(Luận án tiến sĩ) đảng cộng sản việt nam lãnh đạo báo điện tử trong giai đoạn hiện nay

Sự lãnh đạo, quản lý báo điện tử của Đảng và Nhà nước chưa theo kịp sự phát triển nhanhchóng, có phần phức tạp của loại hình báo chí này; thiếu các văn bản cần thiết để lãnh đạo, quản lý

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Báo chí cách mạng Việt Nam có vai trò đặc biệt quan trọng trong việctuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật củaNhà nước, góp phần nâng cao nhận thức, tư tưởng cho cán bộ, đảng viên vànhân dân, thúc đẩy phong trào hành động cách mạng, đưa sự nghiệp cáchmạng của Đảng và dân tộc đến thắng lợi Hiện nay, Đảng và nhân dân ta đangthực hiện sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH)đất nước, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế theo định hướng xã hội chủnghĩa (XHCN) Đây là sự nghiệp cách mạng vĩ đại, nhưng đầy khó khăn, thửthách Trong sự nghiệp đó, Đảng cần phát huy vai trò của báo chí để báo chítham gia, làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao tính tự giác cáchmạng của các tầng lớp nhân dân, tranh thủ thời cơ, khắc phục các nguy cơ,thật sự xứng đáng là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và diễn đàn của nhân dân

Báo chí nước ta hiện nay đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý củaNhà nước và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật Báo chí phải không ngừngnâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động; bảo đảm tính tư tưởng, tính chânthật, tính nhân dân, tính chiến đấu và tính đa dạng của hoạt động báo chí, gópphần tích cực vào công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ đất nước trong tìnhhình mới Để đáp ứng yêu cầu đó, Nghị quyết Hội nghị Trung ương năm khóa

X “về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới” yêu cầu phảiđổi mới, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản

lý nhà nước đối với hoạt động báo chí

Báo điện tử là loại hình báo chí mới, truyền tải thông tin trên các trangthông tin điện tử Báo điện tử ra đời từ sự kết hợp của ứng dụng công nghệthông tin và truyền thông Báo điện tử có tác dụng và tiện ích hơn hẳn các loạihình báo chí truyền thống, với dung lượng thông tin rất lớn, tương tác thông tinnhanh, phát hành không bị trở ngại về không gian, thời gian, biên giới quốc gia.Đặc điểm nội bật nhất của báo điện tử là thông tin luôn được cập nhật và độc giả

2

có thể đọc mọi lúc, mọi nơi, rất tiện lợi Một đặc điểm quan trọng nữa của báođiện tử là tính tương tác rất cao với người viết, có thể tạo ra giao lưu với người đọcbằng nhiều hình thức khác nhau Với những ưu điểm đó, báo điện tử ngày càngtrở nên gần gũi với cộng đồng, có ảnh hưởng to lớn đến đời sống xã hội.

Kể từ khi xuất hiện đến nay, hệ thống báo điện tử ở Việt Nam phát triểnkhá nhanh và mạnh Báo điện tử đã bám sát thực tiễn đời sống xã hội, thựchiện đúng sự lãnh đạo, chỉ đạo, định hướng thông tin của Đảng, Nhà nước,thông tin nhanh nhạy, toàn diện về mọi diễn biến của đời sống chính trị, kinh

tế, xã hội trong nước và thế giới

Ngày 22-7-2005, Ban Bí thư (BBT) Trung ương Đảng đã ban hành Chỉthị số 52-CT/TW “về phát triển và quản lý báo điện tử ở nước ta hiện nay”.Thực hiện Chỉ thị của BBT, Ban Tư tưởng - Văn hóa (TT-VH) Trung ương(nay là Ban Tuyên giáo Trung ương) đã có các văn bản hướng dẫn, Bộ Vănhóa - Thông tin đã ban hành các văn bản quản lý đối với báo điện tử Các cơquan lãnh đạo và quản lý đã hình thành cơ chế lãnh đạo, quản lý đối với cácbáo điện tử, kịp thời giải quyết các vấn đề phát sinh Cấp ủy, thủ trưởng cơquan chủ quản báo điện tử đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện đối với cơquan báo điện tử của mình Tuy nhiên, lãnh đạo báo điện tử vẫn là vấn đềmới, còn có sự lúng túng nhất định Một số cấp ủy đảng, thủ trưởng cơ quanchủ quản và một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa nhận thức rõ vị trí, tầm quantrọng của báo điện tử, cả mặt tích cực cũng như tác hại của nó, dẫn đến tìnhtrạng khắt khe hoặc dễ dãi, buông lỏng lãnh đạo, quản lý Sự lãnh đạo, quản

lý báo điện tử của Đảng và Nhà nước chưa theo kịp sự phát triển nhanhchóng, có phần phức tạp của loại hình báo chí này; thiếu các văn bản cần thiết

để lãnh đạo, quản lý mạng internet nói chung, đối với báo điện tử nói riêng;nhiều điều khoản trong Luật Báo chí đã tỏ ra lạc hậu, không theo kịp với sựphát triển của báo chí, nhất là với báo điện tử Thiếu sự phối hợp chặt chẽ,đồng bộ giữa các cơ quan liên quan trong chỉ đạo, quản lý về lĩnh vực này

hệ thống báo điện tử ở nước ta, thúc đẩy phát triển và phát huy mạnh mẽ vaitrò, tác dụng của loại hình báo chí tiện ích này có tính cấp thiết cả về lý luận vàthực tiễn.

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về sự lãnh đạo củaĐảng đối với báo điện tử ở Việt Nam, luận án đề xuất các giải pháp khả thinhằm góp phần tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với báo điện tử ở ViệtNam đáp ứng yêu cầu công tác tư tưởng trong giai đoạn hiện nay

2.2 Nhiệm vụ

- Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

- Làm rõ vai trò, đặc điểm của báo điện tử và những vấn đề lý luận liênquan đến sự lãnh đạo của Đảng đối với báo điện tử ở Việt Nam

- Đánh giá đúng thực trạng sự lãnh đạo của Đảng đối với báo điện tử ởViệt Nam, xác định rõ nguyên nhân và rút ra những kinh nghiệm

- Đề xuất phương hướng và các giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường sựlãnh đạo của Đảng đối với báo điện tử ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là sự lãnh đạo của Đảng đối với báođiện tử ở Việt Nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài luận án chủ yếu khảo sát sự lãnh đạo của Đảng ở cấp Trungương (Ban Chấp hành Trung ương (BCHTƯ), Bộ Chính trị (BCT), (BBT),ban, bộ, ngành Trung ương và các cấp ủy lãnh đạo báo điện tử có số lượtngười truy cập lớn) đối với báo điện tử ở Việt Nam từ năm 1998 (từ khi có

tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về công tác tưtưởng, báo chí; về sự lãnh đạo, quản lý báo chí nói chung, báo điện tử nóiriêng Luận án kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công

bố có liên quan đến đề tài

4.2 Cơ sở thực tiễn

Cơ sở thực tiễn của luận án là thực trạng hoạt động báo điện tử và sựlãnh đạo đối với báo điện tử của cấp ủy, tổ chức đảng ở Trung ương Luận ántham khảo các báo cáo, thống kê, tư liệu có liên quan

4.3 Phương pháp nghiên cứu

- Luận án được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩaMác - Lênin

- Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: tổng kếtthực tiễn; khảo sát, thống kê; lôgíc và lịch sử; phân tích và tổng hợp; quy nạp

và diễn dịch; chuyên gia; so sánh…

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

- Làm rõ đặc điểm của báo điện tử ở Việt Nam và quan niệm, nội dung,phương thức lãnh đạo của Đảng đối với báo điện tử ở Việt Nam

- Rút ra 5 bài học kinh nghiệm và đề xuất một số giải pháp có tính khảthi nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với báo điện tử ở Việt Namtrong giai đoạn hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Kết quả nghiên cứu của luận án có thể là tài liệu các cấp ủy, tổ chứcđảng tham khảo trong lãnh đạo báo điện tử, góp phần nâng cao hiệu quả sự

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài,kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án gồm 3 chương, 6 tiết

6

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC

1.1.1 Đề tài khoa học và sách

- Đề tài khoa học cấp cơ sở “Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác

thông tin đối ngoại của một số cơ quan thông tấn, báo chí chủ lực ở nước ta hiện nay - thực trạng và giải pháp” của Ban Tuyên giáo Trung ương [12] đã

làm rõ một số vấn đề lý luận chung về chất lượng, hiệu quả công tác thông tinđối ngoại của các cơ quan thông tấn, báo chí chủ lực; chất lượng, hiệu quảcông tác thông tin đối ngoại của một số cơ quan thông tấn báo chí chủ lực ởnước ta với những thành tựu, hạn chế, những vấn đề đặt ra; nêu vị trí, vai trò

và những nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả công tác thông tin đốingoại của các cơ quan thông tấn, báo chí chủ lực ở nước ta Đề tài chỉ rõ,trong các loại hình báo chí, báo điện tử có thuận lợi hơn cả trong việc đánhgiá chất lượng, hiệu quả báo chí đối ngoại Thông qua việc phân tích dữ liệuchứa trong phai mã hóa (logfile) có thể biết được số lượng người truy cậphằng ngày, nước nào truy cập nhiều nhất, thời gian truy cập dài hay ngắn,chuyên mục nào được độc giả quan tâm Báo điện tử nắm bắt được sự phảnhồi của người xem một cách nhanh nhất Thông qua địa chỉ (IP) truy cập cóthể biết được phạm vi truy cập Bên cạnh phạm vi của thông tin, tần suấtthông tin cũng là một tiêu chí quan trọng đóng góp vào hiệu quả của thông tinđối ngoại Tiêu chí này có thể được thể hiện qua các kỳ phát hành của báo in,thời lượng các chương trình trên phát thanh và truyền hình, việc cập nhậtthông tin trên báo mạng… Thông tin phải được duy trì, bảo đảm sự ổn định,liên tục, không bị ngắt quãng

Mặt khác, đề tài đề cập vai trò của báo chí trong việc đấu tranh chốnglại những luận điệu sai trái, xuyên tạc của các thế lực chống đối Trong cả hai

7

chiều thông tin đi và thông tin trở lại cho người Việt Nam, báo chí cung cấp

những thông tin chọn lọc, đúng định hướng, giúp công chúng tin tưởng vàođường lối đúng đắn của Đảng và Nhà nước, không bị dao động trước nhữngluận điệu tuyên truyền của các thế lực thù địch Đề tài chỉ ra phương hướng

và các giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác thông tin đốingoại của một số cơ quan thông tấn, báo chí chủ lực thời gian tới, nhất là giaiđoạn từ nay đến năm 2020: tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý củaNhà nước đối với các cơ quan thông tấn, báo chí chủ lực; mở rộng và nângcao hiệu quả sự phối hợp hoạt động thông tin đối ngoại của các cơ quan thôngtấn, báo chí chủ lực; đa dạng hóa nội dung, hình thức hoạt động của các cơquan thông tấn, báo chí chủ lực; đổi mới cơ chế thông tin, bảo đảm tính nhanhnhạy, tính sắc bén, tính thuyết phục trong hoạt động thông tin đối ngoại củacác cơ quan thông tấn, báo chí chủ lực; tăng cường đầu tư cơ sở vật chất,nhanh chóng áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, nhất là công nghệ thông tin;nâng cao bản lĩnh chính trị, chất lượng chuyên môn của cán bộ, phóng viên

- Sách “Tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 22-CT/TW của Bộ Chính trị khóa

VIII về đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo, quản lý công tác báo chí, xuất bản”

do Ban TT-VH Trung ương, Bộ Văn hóa - Thông tin, Hội Nhà báo (HNB) ViệtNam phối hợp phát hành [19] đã khẳng định, báo chí là một bộ phận cấu thànhquan trọng trong toàn bộ công tác tư tưởng - văn hóa (TT-VH) của Đảng; làmột trong những công cụ sắc bén, hiệu quả để xây dựng, bồi đắp nền tảng tưtưởng chính trị của Đảng; tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng HồChí Minh, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhànước, cổ vũ, động viên, tổ chức nhân dân thực hiện hai nhiệm vụ chiến lượcxây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đồng thời, là chiếc cầu hữu nghị để Việt Nam mởrộng giao lưu, hội nhập với thế giới

Cuốn sách cũng nêu, để nâng cao hiệu quả lãnh đạo đối với báo chí,Đảng phải không ngừng đổi mới tư duy, phong cách, phương thức lãnh đạođối với công tác báo chí Đảng lãnh đạo báo chí bằng việc đề ra nghị quyết,

8

chỉ thị, định hướng quy hoạch, kế hoạch phát triển hệ thống báo chí và địnhhướng nội dung thông tin, tuyên truyền của báo chí; lãnh đạo công tác tổchức, cán bộ, công tác kiểm tra, giám sát của Đảng đối với tổ chức đảng và

đảng viên trong cơ quan báo chí; lãnh đạo các đoàn thể chính trị - xã hội trong

cơ quan báo chí Nhà nước có trách nhiệm thể chế hóa, cụ thể hóa đường lối,quan điểm của Đảng về báo chí bằng chính sách, pháp luật trong quản lý hoạtđộng báo chí Trong quá trình lãnh đạo nhân dân ta tiến hành công cuộc đổimới đất nước, Đảng ta đã có bước chuyển quan trọng trong việc đổi mới tưduy, phong cách và phương thức lãnh đạo đối với công tác báo chí

- Sách “Cơ sở lý luận báo chí” do PGS, TS Tạ Ngọc Tấn và TS Đinh

Thế Huynh đồng chủ biên [113] đã đề cập các nguyên lý của chủ nghĩa Mác Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí (tính đảng, tính quần chúng, tínhchân thật); những quy định, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhànước về công tác báo chí Cuốn sách đề cập báo chí là sản phẩm thuộc kiến trúcthượng tầng, nó ra đời và phát triển do nhu cầu thông tin của xã hội Một mặt,báo chí được sử dụng như một phương tiện tuyên truyền, giáo dục, cổ độngnhân dân; mặt khác, nó trở thành diễn đàn của mọi người về các lĩnh vực củađời sống Không có một đảng phái, tổ chức kinh tế, xã hội nào không sử dụngbáo chí với tư cách một phương tiện thông tin để phục vụ các mục tiêu củamình

-Các tác giả chỉ ra phương pháp nghiên cứu lý luận báo chí, đặc biệt làphương pháp luận khoa học, sáng tạo dựa trên phép biện chứng duy vật của chủnghĩa Mác - Lênin để tìm hiểu các văn kiện, nghị quyết của Đảng, Nhà nước vềvấn đề báo chí Ngoài ra, các tác giả cũng sơ bộ xem xét hệ thống tư liệu mangtính pháp lý của Việt Nam về báo chí

- Sách “Tăng cường lãnh đạo, quản lý tạo điều kiện để báo chí Việt Nam

phát triển mạnh mẽ, vững chắc trong thời gian tới” do Ban Tuyên giáo Trung

ương biên soạn [13] đã đề cập vấn đề có tính quy luật đối với báo chí cáchmạng nước ta là báo chí luôn đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà

9

nước, là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và nhân dân; báo chí luôn cần có sựlãnh đạo của Đảng, tăng cường công tác xây dựng Đảng và nâng cao vai tròlãnh đạo của tổ chức đảng, ý thức trách nhiệm của đảng viên trong các cơ quanbáo chí Các cấp ủy đảng, đảng đoàn, ban cán sự đảng và lãnh đạo các cơ quanbáo chí chịu trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan báo chí hoạt động theo

đúng định hướng chính trị, tư tưởng của Đảng, tuân thủ nghiêm các quy địnhpháp luật của Nhà nước Cuốn sách nêu một số yếu kém, khuyết điểm vànguyên nhân dẫn đến yếu kém, khuyết điểm của một số cơ quan báo chí, nhưthiếu nhạy bén chính trị, chưa làm tốt chức năng tư tưởng, văn hóa của báo chícách mạng, thậm chí có biểu hiện xa rời sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý củaNhà nước; xa rời tôn chỉ, mục đích; thông tin không trung thực, suy diễn chủquan, áp đặt vô lối, sa đà vào những tiêu cực, yếu kém, mặt trái xã hội mà xemnhẹ việc phát hiện, biểu dương nhân tố mới, điển hình tiên tiến; khuynh hướng

tư nhân hóa báo chí, tư nhân núp bóng Nhà nước để ra báo; một số báo có vị tríquan trọng, nhưng chậm đổi mới và chưa đủ sức làm chủ, chi phối thông tin.Đồng thời, cuốn sách đề ra phương hướng và một số giải pháp chủ yếu có tínhtrước mắt và lâu dài nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhànước đối với báo chí

- Sách “Báo chí và dư luận xã hội” do PGS, TS Nguyễn Văn Dững chủ

biên [53] đã đề cập đến tính chất tương tác, đa phương tiện của báo điện tử,loại hình báo chí gắn với nhóm công chúng - đối tượng trẻ và giới trí thức -cũng như những người có trình độ văn hóa cao, nhóm cư dân mạng Những đặcđiểm của báo điện tử đã và đang đặt ra cho nhà báo - chủ thể hoạt động báo chí

- nhiều yêu cầu không chỉ về nhận thức, quan điểm và thái độ hành nghề, màcòn về phong cách sống, phong cách tác nghiệp và tích hợp đa kỹ năng cũngnhư tính trung thực, trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp Mặt khác,sách nêu vai trò của báo chí trong việc nâng cao năng lực và hiệu quả tác độngtới công chúng Cuốn sách cũng nêu các đặc điểm nhận diện báo chí hiện đại;

10

vấn đề công chúng - nhóm đối tượng của báo chí và cuối cùng là cơ chế tácđộng của báo chí

- Sách “Báo mạng điện tử: những vấn đề cơ bản” do TS Nguyễn Thị

Trường Giang chủ biên [65] đã nêu và làm rõ lịch sử ra đời, khái niệm báo điện

tử, sự khác nhau giữa báo điện tử với trang thông tin điện tử; vai trò của báođiện tử trong đời sống xã hội Báo điện tử là kết quả của sự tích hợp giữa côngnghệ và truyền thông, dựa trên nền của internet và sự tích hợp ưu thế của cácloại hình báo chí truyền thống, đã đem lại những giá trị rất lớn cho xã hội, cho

người dân Báo điện tử đã tạo ra bước ngoặt, làm thay đổi cách truyền tin vàtiếp nhận thông tin Sách cũng nêu đặc điểm của báo điện tử, trong đó có đềcập đến tính đa phương tiện của báo điện tử hiện nay - đây là ưu điểm vượt trộicủa báo điện tử so với các loại hình báo chí khác Những thông tin bằng vănbản, hình ảnh, âm thanh cùng xuất hiện trên trang chủ của báo điện tử luôn tạo

ra sự hấp dẫn, sống động đặc biệt đối với công chúng

Bên cạnh đó, cuốn sách cũng đề cập về mô hình tòa soạn và quy trìnhsản xuất thông tin của báo điện tử, những phẩm chất của nhà báo điện tử; nêucách viết, trình bày nội dung báo điện tử, đề xuất cách thiết kế, trình bày nộidung và cách viết cho báo điện tử

- Sách “Công tác lãnh đạo, quản lý báo chí trong 25 năm tiến hành sự

nghiệp đổi mới” do TS Nguyễn Thế Kỷ chủ biên [75] đã nêu quan niệm về

Đảng lãnh đạo công tác báo chí, quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh và Đảng ta về báo chí, nội dung và cơ chế lãnh đạo củaĐảng đối với báo chí; mặt khác, sách nêu những thành tựu, ưu điểm, chỉ rahạn chế, khuyết điểm, nguyên nhân của những hạn chế, khuyết điểm công táclãnh đạo của Đảng đối với báo chí Cuốn sách đề cập đến vai trò của báo điện

tử, mạng xã hội, các phương tiện truyền thông qua internet trên thế giới và ởViệt Nam, thực trạng báo điện tử ở nước ta hiện nay, bên cạnh thế mạnh và

ưu điểm cơ bản, một số báo điện tử còn thiếu nhạy bén chính trị, chưa làm tốtchức năng TT-VH, xa rời tôn chỉ, mục đích, đối tượng phục vụ

11

Tác giả cuốn sách cũng nêu hạn chế của báo điện tử và mạng xã hội ởViệt Nam: thiếu nhạy bén chính trị, chưa làm tốt chức năng tư tưởng, văn hóa,

xa rời tôn chỉ, mục đích, đối tượng phục vụ Cùng với những báo, tạp chí điện

tử đã được cấp phép đúng luật, xuất hiện nhiều trang điện tử (Website) khôngphải là cơ quan báo chí, nhưng hoạt động và đăng tải thông tin như một cơquan báo chí, vi phạm Luật Báo chí và các quy định pháp luật khác Từ thựctrạng báo chí Việt Nam, tác giả nêu một số nhiệm vụ, giải pháp nhằm tăngcường hơn nữa sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước đối với báo chí.Các tác giả nhấn mạnh công tác chỉ đạo, quản lý báo chí, nhất là báo chí điện

tử, trang tin điện tử và mạng xã hội trên internet, thúc đẩy đầu tư hạ tầng dịch

vụ công nghệ thông tin, tạo ra những đơn vị tiên phong đủ mạnh để cạnh tranhchiếm lĩnh thị trường.

Từ thực trạng báo chí nói chung, báo điện tử nói riêng, tác giả nêu một

số nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu nâng cao công tác lãnh đạo, chỉ đạo, quản lýcủa Đảng, Nhà nước đối với báo chí trong tình hình mới

1.1.2 Các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ

- Luận án “Sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí trong thời kỳ đổi

mới”, của Nguyễn Vũ Tiến [122] đã nêu về mặt lý luận, tác giả đã làm sáng

tỏ các quan niệm báo chí, quản lý báo chí, sự lãnh đạo, vị trí tầm quan trọngcủa công tác quản lý báo chí, quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh và của Đảng về báo chí Việt Nam Về thực tiễn, tác giả đã phântích, đánh giá thực trạng báo chí và sự lãnh đạo báo chí của Đảng ở Việt Nam,nêu ra những kết quả, hạn chế, nguyên nhân của những kết quả, hạn chế và rút

ra một số kinh nghiệm, nêu lên những vấn đề đặt ra đối với việc lãnh đạo,quản lý báo chí trong thời kỳ đổi mới Từ đó, tác giả nêu phương hướng và đềxuất những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hơn nữa vai trò lãnh đạo củaĐảng đối với báo chí trong giai đoạn hiện nay Trên cơ sở xác định rõ nộidung định hướng chính trị của Đảng đối với báo chí, cần xúc tiến xây dựngchiến lược truyền thông quốc gia với quan điểm và phương hướng chủ yếu,

12

các cấp ủy, tổ chức đảng, trước hết là các tổ chức đảng trong cơ quan báo chí

và cơ quan chủ quản phải bảo đảm cơ quan báo chí của mình hoạt động đúngđịnh hướng chính trị của Đảng Trên cơ sở sắp xếp lại hệ thống báo chí, tổchức tốt sự phối hợp giữa các tổ chức đảng, các cơ quan nhà nước, các đoànthể nhân dân trong việc lãnh đạo, quản lý và hỗ trợ báo chí; kiện toàn tổ chứcđảng trong cơ quan báo chí, tăng cường quản lý, đào tạo, bồi dưỡng các nhàbáo và cán bộ quản lý báo chí; tăng cường công tác kiểm tra của Đảng đối vớihoạt động báo chí và công tác lãnh đạo, quản lý báo chí

- Luận án “Tính hấp dẫn của báo đảng nước ta trong giai đoạn hiện

nay” của Nguyễn Văn Sinh [106] đã nêu khái niệm và làm sáng tỏ hấp dẫn và

tính hấp dẫn của báo chí nói chung và của báo đảng, chỉ rõ quan điểm báođảng, tính hấp dẫn của báo Đảng và vai trò của báo đảng trong thực tiễn cách

mạng Việt Nam; đưa ra tiêu chí đánh giá tính hấp dẫn của cả tờ báo đảng vàtiêu chí đánh giá tính hấp dẫn của một tác phẩm báo chí Đồng thời, các tác giảnêu rõ vai trò của tập thể và cá nhân những người làm báo để nâng cao tính hấpdẫn của tờ báo và tác phẩm báo chí; khái quát thực trạng của báo đảng, đặc biệt

là chỉ ra những hạn chế, những bất cập của tính hấp dẫn ở các tờ báo đảng hiệnnay, làm cho bạn đọc chưa gắn bó, yêu thích các tờ báo đảng Luận án đã làm

rõ những vấn đề mới về nhu cầu thông tin của công chúng bạn đọc đối với báođảng; những vấn đề đặt ra đối với tính hấp dẫn của báo đảng trong bối cảnhtoàn cầu hóa, hội nhập quốc tế; vấn đề xây dựng, chỉnh đốn Đảng và sự cạnhtranh thông tin của báo đảng hiện nay Luận án đưa ra những giải pháp mangtính khả thi để nâng cao tính hấp dẫn của báo đảng trong giai đoạn hiện nay

- Luận văn “Sự lãnh đạo của Tỉnh ủy Đồng Nai đối với báo chí trong

giai đoạn hiện nay” của Dương Thanh Tân [111] đã làm sáng tỏ khái niệm về

báo chí, sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí, vị trí, vai trò, chức năng của báochí Ngoài ra, tác giả đề cập phải làm gì để đổi mới nội dung, phương thức lãnhđạo báo chí, những tiêu chí để lựa chọn con người làm báo đúng tôn chỉ, mụcđích, đúng quy ước đạo đức nhà báo, công tác quản lý hoạt động báo chí sao cho

13

đúng luật pháp Tác giả nêu rõ những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh và Đảng ta về báo chí và sự lãnh đạo của Đảng đối với báochí Trong phần thực tiễn, tác giả đã phân tích, đánh giá thực trạng sự lãnh đạocủa Tỉnh ủy Đồng Nai đối với báo chí của tỉnh, nêu lên những kết quả đạt được

và những hạn chế, yếu kém, chỉ ra các nguyên nhân của hạn chế yếu kém, rút ramột số kinh nghiệm và nêu lên một số vấn đề đặt ra trong quá trình lãnh đạo củaTỉnh ủy Đồng Nai đối với báo chí Từ đó, tác giả nêu phương hướng và đề xuấtmột số giải pháp nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Tỉnh ủy Đồng Nai đối vớibáo chí trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn hiện nay

- Luận văn “Phản biện xã hội của báo chí góp phần nâng cao chất

lượng và hiệu quả công tác tư tưởng” của Nguyễn Văn Minh [92] đã làm

sáng tỏ khái niệm phản biện xã hội của báo chí, công tác tư tưởng; các chứcnăng, nhiệm vụ, tính chất phản biện của báo chí Về thực tiễn, tác giả đã phântích, đánh giá thực trạng phản biện xã hội của báo chí ở nước ta hiện nay,

những kết quả đạt được và các hạn chế, yếu kém, chỉ ra những nguyên nhâncủa kết quả, nguyên nhân của hạn chế, yếu kém và rút ra một số kinh nghiệmtrong thực hiện phản biện xã hội báo chí hiện nay, từ đó tác giả nêu phươnghướng và các pháp giải pháp nhằm cao hơn nữa chất lượng và hiệu quả củaphản biện báo chí đối với xã hội.

- Luận văn “Nâng cao chất lượng thông tin trên báo điện tử” của Phạm

Thị Hằng [69] đã nêu vai trò, vị trí, tầm quan trọng của báo điện tử trên cáclĩnh vực của đời sống xã hội Trong phần lý luận, tác giả đã làm sáng tỏ kháiniệm về báo điện tử, chất lượng thông tin, làm sáng tỏ về thông tin báo chí nóichung và báo điện tử nói riêng Trong phần thực tiễn, tác giả đã phân tích,đánh giá thực trạng của việc thông tin trên báo điện tử hiện nay, nêu lênnhững kết quả đạt được, chỉ ra những hạn chế cần khắc phục, tìm ra cácnguyên nhân của các hạn chế, yếu kém, rút ra một số kinh nghiệm của báođiện tử trong thời đại thông tin toàn cầu Tác giả đã nêu ra phương hướng vànhững giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng thông tin trên báo điện

14

tử: tiếp tục hoàn thiện các văn bản pháp luật về báo điện tử để tạo môi trườngpháp lý thuận lợi để công dân thực hiện quyền tự do ngôn luận trên báo điện

tử, nâng cao hiệu quả hoạt động; tiếp tục rà soát, điều chỉnh hợp lý quy hoạch

hệ thống báo điện tử và phát triển báo điện tử; xác định tính hợp pháp, sự phùhợp về tôn chỉ, mục đích, chức năng, nhiệm vụ của các tờ báo điện tử; đẩymạnh cải cách bộ máy, cơ chế quản lý, đội ngũ cán bộ quản lý điện tử để thựchiện tốt việc nâng cao chất lượng thông tin trên báo điện tử; nâng cao chấtlượng đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch, đội ngũ cán bộ phóng viên báo điện tử.Việc đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng cán bộ, phóng viên ở các toàsoạn báo điện tử có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng thôngtin của báo Các cơ quan báo điện tử cần xây dựng quy chế tuyển dụng, đàotạo, bố trí, bổ nhiệm, miễn nhiệm, khen thưởng, kỷ luật cán bộ, phóng viên,nhân viên trong cơ quan mình; nâng cấp hạ tầng kỹ thuật là một trong nhữngnhiệm vụ quan trọng tạo điều kiện cho hoạt động của các cơ quan báo điện tử

- Luận văn “Pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí ở

Việt Nam hiện nay” của Phí Thị Thanh Tâm [110], phần lý luận tác giả đã

làm sáng tỏ khái niệm báo chí, quản lý nhà nước về báo chí, vấn đề lý luận vàthực tiễn của pháp luật về quản lý nhà nước đối với hoạt động báo chí; quanniệm về quản lý nhà nước đối với báo chí và vị trí, vai trò và đặc điểm củaquản lý nhà nước đối với báo chí Trong phần thực tiễn, tác giả đã phân tích,đánh giá thực trạng pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí ởViệt Nam hiện nay; những thành tựu và hạn chế, nguyên nhân của những mặtcòn hạn chế và những vấn đề đang đặt ra đối với báo chí hiện nay Trên cơ sở

đó, tác giả đưa ra những đề xuất, kiến nghị các giải pháp nhằm hoàn thiện phápluật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí ở Việt Nam hiện nay Nhiệm vụhàng đầu là phải thường xuyên rà soát, kịp thời sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện

hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về báo chí nhằm loại bỏ những quyđịnh pháp luật bị chồng chéo, mâu thuẫn nhau và lạc hậu, đồng thời ban hànhmới các văn bản pháp luật có chất lượng pháp lý cao có sức sống dài hơn

15

Đẩy mạnh cải cách bộ máy, cơ chế quản lý, đội ngũ cán bộ công chức để thựchiện tốt pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực báo chí; tăng cườngcông tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và thanh tra, xử lý nghiêm vi phạmpháp luật trong hoạt động báo chí

- Luận văn “Tính chủ động, kịp thời trong công tác chỉ đạo, định hướng

nội dung thông tin báo chí” của Nguyễn Thị Mỹ Linh [82], phần lý luận của

luận văn, tác giả đã làm sáng tỏ các khái niệm lãnh đạo, báo chí, Đảng lãnh đạobáo chí, quản lý, nhà nước quản lý báo chí Luận văn đề cập các nội dung Đảnglãnh đạo báo chí: Đảng định hướng chính trị tư tưởng cho báo chí; Đảng chủđộng, kịp thời cung cấp thông tin và định hướng thông tin cho báo chí, coi đây

là cách tốt nhất để định hướng và thông tin cho toàn Đảng và toàn xã hội; Đảnglãnh đạo, tổ chức sự phối hợp giữa các cơ quan báo chí Ngoài ra, tác giả còn

đề cập đến việc Đảng chỉ đạo, định hướng nội dung thông tin báo chí trên cáclĩnh vực của đất nước, Nhà nước quản lý hoạt động của báo chí Trong phầnthực tiễn, luận văn đã nêu và phân tích, đánh giá tình trạng công tác lãnh đạo,quản lý thông tin báo chí; những vấn đề đặt ra cho báo chí nước ta hiện naytrong việc nâng cao chất lượng nội dung, hình thức, tăng cường tính chủ động,kịp thời trong chỉ đạo, định hướng thông tin báo chí Luận văn nêu một số giải

pháp chủ yếu: nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác chỉ đạo, địnhhướng nội dung thông tin báo chí; tăng cường các nguồn lực, phương tiện phục

vụ công tác chỉ đạo; định hướng thông tin báo chí

1.1.3 Các bài báo khoa học trên tạp chí, báo, kỷ yếu hội thảo

1.1.3.1 Các bài báo khoa học trên tạp chí, báo

- TS Lưu Văn Kiền trong bài viết: “Báo chí - công cụ sắc bén của công

tác tư tưởng” [74] đã đề cập vị trí, vai trò của báo chí trong quá trình lãnh đạo

cách mạng của Đảng, đồng thời cũng chỉ ra phương hướng, mục tiêu cần thựchiện nhằm đáp ứng yêu cầu, mục tiêu phát triển của báo chí trong từng thời kỳ,giai đoạn cách mạng xuất phát từ yêu cầu của nhiệm vụ công tác tư tưởng vàdựa trên những căn cứ lý luận và thực tiễn Theo tác giả, định hướng tuyên

16

truyền trong hoạt động báo chí là một khâu trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạocủa Đảng, một yếu tố trong nội hàm Đảng lãnh đạo báo chí Tác giả nêu một sốgiải pháp nhằm thực hiện việc định hướng thông tin, định hướng tuyên truyềntrong hoạt động báo chí đạt hiệu quả cao

- Nông Đức Mạnh trong bài viết: “Phát triển nền báo chí cách mạng có

chất lượng cao, đóng góp có hiệu quả vào sự nghiệp cách mạng của dân tộc”

[88] đã đánh giá, trong những năm đổi mới, báo chí đã đóng góp to lớn vàtích cực vào những thành tựu phát triển chung của đất nước Đồng thời, tácgiả nêu nhiệm vụ trước mắt của báo chí là cần quán triệt sâu sắc hơn nữa quanđiểm chỉ đạo là phát triển đi đôi với quản lý để nâng cao chất lượng và hiệuquả của báo chí đối với xã hội Phát triển báo chí cần bảo đảm cả số lượng,chất lượng nội dung, công nghệ, sự hợp lý về loại hình trong hệ thống, đápứng tốt nhất những yêu cầu, nhiệm vụ kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục,giải trí của nhân dân, phục vụ tích cực việc thực hiện đường lối và các chínhsách đối nội, đối ngoại của Đảng và Nhà nước Báo chí phải tác động tích cực

và có hiệu quả vào việc hình thành bản lĩnh, trí tuệ, tâm hồn, khí phách conngười Việt Nam trong thời kỳ mới, hình thành dư luận xã hội lành mạnh gópphần cổ vũ sức mạnh toàn dân tộc thực hiện các nhiệm vụ cách mạng…

- Trương Tấn Sang trong bài viết: Tiếp tục phát triển nền báo chí cách mạng,

góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

[105] đã đánh giá cao vai trò của báo chí, trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng

và Nhà nước ta luôn đánh giá cao vai trò của báo chí, coi trọng đội ngũ cán bộ báochí, quan tâm tới công tác lãnh đạo, quản lý báo chí để báo chí đóng góp tích cựcvào sự nghiệp cách mạng của đất nước Báo chí đã hoạt động đúng định hướngchính trị, đúng pháp luật, thực hiện tốt chức năng vừa là cơ quan ngôn luận củaĐảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội, các đoàn thểquần chúng, vừa là diễn đàn của nhân dân Báo chí đã tích cực tuyên truyền chủnghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, chínhsách, pháp luật của Nhà nước, đồng thời phản ánh kịp thời tâm tư, nguyện vọng

17

chính đáng của nhân dân đến với Đảng, Nhà nước; góp phần tổng kết thực tiễn,nghiên cứu lý luận, cổ vũ, động viên phong trào thi đua yêu nước, phát hiện, biểudương các nhân tố mới, điển hình tiên tiến, gương người tốt, việc tốt; tham gia tíchcực vào cuộc đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, chống “diễn biến hòa bình”,góp phần giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, nâng caolòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước

Tác giả chỉ ra những hạn chế, khuyết điểm của báo chí, đồng thời nêumột số giải pháp nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhànước đối với hoạt động báo chí Coi trọng công tác xây dựng Đảng, nâng caovai trò lãnh đạo của tổ chức đảng, trách nhiệm của đảng viên, nhất là tráchnhiệm của người đứng đầu các cơ quan chủ quản báo chí và cơ quan báo chí.Tăng cường và nâng cao trách nhiệm quản lý nhà nước đối với báo chí…

- PGS, TS Tô Huy Rứa trong bài viết: “Phấn đấu để báo chí nước ta

phát triển đúng định hướng, mạnh mẽ, vững chắc trong thời gian tới” [103]

đã đánh giá vị trí, vai trò, tác dụng to lớn của báo chí đối với xã hội; Đảng vàNhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, pháp luật về lãnh đạo vàquản lý báo chí; đồng thời, khẳng định những thành tích, ưu điểm mà báo chí

đã đạt được - đây là yêu cầu quan trọng, vì thành tích, ưu điểm của báo chínước ta rất lớn, rất cơ bản; xác lập niềm tự hào chính đáng, quyết tâm phấnđấu cao hơn trong thời gian tới Mặt khác và quan trọng hơn, phải đề cao tinhthần tự phê bình và phê bình, chỉ rõ những non kém, khuyết điểm, tìm ranguyên nhân, nhất là các nguyên nhân chủ quan; từ đó, đề xuất hệ thống các

giải pháp để khắc phục Tác giả nhấn mạnh, cùng với tuân thủ pháp luật theotiêu chí đúng, sai, cơ quan báo chí do Ðảng và Nhà nước ta lãnh đạo, quản lýcòn có một tiêu chí khác không kém phần quan trọng là: nên hay không nênđưa tin Ðể thực hiện tiêu chí này rất cần nhãn quan chính trị đúng đắn, sựnhạy cảm và tinh thần trách nhiệm cao của người làm báo, nhất là cán bộ lãnhđạo cơ quan báo chí.

18

- GS, TS Nguyễn Phú Trọng trong bài viết: “Báo chí cách mạng Việt

Nam ngày càng lớn mạnh, chuyên nghiệp và hiện đại” [123] đã nêu vị trí, tầm

quan trọng và những thành tựu, cống hiến của báo chí Việt Nam trong 85 nămqua Tác giả cũng chỉ ra những hạn chế, khuyết điểm của báo chí, trong đónhấn mạnh những biểu hiện “thương mại hóa”, xa rời tôn chỉ, mục đích, chạytheo thị hiếu tầm thường, đưa tin và viết bài theo kiểu giật gân, câu khách, thiếutrung thực, làm ảnh hưởng chung đến uy tín của báo chí nước ta Qua đó, tácgiả nêu ra một số giải pháp nhằm tăng cường hơn nữa vai trò của báo chí, đểbáo chí nước ta sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ để làm tốt sứ mệnh cao cả là tiếngnói của Ðảng, Nhà nước, đồng thời là diễn đàn của nhân dân, đóng góp ngàycàng xứng đáng vào sự nghiệp vẻ vang của Ðảng và dân tộc

- Nguyễn Công Dũng trong bài viết: “Vì sao cần tăng cường quản lý

báo điện tử?” [49] đã nêu tầm quan trọng của báo điện tử hiện nay, việc cung

cấp nội dung, hình thức đa dạng, phong phú, thông tin nhanh, nhạy của báođiện tử, thực trạng công tác quản lý báo điện tử hiện nay Sự phát triển củaloại hình báo điện tử, trang tin điện tử ở Việt Nam đã góp phần đa dạng hóacác nguồn thông tin, phương tiện chuyển tải thông tin đến độc giả Bên cạnh

đó, tác giả nêu một số hạn chế của báo điện tử cần khắc phục: chất lượngthông tin cả về nội dung và hình thức còn sơ suất, nhiều khi thiếu chính xác,thiếu khách quan; khuynh hướng “thương mại hóa”, lợi nhuận kinh tế thuầntúy, chạy theo thị hiếu tầm thường, khai thác đời tư cá nhân, những chuyệngiật gân, tiêu cực ; ít chú ý đến việc bồi dưỡng những nét đẹp về nhân cách,lối sống, phát hiện, cổ vũ, biểu dương những tấm gương người tốt, việc tốt;buông lỏng tính định hướng dư luận, dẫn dắt quần chúng, làm “nóng” lênnhững vấn đề không đáng “nóng”; nhiều báo điện tử hoạt động xa rời tôn chỉ,

mục đích, đối tượng phục vụ, coi nhẹ chức năng chính trị, tư tưởng của báochí cách mạng Từ đó, tác giả chỉ ra những giải pháp nhằm tăng cường sựquản lý của Nhà nước đối với báo điện tử Cần quy hoạch, định hướng sự pháttriển của hệ thống báo điện tử; hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp

19

luật để lãnh đạo, quản lý hệ thống báo chí nói chung, báo điện tử nói riêng,quản lý chặt chẽ việc đăng ký, cấp phép hoạt động báo điện tử; nâng caophẩm chất, bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đạo đức nghềnghiệp cho đội ngũ những người làm báo điện tử; lãnh đạo, quản lý tốt việcxây dựng và thực hiện quy trình làm báo điện tử một cách khoa học, hợp lý,bảo đảm chất lượng, tốc độ và độ chính xác của thông tin; nâng cao chấtlượng, hiệu quả, tính chuyên nghiệp của báo mạng, xác định rõ và tuân thủđúng tôn chỉ, mục đích, chức năng, nhiệm vụ, thực hiện tốt chức năng tươngtác xã hội, quản lý chắt chẽ việc tuân thủ tôn chỉ, mục đích, quan tâm pháttriển hạ tầng và kỹ thuật, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế, trao đổi kinhnghiệm với các nước cớ báo điện tử phát triển

- Đỗ Quý Doãn trong bài viết: “Thể chế hóa đường lối, quan điểm của

Đảng về báo chí, xuất bản thành chính sách, pháp luật của Nhà nước” [48]

đã đề cập thực trạng công tác lãnh đạo của Đảng đối với báo chí, đồng thờinêu những kết quả đạt được và hạn chế của báo chí nước ta trong những nămqua Tác giả đã nêu ba giải pháp nâng cao chất lượng công tác thể chế hóađường lối, quan điểm của Đảng về báo chí, xuất bản trong xây dựng chínhsách, pháp luật của Nhà nước Trước hết, phải nói đến vai trò của đội ngũnhững người làm công tác xây dựng pháp luật, chính sách Đội ngũ này phảiquán triệt đường lối, quan điểm chỉ đạo của Đảng đối với lĩnh vực tư tưởng,

lý luận nói chung, báo chí, xuất bản nói riêng Thứ hai, tăng cường công tácphối hợp giữa các cơ quan tham gia xây dựng pháp luật, Quốc hội với cơquan tham mưu của Đảng để các loại văn bản quy phạm pháp luật về báo chí,xuất bản được ban hành bảo đảm tiến độ thời gian, không để xảy ra tình trạngvăn bản chỉ đạo của Đảng đã ban hành, nhưng không được thể chế hóa trongcác quy định của pháp luật hoặc không ban hành văn bản quy phạm pháp luật.Thứ ba, nâng cao trình độ, năng lực chuyên môn cho bộ phận tham mưu, xây

dựng các văn bản của Đảng liên quan đến lĩnh vực báo chí, xuất bản.

20

- TS Nguyễn Thị Trường Giang trong bài viết, “Xu hướng phát triển báo

mạng điện tử ở Việt Nam” [66] đã đề cập đến internet và ưu thế của các loại

hình báo chí truyền thống đã tạo ra bước ngoặt, làm thay đổi cách truyền tin vàtiếp nhận thông tin Báo mạng điện tử có sự tổng hợp của công nghệ đa phươngtiện, nghĩa là không chỉ văn bản, hình ảnh mà cả âm thanh, video và cácchương trình tương tác khác Báo mạng điện tử không bị giới hạn bởi khuônkhổ, số trang, không bị phụ thuộc vào khoảng cách địa lý, nên có khả năngtruyền tải thông tin đi khắp toàn cầu với số lượng không giới hạn Thông tin từkhi thu nhận đến khi phát hành đều được diễn ra rất nhanh chóng, với nhữngthao tác hết sức đơn giản nên báo mạng điện tử có thể tức thời và phi định kỳ,luôn sống 24 giờ/ngày, 7 ngày/tuần Báo mạng điện tử chiếm ưu thế tuyệt đốitrong việc thiết lập các diễn đàn, các cuộc giao lưu, bàn tròn, phỏng vấn trựctuyến… nhằm tăng mối quan hệ giữa tòa soạn với độc giả, giữa độc giả vớinhau, tạo cơ hội cho độc giả có thể giao lưu, trao đổi với nhân vật mình quantâm, yêu thích Báo mạng điện tử là một thư viện đúng nghĩa, người đọc khôngchỉ xem các tin, bài hiện tại, mà còn đọc được những tin, bài trong quá khứ Bàiviết cung cấp cho người đọc một công cụ tìm kiếm thông tin khoa học và hiệuquả Với những ưu thế không thể phủ nhận, báo mạng điện tử đang trở thànhkênh truyền thông được nhiều người lựa chọn

Tác giả nhận định, những tờ báo điện tử thuộc cơ quan báo in, đài phátthanh, đài truyền hình lớn đang dần khẳng định vị thế của mình, có triển vọngtrở thành những tờ báo mạng điện tử hàng đầu Việt Nam

- ThS Nguyễn Minh Huế trong bài viết: “Nâng cao hiệu quả hoạt động

tương tác trên báo mạng điện tử” [72] đã nêu vị trí, vai trò của báo điện tử

trong điều kiện hiện nay, đồng thời đánh giá hiệu quả hoạt động, làm rõ một

số đặc trưng của báo điện tử hiện nay, các tính năng của báo điện tử, nhất làtính tương tác Hoạt động tương tác trên báo điện tử có vai trò quan trọng đốivới mỗi tòa soạn và đối với công chúng Mặt khác, hiện nay, mỗi tờ báo luôndựa trên những thế mạnh riêng để khai thác, tận dụng những hoạt động tương

21

tác điển hình, hiệu quả Bài viết nêu những hạn chế trong việc khai thác hoặcchưa coi trọng tính tương tác của các tòa soạn Một số báo điện tử chưa thểhiện rõ vai trò quản lý, tính định hướng thông tin trong các hoạt động tươngtác; đi sâu các chủ đề không phù hợp với thuần phong mỹ tục của dân tộc, tạo

dư luận xã hội xấu Tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm đưa báo điện tử cóthể tận dụng hơn nữa lợi thế của tính tương tác Mỗi cơ quan báo điện tử cầnxây dựng một bộ phận tiếp nhận phản hồi chuyên nghiệp, bộ phận này nắmtoàn bộ các hoạt động giao tiếp trên mạng; các cơ quan báo điện tử khi thiết

kế, xây dựng giao diện, cần chú ý đến khả năng tương tác với công chúng,như địa chỉ liên lạc, số điện thoại, đường dây nóng, vị trí mục bình chọn, mụcthăm dò ý kiến ; nâng cao nhận thức của đội ngũ lãnh đạo các cơ quan báochí về vai trò của hoạt động tương tác trên báo điện tử; chú trọng nâng caotrình độ nghiệp vụ, tính chuyên nghiệp của đội ngũ phóng viên, biên tập viên

- ThS Nguyễn Minh Huế trong bài viết: “Một số vấn đề đặt ra từ sự

tương tác giữa mạng xã hội và báo chí” [71] đã nêu rõ sự tương tác giữa

mạng xã hội và báo chí, nhấn mạnh khả năng liên kết mạnh mẽ, mạng xã hộigóp phần quảng bá thông tin báo chí, nâng cao hiệu quả tuyên truyền trên báochí, đồng thời mạng xã hội là nơi tương tác giữa báo chí và công chúng Bàiviết nêu một số vấn đề đặt ra từ sự tương tác giữa mạng xã hội và báo chí,khẳng định thông tin trên mạng xã hội hoàn toàn không phải là báo chí, nêncần thận trọng trong khai thác thông tin mạng xã hội, làm thế nào để tận dụngđược ưu thế của sự tương tác Báo điện tử cần tăng cường hơn các phươngthức tạo sự tương tác với công chúng, góp phần thu hút công chúng phản hồi,đối thoại và chia sẻ với cơ quan báo chí cũng như người viết Mặt khác, bàiviết nêu tính năng của báo điện tử, nhất là tính tương tác của báo điện tử đãmang đến sự liên kết mới và đa dạng, rộng lớn cho hàng trăm triệu thành viêntrên thế giới, tác động đối với các lĩnh vực của đời sống xã hội

- ThS Doãn Thị Thuận trong bài viết: “Thực trạng phát triển báo chí

điện tử, mạng xã hội ở Việt Nam hiện nay” [121] đã nêu thực trạng báo điện tử

22

và mạng xã hội ở nước ta hiện nay, nhất là vai trò của báo điện tử, những tácđộng tích cực và tiêu cực trong đời sống xã hội Thực tiễn phát triển mạnh mẽ

của báo chí điện tử và các loại hình truyền thông mới trên internet trong hơnmột thập niên qua đang đặt ra những vấn đề mới cần giải quyết trong lãnh đạo,quy hoạch, phát triển, quản lý Tác giả đề cập đến vấn đề phát triển của báođiện tử và mạng xã hội hiện nay, nêu ra những vấn đề mới cần giải quyết tronglãnh đạo, quy hoạch, phát triển, quản lý ở nước ta hiện nay Các cơ quan chứcnăng cần nghiên cứu, đánh giá toàn diện thực trạng sự phát triển của các loạihình truyền thông trên internet, đặc biệt là hệ thống báo chí điện tử, trên cơ sở

đó có những giải pháp để chủ động, khai thác, tận dụng triệt để những mặtmạnh, đồng thời giảm thiểu tối đa tác động tiêu cực của báo chí điện tử, mạng

xã hội, các phương tiện truyền thông trên internet

1.1.3.2 Các tham luận khoa học trong kỷ yếu hội thảo

- PGS, TS Đinh Văn Hường trong bài viết: “Nâng cao chất lượng, hiệu

quả công tác báo chí truyền thông hiện nay - thực trạng và giải pháp” [73] đã

đề cập thực trạng công tác báo chí truyền thông hiện nay ở Việt Nam, chỉ ranhững khó khăn, thử thách, từ đó đề ra giải pháp khắc phục cho tốt hơn, chấtlượng và hiệu quả hơn của công tác báo chí truyền thông Việt Nam Tiếp tụcquán triệt và triển khai thực hiện các quan điểm nhất quán của Đảng về báochí, Nghị quyết Trung ương năm khóa X về “Công tác tư tưởng, lý luận vàbáo chí trước yêu cầu mới”; báo chí phải hoạt động trong khuôn khổ Hiếnpháp và pháp luật; có sự phối hợp nhịp nhàng, đồng bộ và hiệu quả giữa các

cơ quan đảng, nhà nước, hội nhà báo (HNB) và các cơ quan chủ quan Đặcbiệt, cơ quan chủ quản báo chí phải thực hiện đầy đủ, nghiêm túc nhiệm vụ vàquyền hạn của mình theo quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước; coitrọng công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cơquan báo chí; nâng cao tính chuyên nghiệp cho người làm báo; thực hiện tốtchế độ khen thưởng, kỷ luật để vừa ngăn chặn, cảnh báo, răn đe sai phạm, vừađộng viên, khuyến khích những người có năng lực làm báo

23

- PGS, TS Phạm Văn Chúc trong bài viết: “Góp phần quản lý và phát

huy tốt vai trò, tác dụng của truyền thông mạng” [45] đã đề cập vị trí, vai trò

của hệ thống truyền thông đại chúng nói chung, các trang thông tin điện tử,nhật ký điện tử, hộp thư điện tử, cổng thông tin điện tử, báo điện tử nói riêng

Tác giả làm sáng tỏ tính đa năng, nhanh nhạy của truyền thông mạng, từ đó nêumột số vấn đề có tính khái quát và bốn giải pháp nhằm quản lý và phát huy tốtvai trò tác dụng của truyền thông mạng trong giai đoạn hiện nay Một là, chủđộng quy hoạch xây dựng và phát triển cơ sở vật chất – kỹ thuật của lĩnh vựctruyền thông mạng một cách hợp lý, cân đối trong tương quan với các lĩnh vựctruyền thông khác; hai là, nâng cao chất lượng thông tin tuyên truyền trênmạng, đặc biệt chú trọng đáp ứng yêu cầu về đấu tranh tư tưởng, cũng như cácnhu cầu ngày càng tăng về phản biện xã hội, trao đổi, thảo luận, diễn đàn; ba là,khai thác hết và phát huy mạnh tiềm lực, năng lực cơ sở kỹ thuật – công nghệthông tin hiện có của các cơ quan thông tin mạng, nhất là mạng chủ lực, chínhthống trong hệ thống cơ quan thuộc lĩnh vực công tác tư tưởng; bốn là, đào tạođội ngũ cán bộ, phóng viên, biên tập viên vừa mạnh về lý thuyết và thực hànhtin học, vừa giỏi về chuyên môn chuyên ngành và nghiệp vụ báo chí, vừa vữngvàng về lập trường, quan điểm, có tính nhạy cảm chính trị cao và tính chiến đấusắc bén.

- Lê Phúc Nguyên trong bài viết: “Nâng tầm trí tuệ, tăng cường sức

mạnh công tác tư tưởng, lý luận, báo chí” [95] đã nêu vai trò của công tác tư

tưởng nói chung, báo chí nói riêng trong quá trình lãnh đạo cách mạng, sựnghiệp xây dựng và phát triển đất nước Tác giả nêu ra những bài học kinhnghiệm, đồng thời chỉ ra những nhiệm vụ mà báo chí cần thực hiện trong thờigian tới: tiếp tục quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ươngnăm khóa X về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới; tăngcường công tác quản lý nhà nước về báo chí, xuất bản; thực hiện nghiêm túcquy hoạch, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng, rà soát, kiện toàn, bố trí đúng cán bộlãnh đạo và đội ngũ phóng viên báo chí, biên tập viên; các cơ quan chủ quản

24

báo chí phải thực hiện đầy đủ nhiệm vụ, quyền hạn của mình, chịu tráchnhiệm về hoạt động của cơ quan báo chí; thường xuyên kiểm tra, hướng dẫn

và làm tốt công tác khen thưởng; sớm hoàn chỉnh cơ cấu tổ chức, nhân sự của

cơ quan quản lý báo chí, xuất bản

- Đỗ Quý Doãn trong bài viết: “Nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác

quản lý nhà nước thúc đẩy báo chí xuất bản không ngừng phát triển, xứng

đáng là vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng - văn hóa của Đảng” [47] đã

cho rằng vấn đề nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước thúcđẩy báo chí xuất bản phát triển là góp phần tích cực vào việc nâng cao chấtlượng công tác tư tưởng trong tình hình mới Tác giả cũng đánh giá, báo điện

tử trên mạng internet đã góp phần quan trọng đưa thông tin Việt Nam ra vớibạn bè quốc tế và giúp bạn bè quốc tế ngày càng hiểu rõ hơn về đất nước, conngười và sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam Tác giả chỉ ra một số hạn chế, yếukém của báo chí, xuất bản, từ đó chỉ ra 6 nhiệm vụ cần tập trung thực hiện đốivới công tác quản lý nhà nước về báo chí, xuất bản trong tình hình mới: tiếptục quán triệt và triển khai thực hiện các nội dung của Nghị quyết Trung ươngnăm khóa X về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới; tăngcường vai trò quản lý nhà nước về báo chí, sớm ban hành các văn bản quyphạm pháp luật; thực hiện nghiêm quy hoạch, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng;thường xuyên kiểm tra, hướng dẫn và làm tốt công tác khen thưởng, và sớmhoàn chỉnh cơ cấu tổ chức, nhân sự các cơ quan báo chí, xuất bản

- Nguyễn Công Dũng trong bài viết: “Nâng cao tính định hướng tư tưởng

của hệ thống báo điện tử hiện nay” [50] đã đề cập đến tính ưu việt của báo điện

tử là cho phép mọi người tiếp cận và đọc không phụ thuộc vào không gian vàthời gian Tác giả cũng chỉ ra những hạn chế, yếu điểm của báo điện tử Để đảmbảo tính định hướng thông tin của hệ thống báo điện tử trong công tác lãnh đạo,quản lý, tác giả đưa ra một số nhiệm vụ cần thực hiện trong thời gian tới: thườngxuyên, kịp thời có văn bản chỉ đạo, định hướng và hoàn thiện hệ thống văn bảnquy phạm pháp luật để lãnh đạo, quản lý chặt chẽ hệ thống báo chí nói chung,

lý báo chí trong định hướng chính trị - tư tưởng cho tờ báo

1.2 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA NƯỚC NGOÀI

- Vichto Aphanaxép trong cuốn sách: Quyền lực thứ tư và bốn đời Tổng

bí thư [1] đã đề cập và làm rõ khái niệm quyền lực của của báo chí, nêu sự ra

đời của báo chí, vị trí, vai trò to lớn của báo chí trong các thể chế chính trị,trong xã hội, đó là khái niệm có ý nghĩa biểu trưng cho sức mạnh chi phối, tácđộng của báo chí đối với đời sống xã hội Cuốn sách đề cập và làm rõ hơnviệc các nhà lãnh đạo đã sử dụng báo chí trong xử lý công việc, coi đó như làmột quyền lực để lãnh đạo kinh tế, chính trị, xã hội Tác giả chỉ ra, ở nhiềunước trên thế giới, thể chế chính trị được xây dựng trên cơ sở học thuyết tamquyền phân lập của Môngtétxkiơ Quyền lực nhà nước được phân bổ cho hệthống các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp theo nguyên tắc độc lập -ngang bằng - chế ước lẫn nhau, nhằm mục đích phòng ngừa lạm dụng quyềnlực Vì vậy, quyền được biết của công chúng trở thành hạt nhân của triết lýbáo chí tự do và nó định hướng con đường đi cho báo chí trong quan hệ với

hệ thống chính trị

- A.A Grabennhicốp trong cuốn sách: Báo chí trong kinh tế thị trường

[67] đã đề cập những đặc trưng của báo chí trong điều kiện thị trường; nhữngphương diện hoạt động chủ yếu của phóng viên, biên tập viên, cộng tác viêntrong tòa soạn; cơ cấu, chức năng của tòa soạn; quan hệ giữa ban biên tập vàđộc giả - khán, thính giả; quy trình tổ chức in ấn, xuất bản báo; những thể loạibáo chí… Tác giả đề cập báo chí và các phương tiện truyền thông đại chúngtrong việc quản lý xã hội về mặt chính trị - xã hội HNB có tư cách là người tổchức sản xuất thông tin đại chúng Muốn tồn tại được trong nền kinh tế, báo

26

chí phải biến đổi theo nó, tuy nhiên vấn đề là làm sao tìm được cho mình mộthướng đi thích hợp mà thôi Báo chí cần trung thực, phản ánh một cách nhanhnhạy, chính xác và đặc biệt những người cầm bút phải hết sức phòng, tránhtrước những cám dỗ và cạm bẫy từ cuộc sống Cuốn sách nêu tương đối chitiết, cụ thể và những kiến thức nghiệp vụ làm báo cơ bản, cần thiết, giúp chonhững nhà báo trẻ nhanh chóng hòa nhập trong tập thể tòa soạn và đi xa hơntrong nghề nghiệp của mình

- M.I Sotak trong cuốn sách: Phóng sự - tính chuyên nghiệp và đạo

đức [107] đã đề cập đến lĩnh vực báo chí thời sự, mối quan hệ giữa đạo đức

nhà báo trong nghề viết phóng sự Tác giả cho rằng cần đẩy mạnh hơn nữatính chuyên nghiệp cho nhà báo, đồng thời nêu vấn đề giáo dục đạo đức trong

phóng viên cũng như từng nhà báo cần rà soát việc thực hiện quy định về đạođức nghề nghiệp Cần quan tâm nâng cao trình độ chuyên môn, bản lĩnh nghềnghiệp, đặc biệt là phẩm chất đạo đức của người làm báo đối với phóng viên.Tác giả nhấn mạnh việc bản thân mỗi người làm báo, mỗi tòa soạn phải pháthuy trách nhiệm để đưa tờ báo đi đúng hướng, trong đó vai trò của lãnh đạođơn vị báo chí trong việc định hướng quy trình tác nghiệp của phóng viên làrất quan trọng

- A.A Chertưchơnưi trong cuốn sách: Các thể loại báo chí [39] đã nêu

và làm sáng tỏ phần lý luận chung về các yếu tố hình thành thể loại trong báochí, đồng thời trình bày rõ hơn những khía cạnh, nội dung chính của các thể loạibáo chí được phân chia theo tính chất của các thể loại tin, thể loại phân tích, thểloại chính luận - nghệ thuật Đặc biệt, mỗi thể loại được minh họa bằng nhiều bàiviết hấp dẫn đã đăng tải trên báo và tạp chí ở Nga nhằm người đọc có thể hìnhdung trực quan về diện mạo các thể loại báo chí một cách sắc nét

- E.P Prokôrốp trong cuốn sách: Cơ sở lý luận báo chí [99] đã khái

quát về lý luận nghiệp vụ báo chí, đưa ra khái niệm về nghề nghiệp làm báo

và đặc thù của hoạt động báo chí Cuốn sách được xem là “ý thức triết học”của hoạt động báo chí truyền thông, những nền tảng lý thuyết của cuốn sách

27

sẽ là nền tảng chắc chắn cho các học phần lý thuyết lẫn chuyên ngành chuyênsâu trong chương trình đào tạo của khoa Báo chí và Truyền thông Việc xâydựng khối kiến thức cơ sở chuyên ngành không chỉ là công việc của ngườinghiên cứu

- Bùi Phương Dung (Trung Quốc) trong cuốn sách: Công tác tuyên truyền

tư tưởng trong thời kỳ mới [52] (Trần Khang và Lê Cự Lộc dịch) đã phân tích

khái niệm công tác tư tưởng, vấn đề xây dựng đội ngũ những người làm công tác

tư tưởng, trong đó có lĩnh vực báo chí

Các nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc coi tuyên truyền tư tưởngcủa Đảng là một phương tiện giáo dục, động viên quần chúng nhân dân vàmang tính chính trị rất cao, có đặc điểm là công khai rộng rãi, kịp thời, nhanhnhạy, có thể đưa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng vào quần chúngnhanh nhạy nhất, rộng rãi nhất và biến thành hành động thực tế của quần

chúng; có thể phản ánh một cách rộng rãi ý kiến, tiếng nói, ý chí, nguyện vọngcủa quần chúng; có thể kịp thời truyền bá tin tức trong nước và thế giới, trựctiếp tác động tới tư tưởng, hành vi và xu hướng chính trị của quần chúng,hướng dẫn, khích lệ, động viên, tổ chức quần chúng phấn đấn thực hiện lợi íchcăn bản của mình Tác giả nhấn mạnh, công tác tư tưởng, trong đó có báo chí,phải kịp thời tổng kết kinh nghiệm và rút ra từ thực tiễn những vấn đề đặt rađược cán bộ, quần chúng nhân dân quan tâm; vận dụng nhuần nhuyễn quanđiểm mácxít để đấu tranh một cách tích cực với các quan điểm sai lầm, giúpđông đảo cán bộ và quần chúng xây dựng, giữ vững nhận thức tư tưởng, lý luậnđúng đắn.

- Điền Trung Mẫn (Trung Quốc) trong bài viết: Bàn về đổi mới công

tác tư tưởng thời kỳ mới [89] đã đề cập vai trò quan trọng của báo chí trong

công cuộc xây dựng xã hội hài hòa, khẳng định báo chí là thế mạnh chính trịquan trọng của Đảng Cộng sản Trung Quốc, đặc biệt là trong thời kỳ xã hộitiến hành cải cách Báo chí là một phần quan trọng của công cuộc xây dựng

xã hội hài hòa XHCN Trong điều kiện xã hội hiện nay, tăng cường và cải tiến

28

công tác tư tưởng có lợi cho sự tăng cường sức sống cho xã hội, tăng cườngsức sáng tạo của toàn xã họi, tăng cường tính tích cực, tính chủ động, tínhsáng tạo của đông đảo quần chúng nhân dân để xây dựng một cuộc sống tốtđẹp Tác giả cũng nêu rõ phương châm của báo chí là phải bám sát thực tế,bám sát quần chúng, bám sát cuộc sống, lắng nghe ý kiến của quần chúngnhân dân, cố gắng vận dụng nhiều hình thức và cần tăng cường cải tiến côngtác báo chí cho những người sống nay đây mai đó và đội ngũ nông dân rathành phố tìm việc làm, cho những công nhân thất nghiệp

- Lý Diệu Bác (Trung Quốc) trong bài viết: Công tác tư tưởng cần tăng

cường đổi mới và tính thời đại [2] đã cho rằng, công tác báo chí muốn giàu

tính đổi mới thì phải tạo dụng quan nhiệm mới, hình thành cơ chế mới, tiếnhành sắp xếp, đổi mới một cách tổng thể; vận dụng hình thức mới, tiến hànhđổi mới phương thức, cách làm

Ở Trung Quốc, việc Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo, định hướngchính trị - tư tưởng đối với báo chí cũng hết sức chặt chẽ, vụ việc 13 tờ báo

điện tử phải rút bài đăng về chế độ hộ khẩu và các tổng biên tập bị xử lý kỷ luậtgần đây là một điển hình Thời gian gần đây, để ngăn chặn sự chống phá củacác nước phương Tây qua internet, đặc biệt là tác động vào ý thức hệ của thế hệtrẻ, Trung Quốc đưa ra “7 vạch đỏ” để giúp cán bộ, đảng viên và nhân dân thựchiện, gồm: đưa vào pháp luật để quản lý internet; bảo đảm quyền lợi hợp phápcủa công dân; kiên định xây dựng CNXH đặc sắc Trung Quốc; chống tin giảtạo; bảo vệ lợi ích của Đảng và Nhà nước; bảo đảm an ninh trật tự xã hội; xâydựng đạo đức xã hội, lối sống văn hóa, truyền thống lịch sử Đồng thời, TrungQuốc đưa ra cách quản lý mới về internet: “Phát triển, vận dụng, quản lý”; đểthực hiện “6 chữ” trên, phải có ý thức về “vạch đỏ” nhằm kiểm soát và quản lýbảo đảm tự do đầy đủ hơn, đó là pháp luật, trong đó quản lý công nghệ thôngtin có bốn yêu cầu: máy chủ đặt trong nước; quản lý người dùng; tăng cườngquản lý các phần mềm, người sử dụng mạng xã hội phải đăng ký thật mới đượcphép dùng; quản lý internet như dùng “hai tay”, trong đó một tay phản bác các

29

tin đồn làm tổn hại lợi ích chung, còn một tay tích cực phát triển mạng vớiphương châm lấy “xây” để “chống”

Vấn đề quản lý báo chí ở các nước phương Tây chưa được nghiên cứu

cơ bản và có hệ thống, do quan niệm, tư duy về tự do báo chí ở các nước tưbản có nhiều điểm khác biệt so với ở Việt Nam Theo một số chuyên đề giảngdạy, tập huấn báo chí của Trường Đại học báo chí Lin (Pháp) và Cơ quan Hợptác quốc tế Thụy Điển (SIDA) tổ chức tại Việt Nam với chủ đề “Đào tạo nângcao báo chí Việt Nam”, các chuyên gia đều khẳng định, báo chí trong xã hội

tư bản vẫn hoạt động, phản ánh theo những giá trị và lợi ích cộng đồng Côngtrình nghiên cứu của Trường đại học Caliphoócnia - Béckêlêy (một trongnhững trường có khoa báo chí mạnh của Mỹ về điều tra trên báo chí) cũngkhẳng định tính định hướng của báo chí một khi không giữ được tính độc lập,báo chí sẽ không còn là chỗ dựa của người dân, không bảo vệ được họ, bị saikhiến bởi các thế lực

1.3 NHẬN XÉT CHUNG

Ở Việt Nam, mặc dù nước ta đã chính thức hòa mạng internet vào năm

1997, đồng thời với việc có tờ báo điện tử đầu tiên ra đời cùng năm (tạp chí

Quê hương điện tử), nhưng việc nghiên cứu lĩnh vực truyền thông mới mẻ

này còn rất ít và hạn chế Nhìn chung, mới chỉ có các đề tài, bài viết nghiêncứu về báo chí nói chung, quản lý báo chí nói riêng Có thể kể ra một số côngtrình nghiên cứu mang tính chất tổng kết thực tiễn lịch sử báo chí cách mạngViệt Nam suốt gần 90 năm qua có đề cập tới chủ đề quan trọng lãnh đạo củaĐảng đối với báo chí Trong đó, đáng chú ý là công trình đề tài độc lập cấp

Nhà nước về “Lịch sử báo chí Việt Nam” (nghiệm thu năm 2007) do Ban

TT-VH Trung ương (nay là Ban Tuyên giáo Trung ương) chủ trì và công trình đề

tài cấp Ban về “Chỉ đạo, quản lý báo chí trong tình hình hiện nay”

(2007-2008) do Vụ Báo chí, Ban Tuyên giáo Trung ương chủ trì Các công trình trên

đã nghiên cứu tổng quan tình hình phát triển của báo chí cách mạng Việt Nam

và chỉ ra vấn đề có tính quy luật đối với báo chí cách mạng nước ta là báo chí

30

luôn đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, là tiếng nói củaĐảng, Nhà nước và nhân dân; báo chí luôn cần có sự lãnh đạo của Đảng Đặc

biệt, gần đây, đề tài “Đảng lãnh đạo báo chí” của tác giả Nguyễn Vũ Tiến

(Học viện Báo chí và Tuyên truyền thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ ChíMinh) cũng đã nghiên cứu, chỉ ra vai trò, phương thức, biện pháp lãnh đạo báochí của Đảng Ngày 19-6-2010, nhân kỷ niệm 85 năm Ngày Báo chí cách mạngViệt Nam, Ban Tuyên giáo Trung ương, HNB Việt Nam, Bộ Thông tin vàTruyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã phối hợp tổ chức Hội thảoquốc gia với chủ đề “Phát triển nền báo chí Việt Nam cách mạng và chuyên

nghiệp” Hội thảo tiếp tục khẳng định báo chí là tiếng nói của Đảng, Nhà nước

và các tổ chức chính trị - xã hội, là diễn đàn rộng rãi của nhân dân, là một bộphận quan trọng trong toàn bộ sự nghiệp cách mạng của dân tộc Các cơ quantham mưu cho Đảng về công tác báo chí phải tích cực, chủ động, sắc bén, kịpthời trong việc định hướng tư tưởng, nhất là đối với những vấn đề quan trọng,phức tạp, nhạy cảm trong nội dung thông tin của báo chí; đưa đường lối, quanđiểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với người dân và tâm

tư, nguyện vọng người dân đến với Đảng và Nhà nước

Riêng về lĩnh vực báo điện tử, ngày 22-7-2005, BBT đã ban hành Chỉthị số 52-CT/TW về phát triển và quản lý báo điện tử ở Việt Nam hiện nay.Sau đó, đã có nhiều hội thảo quán triệt và triển khai thực hiện do Ban TT-VH

Trung ương (nay là Ban Tuyên giáo Trung ương) phối hợp với Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Thông tin và Truyền thông - TT-TT) tổ chức Đặc biệt,

-công trình “Tăng cường lãnh đạo, quản lý, tạo điều kiện để báo chí nước ta

phát triển mạnh mẽ, vững chắc trong thời gian tới” do Ban Tuyên giáo Trung

ương chủ trì (xuất bản năm 2007) đã đề cập nhiều đến việc lãnh đạo, quản lý,định hướng phát triển đối với báo điện tử, chỉ rõ những mục tiêu, giải pháp tổchức thực hiện sự lãnh đạo của Đảng Từ năm 2008, Bộ TT-TT thành lập CụcQuản lý phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử Cục này đã bước đầu cómột số nghiên cứu, tổng kết về thực trạng phát triển báo điện tử và tổng hợp

31

tương đối sát một số nội dung liên quan đến định hướng chính trị, tư tưởngđối với báo điện tử, gắn liền với một số vụ việc nổi cộm phải xử lý Đến nay,tuy Cục này chưa chủ trì một đề tài khoa học nào liên quan đến báo điện tử,nhưng đã có một số chuyên đề tổng kết thực trạng một số vụ việc đưa tin bàisai lệch, thiếu định hướng, chỉ rõ nguyên nhân và đề xuất những giải pháptăng cường quản lý, trong đó tập trung nhiều cho việc sửa đổi, bổ sung, hoànthiện các chế tài quản lý, nhất là các chế tài xử phạt

Các đề tài khoa học, các công trình nghiên cứu, bài viết được công bốnêu trên đã nghiên cứu về báo chí và sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí ởnhiều góc độ và cách tiếp cận khác nhau, đạt được nhiều kết quả lý luận vàthực tiễn quan trọng Tuy nhiên, đến nay chưa có tác giả nào đi sâu nghiêncứu về sự lãnh đạo của Đảng đối với báo điện tử Tác giả luận án kế thừa, tiếpthu có chọn lọc những kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học, các tác giả

có liên quan để tiếp tục đi sâu nghiên cứu Đảng lãnh đạo đối với báo điện tử ởViệt Nam trong giai đoạn hiện nay

32

Chương 2 ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM LÃNH ĐẠO BÁO ĐIỆN TỬ -

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

2.1 KHÁI NIỆM, QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN, VAI TRÒ, ĐẶC ĐIỂM CỦA

BÁO ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM

2.1.1 Khái niệm báo điện tử

Trên thế giới và ở Việt Nam đang tồn tại nhiều cách gọi khác nhau đốivới loại hình báo chí này

Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia tiếng Việt, báo điện tử là loại báo

mà độc giả có thể đọc trên máy tính khi kết nối với đường truyền internet qua bộchia (modem) (dial-up hoặc ADSL) có dây hoặc không dây (Wi-Fi và WiMax).Ngoài đọc báo với máy tính, người đọc có thể đọc tin với điện thoại di động,máy tính bảng (iPad), điện thoại máy tính (iphone) Báo điện tử là loại báođược xuất bản bởi tòa soạn điện tử mà người ta đọc nó trên máy tính, điệnthoại di động, máy tính bảng khi có kết nối internet Cũng theo Bách khoatoàn thư mở Wikipedia tiếng Việt, internet (thuật ngữ được sử dụng từ năm1974) là một hệ thống thông tin liên quốc gia có thể được truy cập công cộnggồm các máy tính được liên kết với nhau Hệ thống này truyền thông tin theophương thức nối chuyển gói dữ liệu (packet switching) dựa trên một giao thứcliên mạng đã được chuẩn hóa (giao thức IP) qua mạng truyền dẫn như cáp,cáp quang, sóng phát thanh Mạng internet mang lại rất nhiều tiện ích chongười sử dụng ở mọi lĩnh vực, thông dụng nhất là hệ thống thư điện tử(Email), trò chuyện trực tuyến (Chat), truy tìm dữ liệu (Seach engine) Nhờ hệthống các trang Web liên kết với nhau (Wordl Wide Web - viết tắt là WWW),internet chứa và dịch chuyển một lượng thông tin khổng lồ, hầu như không bịbất kỳ rào cản nào về không gian và thời gian trên trái đất Vì lý do đó, trênthế giới hiện có hàng tỷ người sử dụng internet hoặc các sản phẩm củainternet Tiện ích của internet đã khiến nó nhanh chóng được sử dụng phổ

33

biến khắp thế giới Một số nhà nghiên cứu đã định nghĩa, thời đại ngày nay làthời đại internet và đề nghị dùng khái niệm này thay thế khái niệm toàn cầuhóa Internet ngày nay được sử dụng phổ biến qua đường điện thoại, băngrộng, không dây, điện thoại di động

Trên thế giới có nhiều tên gọi như: “online newspaper” (báo chí trênmạng, trực tuyến), e-journal (electronic journal - báo chí điện tử), “e-zine”(electronic magazine - tạp chí điện tử)…

Ở Việt Nam, báo điện tử gắn liền với tên gọi của nhiều tờ báo mạng

điện tử thuộc cơ quan báo in, như Nhân Dân điện tử, Lao động điện tử, Quê

hương điện tử Trong các bản pháp quy của Nhà nước cũng sử dụng thuật

ngữ “báo điện tử” Trong Nghị định số 55/2001/NĐ-CP ngày 23-8-2001 củaChính phủ về quản lý và cung cấp dịch vụ internet, Điều 12 ghi: “Dịch vụthông tin trên internet là một loại hình dịch vụ ứng dụng internet, bao gồmdịch vụ phát hành báo chí (báo in, báo hình, báo điện tử), phát hành xuất bảnphẩm trên internet và dịch vụ cung cấp các loại hình điện tử khác trênInternet” [41, tr.2]

Thuật ngữ “báo điện tử” được sử dụng trong Điều 3 Luật Báo chí năm

1999 Theo định nghĩa tại Luật này, “báo điện tử là loại hình báo chí được

thực hiện trên hệ thống máy tính” [84, tr.2] Thuật ngữ báo điện tử đang được

sử dụng được dịch từ các thuật ngữ “Online newspaper” (báo trực tuyến),

“Internet Newspaper” (báo internet) hoặc “Electronic Newspaper” (báo điệntử) Phổ biến nhất hiện nay là tên gọi “báo điện tử”, “trang thông tin điện tử”,

“báo mạng điện tử”, “báo mạng” (trong tương quan với cách gọi báo in, báo

nói, báo hình…); ít phổ biến hơn là cách gọi “báo internet”, “báo online” hay

“báo trực tuyến” Cách gọi “báo điện tử” đã được sử dụng trong nhiều vănbản pháp quy của Nhà nước và đã gần như được thừa nhận trong thực tế

Báo điện tử là loại hình báo chí một loại hình báo chí được xây dựngdưới hình thức của một trang web và phát hành trên mạng internet

34

Báo điện tử là tờ báo của một tổ chức chính trị, chính trị - xã hội nhấtđịnh, phải đăng ký và được chấp thuận của các cơ quan quản lý nhà nướctrước khi hoạt động; là hoạt động chính trị, phục vụ công tác tư tưởng, lợi íchcủa Tổ quốc, nhân dân; hoạt động theo Luật Báo chí Báo điện tử cung cấpnguồn thông tin chính thống, mang tính định hướng, được kiểm duyệt, kiểmtra chặt chẽ trước khi đăng, góp phần quản lý xã hội Đội ngũ sản xuất thôngtin trên báo điện tử là các nhà báo chuyên nghiệp

Báo điện tử khác với mạng xã hội Mạng xã hội của tổ chức xã hội,công ty, đơn vị kinh tế, cá nhân; có thể được phép hoạt động hoặc không.Mạng xã hội - còn gọi là mạng xã hội ảo - là dịch vụ nối kết các thành viêncùng sở thích trên internet lại với nhau với nhiều mục đích khác nhau (chủ

yếu vì mục đích riêng), không phân biệt không gian và thời gian Mạng xã hội

có những tính năng như chat, e-mail, phim ảnh, voice chat, chia sẻ tệp, blog

và xã hội Mạng xã hội đề cập tới một tập hợp kết nối các thành viên với nhautrong một cộng đồng, còn báo điện tử đề cập đến hình thức sản xuất và phânphối nội dung Mạng xã hội là một xã hội ảo với hai thành tố chính tạo là cácthành viên và liên kết giữa các thành viên đó Thông tin trên mạng xã hộikhông được xem là nguồn thông tin chính thống như báo điện tử, vì có thể cóthông tin có động cơ, mục đích không lành mạnh, thậm chí không có lợi choĐảng và Nhà nước Đội ngũ sản xuất thông tin trên mạng xã hội là tổ chứchoặc cá nhân có nhu cầu thông tin về mình

Khi mới ra đời, hầu hết các báo điện tử là trang điện tử của báo in, chỉđưa tin bài từ báo in sang trang điện tử, tức là cánh tay nối dài của báo in Gầnđây, những trang điện tử của báo in đã có sự thay đổi, không những đưa tinbài từ báo in sang, mà còn tổ chức khai thác, viết mới để đăng trên trang điện

tử, được độc giả đón đọc nhiều hơn báo in Những báo điện tử độc lập hoàntoàn không phải là trang điện tử của báo in Các báo điện tử này hoàn toànđộc lập, tự chủ về việc tổ chức thực hiện tin bài để đăng trên báo

35

Báo điện tử là loại hình báo chí mà thông tin được truyền tải bởi sự kếthợp của hai giải pháp là giải pháp công nghệ thông tin và giải pháp truyềnthông Có thể hiểu một cách đơn giản nhất, báo điện tử là loại hình truyền tảithông tin - gồm: tin tức, thông tin và quảng cáo (theo Wikipedia) trên mạngthông tin điện tử Cũng giống như các loại hình báo chí khác, báo điện tửcũng được chia làm nhiều chuyên mục với ý nghĩa định hướng thu thập thôngtin cho độc giả Số lượng chuyên mục phản ánh quy mô của trang báo; nộidung và hình thức phản ảnh tính chất đặc thù của trang báo

2.1.2 Sự ra đời và phát triển của báo điện tử ở Việt Nam

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin là tiền đề khoa học –công nghệ cho sự ra đời của báo điện tử Đến lượt mình, báo điện tử thúc đẩy

sự phát triển của công nghệ thông tin, làm thay đổi diện mạo báo chí ở nhiềuquốc gia Tuy sự phát triển báo điện tử ở Việt Nam mới đạt mức trung bìnhkhá của khu vực Đông Nam Á và còn ở mức thấp của thế giới, nhưng sự phát

triển của nó đã mở ra những thuận lợi lớn cho quá trình hội nhập và pháttriển, đồng thời cũng đặt ra những thách thức rất lớn.

Tháng 10-1993, khoa Báo chí Trường đại học Florida (Mỹ) cho xuấtbản một trang tin điện tử đặc biệt trên mạng internet và coi đó là tờ báo điện

tử đầu tiên trên thế giới Tiếp theo, phiên bản điện tử của tạp chí Hotwiredchạy banner quảng cáo đầu tiên thu hút sự quan tâm của đông đảo công

chúng, mở đầu cho sự bùng nổ báo điện tử ở Mỹ và trên thế giới như thời báo

Lốt Ăngdơlét, báo Hoa Kỳ ngày nay, báo mới Niu Oóc…

Năm 1995, nhiều tờ báo ở châu Á cũng xuất hiện trên mạng internet như

báo Trung Quốc hằng ngày, Utusan (Malaixia), Asahi Simbun (Nhật Bản),

Kompát (Inđônêxia)… Đến giữa năm 1996, Mỹ đã có khoảng 768 tờ báo điện

tử, châu Âu có 169 tờ, châu Á có 54 tờ, Nam Mỹ có 25 tờ, Ốxtrâylia có 20 tờ,châu Phi có 6 tờ Kể từ năm 2000 các hãng thông tấn lớn như AFP, Roitơ…,

các đài truyền hình như CNN, NBC…, các tờ báo như NewYork Newday, Bưu

điện Oasinhtơn… đều có tờ báo điện tử của mình và coi đó là phương tiện để

Ở Việt Nam, năm 1997, tờ báo trực tuyến đầu tiên của Việt Nam ra đời

là tờ Tạp chí Quê hương điện tử Đây là tờ tạp chí của Ủy ban về người Việt

Nam ở nước ngoài trực thuộc Bộ Ngoại giao, phát hành số đầu tiên vào ngày06-02-1997, chính thức khai trương ngày 03-12-1997 Đối tượng phục vụ chủyếu của tạp chí này lúc đó là cộng đồng người Việt Nam định cư ở nướcngoài, người nước ngoài muốn có thông tin về Việt Nam và những người

quan tâm ở trong nước Sau tạp chí Quê hương điện tử, vào năm 1999, hai tờ

báo lớn của Việt Nam là Nhân Dân và Lao động cũng đưa trang điện tử lên

mạng Những tờ báo điện tử ngay từ thuở sơ khai đã sớm khẳng định được vịthế, ưu điểm của mình Từ thời điểm đó, cùng với các loại hình báo chí đã cónhư báo in, báo nói (đài phát thanh), báo hình (đài truyền hình), làng báo ViệtNam có thêm một loại hình báo chí hiện đại khác - báo điện tử trên mạnginternet, tích hợp được cả ba loại hình báo chí đã có với rất nhiều tiện ích

Nhận thấy thế mạnh của báo điện tử, ngay sau khi tạp chí Quê hương

điện tử ra đời, hàng loạt các cơ quan báo chí đã tiến hành thử nghiệm và lần

lượt xuất bản ấn phẩm của mình trên mạng internet Năm 1998, báo điện tử

Vietnamnet ra đời; năm 1999, báo Nhân Dân điện tử ra đời, Đài Tiếng nói Việt

Nam hòa mạng với tên miền http://vovnews.vn; năm 2000, Đài Truyền hìnhViệt Nam phát hành trang tin điện tử Hai năm 2003, 2004 là thời điểm “bùngnổ” các tờ báo, trang tin điện tử ở Việt Nam Những tờ báo in vốn đã rất có

37

tiếng trong làng báo Việt Nam như Tuổi trẻ Thành phố Hồ Chí Minh, Thanh

niên, Tiền phong, Công an nhân dân cũng cho ra đời trang tin điện tử trên

mạng internet Tiếp đó là Website Đảng Cộng sản Việt Nam, ở dạng web tĩnh,

đã đưa lên mạng một kho dữ liệu chính thống về Đảng Cộng sản Việt Nam và

hệ thống chính trị ở Việt Nam Đó là toàn bộ văn kiện của Trung ương Đảng(nghị quyết, chỉ thị, kết luận, thông báo của BCT, BBT), văn bản của các banĐảng qua các thời kỳ Cho đến nay, phần lớn các báo, tạp chí lớn của Trungương, các bộ, ngành, đoàn thể, các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đều

có thêm trang tin điện tử hoặc báo, tạp chí điện tử

Đặc biệt, sự ra đời của các tờ báo điện tử độc lập đã tạo ra luồng giómới thúc đẩy báo điện tử Việt Nam phát triển Theo báo cáo của Bộ TT-TT,tính đến tháng 12-2013 cả nước có 92 báo, tạp chí điện tử (trong đó có 20 báo,tạp chí điện tử độc lập), số lượng trang tin điện tử tổng hợp của các cơ quan báochí là 265

Căn cứ tính chất, đặc trưng riêng, có thể chia báo điện tử ở nước ta ralàm hai loại Loại thứ nhất là các báo, tạp chí điện tử - cánh tay nối dài của

báo in, tạp chí in, nằm trong một tòa soạn như: nhandan.org.vn (báo Nhân

Dân), quandoinhandan.org.vn (báo Quân đội nhân dân), tienphong.vn (báo

Tiền phong), anninhthudo.vn (báo An ninh Thủ đô), Vnagency.com.vn

(Thông tấn xã Việt Nam), vov.org.vn (Đài Tiếng nói Việt Nam) Loại thứ

hai là các báo điện tử được cấp phép hoạt động độc lập như Báo điện tử Đảng

Cộng sản Việt Nam, VnMedia, VnExpress, Vietnamnet, VTC News

Cũng có thể chia báo điện tử theo hình thức tiếp cận của độc giả như: cácbáo điện tử thông dụng (Vietnamnet, VnExpress, tienphong.vn, thanhnien.com.vn…) và các báo điện tử tự động cập nhật, tổng hợp tin tức từ các

báo điện tử trực tuyến nổi tiếng của Việt Nam (mà không cần người biên tập như

Baongay.com, Thegioitin.com, Baomoi.com…).

Qua gần 15 năm hình thành và phát triển, báo điện tử ở Việt Nam đãkhẳng định vị thế của mình trong hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng;

38

các báo có nội dung đa dạng, phong phú, hình thức “bắt mắt”, thu hút hàngtriệu lượt người truy cập mỗi ngày, chứng tỏ đây là một phương tiện thông tinhiệu quả, hữu ích, đồng thời thực hiện tốt chức năng thông tin, tuyên truyền,giáo dục

2.1.3 Vị trí, vai trò của báo điện tử hiện nay ở Việt Nam

Một là, là một loại hình báo chí, nhưng là loại hình báo chí mới, báo

điện tử có vị trí, vai trò của báo chí nói chung và một số nét đặc thù Nhiều ưuviệt của các loại hình báo chí đang hội tụ ở báo điện tử Một số báo điện tửkhông chỉ có tác động xã hội lớn ở trong nước, mà còn có tầm ảnh hưởngquốc tế Báo điện tử có chức năng, nhiệm vụ của báo chí nói chung và một sốchức năng riêng Báo điện tử đã trở thành một loại hình báo chí phát triểnnhanh và ngày càng có vị trí quan trọng trong hệ thống thông tin đại chúng ởViệt Nam

Hai là, báo điện tử đóng vai trò tích cực trong việc phổ biến, tuyên

truyền chủ trương, đường lối của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước,

mở rộng hiệu quả thông tin đối ngoại, nâng cao dân trí và đáp ứng nhu cầuthông tin, hưởng thụ văn hóa của nhân dân Tuy là một loại hình báo chí cònmới mẻ trên mạng internet, thông tin tốt và thông tin xấu đan xen, đối tượngđọc báo có nhiều thay đổi, nhưng báo điện tử vẫn là một lực lượng trong độiquân xung kích trên lĩnh vực TT-VH của Đảng, cùng với báo in, phát thanh,

truyền hình làm tốt nhiệm vụ là tiếng nói của Đảng, của Nhà nước và là diễnđàn tin cậy của nhân dân; đóng góp tích cực vào sự nghiệp đổi mới; góp phầnhoàn thành thắng lợi những nhiệm vụ chính trị đối nội, đối ngoại của Đảng vàNhà nước; cổ vũ những điển hình tốt, tham gia tích cực vào cuộc đấu tranh tưtưởng, đấu tranh lý luận, chống âm mưu và thủ đoạn “diễn biến hòa bình” củacác thể lực thù địch; nâng cao dân trí, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóatruyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa thế giới; góp phầntăng cường ổn định chính trị, tạo ra bầu không khí dân chủ, cởi mở trong xãhội; mở rộng quan hệ hợp tác, hữu nghị với bạn bè trên thế giới.

39

Ba là, báo điện tử giữ vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu

hưởng thụ văn hóa, nâng cao dân trí, giáo dục thẩm mỹ, nhất là cho thế hệ trẻ,góp phần vào việc phát hiện, bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, sángtạo những giá trị văn hóa mới, xây dựng con người Việt Nam hiện đại theo yêucầu của Nghị quyết Trung ương năm khóa VIII về phát triển nền văn hóa ViệtNam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; phát triển và xã hội hóa giáo dục, đồngthời phục vụ đời sống bình thường của một bộ phận dân cư khá đông đảo củanước ta

Bốn là, các báo điện tử cũng góp phần quan trọng trong thông tin đối

ngoại Phát huy thế mạnh có thể nhanh chóng tới mọi nơi trên thế giới với thờigian nhanh nhất, không bị ngăn cản bởi các mục đích chính trị của các thế lựcthù địch chống phá Việt Nam, các báo điện tử, nhất là các trang báo tiếng Anh,tiếng Pháp, tiếng Đức…, là vũ khí sắc bén trong cuộc đấu tranh chống “diễnbiến hòa bình” trên mặt trận tư tưởng; kịp thời vạch trần những luận điệu xuyêntạc, vu cáo của các thế lực thù địch bên ngoài và của những kẻ bất mãn, cơ hộitrong nước Báo điện tử đang trở thành phương tiện thông tin đối ngoại quantrọng, có hiệu quả nhất so với các phương tiện thông tin khác và - trong tươnglai không xa - sẽ trở thành kênh thông tin chính trị đối nội, đối ngoại có vị tríhàng đầu

Năm là, một số đối tượng khác như sinh viên, cán bộ, các nhà nghiên

cứu thường xuyên sử dụng các công cụ tìm kiếm trên báo điện tử để phục vụcho công việc học tập, nghiên cứu, sản xuất của mình Nhờ có báo điện tử -

với các công cụ tìm kiếm hữu ích, nhanh, chính xác - người ta tiết kiệm đượcrất nhiều thời gian tra cứu, tìm kiếm qua sách, báo in, nâng cao năng suất laođộng trí óc cho người lao động Các báo điện tử cũng thực hiện có hiệu quảcác dịch vụ điện tử, dịch vụ thương mại đi kèm, đóng vai trò giao lưu thươngmại quan trọng trong đời sống hiện đại.

Từ những lợi thế này, riêng về mặt thông tin chính trị - xã hội, các tờ báođiện tử trở thành một trong những phương tiện hữu hiệu trong việc tuyên truyền

Các báo điện tử từng bước xây dựng các trang thông tin tiếng nước

ngoài, chủ yếu là tiếng Anh như các báo: Nhân Dân, Thông tấn xã Việt Nam,

Đảng Cộng sản Việt Nam, Vietnamnet, VnExpress, Quê hương…

2.1.4 Đặc điểm của báo điện tử ở Việt Nam

2.1.4.1 Đặc điểm chung của báo điện tử

Ra đời sau các loại hình báo chí khác, báo điện tử có đầy đủ những đặctrưng cơ bản của báo in, báo nói, báo hình (đọc, nghe, nhìn hoặc thực hiệnđồng thời ba loại hình thông tin) Thêm vào đó, với sự trợ giúp của công nghệthông tin, báo điện tử có những đặc trưng hoàn toàn mới, nâng trình độ thôngtin lên một bước cao hơn rất nhiều Do đặc điểm của loại hình thông tin trênbáo điện tử có khả năng truy cập bất cứ lúc nào, bằng nhiều loại phương tiệnnhư chữ, hình ảnh tĩnh, hình ảnh động, âm thanh hoặc kết hợp các phươngtiện đó, nên tin trên báo điện tử thường nhanh, sinh động, phong phú, đượcbạn đọc hoan nghênh Hiện nay, bạn đọc, nhất là giới trẻ, thường theo dõithông tin qua báo điện tử nhiều hơn qua báo in hoặc truyền hình, nhất là vớicác tin nóng (hot news) như tai nạn, bóng đá, ca nhạc, sự kiện nổi bật…

Với những ưu thế trên, báo điện tử có sự phát triển nhanh và mạnh ởnhiều quốc gia trên thế giới Chính sự phát triển của báo điện tử cũng đã và

đang thúc đẩy sự chuyển đổi trong văn hóa đọc, nhất là đối với giới công chức,hằng ngày lên mạng đọc báo đã trở thành thói quen của một bộ phận không nhỏdân cư và số lượng bạn đọc ngày một tăng Thậm chí, đã có ý kiến cho rằng, sựgia tăng này là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự “khủng hoảng” củabáo in Báo điện tử đã không những thu hút độc giả, mà còn thu hút cả các dịch

đã nguội hoặc thông báo dự kiến sự kiện sẽ xảy ra Tính định kỳ đã chi phối rấtnhiều tính thời sự, nóng của thông tin Hình thức chuyển tải của báo điện tử đadạng, phong phú và sinh động hơn các loại hình báo chí khác Báo in chỉ chỉđơn thuần truyền tải bằng chữ và hình ảnh được tin trên giấy, báo hình chỉ cóhình ảnh và vai trò của lời nói, còn báo nói chỉ thông tin bằng lời nói Mặtkhác, khả năng lưu trữ và dung lượng lưu trữ của báo in, báo hình, báo nói chỉ

có mức độ và bị khống chế bởi không gian và thời gian

Một là, về tính đa phương tiện

Tính đa phương tiện của báo điện tử thể hiện qua văn bản (text), hìnhảnh (still image), hình ảnh động (animation), đồ họa (graphic), âm thanh(audio), băng hình (video) và các chương trình tương tác (interactiveprograms) Hiện tại, tùy thuộc vào từng ngành nghề, lĩnh vực mà khái niệm đaphương tiện được định nghĩa có điểm khác nhau

Văn bản (text) là thành phần không thể thiếu của báo điện tử, mặc dùnhững thành phần khác trong tính đa phương tiện có sức hấp dẫn và ưu điểmhơn Nhìn vào tổng thể của một tờ báo điện tử thì văn bản vẫn chiếm phần lớndiện tích Bản thân văn bản có khả năng truyền tải những nội dung thông tin,

nó thường được dùng để thể hiện nội dung chính, dẫn dắt bài viết và được kếthợp với hình ảnh tĩnh, đồ họa để tăng tính hấp dẫn, chân thực của thông tin.Ngoài ra, văn bản còn được dùng để chú thích, bổ trợ, cung cấp, làm rõ nộidung thông tin cho các đoạn video, hình ảnh, đồ họa Bên cạnh đó, kích cỡ,

màu sắc chữ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc làm tăng tính hấp dẫncủa văn bản.

42

Video là một yếu tố quan trọng giúp báo điện tử vượt qua những loại báochí hiện có Bản thân những đoạn video đã mang tính đa phương tiện, gồm cảhình ảnh và âm thanh, được kết hợp cả hình ảnh tĩnh và văn bản Có thể nói,báo điện tử đã thể hiện được toàn bộ những phương tiện ưu việt nhất của cácloại hình báo chí Thế mạnh của video trên báo điện tử là đem lại hình ảnh sốngđộng và chân thực, bởi đó là phương tiện tốt nhất để miêu tả hình ảnh động Sựsinh động qua các hình ảnh được ghi lại với màu sắc chân thực có tác độngmạnh đến người tiếp nhận Do đó, thông tin truyền tải đến công chúng hấp dẫn

và có tính thuyết phục cao

Hình ảnh động (animation) trên báo điện tử thường được thể hiện quahai hình thức là trình diễn ảnh (slideshow) và hình ảnh động (animation) Hìnhthức trình diễn ảnh gồm nhiều hình ảnh khác nhau được sắp xếp theo một ý đồnhất định Tùy theo thiết kế của từng báo điện tử mà các trình diễn ảnh có tốc

độ chuyển ảnh, giao diện khác nhau Bên cạnh ảnh động được thể hiện dướihình thức trình diễn, báo điện tử còn có khả năng tích hợp một sản phẩm ảnhđộng khác Đây là những hình ảnh động được tạo ra từ sự kết hợp nhiều hìnhảnh tĩnh, gần giống với nguyên lý làm phim hoạt hình Những hình ảnh động

có thể không sánh bằng một đoạn video, nhưng lại là điều mà báo in không cóđược Ngoài việc truyền tải nội dung các tác phẩm báo chí, hình ảnh động cònđược sử dụng rất phổ biến cho các quảng cáo dạng bảng, khung trên các báođiện tử hiện nay

Hình ảnh tĩnh (still image) bao gồm ảnh chụp và hình họa Nó là thànhphần được dùng nhiều và đóng vai trò quan trọng vào thành công của tácphẩm cũng như sản phẩm báo điện tử Một bức ảnh được chụp đúng khoảnhkhắc gắn liền với sự việc, sự kiện sẽ làm nổi bật cảm xúc, nhấn mạnh nhữngthông tin quan trọng, có giá trị đôi khi gấp nhiều lần hình thức khác Mặtkhác, thông qua hình ảnh, độc giả sẽ nhanh chóng tiếp nhận thông tin Sốlượng, kích cỡ, sắp xếp vị trí ảnh tùy thuộc vào từng bài báo, từng tờ báo và

43

nó có ảnh hưởng đến độ nặng của của trang báo Nó làm tốn thời gian truycập và giảm tốc độ tải về máy tính cá nhân của độc giả.

Đồ họa (graphic) là những hình được vẽ, thiết kế bằng các chương trình,phần mềm đồ họa ứng dụng trên máy tính để mô tả, minh họa cho những chitiết, ý tưởng nào đó Thông tin đồ họa thực chất là hình thức diễn đạt thông tinbằng đồ thị, biểu đồ, bảng, bản đồ, lược đồ Nhờ ngôn ngữ tạo hình riêng biệt,thông tin đồ họa còn có khả năng diễn đạt chi tiết sắp xếp hài hòa có ý đồ vềnội dung và hình thức Thông tin đồ họa giúp người tiếp nhận thông tinnhanh, dễ hiểu, dễ nhớ, ấn tượng Dù trong bài báo có thể đưa ra các số liệu cụthể, song việc sử dụng đồ họa sẽ giúp cho độc giả thấy được sự biến thiên của

số liệu và dễ dàng nhận biết vấn đề mà tác giả bài viết đưa ra

Âm thanh (audio) là một loại hình báo chí đã được sử dụng từ lâu,nhưng đến năm 1993, khi đài phát thanh trực tuyến đầu tiên ra mắt trên thếgiới, khả năng đưa âm thanh đến với độc giả thông qua những tờ báo điện tửmới chính thức được công nhận Âm thanh là một trong những yếu tố đaphương tiện trên báo điện tử có tác dụng tạo nên sự gần gũi hơn với ngườitiếp nhận thông tin bởi có sự xuất hiện của tiếng nói trong các sản phẩm báochí Các tập tin âm thanh còn làm tăng sức thuyết phục, tính chính xác của cácsản phẩm báo điện tử, nhất là trong các trường hợp phỏng vấn nhân vật hayghi âm lời nhân chứng Đôi khi chỉ cần một đoạn audio dài vài phút cũng cótác dụng và hiệu quả thông tin hơn những bài viết bằng văn bản mà ở đó chưathể diễn đạt hết những điều nhà báo muốn truyền tải đến công chúng

Những chương trình tương tác (interactive programs) chính là phươngtiện duy nhất chỉ có trên báo điện tử và thể hiện sự vượt trội của báo điện tử sovới tất cả các loại hình báo chí khác Các chương trình tương tác trên báo điện

tử ngày càng đa dạng, phong phú và thu hút được sự quan tâm của độc giả bởitính mới lạ và thú vị Có thể kể đến những chương trình tương tác đang đượccác báo điện tử áp dụng ngày càng nhiều như giao lưu trực tuyến, trả lời trắcnghiệm

44

Trên một sản phẩm báo điện tử - theo nội dung và yêu cầu của từng tòasoạn - việc sử dụng các yếu tố đa phương tiện cũng khác nhau Trong nhiều

trường hợp một thông tin có thể được truyền tải bằng nhiều phương tiện đểngười đọc tiếp cận và lựa chọn, nhưng trong nhiều trường hợp khác nhà báo sẽquyết định hình thức truyền tải nào là phù hợp với nội dung thông điệp Qua đó

mà các sản phẩm báo điện tử ngày càng hấp dẫn, thu hút sự quan tâm của bạnđọc

Có thể nói, đa phương tiện là một trong những ưu điểm vượt trội củabáo điện tử so với các loại hình báo chí khác Những thông tin bằng văn bản,hình ảnh, âm thanh cùng xuất hiện trên trang chủ của báo điện tử luôn tạo ra

sự hấp dẫn, sống động đặc biệt đối với công chúng Các báo điện tử ở ViệtNam sẽ chú ý nhiều hơn tới khả năng đa phương tiện Đó không phải là sựxuất hiện rời rạc, mà phải là sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố văn bản, hìnhảnh (động, tĩnh), âm thanh, đồ họa… trong một sản phẩm báo chí Gần nhưngay lập tức cùng với những mẩu tin ngắn bằng văn bản là những đoạn hìnhảnh, âm thanh được truyền trực tiếp trên trang chủ của báo mạng điện tử sẽtạo ra sự hấp dẫn, sống động đặc biệt cho công chúng Bên cạnh việc biên tập,sưu tầm, phát lại các chương trình của nhiều kênh truyền hình, các trang webchia sẻ video, các tờ báo điện tử sẽ đầu tư để tự sản xuất ra các sản phẩm đaphương tiện của riêng mình Khá nhiều trong số đó là những chương trình tintức, phóng sự mang tính chính trị, xã hội, chứ không chỉ đơn thuần là nhữngthông tin giải trí (âm nhạc, phim truyện, giải trí )

Hai là, tính tức thời và phi định kỳ

Đối với những người làm báo điện tử, áp lực về thời gian mạng và nhucầu tin tức của bạn đọc trên khắp toàn cầu thực sự là một thách thức, bởingười đọc lúc nào cũng có mặt trên internet, nơi này là ngày thì nơi khác lại làđêm và ngược lại Hơn nữa, bạn đọc luôn đòi hỏi thông tin phải nhanh, mới

và nóng Vì vậy, tính thời sự là một trong những tiêu chí mà bất kỳ tờ báo nàocũng mong đạt tới Các báo in muốn thông tin cho bạn đọc phải chờ tới số