Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy kiểu bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí tại trung tâm GDTX văn bàn

Trăn trở trước những đều đó, người viết đã mạnh dạn chọn đề tài Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy kiểu bài Nghị luận về một tư tưởng đạo lí tại Trung tâm GDTX Văn Bàn.. Chọn đ

MỤC LỤC

Trang

III Phương pháp

CẤU TRÚC BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG

I TÓM TẮT

Từ thực tiễn chương trình chỉnh lí sách giáo khoa hiện hành phân môn làm văn

có nhiều đổi mới về nội dung kiến thức, khung chương trình Đặc biệt là đáp ứng việc đổi mới cấu trúc đề thi tốt nghiệp THPT năm 2014, Nghị luận xã hội là một trong những nội dung quan trọng trong cấu trúc đề thi đổi mới đó Và như vậy trong dạng

đề nghị luận xã hội không thể không nói tới kiểu bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí

Đồng thời từ thực trạng tại Trung tâm GDTX Văn Bàn rất ít giáo viên giảng dạy kiểu bài tư tưởng đạo lí thành công bởi giáo viên còn lúng túng trong việc sử dụng các kĩ thuật, phương pháp dạy học, cách thức tổ chức giờ học, nhiều học viên thì khó khăn trong nhận diện đề và kĩ năng làm bài Điều đó làm cho hiệu quả giảng dạy kiểu bài nghị luận xã hội nói chung, nghị luận về một tư tưởng, đạo lí nói riêng còn thấp

Trăn trở trước những đều đó, người viết đã mạnh dạn chọn đề tài Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy kiểu bài Nghị luận về một tư tưởng đạo lí tại Trung tâm GDTX Văn Bàn Chọn đề tài này người viết nhằm đóng góp chút công

sức nhỏ bé của mình đưa ra một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học kiểu bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí

Trải qua quá trình tìm hiểu về đặc điểm về khả năng nhận thức, lứa tuổi của học viên Trung tâm GDTX Văn Bàn Đồng thời nghiên cứu về kiểu bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí Người viết đã mạnh dạn đề xuất một số cách thức biện pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy nghị luận về một tư tưởng đạo lí Thể hiện thông qua việc giáo viên hướng dẫn học viên tìm hiểu đề, lập dàn ý và hướng dẫn viết bài theo những cách riêng nhằm đơn giản hóa cách làm bài cho học viên mà vẫn đáp ứng được yêu cầu cơ bản về kiến thức, kĩ năng làm văn Cụ thể là

- Phần tìm hiểu đề, lập dàn ý: Giáo viên hướng dẫn học viên có thể nhận diện được kiểu bài, biết được yêu cầu về nội dung , hình thức và phạm vi sử dụng tư liệu… của đề bài một cách nhanh nhất, đúng nhất

- Phần hướng dẫn học viên viết bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí theo ba phần như sau:

+ Phần mở bài: Trực tiếp, ngắn gọn (2 - 3câu)

+ Phần thân bài: Trả lời các câu hỏi: Giáo viên hướng dẫn viết này bằng cách đơn giản hóa bằng các câu hỏi Học viên triển khai các luận điểm của bài viết theo trình tự câu hỏi đó

/Giải thích: Nó là gì? Có ý nghĩa gì?

/ Bình luận: Đúng hay sai (hoặc vừa đúng vừa sai)? Tại sao? Chứng minh / Thái độ trước vấn đề đó như thế nào? (đồng tình hay phê phán)…

/ Là học sinh/ công dân phải làm gì?

+ Phần kết bài: Nêu cảm nghĩ và khái quát vấn đề

Đề tài nghiên cứu đã được giảng dạy thể nghiệm tại 02 lớp 12 tại Trung tâm GDTX Văn Bàn và đã đạt được hiệu quả tốt, chất lượng giờ học được nâng cao rõ rệt, bước đầu khẳng định tính khả thi của đề tài

II Giới thiệu

Trong qua trình chuẩn bị lựa chọn đề tài này, người viết chủ yếu là đọc Sách giáo khoa Ngữ văn 12 (chương trình chuẩn) và các sách tham khảo, khai thác thông tin trên internet liên quan đến đề tài Tuy nhiên những tài liệu tham khảo thu thập được đều chủ yếu dành cho đối tượng học sinh khá, giỏi ôn luyện cho các kì thi học sinh giỏi hoặc thi Đại học, Cao đẳng… Trong khi đó, người viết thấy chưa có đề tài

cụ thể nào tìm ra các biện pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy cho đối tượng là học viên GDTX

Thông qua đề tài này, người viết sẽ đề cập một số vấn đề lí luận liên qua đến đối tượng nghiên cứu, nội dung của đề tài và đưa ra một số biện pháp nâng cao hiệu quả giờ dạy Nghị luận về một tư tưởng đạo lí tai Trung tâm GDTX Văn Bàn

III Phương pháp

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết.

Dựa trên thông tin từ những tài liệu đã có, sử dụng các thao tác tư duy như phân tích, tổng hợp, khái quát hóa… để rút ra những kết luận khoa học Phương pháp này

sử dụng để thu thập thông tin, tư liệu nhằm nghiên cứu, xây dựng cơ sở lí thuyết của

đề tài, tìm kiếm các biện pháp nâng cao hiệu quả kiểu bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí

- Phương pháp nghiên cứu, điều tra, khảo sát thực tiễn

Tiến hành điều tra, khảo sát bằng quan sát, phỏng vấn nhằm tìm hiểu đặc điểm tâm lí, tư duy, những năng lực đặc biệt liên quan đến những vấn đề dạy và học của giáo viên và học viên trong quá trình dạy học kiểu bài nghị luận về một tư tưởng, đạo

lí tại Trung tâm GDTX Văn Bàn Phương pháp này được sử dụng để tìm kiếm tư liệu phục vụ cho việc xác định mục đích, lí do chọn đề tài, xây dựng cơ sở lí thuyết nền tảng vững chắc cho việc đề xuất hệ thống các biện pháp góp phần nâng cao hiệu quả của giảng dạy kiểu bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí

- Phương pháp thống kê, so sánh, phân loại.

Từ các số liệu thu thập được trong quá trình khảo sát, điều tra, tiến hành so sánh để rút ra các kết luận khoa học làm tiền đề lí luận cho đề tài cũng như so sánh kết quả đã đạt được với những hạn chế thực tế đã xảy ra trước đó nhằm chứng minh cho tính khả thi của đề tài

III.1 Khách thể nghiên cứu

Khách thế tham gia trong nhóm thực nghiệm là học viên lớp 12 (gồm 12A1 và 12A3 ) tại Trung tâm GDTX Văn Bàn với đặc điểm:

- Khoảng 96 % là học viên dân tộc thiểu số, sinh sống ở vùng sâu vùng xa – nơi

có điều kiện kinh tế còn khó khăn trình độ dân trí còn thấp, có nhiều học viên nói tiếng phổ thông chưa rõ

- Học viên Trung tâm GDTX Văn Bàn rất đa dạng về lứa tuổi khoảng từ 18 đến 48 tuổi, lứa tuổi này không đồng đều như học sinh Trường THPT( tuổi từ 16 đến

18 tuổi) Hơn nữa đa phần học viên GDTX không chỉ có nhiều tuổi, họ vừa học vừa làm, tư duy trí tuệ không còn là giai đoạn tốt nhất để dành cho việc học và nhiều học viên yếu, kém

- Học viên Trung tâm GDTX nhiều học viên có học lực yếu kém, chưa mạnh dạn, chưa dám thể hiện ý kiến và suy nghĩ của mình Cũng từ đó mà việc tiếp cận, đọc hiểu cảm nhận và tiếp thu một tác phẩm văn học đã khó việc vận dụng kĩ năng thực hành lại càng khó hơn vì đặc điểm của kiểu bài nghị luận tư tưởng đạo lí đòi hỏi cần phải có không chỉ kiến thức xã hội phong phú mà còn cần phải biết vận dụng khéo léo

kĩ năng làm bài khi đánh giá nhận định một tư tưởng, đạo lí nào đó

III 2 Thiết kế nghiên cứu

Người nghiên cứu đã dùng các bài kiểm tra của học viên để thu thập thông tin tại 2 lớp 12 (gồm 12A1 và 12A3 ) tại Trung tâm GDTX Văn Bàn Từ số liệu thu thập được người nghiên cứu đã phân tích, đối chứng so sánh các kết quả thu được trước và sau khi áp dụng đề tài nghiên cứu

III 3 Quy trình nghiên cứu

Sau khi đã được nghiên cứu và thể nghiệm đề tài đã tác động đến cả giáo vien

và học viên Sự tác động này thể hiện là học viên sau khi học xong kiểu bài này đã có thể nhận diện và biết cách làm bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí trên 70 % trở lên đạt mức điểm từ Trung bình trở lên

Đối với giáo viên, việc tổ chức giờ học kiểu bài này đã cảm thấy “nhẹ nhàng” hơn, bởi với cách thức này giáo viên có thể giúp học sinh có thể viết bài nhanh nhất

mà vẫn đạt yêu cầu của kiểu bài đặt ra

III 4 Đo lường và thu thập dữ liệu

Người nghiên cứu đã dùng bài kiểm tra và kết quả bài kiểm tra làm công cụ đo lường mức độ hiểu bài và nhận thức của học viên trước và sau khi áp dụng đề tài

IV Phân tích dữ liệu và bàn luận kết quả

* Bảng thống kê và phân tích số liệu kết quả dạy học kiểu bài Nghị luận về một tư tưởng đạo lí (khi chưa áp dụng đề tài) Khi giáo viên ra đề bài như sau:

“Đường tuy gần không đi không bao giờ đến, việc tuy nhỏ không làm không bao giờ nên”- Tuân Tử.

Anh/chị hãy viết một bài văn không quá (400 từ) trình bày suy nghĩ về ý kiến trên Kết quả thu được ở 02 lớp 12A1 và 12A3 cụ thể như sau:

làm bài

Kết quả thu được

0 - <3 3 - <5 5 - <7 7 - <8 8 - 10

69.3 %

Từ TB trở lên chiếm

Từ bảng số liệu cho thấy rằng kết quả thu được số bài khá, giỏi rất ít (7 bài – 9.4 %) và tổng số bài từ trung bình trở lên chỉ có 23/75 bài ( chiếm 30.7%) còn khi điểm dưới TB lại rất nhiều: 52/75 bài (69.3 %) Trong đó chia ra điểm từ 0 - < 3 là 25/75 bài (33.3%) và điểm từ 3- < 5 là 27/75 bài (36%)

Thông qua kết quả này cho thấy rằng hiệu quả giờ học chưa đạt yêu cầu giáo viên chưa có một phương pháp, một cách thức tổ chức giờ học phù hợp với đối tượng người học, học viên thì lúng túng trong việc triển khai luận điểm, thậm chí không hiểu

đề, không biết cách làm bài nên số bài yếu, kém mới chiếm tỉ lệ cao như vậy (69.3

%)

Bản thân đã 7 năm được phân công giảng dạy chương trình lớp 12, trong số năm đó có tới 5 năm có nhiều giờ dạy Làm văn không thành công, trong đó phần nhiều có giờ Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí Qua nhiều lần khảo sát chất lượng cho thấy kết quả là rất thấp, học viên không hiểu bài, giáo viên chưa cảm thấy“nặng nề ” khi ra khỏi lớp sau mỗi giờ học Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí phần vì bản thân chưa phong phú kiến thức xã hội, phần vì chưa biết nên làm như thế nào cho học viên hiểu bài và có thể viết bài tốt khi gặp đề bài này

Trăn trở trước thực trạng dạy học Nghị luận xã hội nói chung, Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí nói riêng, thiết nghĩ cần phải có sự nhìn nhận, đánh giá thực chất vấn đề Từ đó thay đổi phương pháp dạy học sao cho phù hợp với đối tượng học viên

và nâng cao hiệu quả dạy học kiểu bài này Trải qua thời gian tìm hiểu, nghiên cứu và kiểm nghiệm thực tế giảng dạy, bản thân đã bước đầu thấy hiệu quả giờ học có sự chuyển biến tích cực, thông qua đề tài người viết muốn đề xuất một số cách thức dạy học nâng cao hiệu quả giảng dạy kiểu bài Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí

* Bảng thống kê và phân tích số liệu kết quả dạy học kiểu bài Nghị luận về một tư tưởng đạo lí (áp dụng đề tài)

Lớp Sĩ số Số HV

làm bài

Kết quả thu được

0 - <3 3 - <5 5 - <7 7 - <8 8 - 10

28.6 %

Từ TB trở lên chiếm

71.4 %

Nhìn vào bảng số liệu đã cho thấy những con số “biết nói” sau khi áp dụng thể nghiệm đề tài

- Lớp 12A1: Đây là lớp học viên học đúng độ tuổi, dù là nhiều học viên học lực yếu Nhưng với việc nắm chắc được các bước làm bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí Kết quả thu được sau khi khảo sát đạt được kết quả có số bài trên TB là 18/27 ( 66.7

% ) mà trước khi chưa áp dụng đề tài chỉ đạt kết quả thấp với số bài trên TB là 8/28 (28,5 %)

- Lớp 12A3: Là lớp đối tượng học viên chủ yếu là cán bộ xã, nhiều học viên có độ tuổi

từ 35 – 54 Khi hướng dẫn học viên theo cách thức dễ nhớ như vậy cho thấy, tinh thần học tập của học sinh thoải mái hơn, học viên hiểu bài và vận dụng kĩ năng làm bài tự tin hơn Với kết trước khi áp dụng đề tài có số bài trên TB chỉ là: 15/47 (31.9 %), còn sau khi vận dụng đề tài vào hướng dẫn học viên thì kết quả đã thay đổi theo chiều hướng tăng lên số bài trên TB là 37/50 (chiếm 74%)

- Tổng hợp, so sánh trước và sau khi áp dụng đề tài

Trước khi áp dụng ĐT 75

52 bài (69.3%)

23 bài (30.7%)

Sau khi áp dụng ĐT 77

22 bài (28.6 %)

55 bài (71.4 %)

Từ thực trạng chính giảng dạy bộ môn tại chính đơn vị mình, sau khi nghiên cứu, tìm hiểu đối tượng và lựa chọn cách thức, áp dụng đế tài, kết quả thu được là khả quan và đã có những chuyển biến tích cực Từ bảng tổng hợp cho thấy tỉ lệ đươi TB giảm từ 69.3 % xuống 28.6 % và tỉ lệ trên TB tăng từ 30.7 % đến 71.4% Điều đó chứng minh cho tính hiệu quả của đề tài

Trong quá trình giảng dạy, thể nghiệm đề tài, người viết nhận thấy rằng học

viên ở lớp học viên đúng độ tuổi hay học viên có tuổi việc nhận diện và biết cách làm

bài một cách dễ dàng hơn rất nhiều Và khi học sinh đã thấy đơn giản hơn trong quá trình tiếp cận đề bài văn tức là việc lựa chọn cách thức hướng dẫn học sinh là phù hợp với đối tượng học viên Đồng thời người dạy cũng đã lựa chọn được cách thức dạy học tích cực và hiệu quả

V Kết luận và khuyến nghị

V.1 Kết luận:

Đổi mới phương pháp dạy học là nội dung quan trọng luôn được đề cập đến trong bất kì một cuộc hội thảo, cuộc sinh hoạt chuyên môn nào Trước một bài giảng giáo viên cần phải lựa chọn những cách thức tổ chức, phương pháp dạy học tích cực sao cho phù hợp với đối tượng người học nhằm làm cho con đường từ học sinh đến kiến thức ngắn nhất Việc lựa chọn phương pháp chung cho cả phân môn hay nhóm bài luôn được giáo viên chú trọng

Song việc đi vào tìm hiểu chi tiết cụ thể cho từng kiểu, dạng bài thì nội dung này chưa được bàn đến nhiều, đặc biệt là giảng dạy nghị luận xã hội nói chung nghị luận về một tư tưởng, đạo lí nói riêng tại trung tâm GDTX với đối tượng người học mang tính đặc thù về lứa tuổi, địa vị xã hội, trình độ nhận thức Tuy nhiên tất cả những điều đó không phải là “rào cản” để giáo viên không thể vượt qua, bằng sự nghiêm túc trong nghiên cứu bồi dưỡng chuyên môn đặc biệt là phương pháp cách thức giảng dạy kiểu bài nghị luận vể một tư tưởng, đạo lí vẫn đạt được hiệu quả tốt

Từ đó càng khẳng định rằng giảng dạy nghị luận về một tư tưởng, đạo lí

viên từ ý tưởng, bài soạn, chuẩn bị đến tiến trình tổ chức giờ học Có làm được như vậy mới đảm bảo đáp ứng yêu cầu của giờ học Làm văn nói chung và nghị luận về một tư tưởng, đạo lí nói riêng

Nghị luận về một tư tưởng đạo lí nói riêng nghị luận xã hội nói chung không chỉ giúp học viên biết các làm một bài văn để đi làm bài kiểm tra, đi thi tốt nghiệp mà còn rèn luyện kĩ năng phân tích, tổng hợp, bình luận…trước những một vấn đề nào đó trong cuộc sống Hơn thế nữa qua quá trình học kiểu bài này học viên rèn khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện tư duy lô gíc… Đặc biệt trước những vấn đề mà tư tưởng đạo lí đặt ra, người học được nhận xét, đánh giá, bình luận người học được giáo dục kĩ năng sống, giá trị sống và có thể tự dần hoàn thiện nhân cách của chính mình

V.2 Kiến nghị, đề xuất:

* Đối với Sở giáo dục: Cần có nhiều đợt tập huấn về phương pháp dạy học văn theo đặc trưng kiểu bài, trong đó có kiểu bài nghị luận xã hội nói chung, nghị luận về một tư tưởng đạo lí nói riêng (tập huấn theo khối THPT và GDTX)

* Đối với nhà trường: Việc chỉ đạo, phân công giáo viên có chuyên môn vững vàng giúp đỡ giáo viên còn thiếu kinh nghiệm và hạn chế về phương pháp dạy học, đặc biệt là kiểu bài nghị luận về một tư tưởng đạo lí

* Đối với giáo viên: Mỗi giáo viên cần tích cực trong việc nghiên cứu, học hỏi trau dồi kiến thức chuyên môn nghiệp vụ để luôn có những giờ giảng dạy tốt nâng cao hiệu quả môn Ngữ văn

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Sách Ngữ văn 12- Tập một – Phan Trọng Luận (chủ biên) - NXB Giáo dục 2007

2 Phương pháp dạy học văn- Phan Trọng Luận (Chủ biên) – NXB Đại học quốc gia

Hà Nội 2005

3 Sách giáo viên Ngữ văn 12 – tập 1 Phan Trọng Luận (Chủ biên) – NXB Giáo dục -2008

4 Hướng dẫn làm bài văn Nghị luận xã hội – Chu Thị Hảo (Chủ biên) – NXB Giáo dục 2010

5 Hướng dẫn ôn thi tốt nghiệp THPT, Đại học, Cao đẳng môn Văn –Nguyễn Đức Hùng (Chủ biên) - NXB Đại học Quốc gia Hà Nội - 2010

6 Phân loại và hướng dẫn Giải đề thi Đại học Cao đẳng môn Ngữ văn – Triệu Thị Huệ (Chủ biên)- NXB Giáo dục - 2011

7 Tài liệu bồi dưỡng phát triển năng lực giáo viên: Nâng cao năng lực hiểu biết về GDTX và đối tượng của GDTX (Module 2,3,4) – Thái Thị Xuân Đào, Hoàng Thị Kim Thúy (Chủ biên) – NXB Giáo dục và NXB Sư phạm - 2013

PHỤ LỤC

1.Đề bài khảo sát

“Đường tuy gần không đi không bao giờ đến, việc tuy nhỏ không làm không bao giờ nên”- Tuân Tử.

Anh/chị hãy viết một bài văn không quá (400 từ) trình bày suy nghĩ về ý kiến trên

2

Một số ví dụ thu thập tại phần: Phân tích đề và lập dàn ý

Ví dụ 1: Viết một bài văn (không quá 400 từ) nêu suy nghĩ của mình về câu tục ngữ

“Người là hoa của đất”

Khi gặp đề như thế này học viên cần định hình ngay được: Đây là kiểu bài nghị luận về một tư tưởng, đạo lí.

- Yêu cầu về nội dung: Con người là kết tinh vẻ đẹp tinh túy nhất.

- Yêu cầu sử dụng các thao tác lập luận: giải thích, chứng minh, bình luận

- Yêu cầu về phạm vi tư liệu: Đời sống xã hội