SỬ DỤNG BĐTD TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG 2 điện từ HỌC môn vật LÝ 9 NHẰM LÀM TĂNG kết QUẢ HỌC tập CỦA HỌC SINH

Tóm tắtViệc phát triển tư duy cho học sinh và giảng dạy kiến thức về thế giới xungquanh luôn là một trong những ưu tiên hàng đầu của những người làm công tácgiáo dục.. Với họ

PHÒNG GD&ĐT HUYỆN BẢO YÊN

TRƯỜNG THCS SỐ 2 THƯỢNG HÀ

ĐỀ TÀI SỬ DỤNG BĐTD TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG 2 :

‘‘ ĐIỆN TỪ HỌC’’ MÔN VẬT LÝ 9 NHẰM LÀM TĂNG

KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH.

Họ tên, chức vụ, tổ chuyên môn :

Hà Thị Như Quỳnh, giáo viên Toán-Lý, tổ tự nhiênLương Thị Hương, giáo viên Toán- Lý, tổ tự nhiên

MỤC LỤC

1 Khách thể nghiên cứu

2 Thiết kế nghiên cứu

3 Quy trình nghiên cứu

4 Đo lường và thu thập dữ liệu

IV Phân tích dữ liệu và bàn luận kết quả

V Kết luận và khuyến nghị

Danh mục chữ cái viết tắt:

I Tóm tắt

Việc phát triển tư duy cho học sinh và giảng dạy kiến thức về thế giới xungquanh luôn là một trong những ưu tiên hàng đầu của những người làm công tácgiáo dục Nhằm hướng các em đến một phương cách học tập tích cực và tự chủ,chúng ta không chỉ cần giúp các em khám phá các kiến thức mới mà còn phảigiúp các em hệ thống được những kiến thức đó Việc xây dựng được một “hìnhảnh” thể hiện mối liên hệ giữa các kiến thức sẽ mang lại những lợi ích đángquan tâm về các mặt: ghi nhớ, phát triển nhận thức, tư duy, óc tưởng tượng vàkhả năng sáng tạo…Một trong những công cụ hết sức hữu hiệu để tạo nên các

“hình ảnh liên kết” là Bản đồ Tư duy

Để góp phần giúp giáo viên và học sinh sáng tạo hơn, tích cực trong các

hoạt động dạy học, tôi mạnh dạn thực hiện chuyên đề “Sử dụng BĐTD trong

dạy học Chương 2: “Điện từ học” môn Vật lý 9 nhằm làm tăng kết quả học tập

tâm vào trí nhớ của mình Sử dụng thành thạo BĐTD trong dạy học HS sẽ học được phương pháp học, tăng tính độc lập, chủ động, sáng tạo và phát triển tư

duy Sử dụng thành thạo và linh hoạt BĐTD trong dạy học sẽ mang lại nhiềukết quả tốt và đáng khích lệ Học sinh học được phương pháp học tập, tăng tínhchủ động, sáng tạo và phát triển tư duy

Với học sinh, việc tự vẽ BĐTD có ưu điểm là phát huy tối đa tính sáng tạo,lôi cuốn học sinh tham gia vào bài giảng, tạo điều kiện phát triển năng khiếu hộihọa, sở thích của học sinh…qua đó, các em tự chiếm lĩnh kiến thức mới mộtcách nhẹ nhàng, tự nhiên với hứng thú học tập lớn Với các bài tập nhóm, sửdụng BĐTD còn giúp các em biết cách lập kế hoạch, phân công công việc, hợptác để hoàn thành yêu cầu của giáo viên Giáo viên sử dụng BĐTD để hệ thốngkiến thức một cách khoa học và logic, nội dung bài học được thể hiện trên bản

đồ một cách trực quan mà không bị bỏ sót ý Không những thế, sử dụng BĐTDcòn giúp giáo viên tạo ra các hình thức học tập khác nhau, sử dụng linh hoạt cácphương pháp dạy học, phối hợp sử dụng các thiết bị dạy học với nhau…gópphần thiết thực vào việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay

Thông qua đề tài này chúng tôi muốn nghiên cứu cụ thể hơn và đánh giáđược hiệu quả của việc đổi mới phương pháp dạy học, thông qua việc sử dụngBĐTD trong các tiết vật lí , đặc biệt là những tiết ôn tập chương hỗ trợ cho giáoviên thay việc sử dụng BĐTD để củng cố kiến thức cho việc trình bày bằng lờivăn dài dòng, khó hiểu Từ đó tạo hứng thú học tập, phát huy khả năng sang tạo,

tư duy logic… cho học sinh

Một số kết quả nghiên cứu cho thấy bộ não của con người sẽ hiểu sâu, nhớlâu và in đậm cái mà do chính mình tự suy nghĩ, tự viết, vẽ ra theo ngôn ngữcủa mình vì vậy việc sử dụng BĐTD giúp học sinh học tập một cách tích cực,huy động tối đa tiềm năng của bộ não.Việc HS tự vẽ BĐTD có ưu điểm là pháthuy tối đa tính sáng tạo của học sinh, phát triển năng khiếu hội họa, sở thíchcủa học sinh, các em tự do chọn màu sắc (xanh, đỏ, vàng, tím,…), đường nét(đậm, nhạt, thẳng, cong…), các em tự “sáng tác” nên trên mỗi BĐTD thể hiện

rõ cách hiểu, cách trình bày kiến thức của từng học sinh và BĐTD do các emtự thiết kế nên các em yêu quý, trân trọng “tác phẩm” của mình

Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học đã và đang được áp dụng ở nhiềunước có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới và mới đây đã được nghiên cứu và

động, hệ thống và mô hình hóa để học sinh có thể học, tự học tích cực, có một

tư duy tổng thể về bài học, giúp dễ hiểu, dễ nhớ, dễ vận dụng kiến thức Từ kiếnthức được diễn đạt trong nhiều trang sách và cả vận dụng thực tế, BĐTD giúptinh lọc lại chỉ còn trong một sơ đồ, và ngược lại, từ sơ đồ này, học sinh hìnhdung, liên tưởng và phát triển kiến thức một cách logic Sử dụng BĐTD yêu cầuhọc sinh phải tự suy nghĩ để thiết lập nội dung bài học theo cách hiểu của mìnhnên BĐTD thực sự là một công cụ chống “đọc - chép” , “học vẹt” rất hiệu quả.BĐTD được sử dụng phù hợp với mọi điều kiện cơ sở vật chất của nhàtrường, lớp học Giáo viên và học sinh có thể thực hiện BĐTD trên bảng phấn,trên vở, trên giấy, bìa, bảng phụ,… hoặc cũng có thể thiết kế trên phần mềm.Khai thác tính năng và sử dụng BĐTD có hiệu quả là góp phần đổi mới phươngpháp dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin một cách dễ dàng và thiết thực

3 Vấn đề nghiên cứu: Sử dụng BĐTD trong dạy học vật lí có nâng cao

chất lượng cho học sinh không?

4 Giả thuyết nghiên cứu: Sử dụng BĐTD trong dạy học vật lí sẽ nâng cao

chất lượng cho học sinh trường THCS số 2 Thượng Hà

Số HS các nhóm Kết quả học tập năm trước Tổng

2 Thiết kế nghiên cứu:

Chọn 2 lớp nguyên vẹn: Lớp 9A: lớp thực nghiệm và lớp 9B: lớp đốichứng Chúng tôi dùng bài kiểm tra khảo sát chất lượng đầu năm môn vật lí làmbài kiểm tra trước tác động Kết quả cho thấy điểm kiểm tra khảo sát của lớpthực nghiệm có giá trị trung bình là 5,47 thấp hơn lớp đối chứng là 5,72 Kết quảkiểm chứng T-test cho thấy P = 0,609 > 0,05 cho thấy sự chênh lệch điểm trungbình của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng là không có ý nghĩa, do đó chúng tôidùng phép kiểm chứng T-Test độc lập để kiểm chứng sự chênh lệch giữa điểmsố trung bình của 2 nhóm trước khi tác động

Kết quả:

Bảng 2: Kiểm chứng để xác định nhóm tương đương.

Nhóm KT trước tác

KT sau tácđộng

Thiết kế này sử dụng phép kiểm chứng T-Test độc lập

3 Quy trình nghiên cứu:

* Chuẩn bị của giáo viên:

- Lớp 9A: thiết kế bài dạy có sử dụng BĐTD để dạy học chương 2 Điện từhọc

- Lớp 9B: thiết kế bài dạy theo tiết dạy bình thường không sử dụng BĐTD

để dạy học chương 2 Điện từ học

* Tiến hành thực nghiệm:

Thời gian thực nghiệm theo kế hoạch dạy học và theo thời khóa biểu củanhà trường để đảm bảo tính khách quan

Bảng 4: Thời gian thực nghiệm

18/ 11/ 2013 Vật lí 26 Từ phổ- Đường sức từ

25/ 11/ 2013 Vật lí 29 Sự nhiễm từ của sắt, thép-

Nam châm điện

4 Đo lường và thu thập dữ liệu:

- Bài kiểm tra trước tác động là bài kiểm tra khảo sát chất lượng đầu nămmôn vật lí.

- Bài kiểm tra sau tác động là bài kiểm tra khảo sát sau tiết 45

* Tiến hành kiểm tra và chấm bài: Sau khi dạy xong các bài ở chương 2tôi tiến hành kiểm tra và chấm bài theo đáp án đã xây dựng

IV Phân tích dữ liệu và bàn luận kết quả

* Phân tích dữ liệu

Bảng 5: So sánh điểm trung bình bài kiểm tra sau tác động.

Đối chứng Thực nghiệm

Chênh lệch giá trị trung bình

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn (SMD)= 1,082117082 cho thấy mức độảnh hưởng của dạy học có sử dụng BĐTD thì học sinh sẽ hứng thú hơn và kếtquả học tập đã được nâng lên rất nhiều( Mức độ ảnh hưởng là rất lớn)

Giả thuyết của đề tài: Nâng cao chất lượng học tập môn vật lí trong trườngTHCS thông qua việc sử dụng BĐTD đã được kiểm chứng

* Bàn luận

- Kết quả của bài kiểm tra sau tác động của nhóm thực nghiệm có điểmtrung bình cộng là 8,3; kết quả trung bình cộng bài kiểm tra tương ứng của

nhóm đối chứng là 6,7 Độ chênh lệch điểm số của 2 nhóm là 1,6 Cho thấy

điểm trung bình cộng của hai lớp đối chứng và thực nghiệm đã có sự khác biệt

rõ rệt, lớp được tác động có điểm trung bình cộng cao hơn lớp đối chứng

- Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn (SMD) = 1,082117082 cho thấy mức

độ ảnh hưởng của tác động là rất lớn

- Sau tác động kiểm chứng chênh lệch điểm trung bình bằng T- test cho kếtquả P = 0,0009808 < 0,05, cho thấy sự chênh lệch kết quả trung bình nhóm thựcnghiệm cao hơn điểm trung bình nhóm đối chứng là không do ngẫu nhiên mà dokết quả tác động

V Kết luận và khuyến nghị

* Kết luận:

Sử dụng thành thạo và hiệu quả Bản đồ Tư duy trong dạy học sẽ mang lạinhiều kết quả tốt và đáng khích lệ trong phương thức học tập của học sinh vàphương pháp giảng dạy của giáo viên Học sinh sẽ học được phương pháp họctập, tăng tính chủ động, sáng tạo và phát triển tư duy Giáo viên sẽ tiết kiệmđược thời gian, tăng sự linh hoạt trong bài giảng, và quan trọng nhất sẽ giúp họcsinh nắm được kiến thức thông qua một “bản đồ” thể hiện các liên kết chặt chẽcủa tri thức

Việc sử dụng các phần mềm Mind mapping sẽ làm cho công việc lập bản

đồ tư duy dễ dàng và linh hoạt hơn, đồng thời, đây cũng là một bước tiến trongviệc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học nhằm nâng cao hiệu quả củacông tác dạy học Sử dụng bản đồ tư duy nếu kết hợp tốt với thiết bị tương tácMimio, Ebeam, Activboard… thì sẽ tạo ra “sân chơi” trong tiết học cho họcsinh

Nhìn chung, có thể sử dụng BĐTD trong tất cả các khâu của quá trình lênlớp từ kiểm tra bài cũ, triển khai bài mới đến củng cố kiến thức, giao bài về nhà;

từ việc thể hiện lượng kiến thức nhỏ đến lớn, từ đơn giản đến phức tạp; từ việchọc cá nhân đến nhóm, tập thể…Giáo viên cần nghiên cứu nội dung chươngtrình, nội dung bài học, lựa chọn ra những phần, những bài có khả năng áp dụngBĐTD Sau đó, giáo viên phân tích nội dung bài dạy, tìm ra những vấn đề,những biểu tượng, khái niệm cần hình thành và truyền đạt cho học sinh, xácđịnh các dạng bài tập với BĐTD phù hợp với đối tượng học sinh, quỹ thời gian,điều kiện trường lớp, trang thiết bị dạy học.

* Khuyến nghị: Tuy nhiên, không phải bất cứ nội dung nào, bài học nào

cũng có thể sử dụng BĐTD và cũng không phải sử dụng một cách áp đặt chomọi giờ học Cũng như các thiết bị dạy học khác, BĐTD cũng có những ưu điểmvà hạn chế riêng của mình, do đó sử dụng BĐTD cần đúng lúc, đúng cách, phùhợp với đối tượng học sinh và quan trọng là đảm bảo việc truyền tải nội dungbài học Do đó, giáo viên cần có sự linh hoạt trong sử dụng BĐTD, cần xác địnhmột số căn cứ để sử dụng BĐTD cho phù hợp, lựa chọn phương pháp, hình thứctổ chức, thiết bị dạy học cho tương xứng

Tài liệu tham khảo

1 Trần Đình Châu, Sử dụng Bản đồ tư duy- một biện pháp hiệu quả hỗ trợ HS học tập môn toán, Tạp chí Giáo dục, kì 2, tháng 9-2009

2 Trần Đình Châu, Đặng Thị Thu Thủy; Bản đồ tư duy-công cụ hiệu quả hỗ trợdạy học và công tác quản lý nhà trường, Báo Giáo dục&Thời đại, số 147 ngày14/9/2010

3 Stella Cottrell (2003), The study skills handbook (2nd edition), PalGraveMacmillian

5 www.Google.com.vn

Phụ lục Phụ lục 1: Bảng điểm

2 Đặng Văn Chuyền 6 10

20 Lý Văn Yờn 4 7

Phụ lục 2: Một số giỏo ỏn minh họa

- Kim nam châm ( 6 cái )

2.HS: Đọc và tìm hiểu nội dung bài míi.

iii.phơng pháp

-Đặt và giải quyết vấn đề, hoạt động nhóm, thông báo.

iv.Tổ chức hoạt động dạy học

1.Khởi động ( 3’)

*Mục tiêu :

- Học sinh có hứng thú tìm hiểu hình ảnh của từ trờng.

+ Câu hỏi kiểm tra :

- ở đâu có từ trờng?

-Làm thế nào để phát hiện ra từ trờng?

+ ĐVĐ: Từ trờng là một dạng môi trờng đặc biệt, làm thế nào hình dung ra từ trờng và

nghiên cứu nó một cách dễ dàng và thuận lợi ?

2.Bài mới

Hoạt động của GV Hoạt động của HS ND

Hoạt động 1: Thí nghiệm tạo ra từ phổ của nam châm ( 12’)

- Yêu cầu nhóm báo cáo: Các

mạt sắt xung quanh nam

- Đi từ cực này đến cực kia của thanh nam châm.

-Mật độ tha dần khi ra xa nam châm.

I Từ phổ

1 Thí nghiệm

C1: mạt sắt sắp xếp thành các đờng cong nối từ cực này

đến cực kia của nam châm.

-1 thanh nam châm thẳng,1 tấm nhựa trong, mạt sắt, Bút dạ, Kim nam châm

- Yêu cầu HS nghiên cứu híng

dẫn của SGK nêu các thao tác

- Hs làm việc theo nhóm, vẽ các đờng sức từ của nam

II Đờng sức từ

1 Vẽ và xác định chiều

-Nêu quy íc về chiều các

đ-ờng sức từ Yêu cầu HS thực

hiện nhiệm vụ ở phần c.

- Nêu câu hái nh C3.

- Nêu vấn đề: Qua việc

thực hành vẽ và xác định

chiều đờng sức từ, hãy rút ra

kết luận về sự định hớng

của các kim nam châm trên

1 đờng sức từ về chiều của

các đờng sức từ ở hai đầu

nam châm ?

-Từng nhóm dùng các kim nam châm thẳng đặt dọc theo 1

Bên ngoài thanh nam châm

đờng sức từ có chiều đi ra

từ cực Bắc đi vào từ cực Nam của nam châm.

Hoạt động 3: Củng cố - vận dụng ( 12’)

*Mục tiêu:

-Vận dụng kiến thức bài học để giải bài tập

-Y/c hs nêu nội dung cần ghi

nhí

- Tổ chức cho HS báo cáo,

trao đổi kết quả giải bài tập

-Cá nhân củng cố bài học.

- HS làm việc cá nhân quan sát hình vẽ, trả lời C4, C5, C6

III Vận dụng

C4: Các đờng sức từ ở khoảng giữa của hai cực nam châm chữ U là các đờng gần nh thẳng.

C5:

+ Hoàn thành các bài tập 26.1 – 26.4 trang 32 SBT

+ Chuẩn bị bài Tõ trêng cña èng d©y cã dßng ®iÖn ch¹y qua.

Tiết 43: MÁY BIấ́N THấ́

I.MụC TIÊU

1 Kiến thức:

-Nêu đợc nguyên tắc cấu tạo của máy biến thế

-Giải thích đợc nguyên tắc hoạt động của máy biến thế

-Nêu đợc điện áp hiệu dụng ở hai đầu các cuộn dây máy biến thế tỉ lệ thuận với

số vòng dây của mỗi cuộn

-Vận dụng đợc công thức

2

1 2

1

n

n U

U

 -Nêu đợc một số ứng dụng của máy biến thế

-Tích hợp kiến thức về : chất liệu chế tạo máy biến thế và một sô biện pháp làm giảm nhiệt của máy.

-Đặt và giải quyết vấn đề, hoạt động nhóm, thông báo

IV.Tổ CHứC HOạT Động dạy học

1.Khởi động (3p)

-Tạo cho học sinh hứng thú tìm hiểu cấu tạo và tác dụng biến đổi hiệu điện thế của máy biến thế.

-Kiểm tra: Khi truyền tải điện năng đi xa thì có những biện pháp nào làm giảm

hao phí trên đờng dây truyền tải điện ? Biện pháp nào tối u nhất ?

-ĐVĐ: Để tăng HĐT giữa hai đầu đờng dây tải ta cần một dụng cụ là máy biến

thế Một máy biến thế đợc cấu tạo và hoạt động ra sao?

2.Bài míi

Hoạt động 1 : Tìm hiểu cấu tạo và hoạt động của máy biến thế (12 phút)

*Mục tiêu

-Nêu đợc nguyên tắc cấu tạo của máy biến thế.

-Giải thích đợc nguyên tắc hoạt động của máy biến thế.

của máy để hs quan sát

-ĐvĐ: Cấu tạo nh vậy thì

máy biến thế hoạt động ra

nghiệm kiểm tra dự đoán

-Gọi vài HS nêu kết quả

thí nghiệm, so sánh với dự

đoán

-Cá nhân HS đọc SGK kết hợpquan sát mô hình máy biến thế

-Nêu đợc : hai cuộn dây có sốvòng khác nhau, đặt cách điệnvới nhau

+ Một lõi sắt pha silic chungcho cả hai cuộn dây

-Có thể dự đoán : bóng đènsáng  Có dòng điện trong cuộnthứ cấp

-Làm thí nghiệm theo nhómkiểm tra dự đoán

-Thông báo kết quả thí nghiệm

so sánh với dự đoán

I Cấu tạo và hoạt

động của máy biến thế

1 Cấu tạo

2.Hoạt động của máy biến thế.

C1 Khi đặt hiệu điệnthế xoay chiều vàocuộn sơ cấp  Bóng

đèn sáng  Xuất hiệndòng điện ở cuộn thứcấp