many về nha ° pong bảo Thượng lãm ray lua n canh — eo những bộ-1lạo Behnar, Jared Rhadé, M ‘Nong, Man, ST Ông, Sédeng vị cổng - việc chnÍnh của

phương ,phếp lầm ray ludn sanh 1â đốt rừng nên trong phú trinh ete nhém nghi én-edu hgu-chi én, người ta da khuyến -céo vide

người | Thương, đết rừng 1am ray gây n nên, nạn ,chấy rừng, « Sự khuyến cáo này rét hữu Ích cho việc bao vệ và phét- -triển rừng ; tuy“

“8¬

nhiên không phải trong mọi trường hợp chảy ring là đều do người Thượng đốt ring âm Pay ma đổi khi sự che: ring xây re chỉ vì nguyên nhân nào khảo - Cén nên biết mọt điou 1é người Thượng rất

ky việo đốt ray gay nén nan chếy rừng, hg cho ao 1a mgt tai - hoa sap z xây ra cho buôn lang, của „họ và neu cổ một vụ cha ring

vì đốt ray cue một of nhén néo với “bất cứ một lý do nào đều bị

vi PÔDXN (chủ đết) trừng phạt (tap quấn của sự ,trùng phạt cố ghi trong exon Coutumior de la ,1ribu Bahnear dos Sédeng | et des Jarai

do la provinee de KonTum của ,?ani Guillement va cuốn Recueil de droits coutuniors de Rhadé eta Sabatior do nhà xuất bản L “Ecole

Francaise d“Extrémo-Oriont) (1)

Chính tại những khoản đất người Thượng bỏ sau khi để lầm

a đồng-bào Kinh đã gử- -dung lầm Bon-Dién trồng trẻ hay oa phé vết thfch- “hợp và tiện lợi vì đết ray nay đôi khi cũng gần đường

16,

3: VỮNG TÂM RẤY DU-GÁNH

Đây chinh 18 bổ~lac số nếp sống du-canh du muc thực „sự chỉ có người Thượng thuộe sắc -đỀn G111 bại Tỉnh Tuyên -bứo áp¬ dung phương pháp cenh- táo cỗ sơ này, Ho cenh- táo „nhiều lắm 1Ã ˆ hai vụ roi bo di ed „khi „không bao giờ trở lai, ray duge cenh- tae tại những khu đất bền sườn đồi hay thung-ling tiếp “giúp gia hat sườn núi cao» Ngoài ly do tập quan, lý do nile khiến hoped bấm eat mai cúp sống | du canh du mục vì Công-sản quấy nhá u nên

họ phải thoas chay dan va sau cùng đến ean tei những vùng đồng bằng, tuy nhiên họ ven không may my tỳ bỏ 18 164 canh-báo nay đây mai đó „ Hiện ney tai mot vài địa điểm dinh-ow đọc theo

đường eh ao-thông đi Finom _(Tuyén- -Đức )- LaBa - Rơohai » Ghính Phủ định ou he thanh vad Ấp lổn, bại đây họ đã hấp~ -bhụ được một

fs ky-thudt oanh=táo mới của đồng- bdo Kinh nhưng kết -quả cũng

va od gi ia kha-quan

(4) Touneh Hàn-Thọ "Một Quan niệm mở mang xã hội Thượng", `

$ tổng cụ DaLet sẽ bhu hút nhiều dụ-khách đến ngắm sảnh | » Gao nguyên ed thêm tính củch đặc=thh với su hign-di3n của gen mgt triệu người Thượng sống rai née Vkhấp cáo anh miên Cao nguyên;

mot nhân „tực ada đào góp phần vào công cuộc tai thiết và phét-

trién Qude- -Gio , Hiện tai, cao-n, uyên cỗ “những nguồn năng kinh

bế san đây :

1 LUA VA cfc NONG-SAN KHÁC -

a) Ie tai cao-nguyén không eung-' cấp am cho ynhu-cau aia phương, Theo Hiển-G1ểm Thong-Ké năm 1971, 36 lua gan xuết hằng : năm tại São-nguyên 1a 59 000 tấn „ao với miên Trung-nguyén 1a 815,000 tấn, cao-nguyén chỉ chiếm 1,2 #

ay, nhiền tai mot vai nod như Pleiku, KoenTum eở những vũng đất để thích hợp cho việc phất- -Eri ồn ,nông~nghi ệp đất rộng khoang 200 000 mau với phutcng-t Gn cenh-tấc thổ 8d, đồng- bảo

Thương vấn thẩu-hoạch kha quan tử 1,200kg ¬ 1,B00kg thỏo/1ha

Ngoài ving 7 tinh ly Pkeiku va Kontum cổ vai ving phi nhiều như

ữ mừng XEEI, KON BRAT, curyY chuyên trong cfc lead lúa lốc sản- ngạch rể fr eno tới 2, 000Epg thóc/1ha ,

~ 10 =

180.000 mau ring théng

Sản ngạch về lâm-sản hing năm

so với toàn quée(1971)

: Tre : 6.500 steres: 26, 719steres 25,2 :t

: Nhựa thông: 160 bến : 160 tan „ 100;0

: Deu chai : 47.686 1ft : 1,325,921 lẾt 3,68

Sản ngạch ney | suy giên nhiều vì chi én-trenh và chế

bằng 2/3 số sản xuất ge vào những năm 1961 trở võ trưởo, 1/3

về củi, 1/5 vẻ than và 1/5 vở nhựa thống

4 KHAI THẤG KHOẨNG SÂN :

Khởi - đều ,thô-kỹ thứ 19 iên the kỹ thd 20, người

Âu đã bất đều tlm ham mé trong toàn mi, Mot Ủy- nan - Khodng-Sén

chige thành lập nim 1902, 1926 đến „hãm 1939 gỗng việc khảo cứu tiên triển mạnh tai Quéng-Nem, Quang Ngã1 về Kontum, vise nay

= 11 +>

bị đình trệ vÌ cuộc Khủng hoểng kinh-bố Thé-gidi „ 0Ống - cuộc thém dé cho bist mOt vai noitrén cao-nguyén an chia

những quặng sau đẩy :

~ Mô vàng taikontum

- Wolfram vathiée tai Tourcham, Yabar

aoe 7 ch? va kẽm: tầm thay suốt vũng chạy tử Toureham

den Daiat, tử Phan-Thiết đến lao, rong Pha „

~ VÔi ở Banm2thuỆb được Pháp, Nhật khai %hấo nhưng

được bố đổ, trữ Tượng aca đào hơn ed mé voi Ha-Tién, Ngoài ra)

theo mot sé dan Thidu-sé ti DRAN, ving ni canh sdng DAKON od vang

5; TEBRO TÀI-LIỆU GỦA GÁC NHÀ NGHIÊN-0U KHẾC VỀ TIỀM-NĂNG PHẨT-TRIÊN CUA VONG CAu-NGUYEN - (2)

a) Kha ning kinh-té ede ofc tinh Kontum, Bloiku vi Phu-Bén

- Miễn Thenh-BÌnh và Tign-Son sản-xuất lei Cam na ~ + VÀ

~ An-Kné san-xuat thuốc lẽ và đạu phong „

VỀ ngằnh chăn nuối thỉ kh héu,hinh thé va dia au vùng nảy thuận biện cho việc chăn nuổi gia-súo, người ta đề -

nghị nhập cảng cáo load øÌa-súe miền nhiệt đổi dé lam giống và

mỞ nang xây đựng lại các đồng od ed bồn cho (Paturage sous om- brege}

b) Kha nang kinh-td của cáo tinh DarLac va q@uane -piic -

Vũng này gồm 200,000 mẫu, đất edt mau mổ, khẾ hậu ˆ lại thẾch ứng cho việc trong tỉa, nhất lả cả-phể, Ruộng xây cần

được khai pho nhiều hơn và tim kế-hoạch tring tia ode loại cây

thích hợp, ` logs cây k¥-nghé, đết cắt Banméthugt cũng cỡ thổ su-dung phet-trien chăn nuối gia-sue va trong cae logi ngii-ede,

®) Thể năng kinh-tế của các Tỉnh Lêm-Đồng, Tuyén- pic vẻ Thị-Xã DàLet -

„mu vực nảy có thể phần chia lầm hai khu về

- de = aan dso Blao tod, chan dao Prenny phím Bắc „tiếp giáp gong Dg=Dung phía Nam tiếp giáp đảo Gia-Bắc với một điện tích, 300.000 mats Khu thứ hai gồm có chu vi sử đão Prenn den dso Krong-Pha, doc tu theo sống Đa-Nhim tối vùng Phan và Finom, điện tích rong 200.000

máu, xết về dat dai thi ving nay không phì nhiều bằng dat Banméth

thuột vã Pleiku Vùng Blao mua nhiều, sản xuất tra “Bạch=Mao" Shan rat có giá trị trên thị trường, vùng Dran | cỗ thể chứ „brọng chuyển hướng sang ngành , trồng đâu, nuôi tầm, đật vai vì đất, cất khf hấu thích hợp hơn nữa đa số đồng bào định sư ở day 13 đồng bảo Nam-Ngat von, có nghề chuyên mon là nghề tằm ta ° ,Nh‡ều ngư` người cho rằng vùng Lam-Dong, „ Tuyên-Đức không, thể sau “xuất lúa gạo được vì vậy Lệm-Đồng » TY ye ên-ĐứỨc chỉ có thể trồng tla phong phú nếu chuyển hướng trông tỉa sao cho thích gp với điều kiện thiền nhiên và địa-phương,

Tom lại; °ao-nguyên 1a ngt vi trí trọng yếu về Phương điện chiến lược; ‘dia-ly, ,chính~ tri va „kinhrtế nifa» Một mic phát triển các nguồn lợi sẵn có một mặc chấn chỉnh cai „tien Sạc co sd kinh

tế can thiết, mặc kháe chú trọng „khai tháo cáo nguồn igi mới ở địa phương về mọi Lanh vực của nông-nghiệp va bác nguồn igi Liên quan trong you khác Sau cùng neu chúng ta cùng ý~thúc đầy đủ tam quan trọng ota cao-nguyén trong nên kinh-te quốe-gia thi

đồng báo ở ving Sao~nguyen,, nói chung và đồng bao , Thượng, nói

riéng sé thu hoạch được “mất nhiều nguồn igi do nên kinh-bế thịnh vượng mang lại và lúa bấy gid di cd muon ngừng va, thi sự phat

trién kinh- „ke cũng kéo theo sự phat-trién ve cae Lãnh vực khác ‹

Nhất 1a vige phat~trisn dan sinh cho đồng bao Thượng khả để theo đuổi sự tien’ bộ đồng đều như đồng bảo Kinh ‘

CHUONG I!

Tống quát về các kế hoạch phái triền kinh

tế liên quan đến đồng bào Thượng.

- 13 ~

Không phai từ may năm gan đây, người ta „nốt bắt „nu lựa tâm tới van as tin kiếm những Phương cách lan the não phát triển

kinh-bố cho _đồng bào „Thượng, Tử, thời Pháp thuậc ; nha cam quyền

Pháp cũng đã nghĩ đến van để tận dụng tal nguyén | cao-nguya

để phat- vtrien mgt vad lãnh vực sản xuab như cằ-phổ, cage BU ss Sau đố cáo Ghính-Phù đã lần lượt ban banh nhiều biện pháp nhầm cal thiện đời song đồng bao Thượng, nhất là về phương điện kinh

tế,

Kế từ thời Pháp thuộc, tháng 16/1898, Khẩm- Sứ Trung~Kỷ

BOULLOCHE đề nghị lên 0d~Mật-Việ n của triều đình quê đồi hủy bo chế độ thương mai và thu thuê b „phạm vat tại các vùng Thượng miện Nam ( 8o 3 } được nhà Vua chuan-y ném 1898

Đến thời Bao-Dgi, sau khi sat nhập | cac Tinh Adng-Nai~Thugng Lam-Vién, Darlac, Pleiku, Kontum hop thanh một địa phận hanh- chgnh riéng bigt thuộc ,Hoàng~ Trieu 0ương- ~Tho" bởi sac lậnh

ngày 25/7/1950 Quốc -Trưởng Bao-Đại ban hanh Dy số 10/qr/TD ngay

21/5/1951 ái an định quy chế riéng bigt cho dong bao Thượng miền

Nam bao gon nhiều phương điện chính by hanh-chanh, van-hoa, xa hol, quan- -sut va kinh-té, Đặc vbiệt về phương-điện kinh-té, Dy số 10/Q"/Tb thanh lập mot Hột -Đồng Kinh- Tế để nghiên cửa các kế hoạch phat-trién cao-nguyén, quyền sở hữu dat dai của đồng bão Thượng duge bạo dam, việc may thuế, ban dat của đồng bảo Thượng

sẽ được nhà cam quyen hot ý với Ph-Trudng _địa-phương „ Quốc -Trưởng

Bảo~Đạ1 ủy cho Nguyễn-Độ nghiên cứu cặn ke moi van as phat-trien

kinh-té va xã-hội tại cao-nguyén, Nguyén-D§ đã ag trinh hai dy

an quan trong sau day :

1 Plan dtaction Sochal pour les pays Montagnars du Sud du Domaine de la Couronne,

2 Plan de développement économique pour les pays Montagn- ards du Sud du Domaine de la Couronne

Tuy nhiên hai dự an này sũng thất bại trong sự dở dang vi Cyu-Hoang Bao- -Đại bị truất pho vào năm 1955,

Dưới che độ Độ 1 0ông-Hỗa, chẾnh-phủ NGÔ-ĐÌNH-DIỆM để nghĩ

đến phương cae phét-trian đồng bão Thượng bằng cách di dan ty mien suối lên ,eno-nguyễn, định cu họ tại những ving | được chọn sẵn vả canh tác qưới sự giúp đỡ của - ch nh-phủ 6 mgt số người Thượng đến lâm cổng tại ege dinh-dién này; tuy nhién vi 8ự sai

ˆ on

(3) "Dân Thiểu-SỐ bại Gao-Nguyên Trung-Phần" trÍch trong

Luận văn Tốt-Nghiệp - Phạm-đức-Thạnh Ч 17 - 1969-1974

¬

lầm của đường lỗi phốt-briển, zchương trÌnh dang le ra được sự

hưởng ứng và đến nhận niềm nở của đồng bao Thugng thì ngược lạ‡

để bị sự chong đổi mạnh mẽ của người Thượng về van đồ sử hữu đạt

Như thể KẾ từ năm 1898 cho dan nay, tite gan một the ys da

số nhiêu kế hoạch hoặc chương-trình được các nhà cam quyền bạn

hành nhằm mục đích phgt-trian dong bao Thượng; thế ma dong bao

Thượng ngày hôm nay van chưa được tiện bo Nguyên do mot phan wi

Sự thiểu sot ve khía cạnh thực - thi của ke ¬ về sự thiết lập

ke hoạch khong nhém vào „mục tiêu phat~trién tron vgn hoặc dự án

có tỉnh cach igi ích riêng, biệt và nhất thời; quan trong hơn cá 1a sự không hội nhập và hưởng ứng tfon cực của đồng bao Thượng

Ly do sau cũng ke trên 1a yeu tố đã bạo ma thất bại cho cát Ke hoạch cũng như cáo ehương- -trinh duge thi hank trong th?1 Kỳ thấp

thuge và đưới chế độ 23, I Gỗng- -Hoa Riểng che độ hiện tại vaca cho tương lai, yếu tố kề tron cũng sẽ là trở lực cho viec thi

hanh ege chương -trinh va kế hoạch | lien quan đến vige phat~ ~trién

kinh~ tổ „cho đồng bao Thugng neu nd khong duge moi người lu tam cai thiện

MỤC 1

CÁO KẾ HOẠCH PHẤT-TRIỂN XINH-TẾ CỦA

VIỆT-MAY GỆNG-HÒA TỲ THỔI ĐỂ II GỘNG-HÒA

- KẾ HOẠGH PHẬT- -TRIỂN VÙNG GAO-NGUYÊN GỦA NHỚN NGHIÊN GỨU HẬU-GHIẾN

Kế hoạch của Nhóm Nghiên cứu Hgu-Chién nhằm tgn dụng và shất-briên cao tài nguyên Cao-nguyen bao gồm đủ mọi Lãnh vực

về nong-nghiép, kể „hoạch đặc biệt 1ưu ¥ tới việc phát triển

trong trot những nổng sản, thich hop by dia phương ‹ VỀ Lam san Nhóm Nghiên cửu Hậu-Chiến ước tính số điện tính, rùng tại cao~ nguyên 1a 1.800.000 ha ring day, 1.500, 000 ha ring bhưa và

180,000 ha rừng, „thông, Cao- -Neuyen cưng sấp nhvs thong nhieu nhất

( 100% ), Gác lạnh vực khao như chăn nuôi, thủy điện, gia-thông

- 16 -

vận bái, xế hoạch đề cập mot cach tong quát,

Điểm đạc biệt của kế hoạch là brưới kh} trình bay sáo ay

an phat-trien Sso-nguyên, người ta „đa Lưu tam nhiều, den các van

đã đặc biệt chỉnh yeu cua caonnguyén 1a su ,pháp-triển đồng, bau Triều: Số hiện đang hiện điện tai haa het cáo tinh ©ao-nguyên„ Tat ca cáo ay an trong kế hoạch „ đều nhằm nang cao mức song dong bào Sắc~T2o về mọi lánh vực; nhất là kinh-bs và giáo-đụe cùng chương -brÌnh ,huận Luyện cho đồng bảo Thượng biết, sử, dúng cac ky thuat canh báo bạn, tien hau gia tang năng xuất vũ gan nggch, | đặc điểm thứ hai của kế hoạch 1a aa biét tranh ané những khuyet

điểm về chính trị cố thể so la trở ngại cho việc phát -briên, pus

kình-nghiệm | tu chinh Sach đỉnh-điễn thất bại trong thời Đệ T Gộng “Hòa, Kế hoạch cũng ae nghị đi aan, định cu dong bào Thượng den những vùng đất phì nhiều chưa được khan hoang và nod đủ cac yeu to ve an ninh, gia thong biện lợi và xanh giới hãnh~e hãnh

rô xật nhằm blip hg gia, nhập vào nên kinh-bế tiền te, va nang cao mức sống, Day cũng aa mot dip để các Sắc-nộo Thiệu-Số ty thích nghị dan với đài sống van minh bằng cách tự so sảnh và nhận thức giữa hai nep sống gỗ truyền thụ dong „ và nên văn mình kỹ thuật hầu theo kịp đã tien hệ chung của quoc-gia

B.~ DỰ THẢO KẾ HOẠGH bk NAM PHAT-TRISN XINH TE Quéc-cra

ˆ Nhằm thực biện ba mục tiêu của quoc-gia : Van hồi hòa bình kien toan aan chủ và kiên tạo thịnh vương

› nong số những dữ kiện xây dựng kế hoạch; hau hột đều Liên quan | tayc tiếp đến đời song của đồng bào Thượng Ta cỗ the rut

ra một vai du kien có liên hg trực tiếp đến sự phat-trien kinh-t

te của đồng bao Thugng nhu sau 2

- Phat-Trien toan điện nghĩa tà phát -triên kinh- te song song với việc thực thi công bằng và cai tiến dan sinh

- Phat trtén bằng hoạch định đề tan dung tal nguyên và phối hợp chặp che car hoat động phat- -trfen

~ Hop tac quốc -bố ‡ ,chÍnh-phủ sẽ keu gọi sự yen - trợ tỉnh thần vat chat của qáo quốc~gãa bạn và tố chức quoc-tas

Mục tiéu của phat-srién đài hạn lã ‡

- Ôn định kinh-bố đ› bạo mỗi trường thuận Lợi cho việc phát

- 16 ~

briền, tăng gia san xuat, điều hòa gia ca,kim ham lam phat

- -Phat-trién ty lực đã giảm lệ thuộc ngoại- viện,

- Céng bang kinh-tổ nghĩa là tránh phan phối lợi tức không

công bằng trong sáo thành phần dan ohting và sáo địa „phương ae tranh những bất on ehf{nh-tri, xa-hot va trở ngại phat- -trien

- Cai tgo xa-hoi ¥ Thanh qua phat-trien phải được mọi người dan hướng thu đồng đều

- Phat- triển văn hóa, thanh toan nạn mù chữ, cường bách

giao-dyc, khuyén khích và nang cao sự học hội cáo ngành chinygn môn kỷ thuật và đại chọc „ Œião-Dục theo ba ton chỉ ; Nhân ban,

dan trí và khai phóng, ấy ©s-nhân lâm cửa cảnh,

Kế hoạch 4 năm phat- -trién kinn-ts quốc -g1a có tính each toan

điện vì bao trùm moi lang vực kinh-bể và bao trùm khắp các địa

phương cũng - điều hỏa và phối hợp cáo hoạt động trong nước Kệ hoạch lưu tam dén dong bao se “Tộc qua Chương- ~trình phat-trién kinh-té ,đồng bảo Thượng về các Lành vực néng-nghiep, ehan nuôi, khai thác lâm sản

Œ.- KẾ HOẠGH 5 NĂM PHáT-TRIỂN NONG THON

( Nông, Lâm, Ngư, Suc)

Rhằm khai thạo nông nghiệp đề phét-trien quốc gia với oao biện phap sau day ‡

~ Ba 1Loại=hoa-Nộng-Nghiệb

Canh tac nhiều logi họa mau aé théa man nhu eau „trong nước

và „ranh sự thất thu cua việc ehl chuyển khai , thác mgt loại „ gan pham khi có sự giản gia tran thi thường hay sản Lượng sút kẽm

vì thiệt hai, mat mua

1 San xuat đồ thda man nhu cau trong nuoc

2 San xuat để nang cao mức sống người dan nong-thon

3 San xuat để giảm nhạp cang trong hiện tal và gia ting

xuất cảng ‘trong tương lai‹

Kế hoạch 93/70 này chÝnh quyền eoi nhữ một cuộc sài cách điện địa va vì thể nông dan |, Phugng cũng đã được cap phat dat

đại qua sự suc tien cong việo của Bộ Phát-Tnion Sắc hộo¿ Mgt điểm can đề sập 1a "hề hoạch 5 năm phat triển nông-nghL ot yh ent, thực hiện vige cap phat ruộng đat không thot vi the mma cho đến

nay; nông dan, Thượng san khi tiếp nhận bằng chứng khoan; rugng

dat hay | con a đố, chưa the thai thac được, nếu việ tại phan ruộng đất số dự trù thêm phan nang đỡ nông aan cao phương tiện bài chánh và _ky-bhuật tiếp sau để thì kết quả se khả quan Bong bao Thường | đã nghềo; đồ có bhêm pugng đất họ văn không thể nào lâm tang gan ngạch nhy myc tiểu kế boạch đã vạch ra vi ,sự giới hạn của ,tuọng dat, khan năng tai chanh, ky -thugt va kha nang

khai thác của ho *

Ngoài ma ba phải kề đến Luật người cây x ruộng, bạn hành

ngay 26/3/1970, muc đính giúp đỡ nông dan cỗ ruộng | nầy, cay Với chung canh quần sự và chín trị đặc „biệt, luật người cây có

xuộng được ban hành nhằm õ on định chính trị, ,xã-he1, quan ay hon

1a kinh- ta và vigo cấp phat ruộng fat ene nong dan chi 1a một phương tien mã thoi Kết cuả 1a một số ta dien duge lam chu puong

ddt cua minh canh táo,

Đối với đồng bao Thượng; thực te ma not, người Thượng không thiêu đất đai, tuy nhiền vì số sự chénh 1lgeh qua nhiều giúa

những người - có đat và không có đất, để san bằng mức ao giầu

nghéo ke trên nên Luật, Người Gay có Ruộng, giúp đã đồng bão Sắc— Tộc, thành ,phần nông | dân nghềo khổ, ` tem, sanh tac ruộng xây không sợ ki khac chiêm đoạn đồng thời nỗ số anh hưởng tầm lý của tang Lốp đồng bảo Sắc ~Tộc ee họ co the vững tin ở ege chinh sach hay chương~ -trinh phat-trien của chính phủ mai hạn

MỤC II

CHƯƠỜNG-TRÌNH PHẤT-TRIỂN KINH-TẾ ĐỒNG BÀO THƯỢNG TẠI GAO-NGUYÊN GỦA BỘ PHẾT TRIỂN

sho-T6c

Được sự quy định và công nhận „ bằng sắc ,kuật 033/67; quy chế

miệng biệt đàn gue ain bao cae Sic-Tgc, BG Phat-Trian Sốc-Tộc THUVIEN KHOA HOG TONG HOP

-18~

0Ơ cuan đặc trách về cae van đề Liên quan tối đồng bão ,SẾc “Tộc ;

về Phuong ~dign kinh-bố, Bộ đã số những chường-brÌnh phát-briển

sau aay :

1 0hương-Trình Phat-Trién Nông~Nghiệp¿

a)- Chucng-Trinh kiến điền va ấn định khu vực sinh sống chính,

b)- Chương-TrÌnh thiết lập các địa điểm nông doanh

e}- Chitong-Trinh thiết lạp các thí điểm trình điển

NOny-Nghiop

đ)- Chương- Tr nh hữu sản hóa „nồng-oự cơ giới,

e)~ Dy an phát= trian trong bồng vai,

2 Ghương-Trình phat-trién chan nuôi,

3e Chuong-trinh bạo vg Lam phan va khai „tháo bain san

l¿ 0hương-Trình phat ~trién thủ công nghệ, tiêu công nghệ,

5, Ghương-Trình TÍn dung, nong-ngut, lam, TIC «

Cac Shương -trình phát triển kinh- bể tran aay nhầm, đích chuân bị cho đồng bảo Sốc -rộo ad mot Foniga gop phan vào sống cuộc „Phab~ ~trien kinh~ te quốc -g1a và chuan Bị mọi phương diện

sã về nhân lực đề khai thác nguồn, tad nguyén thién nhién doa đảo tại các ving - miền , Thượng „ Ngoài ra, myc tiểu hoạt động oon nhằm hưởng dân đồng bảo lam quen với tht trường „ thương mại thôn quê, thành-thị và sinh hoạt tô hợp; tiểu th, gan xuat „đe tăng

gla ning xuat, tránh ngn trung gian bốc lật hoặc mua | ban truc

igi của con buôn đồng thời hướng dan ho về kỹ thug và giúp ad phư ong hiện canh | tác hau „gia tăng sản xuất va nng cag iti | số cho „đong bão, Thất lầ giúp hẹ ý-thức aude những lợi fon của „kÿ~ thuạt de lần noi thay the 18 Loi trong trot va chăn nuôi tho ac

cỗ truyền của họ bằng những phương phấp tiển bo hơn,

các chương- -trình phát -triển tuỳ theo yếu vỗ cau thanh được phan chia na thành các loại chương-brnÌnh sau day :

1 Chudng-Trinh hay dy an do Bộ Phatotrign Sắc -Tộc để „nghị

2 Chương-TrÌ nh hay dy an do Bọ Phat-Trién Sốc Tộc trach= nhiệm

3 Chương-TrÌnh hay dự ấn phối hợp giữa Bộ PTS? và Bộ liên

hệ,

~ 4» Chucng-Trink hay dy an do BG „Phát-Triên ,Sắn-Tộc vận

* gi động được các co quan quốc tế hay tổ chức từ thiện xa~

hot tat trg

Tất cả các loại chương-trÌnh trên đẩy nhẦm mục tiểu

phát-419 «-

triển đồng bão So -têo đều santhiết va hữu fon Tuy Hh cgu vi tam quan trọng của mỏi chương-trÌnhà Bộ có thê xếp đặi thử ty

ưu tiển thi anh nhat BB „nhưng chường trình do Bộ trach nhign

trye | biển, cae bỗng tac nằm trong cHương-trình phạtetriễn kinh-

bể của Bộ có thể bzÌnh bảy sơ lược thu sau ‡

A.- VỀ NÔNG-NGHIỆP :

i Thu thg p va, khảo cửu cac nẵng nàn địa phương nhp 1ã lủa đề tăng tien phẩm chất năng xuất đồng thời „quâng ba chương trinh huấn luyện can-b$, phương-biện giúp ad nong dan phat~

trién,

2; HỮU san hóa may cay | cho , nông aan so -T9g - hoặc tổ hợp

nông - dan, „nông dan có thể bảo đảm nào bất động sản tu nữu

( ruộng đất, nhà cửa at

3W Kiến chỗ dự ấn tiểu thuỷ nông với sự giúp, ad ký =Ehuật của Ty thuỷ nông địa phương và ta tiên theo nhu cau va mifc độ đồng gop của đồng bảo Sắc -tộc liên hệ

ye Thanh 1gp cac thí điểm trình điện nông nghiệp ưu tiễn

cho „cao ngành ngắn hạn „ vã trên dat đai tu nữu cố điều kiện

thuận, igi ( vi trí, chất đất ),của nhiing nông đân So ~Tộc thiện

chẾ và thiết tha với sự tiên “bộ:

Se Thanh lập về nuôi đưỡng cae hop táo xa nông „nghiệp để bạo cơ hội cho cáo tÖ chức nay vững ben và phat- -trién,

Bu= VỀ CHAN NUOI :

Khuyên | khích đồng bao Sắc -Tộc gia băng „việc nuôi các Logi

gia súc, huấn luyện Sáo phương pháp chăn nuối tan tin, chuộng, địa điểm aoe Đồng thời phát- -trién chăn nuôi bằng cách trồng

đồng ed cho trau bo an,

Œ„~ VỀ THỦ HÔNG NGHỆ, TIỂU GÔNG NGHỆ :

Khuyến khÍch mua các sản phẩm tiểu công nghệ, thủ „công nghệ cho các tổ hợp Sắc - -T Qe, gan xuất dùng cho sao Ký -Tủo =Xã học sinh Sắc -tộo „ cơ quan từ thiện đề yam trợ giãn tiếp va liên Lge, với - các cơ quan chính quyền; ngoại quoc; tư-nhân nhằm giới thiệu

tim thi trường tiều thụ,

Virén aay 18 những công tác chÍnh yêu vẻ lãnh vye kinh-té

aa về đang đ BS Phat~Trién s&c-TGe thi hành nhằm cải thiện

và gia tăng san xuất đồng thời gia tăng igi tức cho đồng bào sắc

Tộc nữa, NBoài ra BỘ Pháb-Triên Sắc-Tộo cùng đã hoạch định rất

- Z£Ô ~ nhiều ghương-trÌnh khác về giáo aye, xanhgi, y-tê nhằm nữ trợ ade tực cho việo thi hãnh chương-trÌnh phat~trien kinh-te cho dong bão Thượng

ơn ẨRWRRSY, sự thực biện một chương-trÌnh không thể đem ma ap

Grel can phai cd sy bo tức của các chương-trÌnh liên hệ khác, nghĩa lã _ehương~ ~trinh phat- ~trdén | kinh-té cho đồng bảo Thượng

ngoài, những yấu bố căn bản và điều kiện „can thiết về kinh-te như tài nguyên thiên nhiền, nhan lực; yến, kinh=doanh se COn phải „tuỷ thuộc vào những yếu tố khac về cae lạnh vựa chính try, xã-hột, gigo-dye, an-ninh Đặc biệt đốt vớt đồng bao Sho~TGe vốn

aa che tien, ay phat~ triện sàng rab can don sy phát-triển đồng đều cac anh vk vừa kề trên và quan ,trọng hơn 8 1a, can đến sự

“thứ tan mức fen lợi va cap bach cha vige phat-trion Mọi

chuong-trinh au tốt đẹp tdi „đầu và hay ho tối đau chang nữa cũng không the thanh cong aus nếu, chính những người Sắo -Tộo không muốn chống lại sự chậm tiến và không maon vugt khối Bu chậm tiến ao

MỤC 1

cde van DỀ LIÊN HỆ ĐẾN sự PHẨT-TRIỂN KINHSPỂ,

Trước khi trỉnh Day về cáo vàn ae Liên hệ đến sy pháÐ4briÊn kinh-té, „chúng ta phải xo định đặc điểm va nguyén nhan của tinh trang "kém mở mang" của đồng bão Thượng cố nhiều quan niệm khÉc biet nhau trong viee định nghĩa Hữốm mở mang",

1 xế kếm mở mang là những ait tré trung Ệ young Countytes ) Điêu chuẩn này không chính xen, vi thời gian số thể „ưa mgt xử đến, thịnh vương cũng như cỗ thể kim han mot xử ở một bình trang nghéo nan

2 66 tae giả coi yấu số nhân hau 1ã chính you va kém mở mang thường 1ã khu vực co mot tỷ số nhãn địa thập, tức aa cồn ta thưa thốt dân cư ‡ quan niệm này „hổ hấp thuận vì tiến bộ kinh-

tế không nhạt định điển ra tại các xứ đồng dan cu (Trung-Hoa Ẩn

Độ, Ai-Cap)

3 Trạng thai những xử,những khu vực cỗ những tai nguyễn thiên nhiền hoàn toàn chưa được khal thac hay mdi chỉ khai thác một phân (gọi lã kiến đụng tải nguyễn)

Kinh te gia A Lewis, thi luận về cáp xử kom nd mang, nha tae gia kinh~bố thường nhân mạnh va mot eu, tổ được coi 1a quan trong hon ca nhu khung „ảnh định chế „pháp ly, trinh độ kỳ-thug?;

tư ban, bài nguyễn thiên: nhiên, VÌ vạy danh tử "kếm mở mạng" được cất nghĨa khác nhau ‡

- Nghia kỹ thuật : Xứ ay còn lạc hau

- Nghĩa „hung cảnh định chế pháp ly ; bương đối bất thugn lợi trong vige dau tu

- Nghia tu ban : tính bing nhân suất cồn thấp kém so với Tay-Au, theo nghĩa ating nhãn auat chưa cao,

= Có tài nguyen cố gía tri va chưa được „sử dung

Những mọi phương điện Hiển quan mgt thiết với nhau, thành thử thiên về mặt nảo cũng thiểu sót!" (1)

Qua sáo định nghĩa trên, rô rằng chứng ta „thay đều phải cổn

cống nhạn 1a zã-hQ1 Thượng bay gid | 1ã mgt xa-hoi kếm mở mang « Những kém md mang nh the „nào † Trên phương điện não và phủ hợp

với định nehfa nao trên đây ? Ching ta Phat phan tích như sau ¿

1, Trước hết về phương điện nhân khauy cao nguyễn dan cu

(1) A Lewis "The Theory of Koonomic growth" 1955 p 19

CHUONG II¡

Vấn dé phat trién kinh tố cha đồng bào

Thượng.

-22=-

thưa thổ, đồng bão Thượng đa số sống rai rac, không „ tiếp xửe với xã- “hod Kinh, là những vùng (số người Kinh sinh sống) tiểu - biểu cho những tiền bg

2 Thứ đến ve phitong-ai gn ky - thuật đồng bão „Thương số áp đụng định cư, định canh nhưng lạt cổ nhiều Sắc -dân hay eon song

đu canh, đu mục

Met vo trình độ tiềm hăng phat-trién ta thay cao-nguyén, đứng hơn 1a đồng bao Sắc -Tộc thuộc Lagi nghéo nan va ngừng đứng (vì chiến tranh) mặc đù tương gối phong phú tài nguyên tuy nhiền

sự chậm biển „hay „kiem mở mang của người Thượng không hẳn 1ã _ uw phức tap Việc xác định những nguyên nhan của tinh treng kém mở mạng tuy kh | khăn ,thạt nhưng người ta cũng phải số gắng tim kiểm những | đặc điểm chủ yeu (ma jor | Charatberisties) của trạng thd | kém mở „hang 1ã „điều can ban, để phân, tích các trường hợp cụ the, tim hiểu các văn de „trọng ; 7a ve _phat-trién kinh-té Đặc điểm nay nim trong cac van đe chỉnh yếu sau day :

i Trước hết về mặt kinh-tế : Chưa sử dụng được tiềm năng san xuất, chưa tiền đến trình độ kinh tế nông nghiep và chita được đu nhập “xử thuật tiến bo

2 ,0ãe van as ngogi kinksté, số tam mức „anh hưởng vet mau

xa "ve mgt thiết với van đề phat-trién kinh-bể ; Đó là sắc thái

về chfnh tri, xa~hoi, tam-Ly

A.- VB Ma KINH~T# ;

I Những đấu hiệu chính yếu của tình trạng kém md mang

Be điển tả những dấu hiệu, chính yếu của tỉnh trạng kém mở mang của xã-hội Thượng, chứng ta lay „quan điểm của Gerald Meier

va R Baldwin z nói đến tính, cách nhat đúng của nen san xuất, | tinh trang hiểm đụ tắt nguyên, năng xuất thấp kém của nhan công

sự thiểu kếm về tư bản,,;cơ cau của ngoại thương « (1)

a 1 Đặc điểm thủ nhật lã tài nguyên thién nhiền chưa được

bạn dụng và cũnh không được sử L dụng bằng những kỹ-khuật hoàn bị nhat, ba hy vọng rằng những tiền bọ hạu lai dù ht then bg hgn

chế văn đạt được, Sự khiểm khuyết ay su dụng tad nguyén bat

nguồn từ tĩnh trang thiếu thôn tu ban can thist cho mol phong

tro khuyết trương kinh-bế Người Thượng bại Sao-nguyễn hoàn

toàn khong có những brữ lượng tư ban hay 1a sự tạo lạp tư bản

(1) Meir and Baldwin "geonomic devolopemeng™ NewYork, 1957

P 273 = 333.

a BJ

+ ` —“ - + 2 « » + ‘a -

trong khi tư bạn 1ã yeu to chinh cua van de phat-trien kinh-te dieu nay de nhgn biet vì Đại cao nguyên, trong khu vực sinh 8o

song của đồng bảo Thượng thieu tat ga cac thd logi quy md tu

ban pham (Capital goods) kha ,dụng đe ,88n xuat, không co những

sự đau tư dưới những hình thức may moc san xuat, cac cơ xưởng, đương xa va ta sẽ không lây làm ngạc nhien ví động bao Thit

Thượng nghéo nên tư bản nên năng xuất kẽm, năng xuất kẽm nên,

mưc lợi tức tưng nhan xuat khong cao nen da khong co vige tiet kiệm đầu tư, tram trong hơn nữa mức song hign tại của đồng bảo Thượng thực song đười mức trung bÌnh, không đủ song mọt đời a z 4 ` , ˆ song tgm đủ về cáo nhủ cầu cẩn bản nhat, đứng nói chi đen viec

du thừa lợi tức để tiết kiệm

2 Ghưa tiên đến một trình độ kinh-tố nông nghiệp “

Hau het đồng bao Thương đều song bằng nong nghiệp ban a ˆ

khai, le 151 canh bác cố truyen, khong dựa vào giả ca, chưa Ae a aan , đạt đen mức dg eo the gia tăng năng xuat vẽ các loại san “

Pham can thiết như lủa và các hoa màu phụ, Hoạt động kinh-tẻ * aon ^ ^ nam trong nen kinh-te nong-nghigp những chưa tien đen mọt ^ ˆ ˆ ˆ z ˆ “ trinh 45 kinh-te nong-nghiep, co the list cac ti + Rin ` ` : a ae dong kinh-te

lẻ

cua dong bao thượng gay nay Vao loại kịnh-tố/tử an, San xuat vos Bo oe ?

đe tự, cưng, thieu tính toan bằng tien tệ va sự hợp ly hoa san xuat gan như khong có,

3 hứa du nhập kỳ-Ehuạt cạnh bác tan tiễn

Sự kiện nay để thấy nhất trong sinh hoạt kinh-té dong bao

Thượng Người ta nghe thây đồng bao Thượng canh tác bằng dụng

cy thổ sơ, những Phương-tiện đơn gian, a6 la thực sự, vừa mật cong vita chiếm nhiều thổi giờ và af nhiên kết qua thầu hoạch

khong may kha quan Chính vì vậy ma ngươi ta da co chương~trÌnh huan luyện ngươi nòng đạn Thượng sử dụng những bhương-biện | canh

tac tan tiên và dụng cụ tinh vi hơn như may cay tays may cay ? ae

lon, may bom nude hoge ve phan bổn khoa học, an

4 Sự hiểu biết về kinh-bố quá thấp kếm

Tất ca các sự kien trình bảy Ở trên nhằm xác định những 7 7 ~ VU

đặc điềm của tình trạng kém md mang trong xa-hol Thugng, 1a cac

age diém chính yêu nhất, Xét ve phương điện trÌnh độ hiểu biết

ve kinh-té ting quất, đa so người Thương không he biết, nếu tất

ea cac đặc điểm về tiềm năng phét-trian đều cố sẵn nhưng thiểu