PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN THIỆN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG TÀI CHÍNH

Vũ Thị Kim Liên Phó Chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước Trong những năm vừa qua, kinh tế thế giới đã trải qua những giai đoạn hết sức khó khăn và đối mặt với rất nhiều những thách thức

PHÁT TRIỂN VÀ HOÀN THIỆN THỊ TRƯỜNG

CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH TÁI CẤU TRÚC HỆ THỐNG TÀI CHÍNH

TS Vũ Thị Kim Liên

Phó Chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước

Trong những năm vừa qua, kinh tế thế giới đã trải qua những giai đoạn hết sức khó khăn và đối mặt với rất nhiều những thách thức như suy thoái kinh tế, lạm phát, thất nghiệp v.v… Không đi ngoài xu hướng chung đó, kinh tế Việt Nam cũng đã trải qua những thời điểm vô cùng khó khăn với kinh tế vĩ mô còn nhiều bất ổn khi lạm phát vẫn ở mức cao, thâm hụt ngân sách chưa giảm đáng kể, tỷ lệ nợ công vẫn chưa được kiểm soát ở mức kỳ vọng, tỷ giá biến động khó lường và thâm hụt thương mại vẫn chưa được kiểm soát hiệu quả, hệ thống tài chính ngân hàng kém bền vững, chưa hỗ trợ tốt cho nền kinh tế v.v…Sự bất

ổn kinh tế vĩ mô này không những xuất phát từ các yếu tố bên ngoài như nền kinh tế thế giới gặp nhiều khó khăn, sự bất ổn chính trị của một

số quốc gia trên thế giới mà còn xuất phát từ chính những yếu tố nội tại của nền kinh tế Việt Nam Các nhà kinh tế, các nhà hoạch định chính sách trong và ngoài nước chỉ ra rằng những bất ổn này xuất phát từ cơ cấu kinh tế và mô hình tăng trưởng kinh tế của Việt Nam chưa hiệu quả

trúc Thị trường Chứng khoán Việt Nam được coi như là một điều kiện quan trọng để thực hiện có hiệu quả việc tái cấu trúc 3 lĩnh vực trên Thực vậy, thị trường chứng khoán phát triển bền vững thì mới phát huy kênh dẫn vốn trung và dài hạn để thay thế dần cho đầu tư công, giảm áp lực cho tín dụng ngân hàng và rủi ro hệ thống của các ngân hàng; mặt khác, việc tái cấu trúc doanh nghiệp Nhà nước chỉ thành công khi thị trường chứng khoán đủ hấp dẫn để tạo thuận lợi cho tiến trình cổ phần hóa, huy động vốn và tổ chức lại các DNNN.

I ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VÀ SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC TÁI CẤU TRÚC

1 Đánh giá hoạt động của TTCK (từ năm 2000 đến 2011)

1.1 Những kết quả đã đạt được

- Thị trường chứng khoán Việt Nam đã được thành lập từ tháng 7/2000, qua hơn 11 năm hoạt động, thị trường chứng khoán (TTCK)

đã từng bước trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn của nền kinh

tế, hỗ trợ tiến trình cổ phần hoá và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đồng thời góp phần huy động vốn cho ngân sách nhà nước (NSNN) và cho đầu tư phát triển góp phần thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Kết quả hoạt động thị trường chứng khoán được thể hiện trên các phương diện chủ yếu sau:

- Thị trường chứng khoán đã tạo điều kiện cho Chính phủ, các doanh nghiệp huy động vốn cho đầu tư phát triển và mở rộng sản xuất kinh doanh Thông qua thị trường, Chính phủ đã huy động được 625 nghìn tỷ đồng trái phiếu; doanh nghiệp đã huy động được 400 nghìn tỷ đồng thông qua đấu giá cổ phần hoá và phát hành cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư góp phần làm tăng quy mô vốn đầu tư xã hội và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế

- Quy mô và tính thanh khoản của thị trường chứng khoán ngày một cải thiện, góp phần thu hẹp thị trường tự do, thu hút đông đảo các nhà đầu tư trong nước, nước ngoài Cho đến cuối năm 2010 đã có 642 công ty niêm yết, 5 loại chứng chỉ quỹ đầu tư và 500 loại trái phiếu niêm yết trên các Sở giao dịch chứng khoán (GDCK) với giá trị vốn

hoá thị trường đạt 36,5% GDP năm 2010 Trong năm 2011, mặc dù yếu

tố kinh tế vĩ mô còn khó khăn, song vẫn có nhiều doanh nghiệp phát hành, niêm yết cổ phiếu trên thị trường chứng khoán nâng tổng số công

ty niêm yết lên 699 công ty và 450 loại trái phiếu niêm yết Tổng giá trị giao dịch giai đoạn 2006-2010 đạt 2.315 nghìn tỷ đồng, gấp 45 lần so với giai đoạn trước đó

- Thị trường chứng khoán đã thu hút đông đảo các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài Cho đến nay có gần 1,2 triệu tài khoản giao dịch, trong đó có hơn 5.000 nhà đầu tư có tổ chức (chiếm khoảng 4%) Việc tham gia của các nhà đầu tư đã làm tăng khả năng luân chuyển vốn trong nước, đồng thời đã huy động một lượng vốn đầu tư nước ngoài đáng kể Tính đến cuối năm 2011, giá trị danh mục đầu tư nước ngoài đạt 7 tỷ USD

- Hệ thống các tổ chức kinh doanh dịch vụ chứng khoán đã có sự phát triển nhanh về số lượng, quy mô vốn, nghiệp vụ và công nghệ với mạng lưới chi nhánh, phòng giao dịch tại các tỉnh, thành phố trong cả nước Cho đến nay TTCK đã có 105 công ty chứng khoán với vốn chủ

sở hữu đạt 38 nghìn tỷ đồng; có 47 công ty quản lý quỹ đang hoạt động với vốn chủ sở hữu đạt trên 2.600 tỷ đồng Các công ty quản lý quỹ

đã huy động và quản lý quỹ đầu tư chứng khoán, các hợp đồng quản

lý danh mục đầu tư với giá trị tài sản lên tới 125 nghìn tỷ đồng Các tổ chức kinh doanh chứng khoán đã thực sự trở thành trung gian tài chính giữa nhà đầu tư với thị trường

- Các Sở GDCK, Trung tâm Lưu kí chứng khoán (TTLKCK) đã thực hiện chức năng giao dịch, lưu ký, thanh toán chuyển giao chứng khoán an toàn, đồng thời chú trọng phát triển công nghệ thông tin, phát triển nguồn nhân lực, quản trị nội bộ và cung cấp các sản phẩm, dịch vụ

đa dạng cho thị trường Sở GDCK Hà Nội, Sở GDCK thành phố Hồ Chí Minh đã được thành lập trên cơ sở cấu trúc lại các trung tâm GDCK từ

mô hình đơn vị sự nghiệp sang hoạt động theo mô hình doanh nghiệp; hoạt động lưu ký, thanh toán bù trừ đã được tách ra thành TTLKCK độc lập theo thông lệ quốc tế

- Khung pháp luật về TTCK ngày càng được hoàn thiện góp phần hoàn chỉnh thể chế kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước Luật

Chứng khoán đã được ban hành năm 2006 và được bổ sung sửa đổi năm

2010, trên cơ sở đó Chính phủ, Bộ Tài chính đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn Nghị định, thông tư, tạo ra hành lang pháp lý tương đối đầy

đủ cho thị trường hoạt động Cơ quan quản lý nhà nước mà trực tiếp

là Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã được tăng cường để đảm nhiệm chức năng quản lý giám sát, thanh tra xử phạt, cưỡng chế thực thi, góp phần quan trọng làm cho thị trường phát triển an toàn trong suốt nhiều năm qua

Như vậy, hoạt động thị trường chứng khoán trong thời gian qua đã

có bước phát triển quan trọng, khẳng định vị trí và vai trò trong nền kinh

tế và từng bước trở thành kênh huy động, đầu tư vốn trong dài hạn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và đảm bảo an sinh xã hội

1.2 Những mặt còn hạn chế, tồn tại

Mặc dù đã đạt được kết quả quan trọng nói trên song thị trường chứng khoán và các tổ chức tài chính như công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ vẫn còn những hạn chế tồn tại cụ thể là:

1.2.1 Về hàng hoá của thị trường

Số lượng chứng khoán nhiều nhưng chất lượng còn thấp, sản phẩm thị trường chưa đa dạng, chưa đáp ứng được yêu cầu của các nhà đầu

tư Đối với trái phiếu, số lượng mã trái phiếu được niêm yết là khá lớn nhưng khối lượng mỗi mã lại nhỏ, đây là rào cản lớn đối với việc tăng cường thanh khoản của thị trường

Đa số các công ty niêm yết, đăng ký giao dịch là những công ty vừa và nhỏ; trong số 710 công ty niêm yết/đăng ký giao dịch chỉ có 368 công ty (khoảng 50%) có vốn điều lệ trên 100 tỷ đồng; chất lượng của các công ty niêm yết chưa cao, đặc biệt là quản trị công ty và tính công khai, minh bạch Trong thời kỳ khó khăn đặc biệt là giai đoạn 2010-

2011 nhiều công ty niêm yết làm ăn thua lỗ, ảnh hưởng đến sự hấp dẫn của cổ phiếu niêm yết và niềm tin của các nhà đầu tư

Sản phẩm thị trường còn nghèo nàn, ngoài cổ phiếu và một số loại trái phiếu doanh nghiệp, chứng chỉ quỹ, chưa có các sản phẩm phái sinh và các công cụ đầu tư khác, vì vậy hàng hoá thị trường còn khiếm khuyết, chưa có công cụ phòng ngừa rủi ro

1.2.2 Về cơ sở các nhà đầu tư

Cơ sở nhà đầu tư chưa vững chắc do thiếu vắng nhà đầu tư có tổ chức làm nền tảng Số lượng các nhà đầu tư tham gia thị trường chứng khoán nhiều song chủ yếu là các nhà đầu tư cá nhân, các nhà đầu tư có

tổ chức chỉ chiếm 4% số lượng tài khoản giao dịch và tập trung vào các

tổ chức tín dụng, công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư Các loại hình công ty đầu tư chứng khoán, quỹ mở, quỹ hưu trí tự nguyện v.v… chưa được phát triển

Các tổ chức tín dụng tham gia vào lĩnh vực chứng khoán với các hình thức khác nhau như: đầu tư vào trái phiếu, góp vốn thành lập công

ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ và uỷ thác đầu tư Sự liên kết giữa

tổ chức tín dụng với thị trường chứng khoán là cần thiết, tuy nhiên cũng

có rủi ro tiềm ẩn Mặt khác, do lạm phát và lãi suất ngân hàng cao, làm cho đầu tư chứng khoán trở nên không cạnh tranh làm cho khả năng thu hút vốn đầu tư trên thị trường đã bị hạn chế rất nhiều

1.2.3 Về các tổ chức kinh doanh chứng khoán

- Các tổ chức kinh doanh chứng khoán nhiều nhưng quy mô và năng lực tài chính thấp, không đảm bảo hiệu quả hoạt động, tiềm ẩn rủi ro hệ thống Đặc biệt có một số công ty chứng khoán có hạn chế

về năng lực nghiệp vụ, kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro dẫn đến tình trạng không hiệu quả (đặc biệt là hoạt động tự doanh) dẫn đến tình trạng thua lỗ Theo đánh giá phân loại các công ty chứng khoán theo tiêu chí

an toàn tài chính, có 40/105 công ty chứng khoán có khó khăn về thanh khoản không đảm bảo chỉ tiêu an toàn tài chính; có 71 công ty chứng khoán bị thua lỗ chủ yếu là nghiệp vụ tự doanh (do giá cổ phiếu giảm thấp và đầu tư không hiệu quả)

- Các công ty quản lý quỹ hoạt động không đồng đều, ngoại trừ các công ty quản lý quỹ thuộc tổ chức tín dụng, công ty bảo hiểm, các công

ty quản lý quỹ khác rất khó khăn trong việc huy động vốn, chủ yếu chỉ quản lý danh mục đầu tư ngắn hạn, năng lực hoạt động của các công ty còn hạn chế, kết quả hoạt động quản lý tài sản, đầu tư cho khách hàng đạt thấp, chưa chuyên nghiệp Theo đánh giá phân loại các công ty quản

lý quỹ theo theo tiêu chí an toàn tài chính, có 4 công ty quản lý quỹ không đạt yêu cầu về an toàn tài chính và thua lỗ trên 50% vốn điều lệ, ngoài ra, có 23/47 công ty quản lý quỹ bị thua lỗ.

1.2.4 Về tổ chức thị trường

Thị trường giao dịch chứng khoán phát triển không ổn định, có thời

kỳ phát triển nóng như năm 2007 với giá trị giao dịch bình quân đạt

1086 tỷ đồng/phiên Tuy nhiên, có thời kỳ (đặc biệt là năm 2011) giá trị giao dịch giảm thấp, có thời đểm chỉ đạt 600 tỷ đồng/phiên; chỉ số giá chứng khoán cuối năm 2011 giảm 24% so với năm 2010144

Việc duy trì hoạt động của 2 Sở GDCK đã góp phần phát triển TTCK trong thời gian qua, tuy nhiên điều này cũng làm cho thị trường chứng khoán bị chia cắt Hiện nay, trên 2 Sở GDCK có 3 thị trường cổ phiếu (2 thị trường niêm yết tại 2 Sở giao dịch chứng khoán và 1 thị trường cổ phiếu chưa niêm yết tại Sở GDCK Hà Nội) bên cạnh đó còn

có hình thức chuyển quyền sở hữu cho các chứng khoán của các công ty đại chúng chưa niết yết (hoặc chưa đăng ký giao dịch) Tình trạng này

đã dẫn đến sự không thống nhất trong việc quản lý thị trường, đặc biệt

là công tác quản trị công ty, công bố thông tin của các doanh nghiệp, làm tăng chi phí xã hội, chi phí đầu tư của các tổ chức kinh doanh chứng khoán cũng như các nhà đầu tư

Thị trường trái phiếu chuyên biệt đã được thành lập và hoạt động tại Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội, song chủ yếu là trái phiếu Chính phủ Số lượng trái phiếu Chính phủ niêm yết trên thị trường khá lớn (160 nghìn tỷ đồng) song do có quá nhiều loại trái phiếu (hiện nay có

135 loại trái phiếu với các kỳ hạn khác nhau) Mặt khác sự liên kết với thị trường tiền tệ còn lỏng lẻo, chưa hình thành hệ thống các nhà tạo lập thị trường (Primary Dealers) cùng với yếu tố vĩ mô chưa thuận lợi (lạm phát, lãi suất cao) nên chưa tạo ra được đường cong lãi suất chuẩn, thị trường giao dịch trái phiếu có tính thanh khoản yếu Số lượng trái phiếu doanh nghiệp ít, chủ yếu là trái phiếu của Ngân hàng Phát triển Việt Nam và Ngân hàng Chính sách xã hội, Tổng công ty Đường cao tốc phát hành trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh; các doanh nghiệp sản

144 Chỉ số giá chứng khoán đầu năm 2011 là 485,97, đến ngày 19/12/2011 là 367,4.

xuất kinh doanh khác rất khó khăn trong việc huy động vốn thông qua trái phiếu do lãi suất thị trường còn cao145.

1.3 Nguyên nhân của tồn tại và hạn chế

Những tồn tại và hạn chế trên là do nguyên khách quan, chủ quan sau:Thể chế đối với hoạt động TTCK đã có sự hoàn thiện một

•

bước, đặc biệt là bổ sung sửa đổi Luật chứng khoán trong năm

2010 Tuy nhiên, những cải cách về thể chế vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của thị trường, đặc biệt là trong bối cảnh thị trường tài chính quốc tế có nhiều biến động như trong giai đoạn vừa qua

- Về hàng hoá của thị trường, mục tiêu trong giai đoạn đầu phát triển TTCK là thu hút nhiều hàng hoá niêm yết giao dịch trên thị trường,

vì vậy đã có sự giảm nhẹ trong điều kiện và tiêu chuẩn đối với việc phát hành, niêm yết chứng khoán cũng như yêu cầu về quản trị công ty

- Về cơ sở các nhà đầu tư, chưa có chính sách phù hợp để mở rộng nhà đầu tư có tổ chức như các công ty đầu tư chứng khoán, quỹ mở, quỹ hưu trí, mặt khác do tính chất nhậy cảm đối với một số loại hình đầu

tư mới (như sản phẩm phái sinh, v.v…) nói trên cũng có sự thận trọng trong việc mở rộng

- Về các tổ chức kinh doanh chứng khoán: thể chế đối với việc thành lập và hoạt động của các tổ chức này đã được hoàn thiện, điều kiện thành lập và hoạt động đã được nâng cao, nhất là tiêu chí về tài chính, nguồn nhân lực và điều kiện kỹ thuật, tuy nhiên so với chuẩn mực quốc tế còn thấp, yêu cầu về quản trị rủi ro đặc biệt là an toàn tài chính chưa được chú trọng Mặt khác, do sự phát triển nhanh của thị trường nhất là năm 2007-2008 nên nhiều tổ chức, cá nhân đã đổ vốn thành lập công ty chứng khoán làm cho có sự gia tăng về số lượng các định chế tài chính song năng lực tài chính và nguồn nhân lực chưa thực

dịch chứng khoán Xét về mặt thể chế không có gì vướng mắc, song cách thức tổ chức thị trường như hiện nay đã tạo ra sự thiếu hiệu quả, gây lãng phí chi phí và nguồn nhân lực Trong khi đó xu hướng quốc tế hiện nay là hợp nhất, sáp nhập các Sở GDCK để tạo lập thị trường lớn,

có sức hấp dẫn, đang dạng sản phẩm, công cụ đầu tư và tăng khả năng quản trị điều hành trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng giữa các thị trường vốn trong khu vực cũng như trên thế giới

Môi trường kinh tế vĩ mô chưa thực sự thuận lợi, lạm phát

•

và lãi suất ngân hàng cao đã ảnh hưởng đến khả năng thanh khoản chung của nền kinh tế cũng như thị trường tài chính trong đó có thị trường chứng khoán Trong năm 2006, 2007 nhất là sau khi Việt Nam tham gia Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), kinh tế đã có sự tăng trưởng nhanh, xuất khẩu phát triển, dự trữ ngoại hối tăng v.v vì vậy các nhà đầu tư kỳ vọng nhiều vào TTCK Việt Nam Tuy nhiên, từ năm 2009 do ảnh hưởng của khủng hoảng, suy thoái kinh tế, kinh tế vĩ mô Việt Nam còn khó khăn, lạm phát, lãi suất tăng cao làm cho TTCK giảm rất mạnh Tác động này có ảnh hưởng cho cả năm 2010-2011 và một số năm tiếp theo

Đối với Việt Nam, việc xây dựng và phát triển TTCK cũng có những đặc thù riêng, vừa phải xây dựng thể chế, vừa phải tổ chức thị trường, áp dụng các biện pháp tạo hàng khuyến khích các doanh nghiệp phát hành cổ phiếu và niêm yết trên thị trường; đồng thời hỗ trợ các tổ chức tài chính trung gian như công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ hình thành và phát triển Môi trường đầu tư kinh doanh chưa hoàn thiện, yếu tố cung cầu trên TTCK chưa phản ánh thực chất mà còn chịu ảnh hưởng nhiều bởi yếu tố tâm lý, đầu tư theo phong trào, đầu tư ngắn hạn với sự rủi ro cao, cá biệt còn có hiện tượng đầu cơ, làm giá trên thị trường chứng khoán

Hoạt động của các công ty chứng khoán, công ty niêm yết

•

không ổn định (lúc lãi, lúc lỗ tuỳ theo tình hình thị trường); mặt khác do công tác quản trị công ty, công khai minh bạch của các công ty chứng khoán, công ty niêm yết chưa cao đã ảnh hưởng đến niềm tin của thị trường cũng như công chúng

đầu tư Hiện tượng đầu tư kém hiệu quả, các tài sản đầu tư kém tính thanh khoản làm cho khả năng tài chính của các công ty chứng khoán (vốn khả dụng).

Sự liên thông giữa các khối thị trường ở trong nước như: tín

•

dụng ngân hàng, chứng khoán, bất động sản, cũng như sự liên thông giữa thị trường trong nước, nước ngoài làm cho thị trường chứng khoán có sự ảnh hưởng; điều này có thể gây rủi

ro tiềm ẩn trong an toàn hệ thống tài chính

Công tác quản lý giám sát của cơ quan quản lý nhà nước (Bộ

•

Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) đã được tăng cường, tổ chức bộ máy đã được hoàn thiện, nguồn nhân lực đã được đào tạo thường xuyên, tuy nhiên do tính phức tạp, nhạy cảm của thị trường vì vậy công tác giám sát còn có khó khăn; thanh tra, kiểm tra đã phát hiện nhiều vụ việc vi phạm, đã xử

lý xong chế tài chưa đủ mạnh để cưỡng chế thực thi

2 Sự cần thiết của việc tái cấu trúc thị trường chứng khoán và các định chế tài chính

Từ thực trạng của thị trường chứng khoán và các định chế tài chính nói trên và định hướng chiến lược phát triển trong giai đoạn tới (2011-2020), việc cấu trúc lại thị trường chứng khoán và các định chế tài chính

là hết sức cần thiết, xuất phát từ các lý do sau đây:

- Việc tái cấu trúc TTCK nhằm đáp ứng yêu cầu về vốn dài hạn cho nền kinh tế, củng cố hệ thống thị trường có sự quản lý của Nhà nước trong đó có thị trường vốn, thị trường chứng khoán và các dịch vụ tài chính

- Tái cấu trúc TTCK nhằm khắc phục những hạn chế yếu kém của thị trường nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trường chứng khoán tăng cường thu hút đầu tư, luân chuyển vốn và đảm bảo quản trị rủi ro, an toàn hệ thống tài chính

- Việc tái cấu trúc thị trường chứng khoán và các định chế tài chính

là thực hiện chủ trương chung của Đảng và Nhà nước về tái cấu trúc

nền kinh tế trong đó có tái cấu trúc tài chính, ngân hàng, phát huy hiệu quả đầu tư, hiệu quả sử dụng vốn, thúc đẩy phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

- Tái cấu trúc thị trường vốn là một hướng đi mà nhiều nước đã từng trải qua sau mỗi thời kỳ hưng thịnh, suy thoái và việc tái cấu trúc như vậy sẽ tạo ra khả năng tiếp cận được với các thị trường khu vực cũng như quốc tế Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, thị trường tài chính quốc tế đã có sự biến đổi nhanh trong cấu trúc thị trường cũng như hoạt động nghiệp vụ và tiêu chí an toàn tài chính đòi hỏi thị trường chứng khoán Việt Nam cần phải có bước đi thích hợp

II NỘI DUNG PHƯƠNG ÁN TÁI CẤU TRÚC TTCK

1 Mục tiêu của việc tái cấu trúc

Thứ nhất, nâng cao chất lượng hàng hóa kết hợp với việc đa dạng hóa các sản phẩm chứng khoán; nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, quản trị rủi ro tại các tổ chức phát hành; bảo đảm tính công khai, minh bạch; từng bước áp dụng các tiêu chuẩn, chuẩn mực và thông lệ quốc tế về quản trị công ty, kế toán, kiểm toán, quản trị rủi ro, bảo vệ lợi ích của nhà đầu tư, cổ đông, củng cố lòng tin của thị trường

Thứ hai, thu hẹp số lượng các tổ chức tài chính trung gian, đặc biệt

là các công ty chứng khoán có hoạt động yếu kém, không hiệu quả; kiện toàn mô hình hoạt động các tổ chức kinh doanh chứng khoán theo thông

lệ quốc tế; nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, quản trị rủi ro tại các tổ chức này

Thứ ba, đa dạng hóa cơ sở nhà đầu tư; tập trung phát triển hệ thống nhà đầu tư tổ chức, bao gồm quỹ hưu trí và các loại hình quỹ đầu tư chứng khoán, phát triển các sản phẩm bảo hiểm liên kết đầu tư đảm bảo tính an toàn và hiệu quả Tập trung khuyến khích dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài trung và dài hạn, kết hợp với việc tăng cường công tác quản lý, giám sát, có giải pháp phù hợp, kịp thời để chủ động đối phó với biến động của dòng vốn này

Thứ tư, tái cấu trúc tổ chức thị trường, tái cấu trúc các SGDCK theo các mục tiêu pháttriển dài hạn của TTCK Việt Nam đã được đề ra

trong Chiến lược phát triển TTCK Việt Nam giai đoạn 2011-2020, bảo đảm thị trường hoạt động lành mạnh,vững chắc, được quản lý, giám sát chặt chẽ; cơ cấu quản trị điều hành minh bạch, rõ ràng, chuyên nghiệp theo thông lệ và các chuẩn mực quốc tế; cơ cấu sản phẩm đa dạng, hoàn chỉnh, nhiều cấp độ vừa có sự thống nhất về sản phẩm giao dịch, vừa có

sự chuyên nghiệp, chuyên biệt hóa trong dịch vụ cung cấp; hoạt động thanh toán bù trừ an toàn

2 Quan điểm chỉ đạo của việc tái cấu trúc

Một là, tái cấu trúc thị trường chứng khoán phải dựa trên cơ sở các tiêu chuẩn và thông lệ quốc tế tốt nhất, phù hợp với điều kiện thực tế

và kế hoạch tái cơ cấu cả nền kinh tế, hệ thống tài chính ngân hàng nói chung

Hai là, việc tái cấu trúc TTCK phải thực hiện một cách đồng bộ, toàn diện, ở tất cả các mặt, bao gồm tái cấu trúc hàng hóa sản phẩm dịch

vụ, tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư, tái cấu trúc hệ thống tổ chức kinh doanh chứng khoán và tái cấu trúc tổ chức quản lý, vận hành thị trường

Ba là, việc tái cấu trúc TTCK được thực hiện một cách chủ động, có

lộ trình cụ thể, có bước đi thận trọng, chắc chắn, không làm xáo trộn hoạt động của thị trường chứng khoán cũng như các hoạt động kinh tế xã hội của đất nước, hạn chế tác động tới các hoạt động kinh doanh và đầu tư trên TTCK đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của công chúng đầu tư, khách hàng và sự an toàn của cả hệ thống; tiết giảm chi phí xã hội Bốn là, các hoạt động tái cấu trúc phải thực hiện theo đúng quy định pháp luật Trường hợp các quy định pháp luật chưa đầy đủ, rõ ràng cần bổ sung, sửa đổi (chủ yếu là Nghị định, Thông tư) để có căn cứ pháp

lý thực hiện Các hoạt động tái cấu trúc thực hiện theo nguyên tắc thị trường, doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm và phải tuân thủ các quy định pháp luật, cơ quan quản lý nhà nước chỉ thực hiện vai trò chỉ đạo, giám sát, không làm thay doanh nghiệp;

Năm là, chủ động hội nhập thị trường tài chính quốc tế, từng bước tiếp cận với các chuẩn mực chung và thông lệ quốc tế, nâng cao khả năng cạnh tranh, khả năng chống đỡ rủi ro, thu hẹp về khoảng cách phát triển với các quốc gia trong khu vực

3 Nội dung của việc tái cấu trúc

3.1 Tái cấu trúc hàng hoá

3.1.1 Mục tiêu

- Từng bước nâng cao chất lượng và đa dạng hóa chứng khoán phát hành và niêm yết, bảo đảm chứng khoán giao dịch trên thị trường có quản lý đáp ứng các điều kiện và tiêu chí về lợi nhuận, thời gian hoạt động và quản trị doanh nghiệp theo các chuẩn mực, thông lệ quốc tế Phân loại chứng khoán rõ ràng theo nhiều cấp độ, phù hợp với nhu cầu của công chúng đầu tư

- Hoàn thiện phương thức, nội dung thông tin phải công bố cho công chúng đầu tư, bảo đảm mọi thông tin có ảnh hưởng đến chứng khoán phải được công bố đầy đủ, kịp thời, chính xác

- Hoàn thiện cơ chế quản trị doanh nghiệp tại các tổ chức phát hành, tăng cường khả năng giám sát và cưỡng chế thực thi đối với các quy định về quản trị doanh nghiệp Tăng cường công tác đào tạo, phổ cập kiến thức về quyền và trách nhiệm của cổ đông; trách nhiệm, nghĩa

vụ của doanh nghiệp

3.1.2 Giải pháp

Giải pháp cho Mục tiêu thứ nhất

Thứ nhất, nâng tiêu chí phát hành, niêm yết: bổ sung quy định chặt chẽ hơn về điều kiện phát hành, niêm yết chứng khoán, đặc biệt các tiêu chí về vốn, lợi nhuận, thời gian hoạt động và quản trị công ty theo chuẩn mực và thông lệ quốc tế, phân loại hàng hóa theo tiêu chí cơ cấu lại thị trường

Thứ hai, triển khai phát triển và đưa vào giao dịch các chứng khoán phái sinh, trước mắt là chứng khoán phái sinh chỉ số, bao gồm các hợp đồng tương lai chỉ số, quyền chọn chỉ số, quỹ chỉ số, quỹ ETF Kết hợp với việc tái cấu trúc các SGDCK, bảo đảm tính thống nhất và chuyên biệt về hàng hóa niêm yết, dịch vụ cung cấp

Thứ ba, tăng cường công tác quản lý, giám sát đối với hoạt động chào bán Công tác quản lý, giám sát đối với hoạt động chào bán chứng