Hoàn thiện phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng tại sở giao dịch của ngân hàng đầu tư và phát triển việt nam

Các phương pháp được sử dụng trong phân tích tài chính doanh nghiệp tại Sở giao dịch của Ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam .... LỜI MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Hà Nội - 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng

Mã số: 60 34 02 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN THỊ KIM CHI

Hà Nội - 2016

MỤC LỤC

Danh mục các chữ viết tắt i

Danh mục bảng ii

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 6

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu của phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại 6

1.2 Cơ sở lý luận về phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại 8

1.2.1 Khái niệm về tín dụng 8

1.2.2 Bản chất của tín dụng 9

1.2.3 Chức năng của tín dụng 11

1.2.4 Vai trò của tín dụng 12

1.2.5 Khái quát vê ngân hàng thương mại và hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại 13

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI SỞ GIAO DỊCH CỦA NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM 39

2.1 Khái quát về Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam 39

2.1.1 Cơ cấu tổ chức tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam 41

2.1.2 Về hoạt động huy động vốn 44

2.1.3 Về các hoạt động tín dụng 43

2.1.4 Về các hoạt động khác 46

2.2 Chính sách tín dụng đối với khách hàng được xếp hạng tín dụng nội bộ tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam 49

2.2.1 Xếp hạng khách hàng tại Hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam 49 2.2.2 Chính sách chung áp dụng đối với khách hàng 52

2.3 Thực trạng phân tích tài chính doanh nghiệp trong cho vay tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam 59

2.3.1 Vai trò của phân tích tài chính doanh nghiệp trong quy trình cho vay 59 2.3.2 Các phương pháp được sử dụng trong phân tích tài chính doanh nghiệp tại Sở giao dịch của Ngân hàng thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam 61 2.3.3 Thông tin được sử dụng trong phân tích Tài chính doanh nghiệp tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam 62 2.3.4 Quy trình phân tích 64 2.3.5 Nội dung phân tích tài chính doanh nghiệp của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam 64 2.3.6 Minh họa phân tích tài chính doanh nghiệp tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam 69

2.4 Đánh giá hoạt động phân tích tài chính doanh nghiệp tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam 78

2.4.1 Những kết quả đạt được 78 2.4.2 Những hạn chế trong phân tích Tài chính doanh nghiệp tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam 81 2.4.3 Nguyên nhân 84

2.5 So sánh hoạt động phân tích tài chính doanh nghiệp tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam với Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại Thương Việt Nam- chi nhánh Hoàn Kiếm 87

2.5.1 Những điểm mạnh của Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam so với Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại Thương Việt Nam - chi nhánh Hoàn Kiếm 87

2.5.2 Những điểm hạn chế của Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam với Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại Thương Việt Nam - chi nhánh

Hoàn Kiếm 91

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP TRONG CHO VAY TẠI SỞ GIAO DỊCH CỦA NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM 99

3.1 Định hướng hoạt động cho vay tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam 99

3.2 Hệ thống các giải pháp 99

3.2.1 Nhóm giải pháp về quy trình nghiệp vụ 99

3.2.2 Nhóm giải pháp về công nghệ 110

3.2.3 Nhóm giải pháp về con người 111

3.3 Kiến nghị 113

3.3.1 Kiến nghị với Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam 113

3.3.2 Kiến nghị với chính phủ, Ngân hàng nhà nước 116

3.3.3 Kiến nghị với các doanh nghiệp 118

KẾT LUẬN 119

Tài liệu tham khảo 120

6 TCDN Tài chính doanh nghiệp

7 TTQT Thanh toán quốc tế

DANH MỤC BẢNG

1 Bảng 2.1 Cơ cấu vốn huy động của Sở giao dịch – Ngân

hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam 43

2 Bảng 2.2 Cơ cấu dư nợ thời kỳ 2009-2014 44

3 Bảng 2.3 Kết quả thực hiện các chỉ tiêu dịch vụ 46

4 Bảng 2.4 Kết quả hoạt động thanh toán quốc tế giai đoạn

5 Bảng 2.5 Kết quả hoạt động kinh doanh ngoại tệ giai đoạn

6 Bảng 2.6 Báo cáo tài chính của doanh nghiệp 70

7 Bảng 2.7 Chỉ tiêu tài chính của doanh nghiệp 77

8 Bảng 2.8 Tỷ lệ nợ quá hạn của Sở giao dịch 79

11 Bảng 2.11 Bảng vay nợ của doanh nghiệp 94

12 Bảng 2.12 Bảng các khoản phải trả của doanh nghiệp 95

13 Bảng 2.13 Bảng phương án kinh doanh cho năm 2015 96

LỜI MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Lịch sử ra đời và phát triển của Ngân hàng thương mại gắn liền với quá trình phát triển của sản xuất và lưu thông hàng hóa, trước hết nó đáp ứng các nhu cầu về vốn của các cá nhân và tập thể, muốn phát triển sản xuất kinh doanh nhưng lại thiếu vốn, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, các Ngân hàng thương mại ngày càng xâm nhập sâu sắc hơn vào mọi hoạt động của nền kinh tế, trở thành một trung gian tài chính quan trọng bậc nhất của mọi nền kinh tế

Trong các hoạt động của Ngân hàng thì tín dụng đóng vai trò quan trọng Tín dụng là tài sản chiếm tỷ trọng cao nhất, tạo thu nhập từ lãi lớn nhất và cũng là hoạt động mang lại rủi ro nhất Vì thế, đảm bảo và nâng cao chất lượng hoạt động tín dụng vừa là mục tiêu vừa là nhân tố quan trọng để cạnh tranh và phát triển của mỗi Ngân hàng thương mại Trước mỗi quyết định tài trợ, Ngân hàng luôn phải cân nhắc

kỹ lưỡng, ước lượng khả năng rủi ro và sinh lời dựa trên phân tích các khía cạnh tài chính, phi tài chính theo một quy trình nghiệp vụ nghiêm ngặt, mang tính khoa học cao, phân tích tài chính khách hàng là một trong những nội dung đó

Như vậy, quan hệ tín dụng giữa Ngân hàng và khách hàng (đặc biệt là các Doanh nghiệp) ngày càng gắn bó, tương tác lẫn nhau Khách hàng không trả được

nợ đến hạn, doanh thu của Ngân hàng giảm, ảnh hưởng đến việc cho khách hàng vay vốn, ảnh hưởng đến sự tồn tại của Ngân hàng Để tránh được những rủi ro tín dụng này, trong quá trình thẩm định cho vay, Ngân hàng cần nâng cao chất lượng khâu phân tích đánh giá tình hình tài chính đối với khách hàng-khâu quyết định xem khách hàng có đủ điều khiện để vay vốn của Ngân hàng không

Đối với các Ngân hàng thương mại Việt Nam, hoạt động cho vay luôn chiếm

tỷ trọng từ 85%-95% doanh thu, tuy nhiên công tác phân tích tín dụng, trong đó có phân tích tình hình tài chính của khách hàng vẫn còn nhiều bất cập dẫn đến hiệu quả cho vay chưa cao, tỷ lệ nợ quá hạn còn cao…Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam cũng không nằm ngoài trong số đó Vì vậy đảm bảo an toàn trong cho vay là

cũng như giám sát khách hàng sau khi cho vay, phân tích tài chính doanh nghiệp là một khâu rất quan trọng, quyết định đến chất lượng cho vay của mỗi ngân hàng Xuất phát từ tầm quan trọng của việc phân tích tài chính doanh nghiệp khi quyết định cho vay cũng như thực tiễn công tác phân tích tài chính doanh nghiệp tại

Sở giao dịch Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam còn nhiều hạn chế, phân tích tài chính doanh nghiệp cũng được Sở giao dịch quan tâm đặc biệt và luôn tìm cách

cải tiến, hoàn thiện hơn Chính vì vậy, đề tài: "Hoàn thiện phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư

và Phát triển Việt Nam" đã được lựa chọn làm đề tài nghiên cứu của luận văn

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng hoạt động tín dụng là hoạt động chủ yếu nhất và cũng gặp nhiều rủi ro nhất, đòi hỏi ngân hàng phải thường xuyên quản lý chặt chẽ hoạt động này Do đó việc phân tích tình hình tài chính đối với doanh nghiệp là việc làm cần thiết để tìm ra những mặt mạnh, yếu kém với nguyên nhân của doanh nghiệp này trên cơ sở đó đề xuất giải pháp kiến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động cho vay tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Khi tiến hành phân tích tài chính của doanh nghiệp luận văn sẽ tập trung vào nhũng vấn đề sau:

+ Hệ thống hóa những vấn đề lý thuyết cơ bản về phân tích tài chính doanh nghiệp + Phân tích thực trạng công tác phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động thẩm định tín dụng tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam + Xây dựng hệ thống những giải pháp, đề xuất, kiến nghị nhằm hoàn thiện phân tích tài chính doanh nghiệp trong cho vay tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu tình hình phân tích tài chính của doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng (trên khía cạnh cho vay) tại Sở giao dịch của Ngân

hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Không gian: phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động cho vay tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

- Thời gian: từ năm 2009 đến 2014

Giai đoạn từ năm 2009-2011: là những năm nền kinh tế trong nước gặnhiều

khó khăn, tỷ lệ lạm phát cao buộc chính phủ phải thực hiện chính sách tiền tệ chặt chẽ, chính sách tài khóa thắt chặt, cắt giảm đầu tư công Tốc độ tăng GDP năm

2010 đạt 7,7% năm 2011 chỉ đạt 5,9% Điều này ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng nói chung của các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh, xây dựng Do vậy việc xem xét, phân tích kỹ lưỡng báo cáo tài chính của các các doanh nghiệp trước khi quyết định có cho vay hay không là việc vô cùng quan trọng đối với các ngân hàng thương mại

Giai đoạn từ năm 2012-2014:từ năm 2012, chính sách kinh tế nước ta đã

chuyển sang mục tiêu kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô Tuy nhiên, sức mua chung của nền kinh tế suy giảm tạo nên vòng luẩn quẩn: sức mua giảm - tồn kho tăng- sản xuất giảm - nợ xấu tăng – tín dụng giảm Điều này dẫn tới tăng truởng GDP bình quân 4 năm 2011- 2014 chỉ đạt 5,7%/năm, khá thấp so với mục tiêu Đại hội XI đề ra bình quân 7-7,5%/năm và thấp hơn mức điều chỉnh theo Nghị quyết của Quốc hội 6,5-7%/năm (tốc độ tăng GDP bình quân giai đoạn 2006-2010 là 7%/năm) Có thể nói giai đoạn 2011-2014 là thời kỳ nền kinh tế tang trưởng dưới tiềm năng và mục tiêu quan trọng nhất của chính sách Nhà nước là vĩ mô, khắc phục tình trạng bất ổn kéo dài

Trong 3 năm 2012-2014, hệ quả của các biện pháp giảm tổng cầu đã tác động kiềm hãm sức mua của thị trường và tốc độ tăng trưởng kinh tế Số lượng doanh nghiệp ngừng hoạt động, phá sản, giải thể có xu hướng tăng nhanh từ năm

2012 và kéo dài sang năm 2014

Vì thế, trong suốt năm 2013 và 2014 nền kinh tế vẫn đối diện với 4 thách thức:

Một là: nguy cơ tái lạm phát cao kèm theo sự trì trệ của thị trường đã thu hẹp

dư địa của các chính sách tài khóa và tiền tệ

Hai là: tình hình nợ xấu chưa được cải thiện nên dòng tín dụng vẫn bị tắc

nghẽn, nền kinh tế không hấp thụ được vốn.Tình trạng thừa tiền thiếu vốn còn kéo dài.Khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp vẫn còn khó khăn, nhất là DN nước ngoài

Ba là: do lạm phát kỳ vọng cả năm 6,5-7%, nên kéo giảm lãi suất tiết kiệm

tiền gửi bị hạn chế và lãi suất cho vay dù đã kéo giảm nhiều lần nhưng vẫn còn khá cao, đặc biệt lãi suất trung-dài hạn , nên không kích thích được DN đang có thị trường mở rộng đầu tư và vẫn là nguy cơ làm tăng nợ xấu đối với những DN đang

nợ lực phục hối sản xuất

Bốn là: những nỗ lực để làm ấm thị trường bất động sản chưa mang lại nhiều

kết quả, nên thanh khoản của thị trường này ít được cải thiện

Cho đến thời điểm cuối năm 2014, có thể nói những khó khăn của nền kinh

tế đã được cải thiện phần nào Theo đó, GDP năm 2014 tăng 5,93%; lạm phát được kiểm soát (tăng 1,86%), thấp nhất trong 10 năm qua Đặc biệt hàng tồn kho ngành công nghiệp chế biến chỉ tăng 9,4% so với mức tăng 21,5% cùng kỳ 2013; thanh khoản ngân hàng thương mại (NHTM) có sự ổn định hơn so với các năm trước; thành quả nổi bật là kinh tế vĩ mô ổn định hơn, lạm phát được kiểm soát, lãi suất giảm, tỷ giá ổn định…

4 Những đóng góp mới của luận văn

Phân tích tài chính doanh nghiệp luôn là nội dung quan trọng nhất của quá trình cung cấp tín dụng cho khách hàng Ngân hàng chỉ có thể đảm bảo được mục tiêu an toàn tín dụng khi thực hiện nghiêm túc và có chất lượng công tác phân tích tài chính khách hàng nói riêng Qua nghiên cứu lý luận và khảo sát thực tế hoạt động phân tích TCDN tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam, luận văn đã đưa ra một số giải pháp và kiến nghị chủ yếu với hy vọng giải quyết phần nào những vướng mắc nhằm hoàn thiện công tác phân tích tài chính doanh nghiệp tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam Luận

- Hệ thống hoá những vấn đề cơ bản về lý luận và thực tiễn về hoạt động cho vay, công tác phân tích tài chính doanh nghiệp trong quá trình cho vay của ngân hàng thương mại Luận văn cũng đưa ra các nhân tố ảnh hưởng đến công tác phân tích tài chính trong cho vay của ngân hàng thương mại

- Phân tích thực trạng phân tích tài chính doanh nghiệp trong cho vay tại Sở giao dịch của Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam Từ đó rút ra những vấn đề tồn tại, những vấn đề cần phải tiếp tục xử lý và nguyên nhân ảnh hưởng tới công tác phân tích tài chính doanh nghiệp trong cho vay của Sở giao dịch Ngân hàng Đầu tư

và Phát triển Việt Nam

- Luận văn đã đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện phân tích tài chính doanh nghiệp trong cho vay tại Sở giao dịch Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam Các giải pháp đều có tính khoa học và thực tiễn, có tính khả thi nhằm phục vụ cho công tác phân tích tài chính doanh nghiệp tại Sở giao dịch Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương lớn như sau:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sơ lý luận của phân tích báo

cáo tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng của Ngân hàng thương mại

Chương 2: Thực trạng phân tích tài chính doanh nghiệp trong cho vay tại Sở

giao dịch Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện phân tích tài chính doanh nghiệp trong cho vay

tại Sở giao dịch Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP TRONG

HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu của phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại

Với mỗi quốc gia ngân hàng là một trung gian tài chính có vai trò như chiếc cầu nối giữa các chủ thể trong nền kinh tế Hoạt động tài chính của ngân hàng là nhận tiền gửi và cho vay, nghĩa là chuyển quyền sử dụng của người có tiền sang người cần vốn Trong đó hoạt động tín dụng trong hệ thống ngân hàng thương mại

có vai trò rất quan trọng, nó là hoạt động chủ yếu và chiếm tỷ trọng cao nhất trong các dịch vụ mà ngân hàng cung cấp cho khách hàng Tuy nhiên bản thân hoạt động tín dụng cũng chứa đựng rất nhiều rủi ro gây ra những tổn thất đáng kể cho ngân hàng mà một trong những lý do chính là chất lượng tín dụng giảm sút Như cựu Chủ

tịch Cục dự trữ liên bang Mỹ (FED), P Volkerđã cho rằng: “Nếu ngân hàng không

có những khoản nợ xấu thì đó không phải là hoạt động kinh doanh” Điều đó cho

thấy rủi ro tín dụng luôn tồn tại và nợ xấu là một thực tế hiển nhiên ở bất cứ ngân hàng nào, kể cả các ngân hàng hàng đầu trên thế giới bởi có những rủi ro nằm ngoài tầm kiểm soát của con người Trên thế giới đã có nhiều quốc gia lâm vào tình trạng khủng hoảng vì tình trạng nợ xấu Một trong số đố là bài học kinh nghiệm của nước

Mỹ về rủi ro tín dụng từ quý IV/2008 lan tỏa dẫn đến khủng hoảng kinh tế tài chính, kinh tế toàn cầu đến nay dư âm vẫn chưa hết là một bài học kinh nghiệm không chỉ riêng cho một quốc gia nào

Dưới đây là tóm lược một số nghiên cứu chính ở Việt Nam trong một số lượng rất lớn các nghiên cứu về hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại mà tác giả nhận thấy có liên quan trực tiếp đến chủ đề nghiên cứu của luận văn

- Luận án tiến sĩ kinh tế: “ Hoạt động tín dụng của hệ thống ngân hàng

thương mại nhà nước ở nước ta hiện nay” , tác giả Lê Đức Thọ (2005) đã đề cập

đến thực trạng hoạt động tín dụng của nhà nước và những tác động tới quá trình

- Tác giả Liễu Thu Trúc và Võ Thành Danh trên Tạp chí khoa học 2012 với

bài viết: “Phân tích hoạt động kinh doanh của hệ thống ngân hàng thương mại

cổ phần Việt Nam”, bài viết nhằm đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của hệ

thống ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong giai đoạn chịu nhiều tác động

từ những ảnh hưởng tiêu cực của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 Trong đó, các ngân hàng quy mô nhỏ chịu ảnh hưởng nhiều nhất và khả năng phục hồi cũng chậm nhất so với các ngân hàng quy mô lớn và vừa

- Lê Nguyễn Phương Ngọc có bài: “ Quản lý rủi ro tín dụng trong hoạt

động cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại ngân hàng thương mại cổ phần Kỹ Thương Việt Nam chi nhánh thành phố Hồ Chí Minh” Mục tiêu nghiên cứu của

bài viết là tìm hiểu, phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Techcombank Hồ Chí Minh Từ đó, đề ra các giải pháp nhằm giúp cho hoạt động cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ đạt hiệu quả cao

Ngoài ra, còn một số sách và bài viết tập trung phân tích, đánh giá báo cáo tài chính của doanh nghiệp trong hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại

như: tác giả Huỳnh Hữu Trọng “ Phân tích tình hình hoạt động tín dụng tại ngân hàng Sài Gòn- Hà Nội chi nhánh Cần Thơ”; Tác giả Nguyễn Huyền Trang: “ Giải pháp hoàn thiện công tác phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam- Chi nhánh Quang Trung”; Tác giả Nguyên Tiến Dũng: “ Một số giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện công tác phân tích báo cáo tài chính tại Eximbank Vinh”; Tác giả Đường Nguyên Hưng: “ Hoàn thiện công tác phân tich báo cáo tài chính doanh nghiệp vay tín dụng tại Ngân hàng Nam Việt- Chi nhánh Đà Nẵng”

Tuy nhiên, nhìn chung những công trình nghiên cứu trên mới chỉ nghiên cứu tới một khía cạnh nào đó báo cáo tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại chứ chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, đầy

đủ và nêu bật được những ưu nhược điểm của việc phân tích báo cáo tài chính của doanh nghiệp và đăc biệt chưa có sự so sánh giữa các ngân hàng thương mại với nhau

về việc phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng

1.2 Cơ sở lý luận về phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại

Khái niệm tín dụng trên đây được hiểu theo ba mặt cơ bản sau đây:

+ Có sự chuyển giao quyền sử dụng một lượng giá trị từ người này sang người khác

+ Sự chuyển giao mang tính chất tạm thời

+ Khi hoàn lại lượng giá trị đã chuyển giao cho người sở hữu phải kèm theo một lượng giá trị dôi thêm gọi là lợi tức Một quan hệ được gọi là tín dụng phải đầy

đủ cả ba mặt

Tín dụng ra đời rất sớm gắn liền với sự ra đời và phát triển của sản xuất hàng hóa Cơ sở ra đời của tín dụng xuất phát từ:

- Có sự tồn tại và phát triển của hàng hóa

- Có nhu cầu bù đắp thiếu hụt khi gặp biến cố nhằm đảm bảo sản xuất kinh doanh, đảm bảo cuộc sống bình thường

Có nhiều định nghĩa khác nhau về tín dụng, tùy thuộc vào giác độ tiếp cận

mà tín dụng có thể được hiểu là:

Sự trao đổi cac tài sản hiện tại để được nhận các tài sản cùng loại trong tương lai Hoặc có thể định nghĩa tín dụng như là quan hệ kinh tế, theo đó một người thỏa thuận để người khác được sử dụng số tiền hay tài sản của mình trong một thời gian nhất định với điều kiện có hoàn trả

Trong đời sống, tín dụng hiện diện dưới nhiều hình thái khác nhau Tín dụng thương mại là một doanh nghiệp thỏa thuận bán chịu hàng hóa cho khách hàng Tín

dụng ngân hàng là việc các ngân hàng thương mại huy động vốn của khách hàng để sau đó lại cho khách hàng khác vay với mục đích kiếm lời

Ngoài ra, việc chính phủ hay những doanh nghiệp phát hành trái phiếu ra ngoài công chúng để vay tiền của các tổ chức, cá nhân cũng được xem là những hình thức tín dụng

Đặc biệt, trong điều kiện nền kinh tế thị trường, nghiệp vụ cho thuê tài chính

do những công ty cho thuê tài chính thực hiện đối với khách hàng là các doanh nghiệp cũng được xem là một hình thức tín dụng đặc thù của nền kinh tế thị trường

1.2.2 Bản chất của tín dụng

Về mặt hình thức, tín dụng là sự chuyển nhượng quyền sử dụng một lượng

giá trị nhất định dưới hình thức hiện vật hay tiền tệ trong một thời hạn nhất định từ người sở hữu sang người sử dụng và khi đến hạn, người sử dụng phải hoàn trả lại cho người sở hữu một lượng giá trị lớn hơn Khoản giá trị dôi ra này được gọi là lợi tức tín dụng

Hoạt động tín dụng đã xuất hiện từ thời kỳ cuối của xã hội cộng sản khi xã hội có phân công lao động, sản xuất và trao đổi hàng hóa với hình thức sơ khai là hoạt động cho vay nặng lãi Do lực lượng sản xuất phát triển, chế độ tư hữu ra đời

đã dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo trong nội bộ công xã Người giàu tập trung trong tay của cải và tiền tệ, người nghèo vì thiếu tư liệu sản xuất và tư liệu sinh hoạt nên phải đi vay người giàu và chịu lãi nặng Cho vay nặng lãi là hình thức đặc biệt trong lịch sử của tín dụng, đặc trưng của chế độ chiếm hữu nô lệ và chế độ phong kiến và các quan hệ tư bản chủ nghĩa chưa phát triển

Cho vay nặng lãi thích ứng với nền sản xuất nhỏ Trong điều kiện này, người cho vay nặng lãi chiếm hầu hết sản phẩm thặng dư của người nông dân và thợ thủ công dưới hình thức lợi tức Vì thế tín dụng nặng lãi làm bần cùng hóa phạm vi rộng lớn những người sản xuất nhỏ và góp phần làm xuất hiện phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa Tuy vậy, khi phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa phát triển, việc cho vay nặng lãi đã trở thành chướng ngại cho sự phát triển của chủ nghĩa tư bản vì lợi tức tín dụng quá cao và vì vậy dần bị đẩy lùi Chủ nghĩa tư bản

chống nạn cho vay nặng lãi thông qua những luật lệ của nhà nước tư bản và những điều răn đe cấm hoặc kết tội của nhà thờ, nhưng chủ yếu bằng những biện pháp kinh

tế như lập ra các ngân hàng, xây dựng chế độ tín dụng tư bản chủ nghĩa

Trong nền kinh tế thị trường, đồng tiền phản ánh quan hệ cung cầu và quy luật giá trị Mọi vận hành kinh tế đều được tiền tệ hóa Mỗi chủ thể tham gia nền kinh tế đều cần nguồn vốn để hoạt động trên thị trường hoặc nhằm thỏa mãn nhu cầu của mình Tuy nhiên nguồn vốn tự có thường không đủ, trong khi đó, ở một nơi khác lại có người đang có vốn nhàn rỗi Sự tương tác giữa các chủ thể kinh tế giúp các khoản vốn được luân chuyển từ nơi thừa vốn tới nơi thiếu vốn, giúp cho người thừa vốn sử dụng nguồn vốn dư thừa của mình sao cho có lợi nhất, đồng thời người thiếu vốn tìm cách

bù đắp được sự thiếu hụt vốn của mình với chi phí thấp nhất Vì vậy, tín dụng trở thành một yếu tố quan trọng góp phần thúc đẩy xã hội loài người đi tới văn minh thịnh vượng trong nền kinh tế thị trường dựa trên nền sản xuất lớn hiện đại

Ẩn dưới sự di chuyển các luồng vốn tạm thời từ người có vốn và người cần vốn

là quan hệ vay mượn Hay nói rõ hơn, bản chất của tín dụng là quan hệ vay mượn giữa người cho vay và người đi vay Họ là những người khác nhau trong nền kinh tế, gặp

nhau ở điểm cân bằng giữa nhu cầu vay vốn tiền tệ và khả năng đáp ứng nhu cầu này theo những tổ chức của pháp luật và những nguyên tắc tín dụng tương ứng

Vốn tín dụng được biểu hiện dưới hình thái tiền tệ hoặc hàng hóa Quá trình vận động của vốn tín dụng có thể được khái quát qua ba giai đoạn sau:

• Giai đoạn 1: Phân phối vốn tín dụng dưới hình thức cho vay Ở giai đoạn này, vốn tiền tệ hoặc giá trị vật tư hàng hóa được chuyển từ người cho vay sang đi vay Đây là đặc điểm cơ bản khác với việc mua bán hàng hóa (giao ngay) thông thường Trong quan hệ mua bán hàng hóa thì giá trị chỉ thay đổi hình thái tồn tại Người bán nhượng đi giá trị hàng hóa, nhưng lại nhận lại giá trị tiền tệ Người mua nhượng đi giá trị tiền tệ nhưng nhận lại giá trị hàng hóa Còn trong việc cho vay, chỉ

có một bên nhận được giá trị và cũng chỉ một bên nhượng đi giá trị mà thôi

• Giai đoạn 2: Sử dụng vốn tín dụng trong quá trình tái sản xuất Sau khi nhận được giá trị vốn tín dụng, người đi vay được quyền sử dụng giá trị đó để thỏa

mãn một mục đích nhất định Ở giai đoạn này, vốn được sử dụng trực tiếp nếu vay bằng hàng hóa; hoặc vốn vay được sử dụng để mua hàng hóa nếu vay bằng tiền để thỏa mãn nhu cầu sản xuất hoặc tiêu dùng của người đi vay Tuy nhiên, người đi vay không có toàn quyền sở hữu giá trị đó, mà chỉ được quyền sử dụng trong một thời gian nhất định

• Giai đoạn 3: Sự hoàn trả của tín dụng Đây là giai đoạn kết thúc một vòng tuần hoàn của tín dụng Sau khi vốn tín dụng đã hoàn thành nhiệm vụ sản xuất hoặc tiêu dùng thì vốn tín dụng được người đi vay hoàn trả lại cho người cho vay

Sự hoàn trả của tín dụng là đặc trưng thuộc về bản chất vận động của tín dụng, là dấu ấn phân biệt phạm trù tín dụng với các phạm trù kinh tế khác Mặt

khác, sự hoàn trả của tín dụng là quá trình quay trở về của giá trị Hình thái vật chất của sự hoàn trả là sự vận động dưới hình thái hàng hóa hoặc giá trị Tuy nhiên, sự vận động đó không phải với tư cách là phương tiện lưu thông, mà với tư cách một lượng giá trị được vận động Sự hoàn trả trong tín dụng luôn luôn phải được bảo tồn

về mặt giá trị và có phần tăng thêm dưới hình thức lợi tức tín dụng

1.2.3 Chức năng của tín dụng

Trong nền kinh tế hàng hóa tiền tệ, tín dụng thực hiện ba chức năng cơ bản sau:

- Chức năng tập trung và phân phối lại vốn tiền tệ theo nguyên tắc có hoàn

trả

Tín dụng thu hút đại bộ phận tiền tệ nhàn rỗi trong nền kinh tế và phân phối lại vốn đó dưới hình thức cho vay nhờ đó điều hòa vốn tín dụng từ nơi thừa vốn đến nơi thiếu vốn Sự điều hòa mang tính chất tạm thời và phải trả lãi

Việc phân phối lại vốn tiền tệ dưới hình thức tín dụng được thực hiện bằng hai cách: Phân phối trực tiếp và phân phối gián tiếp

+ Phân phối trực tiếp là việc phân phối vốn từ chủ thể có vốn tạm thời chưa

sử dụng sang chủ thể trực tiếp sử dụng vốn đó cho sản xuất kinh doanh và tiêu dùng Phương pháp phân phối này được thực hiện trong quan hệ tín dụng thương mại và việc phát hành trái phiếu của các công ty

+ Phân phối gián tiếp là việc phân phối vốn được thực hiện thông qua các tổ chức tài chính trung gian như, ngân hàng, công ty tài chính

- Chức năng tiết kiệm tiền mặt

Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động tín dụng ngày càng mở rộng và phát triển đa dạng, từ đó đã thúc đẩy việc mở rộng thanh toán không dùng tiền mặt và thanh toán bù trừ giữa các đơn vị kinh tế Điều này sẽ làm giảm được khối lượng giấy bạc trong lưu thông, làm giảm được chi phí lưu thông giấy bạc ngân hàng, đồng thời cho phép nhà nước điều tiết một cách linh hoạt khối lượng tiền tệ nhằm đáp ứng kịp thời nhu cầu tiền tệ cho sản xuất và lưu thông hàng hóa phát triển

- Chức năng giám đốc các hoạt động của nền kinh tế

Trong việc thực hiện chức năng tập trung và phân phối lại vốn tiền tệ nhằm phục vụ yêu cầu tái sản xuất, tín dụng có khả năng phản ánh một cách tổng hợp và nhạy bén tình hình hoạt động của nền kinh tế, do đó, tín dụng còn được coi là một trong những công cụ quan trọng của nhà nước để kiểm soát, thúc đẩy quá trình thực hiện các chiến lược phát triển kinh tế

Mặt khác, trong khi thực hiện chức năng tiết kiệm tiền mặt, gắn liền với việc phát triển thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế, tín dụng có thể phản ánh và kiểm soát quá trình phân phối sản phẩm quốc dân trong nền kinh tế

1.2.4 Vai trò của tín dụng

Trong điều kiện nền kinh tế nước ta hiện nay, tín dụng có các vai trò sau:

+ Thứ nhất: Đáp ứng nhu cầu vốn để duy trì quá trình sản xuất được liên tục đồng thời góp phần đầu tư phát triển kinh tế

Việc phân phối vốn tín dụng đã góp phần điều hoà vốn trong toàn bộ nền kinh tế, tạo điều kiện cho quá trình sản xuất được liên tục Tín dụng còn là cầu nối giữa tiết kiệm và đầu tư Nó là động lực kích thích tiết kiệm đồng thời là phương tiện đáp ứng nhu cầu về vốn cho đầu tư phát triển

Trong nền kinh tế sản xuất hàng hoá, tín dụng là một trong những nguồn vốn hình thành vốn lưu động và vốn cố định của doanh nghiệp, vì vậy tín dụng đã góp

phần động viên vật tư hàng hoá đi vào sản xuất, thúc đẩy tiến bộ khoa học kỹ thuật đẩy nhanh quá trình tái sản xuất xã hội

+ Thứ hai: Thúc đẩy quá trình tập trung vốn và tập trung sản xuất Hoạt động của ngân hàng là tập trung vốn tiền tệ tạm thời chưa sử dụng, trên cơ sở

đó cho vay các đơn vị kinh tế Mặt khác quá trình đầu tư tín dụng được thực hiện một cách tập trung, chủ yếu là cho các xí nghiệp lớn, những xí nghiệp kinh doanh hiệu quả

+ Thứ ba: Tín dụng là công cụ tài trợ cho các ngành kinh tế kém phát triển và ngành kinh tế mũi nhọn

Trong thời gian tập trung phát triển nông nghiệp và ưu tiên cho xuất khẩu… Nhà nước đã tập trung để tài trợ phát triển các ngành đó, từ đó tạo điều kiện phát triển các ngành khác

+ Thứ tư: Góp phần tác động đến việc tăng cường chế độ hạch toán kinh tế của các doanh nghiệp

Đặc trưng cơ bản của vốn tín dụng là sự vận động trên cơ sở hoàn trả và có lợi tức, nhờ vậy mà hoạt động của tín dụng đã kích thích sử dụng vốn có hiệu quả Bằng cách tác động như vậy, đòi hỏi các doanh nghiệp khi sử dụng vốn tín dụng phải quan tâm đến việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, giảm chi phí sản xuất, tăng vòng quay của vốn, tạo điều kiện nâng cao doanh lợi của doanh nghiệp

+ Thứ năm: Tạo điều kiện để phát triển các quan hệ kinh tế với nước ngoài Trong điều kiện kinh tế “mở”, tín dụng đã trở thành một trong những phương tiện nối liền các nền kinh tế các nước với nhau

1.2.5 Khái quát về ngân hàng thương mại và hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại

1.2.5.1 Hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại

 Khái quát về Ngân hàng thương mại:

NHTM đã hình thành tồn tại và phát triển hàng trăm năm gắn liền với sự phát triển của kinh tế hàng hóa, Sự phát triển hệ thống NHTM đã có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển của nền kinh tế hàng hóa, ngược lại kinh

tế hàng hóa phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn cao nhất là nền kinh tế thị trường thì NHTM cũng ngày càng được hoàn thiện và trở thành những định chế tài chính không thể thiếu được

Cho đến thời điểm hiện nay có rất nhiều khái niệm về NHTM: Ở Mỹ: NHTM là công ty kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ tài chính

Đạo luật ngân hàng của Pháp (1941) cũng đã định nghĩa: “ NHTM là những

xí nghiệp hay cơ sở mà nghề nghiệp thường xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dưới hình thức ký thác, hoặc dưới các hình thức khác và sử dụng tài nguyên đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiết khấu, tín dụng và tài chính”

Ở Việt Nam, định nghĩa NHTM: NHTM là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền kí gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nhiệm vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán

Ngoài ra, theo Luật Tổ chức các tín dụng năm 2010:

“Ngân hàng là loại hình tổ chức tín dụng có thể được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật này Theo tính chất và mục tiêu hoạt động, các loại hình ngân hàng bao gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác xã”

“Ngân hàng thương mại: là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”

NHTM giống các tổ chức kinh doanh khác là hoạt động nhằm mục đích thu lợi nhuận nhưng là tổ chức kinh doanh đặc biệt vì đối tượng kinh doanh là tiền tệ trong đó hoạt động tín dụng (hoạt động cho vay) là hoạt động chủ yếu được thực hiện bằng cách thu hút vốn trong xã hội để cho vay nhằm mục tiêu lợi nhuận cao nhất và rủi ro thấp nhất

 Hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại:

Với NHTM hoạt động chủ yếu của ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền

tệ, hay cũng có thể nói rằng Ngân hàng đi vay để cho vay Cho vay (hay còn gọi là tín dụng) là hoạt động quan trọng của Ngân hàng, là hoạt động đem lại cho Ngân hàng một khoản lợi nhuận rất lớn, khoản mục cho vay chiếm 1 tỷ trọng lớn trong tài sản của Ngân hàng (70%) với quy mô như vậy cho vay ảnh hưởng đến nhiều chiến lước hoạt động của Ngân hàng như dự trữ, vay, đầu tư Để hiểu rõ hơn về hoạt động cho vay của NHTM trước hết ta phải tìm hiểu về khái niệm cho vay

Trong quy chế cho vay của Luật tổ chức tín dụng năm 2010 đối với khách hàng thì cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi

Hoạt động cho vay của Ngân hàng là tiền huy động được trong nền kinh tế, Ngân hàng dùng tiền đó để cho vay khoản tiền này là khoản nợ đối với cá nhân hoặc tổ chức nhận món tiền vay nhưng là tài sản có đối với Ngân hàng và nó mang lại thu nhập cho Ngân hàng Trong các hoạt động của Ngân hàng thì cho vay là hoạt động đóng vai trò quan trọng và nó mang lại lợi nhuận chủ yếu cho Ngân hàng, trang trải cho mọi hoạt động của Ngân hàng, cân đối giữa đầu vào và đầu ra hay có thể nói cho vay có vai trò rất quan trọng trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại

- Nguyên tắc cho vay:

Hoạt động cho vay của NHTM dựa trên các nguyên tắc cho vay chủ yếu sau:

· Sử dụng vốn vay đúng mục đích theo thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng: mục đích sử dụng tín dụng của khách hàng phải hợp pháp, không vi phạm pháp luật phù hợp với quy định của Ngân hàng nhà nước cũng như quy định riêng của Ngân hàng cấp tín dụng

· Hoàn trả nợ gốc và lãi đúng hạn đã thỏa thuận: đây là nguyên tắc quan trọng khi tiến hành cho vay trên cơ sở tạo lợi nhuận, do vậy chỉ khách hàng có khả năng trả nợ ngân hàng mới có thể cấp tín dụng Nếu khách hàng không có khả năng trả nợ, ngân hàng sẽ gặp phải rủi ro mất vốn

· Phải có phương án kinh doanh có hiệu quả trong tương lai

Thực chất nguyên tắc thứ ba này là sự phát triển của nguyên tắc thứ hai vì chỉ khi khách hàng có được phương án sản xuất kinh doanh tốt, có khả năng mang lại hiệu quả cao thì mới có nguồn trả nợ ngân hàng đầy đủ và đúng hạn Tuy nhiên, xác định hiệu quả của dự án đôi khi không chính xác do ảnh hưởng từ nền kinh tế thị trường, vì vậy để giảm thiểu rủi ro tín dụng của ngân hàng khi cho vay, ngân hàng có thể yêu cầu khách hàng có các tài sản đảm bảo như các khoản thế chấp, cầm cố Giá trị c của các tài sản đảm bảo phụ thuộc vào giá trị của các khoản tín dụng và mức độ rủi ro của dự án

- Phân loại cho vay:

 Mục đích sử dụng vốn vay:

- Cho vay bất động sản: Là loại cho vay liên quan đến việc mua sắm và xây dựng bất động sản nhà ở, đất đai, bất động sản trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại và dịch vụ

- Cho vay công nghiệp và thương mại: Là loại cho vay ngắn hạn để bổ sung vốn lưu động cho các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại và dịch vụ

- Cho vay nông nghiệp: Là loại cho vay để trang trải các chi phí sản xuất như phân bón, thuốc trừ sâu, giống cây trồng, thức ăn gia súc, lao động, nhiên liệu,

- Cho vay các định chế tài chính: Bao gồm cấp tín dụng cho các ngân hàng, công ty tài chính, công ty cho thuê tài chính, công ty bảo hiểm, quỹ tín dụng và các định chế tài chính khác

- Cho vay cá nhân: Là loại cho vay để đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng như mua sắm các vật dụng đắt tiền, và các khoản cho vay để trang trải các chi phí thông thường của đời sống thông qua phát hành thẻ tín dụng

- Cho thuê: Cho thuê của các định chế tài chính bao gồm hai loại cho thuê vận hành và cho thuê tài chính Tài sản cho thuê bao gồm bất động sản và động sản, trong đó chủ yếu là máy móc - thiết bị



- Cho vay ngắn hạn: Loại cho vay này có thời hạn đến 12 tháng và được sử dụng để bù đắp sự thiếu hụt vốn lưu động Của các doanh nghiệp và các nhu cầu chi tiêu ngắn hạn của cá nhân

- Cho vay trung hạn: Có thời hạn trên 12 tháng đến 5 năm chủ yếu được sử dụng để đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến hoặc đổi mới thiết bị, công nghệ,

mở rộng sản xuất kinh doanh, xây dựng các dự án mới, có quy mô nhỏ và thời gian thu hồi vốn nhanh Trong nông nghiệp, chủ yếu cho vay trung hạn để đầu tư vào các đối tượng sau: Máy cày, máy bơm nước, xây dựng các vườn cây công nghiệp như

cà phê, điều,

Bên cạnh đầu tư cho tài sản cố định, cho vay trung hạn còn là nguồn hình thành vốn lưu dộng thường xuyên của các doanh nghiệp dặc biệt là những doanh nghiệp mới thành lập

- Cho vay dài hạn: Là loại cho vay có thời hạn trên 5 năm và thời hạn tối đa

có thể lên đến 20-30 năm, một số trường hợp cá biệt cá thể lên đến 40 năm

Tín dụng dài hạn là loại tín dụng được cung cấp để đáp ứng các nhu cầu dài hạn như xây dựng nhà ở, các thiết bị, phương tiện vận tải có quy mô lớn, xây dựng các xí nghiệp mới

 Căn cứ theo phương thức hoàn trả:

- Cho vay có thời hạn: là loại vay có thỏa thuận thời hạn trả nợ cụ thể theo

hợp đồng Cho vay có thời hạn bao gồm các loại sau:

+ Cho vay chỉ có một kỳ hạn trả nợ cụ thể (cho vay phi trả góp)

+ Cho vay có nhiều kỳ hạn trả nợ cụ thể (cho vay trả góp)

+ Cho vay hoàn trả nợ nhiều lần nhưng không có kỳ hạn nợ cụ thể

- Cho vay không có thời hạn cụ thể: đối với các loại cho vay không có thời hạn thì ngân hàng có thể yêu cầu hoặc người đi vay tự nguyện trả nợ bất cứ lúc nào, nhưng phải báo trước một thời gian hợp lý, thời gian này có thể được thỏa thuận trong hợp đồng

 Căn cứ vào xuất xứ tín dụng:

- Cho vay trực tiếp: Ngân hàng cấp vốn trực tiếp cho người có nhu cầu, đồng

thời người đi vay trực tiếp hoàn trả nợ vay cho ngân hàng

- Cho vay gián tiếp: là khoản cho vay được thực hiện thông qua việc mua lại các khế ước hoặc chứng từ nợ đã phát sinh và còn trong thời hạn thanh toán

Các NHTM cho vay gián tiếp theo các loại sau:

+ Chiết khấu thương mại

+ Mua các phiếu bán hàng tiêu dùng và máy móc nông nghiệp trả góp

+ Nghiệp vụ thanh tín

1.2.5.2 Phân tích tài chính của doanh nghiệp trong cho vay của Ngân hàng thương mại

 Khái niệm phân tích tài chính của doanh nghiệp

Phân tích tài chính doanh nghiệp là một khâu quan trọng, không thể thiếu của ngân hàng khi xem xét cấp tín dụng cho khách hàng Có nhiều cách hiểu về phân tích tài chính doanh nghiệp, mỗi cách hiểu lại cho ta một khái niệm để nhận biết, cụ thể như sau:

“Phân tích tài chính bao gồm việc đánh giá các điều kiện tài chính của doanh nghiệp trong quá khứ, hiện tại và tương lai” (Quản trị tài chính căn bản – TS

Nguyễn Quang Thu, NXB Thống kê 2005) Như vậy theo khái niệm này, phân tích tài chính là cả một quá trình, đòi hỏi người phân tích phải theo dõi tình hình tài chính của doanh nghiệp trong một lượng thời gian thích hợp, tuy nhiên khái niệm này chưa cho ta thấy rõ nguồn thông tin cần phân tích được lấy từ đâu và mục tiêu của phân tích tài chính là gì

Theo quan điểm của TS Nguyễn Minh Kiều trong “Nghiệp vụ ngân hàng

thương mại” – NXB Thống kê 2005, “Phân tích tài chính doanh nghiệp là quá trình

sử dụng các báo cáo tài chính của doanh nghiệp để phân tích và đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp” Khái niệm này đã chỉ rõ nguồn thông tin cần phân tích

là các thông tin kế toán của doanh nghiệp, tuy nhiên trong thực tế, có thể dựa vào nhiều nguồn thông tin khác phục vụ cho quản lý để tiến hành phân tích tài chính doanh nghiệp

Một khái niệm khác được nêu trong giáo trình Tài chính doanh nghiệp (Chủ

sau: “Phân tích tài chính là sử dụng một tập hợp các khái niệm, phương pháp và các công cụ cho phép xử lý các thông tin kế toán và các thông tin khác về quản lý nhằm đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp, đánh giá rủi ro, mức độ và chất lượng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp đó” Khái niệm này có thể được

coi là khái niệm đầy đủ nhất về phân tích tài chính Tuy nhiên, với khuôn khổ của luận văn là tập trung vào phân tích tài chính dưới giác độ của ngân hàng thương mại, nên khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp có thể được hiểu như sau:

“Phân tích tài chính doanh nghiệp là việc thu thập, phân tích các thông tin kế toán

và thông tin khác về quản lý để đánh giá thực trạng và xu hướng tài chính, khả năng tiềm lực của doanh nghiệp nhằm mục đích đảm bảo an toàn vốn tín dụng”

Với sự phát triển của nền kinh tế, việc phân tích tài chính doanh nghiệp ngày càng được áp dụng rộng rãi và ngày càng hoàn thiện Đặc biệt, sự phát triển ngày càng mạnh mẽ của thị trường tài chính, trong đó có ngân hàng và các khách hàng quan trọng của nó là các doanh nghiệp đã tạo nhiều cơ hội để phân tích tài chính chứng tỏ tính hữu ích và cần thiết của mình

 Mục đích phân tích tài chính doanh nghiệp trong cho vay của Ngân hàng thương mại

Phân tích tài chính của doanh nghiệp không chỉ hữu ích đối với bản thân doanh nghiệp mà còn hữu ích đối với những đối tượng có liên quan như nhà đầu tư, nhà cung cấp, bạn hàng, chủ nợ Tình hình tài chính lành mạnh của doanh nghiệp

là cơ sở để các nhà đầu tư, đặc biệt ngân hàng có nên đầu tư vào doanh nghiệp Việc xem xét báo cáo tài chính có lành mạnh hay không đòi hỏi phải phân tích tài chính doanh nghiệp để có cái nhìn đúng đắn về thực trạng tài chính của doanh nghiệp, từ đó các đối tượng trên có thể đưa ra quyết định chính xác và mức độ tiếp cận và hợp tác doanh nghiệp

Để có quyết định cho vay, các NHTM phải xác định được mức độ vốn vay

và khả năng trả nợ của người vay vốn Điều này có ý nghĩa đặc biệt vì đóng vai trò

là người cho vay, việc doanh nghiệp vay vốn có hoàn trả lãi và gốc đúng hạn hay không rất quan trọng vì nó tác động trực tiếp đến thu nhập, vốn và hoạt động của

ngân hàng Việc hoàn trả gốc và lãi đúng hạn phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng tài chính của doanh nghiệp Những doanh nghiệp có năng lực sản xuất kinh doanh yếu kém, chất lượng hoạt động không ổn định, tài chính kém lành mạnh sẽ rất khó tiếp cận được với nguồn vốn của ngân hàng Những vấn đề này chỉ có được phát hiện thông qua việc phân tích tài chính của doanh nghiệp Do vậy, phân tích tài chính là bước quan trọng cần được thực hiện đầu tiên trong quy trình xét cấp tín dụng của NHTM nào Kết quả của quá trình phân tích này là cơ sở để NHTM đưa ra quyết định cấp tín dụng một cách đúng đắn

Phân tích tài chính doanh nghiệp là khâu vô cùng quan trọng trong quá trình cấp tín dụng của ngân hàng, và phải được thực hiện một cách xuyên suốt từ trước, trong và sau khi cho vay, nhằm đảm bảo an toàn và khả năng sinh lời cho khoản tín dụng của ngân hàng

 Thông tin được sử dụng trong phân tích tài chính doanh nghiệp

Trong phân tích tài chính doanh nghiệp, việc xác định và thu thập được nguồn thông tin cần thiết dùng cho phân tích có ý nghĩa rất quan trọng bởi toàn bộ những đánh giá của ngân hàng về doanh nghiệp đều dựa trên những thông tin này

Do vậy nguồn thông tin cần đầy đủ, đa dạng và chính xác Để có được thông tin cần thiết, ngân hàng có thể thu thập từ nhiều nguồn khác nhau, từ khách hàng, từ các phương tiện thông tin đại chúng và từ kho dữ liệu của ngân hàng, cụ thể như sau:

- Thông tin từ khách hàng cung cấp:

Thông tin do khách hàng cung cấp là nguồn thông tin đầu tiên mà ngân hàng

có thể có được Ngân hàng có được nguồn thông tin này từ quá trình tiếp xúc trực tiếp với khách hàng hay những thông tin do khách hàng cung cấp trong hồ sơ vay vốn Những thông tin về tài chính chủ yếu mà ngân hàng có được từ hồ sơ vay vốn của khách hàng gồm các báo cáo tài chính qua một số năm, các kế hoạch tài chính trong tương lai Ngoài ra thông tin khác cũng quan trọng không kém là phương án vay vốn của khách hàng với sự phản ánh chi tiết về sử dụng tiền vay và kế hoạch trả

nợ của khách hàng

Thông tin kế toán là thông tin cơ sở để phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp và được phản ánh khá đầy đủ trong các báo cáo tài chính, báo cáo tổng hợp nhất về tình hình tài sản, nguồn vốn chủ sở hữu và công nợ cũng như tình hình tài chính, kết quả kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp Các báo cáo tài chính được sử dụng chủ yếu trong phân tích tài chính doanh nghiệp là: Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả kinh doanh và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ

 Bảng cân đối kế toán

Bảng cân đối kế toán là một báo cáo tài chính mô tả tình trạng tài chính của một doanh nghiệp tại một thời điểm nhất định nào đó, thường là cuối tháng, cuối quý hoặc cuối năm Đây là một báo cáo tài chính có ý nghĩa rất quan trọng đối với mọi đối tượng có quan hệ sở hữu, quan hệ kinh doanh, quan hệ quản lý với doanh nghiệp Thông thường bảng cân đối kế toán được trình bày dưới dạng bảng cân đối

số dư các tài khoản kế toán: một bên phản ánh tài sản và một bên phản ánh vốn của doanh nghiệp

Bên tài sản của Bảng cân đối kế toán phản ánh giá trị của toàn bộ tài sản hiện

có đến thời điểm lập báo cáo thuộc quyền quản lý và sử dụng của doanh nghiệp: đó

là tài sản cố định, tài sản lưu động Bên vốn (nợ và vốn chủ sở hữu) phản ánh số vốn để hình thành các loại tài sản của doanh nghiệp đến thời điểm lập báo cáo: đó là vốn chủ sở hữu và các khoản nợ

Về mặt kinh tế bên tài sản phản ánh quy mô và kết cấu các loại tài sản, bên vốn phản ánh cơ cấu tài trợ, cơ cấu vốn cũng như khả năng độc lập về tài chính của doanh nghiệp

Kết cấu của Bảng cân đối kế toán thường ở dạng như sau:

 Báo cáo kết quả kinh doanh

Một thông tin không không kém phần quan trọng được sử dụng để phân tích tài chính doanh nghiệp là thông tin phản ánh trong Báo cáo kết quả kinh doanh Khác với Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả kinh doanh cho biết sự dịch chuyển của tiền trong quá trình sản xuất của doanh nghiệp và cho phép dự tính khả năng hoạt động của doanh nghiệp trong tương lai Báo cáo kết quả kinh doanh cũng giúp

nhà phân tích so sánh doanh thu với số tiền thực nhập quỹ khi bán hàng hoá, dịch vụ; so sánh tổng chi phí phát sinh với số tiền thực xuất quỹ để vận hành doanh nghiệp Trên cơ sở doanh thu và chi phí, có thể xác định được kết quả sản xuất – kinh doanh, lãi hay lỗ trong kỳ Như vậy Báo cáo kết quả kinh doanh phản ánh kết quả sản xuất kinh doanh, phản ánh tình hình tài chính của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định Nó cung cấp những thông tin tổng hợp về tình hình và kết quả sử dụng các tiềm năng về vốn, lao động, kỹ thuật và trình độ quản lý sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp

Những khoản mục chủ yếu được phản ánh trên Báo cáo kết quả kinh doanh bao gồm: doanh thu từ hoạt động kinh doanh, doanh thu từ hoạt động tài chính, doanh thu

từ hoạt động bất thường và các chi phí tương ứng với từng loại hoạt động đó

 Báo cáo lưu chuyển tiền tệ

Để đánh giá một doanh nghiệp có đảm bảo khả năng chi trả hay không, cần tìm hiểu Báo cáo lưu chuyển tiền tệ của doanh nghiệp.Báo cáo lưu chuyển tiền tệ thường được xác định cho thời gian ngắn hạn, thường là từng tháng Báo cáo lưu chuyển tiền tệ thường được lập theo hai phương pháp trực tiếp hoặc gián tiếp

Xác định hoặc dự báo dòng tiền thực nhập quỹ (thu ngân quỹ) bao gồm: dòng tiền nhập quỹ từ hoạt động kinh doanh (từ bán hàng hoá dịch vụ), dòng tiền thực nhập quỹ từ hoạt động đầu tư, tài chính, dòng tiền thực nhập quỹ từ hoạt động bất thường

Xác định hoặc dự báo dòng tiền thực xuất quỹ (chi ngân quỹ) bao gồm: dòng tiền xuất quỹ thực hiện sản xuất kinh doanh, dòng tiền xuất quỹ thực hiện hoạt động đầu tư tài chính, dòng tiền xuất quỹ thực hiện hoạt động bất thường

Trên cơ sở dòng tiền nhập quỹ và xuất quỹ, nhà phân tích thực hiện cân đối ngân quỹ với số dư ngân quỹ đầu kỳ để xác định số dư ngân quỹ cuối kỳ.Từ đó, có thể thiết lập mức ngân qũy dự phòng tối thiểu cho doanh nghiệp nhằm mục tiêu đảm bảo chi trả

Tóm lại, để phân tích tình hình tài chính của một doanh nghiệp, cán bộ phân tích tài chính doanh nghiệp cần phải đọc và hiểu được toàn bộ các con số, khoản mục trên các báo cáo tài chính và nhận biết được sự thay đổi trong từng con số, khoản mục đó Ngoài ra, cần phải sử dụng kết hợp các báo cáo tài chính với nhau trong quá trình phân tích để đem lại hiệu quả cao nhất

- Thông tin từ các phương tiện thông tin đại chúng:

Thông tin từ các phương tiện thông tin đại chúng là nguồn thông tin bổ sung cần thiết cho quá trình phân tích tài chính doanh nghiệp Thông tin này bao gồm các thông tin chung, thông tin về ngành kinh doanh hay các thông tin về pháp lý, kinh tế đối với doanh nghiệp

Thông tin chung là những thông tin về tình hình phát triển kinh tế, tiến bộ khoa học kỹ thuật, những thay đổi trong chính sách kinh tế (chính sách thuế, chính sách đầu tư…), những thông tin về các biến số kinh tế vĩ mô như lãi suất, tỷ giá,…, các thông tin thị trường, cơ hội kinh doanh… nhằm đánh giá cơ hội và khó khăn của doanh nghiệp ở hiện tại và tương lai Các thông tin về chỉ số giá cả, lạm phát cũng cần được sử dụng để đánh giá tốc độ tăng trưởng thực tế của doanh nghiệp

Thông tin về ngành kinh doanh: đây là thông tin cần thiết để đánh giá hiện trạng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp so với các doanh nghiệp cùng ngành và tiềm năng phát triển của doanh nghiệp trong tương lai Đó có thể là thông tin về vị trí, tầm quan trọng của ngành trong nền kinh tế, cơ cấu, sản phẩm của ngành, trình

độ công nghệ, quy mô của thị trường, khả năng cạnh tranh, tính độc quyền…

Thông tin về pháp lý, kinh tế đối với doanh nghiệp có thể hiểu là các thông tin mà doanh nghiệp báo cáo cho các cơ quan quản lý như: tình hình quản lý, kiểm toán, kế hoạch lợi nhuận, kế hoạch phân phối và sử dụng kết quả kinh doanh…

- Thông tin từ kho dữ liệu của ngân hàng:

Đây là nguồn thông tin đáng tin cậy vì hầu hết các thông tin này đã được sàng lọc ở mức độ nhất định Thông tin này bao gồm những thông tin về môi trường, lĩnh vực ngành nghề kinh doanh của doanh nghiệp, mức độ quan hệ giữa ngân hàng và doanh nghiệp, độ tín nhiệm của doanh nghiệp mà ngân hàng đã tích luỹ được trong quá trình giao dịch trước đó với khách hàng hoặc khách hàng tương

tự Nguồn thông tin này tuy đáng tin cậy để sử dụng nhưng chất lượng của nguồn thông tin này lại phụ thuộc rất nhiều vào quá trình lưu trữ và xử lý thông tin của ngân hàng

 Nội dung phân tích tài chính doanh nghiệp của Ngân hàng thương mại

Phân tích các khoản mục trong bảng cân đối kế toán doanh nghiệp thực chất

là đánh giá tài sản và nguồn vốn của doanh nghiệp, để:

+ Đánh giá tài sản:

Trong Bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp, phần tài sản phản ánh số dư giá trị tài sản tại một thời điểm Các thông tin về tài sản cho biết quy mô, chất lượng tài sản cũng như khả năng quản lý tài sản của doanh nghiệp Ngoài ra nó còn quyết định đến quy mô tài trợ cũng như khả năng thu hồi nợ của ngân hàng trong trường hợp xảy ra rủi ro nếu doanh nghiệp sử dụng tài sản để đảm bảo cho khoản vay Vì vậy, những thông tin về tài sản của doanh nghiệp khá quan trọng đối với quyết định cho vay của ngân hàng

Tiền và các tài sản tương đương tiền: là chỉ tiêu tổng hợp phản ánh toàn bộ

số tiền mặt có thể huy động ngay từ ngân quỹ của doanh nghiệp, bao gồm tiền mặt, tiền gửi ngân hàng và chứng khoán ngắn hạn có tính thanh khoản cao

Các khoản phải thu: thông tin về quy mô, thời gian và các nguồn trong khoản mục này rất quan trọng, cán bộ tín dụng cần kiểm tra danh sách toàn bộ các khoản phải thu để phân loại theo chất lượng, thời hạn của từng khoản để đánh giá chính xác giá trị của khoản mục này bằng việc loại trừ các khoản khó hoặc không có khả năng thu hồi hay đã bán lại cho bên thứ ba Các khoản tín dụng ngắn hạn như cho vay tài trợ vốn lưu động sẽ liên quan chặt chẽ tới tình hình ngân quỹ và các khoản phải thu của khách hàng, đặc biệt là kỳ hạn cho vay hoặc kỳ hạn trả tiền có thể tính toán dựa trên số ngày của vòng quay các khoản phải thu

Hàng tồn kho: là khoản mục khá quan trọng trong quá trình xem xét đánh giá tài sản của khách hàng Lượng hàng tồn kho nhiều hay ít cho biết mức độ sản xuất,

dự trữ và tiêu thụ của doanh nghiệp, từ đó có thể đánh giá được phần nào về doanh thu và chi phí tồn kho, hay nói cách khác là đánh giá được phần nào hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Tài sản cố định: tài sản cố định của doanh nghiệp bao gồm tài sản cố định hữu hình (đất đai, nhà xưởng, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải ) và tài sản cố định vô hình (uy tín, bằng phát minh sáng chế, nhãn hiệu thương mại, quyền sở

hữu…) Tài sản cố định được định giá trên cơ sở nguyên giá trừ đi giá trị khấu hao luỹ kế Cần quan tâm đến giá trị thị trường của tài sản, là mức giá mà tài sản có thể được bán ngay trên thị trường Việc so sánh giá trị thị trường với giá trị sổ sách của tài sản cho biết chất lượng và hiện trạng của tài sản, phục vụ cho hoạt động tài trợ trung dài hạn của ngân hàng

sử dụng để thực hiện các nghĩa vụ trả nợ của mình…

Các khoản vay ngắn hạn: chủ yếu là nợ ngân hàng Cán bộ tín dụng cần phải tìm hiểu về những mối quan hệ tín dụng của doanh nghiệp Muốn làm được điều này cán bộ tín dụng cần có danh sách về các giấy nhận nợ của doanh nghiệp (hợp đồng vay vốn) ghi rõ số tiền vay từng chủ nợ và tài sản nào của doanh nghiệp đã được dùng làm tài sản đảm bảo

Ngoài những khoản mục trên, cán bộ tín dụng cũng cần xem xét tình hình thực hiện nghĩa vụ của doanh nghiệp với cán bộ công nhân viên, các khoản thuế phải nộp ngân sách… để có được những đánh giá xác thực hơn về tình hình công nợ của doanh nghiệp

Nợ dài hạn: là những khoản nợ có thời gian thanh toán trên một năm gồm vay dài hạn, nợ dài hạn, phát hành trái phiếu Nợ dài hạn luôn gắn với việc đầu tư mua sắm tài sản cố định của doanh nghiệp

Vốn chủ sở hữu: vốn chủ sở hữu được thể hiện dưới hình thức vốn góp ban đầu, lợi nhuận để lại, các quỹ của doanh nghiệp… Xem xét vốn chủ sở hữu giúp cán

bộ tín dụng đánh giá được mức độ đầu tư, khả năng tự chủ về mặt tài chính của doanh nghiệp Về lý thuyết vốn chủ sở hữu là một khoản đảm bảo để chống lại những tổn thất tiềm năng đối với người cho vay Trong trường hợpcác điều kiện tương đương nhau, rõ ràng một doanh nghiệp có vốn chủ sở hữu lớn hơn sẽ có cơ hội cao hơn để tiếp cận với khoản tín dụng của ngân hàng

- Phân tích báo cáo lưu chuyển tiền tệ

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ thể hiện lưu lượng tiền tệ vào, ra của doanh nghiệp trong một chu kỳ kinh doanh Kết quả phân tích báo cáo lưu chuyển tiền tệ

sẽ xác định được lượng tiền do các hoạt động kinh doanh mang lại trong kỳ và dự đoán các dòng tiền trong tương lai, đánh giá khả năng thanh toán nợ vay và khả năng trả lãi cổ phần bằng tiền, chỉ ra mối lien hệ giữa lãi lỗ ròng và việc thay đổi tiền của doanh nghiệp

Bản chất của sự vận động như sau:

+ Nguồn thu tăng do giảm tài sản này hay tăng nợ phải trả và vốn chủ sở hữu + Nguồn chi tăng do tăng tài sản, trả các khoản nợ đến hạn cho đồng sở hữu vốn + Tiền mặt đầu kỳ + tiền phát sinh trong kỳ = tiền mặt cuối kỳ

Sự vận động của dòng tiền thể hiện qua ba hoạt động:

+ Dòng tiền từ hoạt động SXKD: là hoạt động chủ yếu của DN Dòng tiền này>= 0 do: Doanh thu tăng, bán chịu ít, tốc độ tăng doanh thu bằng tiền lớn hơn tốc độ tăng sản phẩm được sản xuất ra, tăng phải thu kì trước Đây là dấu hiệu sản xuất kinh doanh ổn định, phát triển Dòng tiền < 0 do nguyên nhân ngược lại

+ Dòng tiền từ hoạt động đầu tư: Dòng tiền này >0 do thu lãi đầu tư, thu tiền bán TSCĐ, thu hồi đầu tư không có hiệu quả, tăng vốn chủ sở hữu, tìm nguồn hoạt động từ bên ngoài Dòng tiền này< 0 do: DN mới đầu tư vào tài sản hay đầu tư ra

ngoài DN, cán bộ tín dụng phải xem xét nguồn vốn để đầu tư, nếu không phải là vốn chủ sở hữu hay vốn dài hạn thì chứng tỏ DN đã đầu tư bằng nguồn vốn ngắn hạn như vậy tiềm ẩn rủi ro tín dụng

+ Dòng tiền từ hoạt động tài chính: Dòng tiền này liên quan tới vốn chủ sở hữu, vay vốn, nhận vốn liên doanh, phát hành cổ phiếu Dòng tiền nay =< 0 do trả lãi, chủ sở hữu rút vốn, trường hợp > 0 tăng vay vốn, góp thêm vốn

- Phân tích các chỉ số tài chính

Phân tích các chỉ số tài chính cho nhà phân tích cái nhìn rõ hơn về tình hình tài chính của doanh nghiệp bởi nó đưa ra các yếu tố định lượng một cách cụ thể thông qua việc tính toán và phân tích những tỷ số khác nhau sử dụng những số liệu

từ các báo cáo tài chính, từ đó giúp nhà phân tích đánh giá được điểm mạnh, điểm yếu của doanh nghiệp Nhà phân tích (cán bộ tín dụng) cần tìm ra được các mối lien hệ giữa các tỷ số tính toán được để có thể đưa ra những kết luận chính xác về tình hình tài chính của doanh nghiệp Muốn vậy, cần nhìn nhận, đánh giá những tỷ

số này một cách toàn diện Các chỉ số tài chính được phân thành bốn nhóm chính gồm: các chỉ số về khả năng thanh toán, các chỉ số về khả năng cân đối vốn, các chỉ

số về khả năng hoạt động và các chỉ số về khả năng sinh lời

 Nhóm chỉ số về khả năng thanh toán: giúp cán bộ tín dụng đánh giá được khả năng thanh toán (tính lỏng) của doanh nghiệp Các chỉ tiêu này sẽ đo lường khả năng chuyển đổi các loại tài sản lưu động và đầu tư ngắn hạn thành tiền để thanh toán các khoản nợ ngắn hạn Nhu cầu tiền mặt hoàn toàn phụ thuộc vào điều kiện, lĩnh vực và đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của từng doanh nghiệp, khó có thể đưa ra mức chung cho tất cả các loại hình doanh nghiệp Nhìn chung các tỷ số này càng cao thì khả năng thanh toán của doanh nghiệp càng tốt (tuy nhiên nên ở mức vừa phải để đảm bảo hiệu quả sinh lợi) Thực tế cho thấy nếu tỷ số này quá cao hoặc quá thấp (dự trữ tiền mặt quá nhiều hoặc quá mỏng so với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp) đều không tốt vì sẽ gây ứ đọng vốn hoặc thiếu tiền để thanh toán Thường các chỉ số về khả năng thanh toán được chia làm ba loại như sau:

Khả năng thanh toán hiện

và đầu tư ngắn hạn với nợ ngắn hạn về mặt tuyệt đối Nếu hai doanh nghiệp có cùng

tỷ số về khả năng thanh toán hiện hành thì để so sánh được khả năng thanh toán thực tế, ngân hàng phải kết hợp với chỉ tiêu vốn lưu động ròng

Vốn lưu động ròng = TSLĐ và đầu tư ngắn hạn - Nợ ngắn hạn

Đây là bộ phận tài sản ngắn hạn được tài trợ bởi nguồn vốn dài hạn.Vốn lưu động ròng có ý nghĩa là bộ phận tài sản ngắn hạn có khả năng chuyển đổi thành tiền cao được tài trợ từ nguồn dài hạn và không bị sức ép thanh toán.Như vậy trong trường hợp này, doanh nghiệp nào có vốn lưu động ròng lớn hơn sẽ có khả năng thanh toán thực tế cao hơn

Đây là chỉ tiêu phản ánh khả năng thanh toán nợ ngắn hạn bằng các tài sản

có thể nhanh chóng chuyển đổi thành tiền, không phụ thuộc vào việc bán hàng hoá

dự trữ.Trong toàn bộ phần tài sản ngắn hạn thì hàng tồn kho là khoản mục có tính thanh khoản kém nhất và khi bán dễ bị thua lỗ nhất nên không được đưa vào trong

tỷ số này

Chỉ tiêu này phản ánh cứ một đồng nợ đến hạn được thanh toán bằng bao nhiêu tiền mặt tại quỹ Chỉ tiêu này nên được duy trì ở một mức độ hợp lý bởi nếu chỉ tiêu này quá cao sẽ phản ánh việc dự trữ tiền mặt tại quỹ của doanh nghiệp là dư

Khả năng thanh toán tức thời =

Nợ ngắn hạn Tiền và các khoản tương đương tiền

thừa, nếu chỉ tiêu này quá thấp phản ánh nguy cơ phá sản do không đáp ứng được khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn của doanh nghiệp

Như vậy, thông qua việc phân tích và đánh giá các chỉ số về khả năng thanh toán, ngân hàng có thể bước đầu đánh giá được thực trạng tài chính của doanh nghiệp và qua đó biết được phần nào về xu hướng phát triển của doanh nghiệp Nếu tình hình tài chính tốt, doanh nghiệp sẽ ít công nợ, khả năng thanh toán được đảm bảo, do vậy sẽ ít đi chiếm dụng vốn Điều này tạo điều kiện cho doanh nghiệp chủ động về vốn, đảm bảo quá trình sản xuất kinh doanh thuận lợi; ngược lại, chỉ số khả năng thanh toán thấp, doanh nghiệp gặp khó khăn trong thanh toán dẫn đến tình trạng nợ nần dây dưa, ảnh hưởng đến sản xuất và có khả năng phá sản

 Nhóm chỉ số về khả năng cân đối vốn: nhóm chỉ số này dùng để đo lường phần vốn góp của các chủ sở hữu doanh nghiệp so với phần tài trợ của các chủ nợ đối với doanh nghiệp, do vậy có ý nghĩa quan trọng trong phân tích tài chính Các tỷ

số phản ánh khả năng cân đối vốn của doanh nghiệp bao gồm:

Chỉ tiêu này phản ánh có bao nhiêu phần trăm tài sản được tài trợ bởi nguồn

nợ vay Nếu doanh nghiệp làm ăn hiệu quả, việc sử dụng nợ có tác dụng đòn bẩy tài chính, ngược lại nó có thể làm gia tăng thua lỗ Thông thường, đối với ngân hàng, một doanh nghiệp có cơ cấu vốn an toàn khi hệ số này bằng 0,5 vì như vậy có ít nhất một nửa tài sản của doanh nghiệp được hình thành từ vốn chủ sở hữu Tuy nhiên nên xem xét tỷ số này tuỳ vào ngành nghề hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp và mối tương quan với các tỷ số khác

Chỉ tiêu này phản ánh cơ cấu vốn của doanh nghiệp.Chỉ tiêu này càng thấp càng cho thấy khả năng độc lập về tài chính của doanh nghiệp trong việc mua sắm,

Tỷ số nợ trên tổng tài sản (hệ số nợ) =

Tổng nợ Tổng tài sản

Nợ dài hạn

=

Tỷ số nợ dài hạn

Vốn chủ sỡ hữu

đầu tư vào các tài sản dài hạn.Nếu chỉ tiêu này quá lớn hàm chứa khả năng bị phá sản khi các khoản nợ dài hạn đến hạn thanh toán

Tỷ số này phản ánh mức độ độc lập về mặt tài chính của doanh nghiệp Thông thường, các doanh nghiệp hoạt động chủ yếu bằng các nguồn vốn như: vốn chủ sở hữu, vốn vay và vốn tín dụng thương mại Như vậy chỉ tiêu này đánh giá mức độ tự đảm nhiệm vốn trong hoạt động doanh nghiệp Do đó tỷ số này càng cao, doanh nghiệp càng được đánh giá cao

Tỷ số này cho biết một đồng chi phí trả lãi được tài trợ bởi bao nhiêu đồng lợi nhuận trước thuế và lãi vay.Tỷ số này càng lớn càng cho thấy khả năng sử dụng

nợ vay hiệu quả

 Nhóm chỉ số về khả năng hoạt động: khả năng hoạt động của doanh nghiệp được đánh giá thông qua hiệu quả kinh doanh, cái phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực sẵn có của doanh nghiệp về lao động, vốn, vật tư để đạt kết quả cao nhất với chi phí thấp nhất Nhóm chỉ số về khả năng hoạt động được sử dụng để đánh giá hiệu quả sử dụng tài sản của doanh nghiệp, bao gồm các tỷ số sau:

Đây là chỉ tiêu quan trọng được các nhà quản trị cũng như các nhà đầu tư và chủ nợ quan tâm bởi chỉ tiêu này đo lường khả năng tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp, cho biết bình quân một đơn vị sản phẩm hàng hoá dự trữ tham gia vào quá trình kinh doanh thì thu được bao nhiêu đồng giá vốn Hệ số này càng cao càng phản ánh hoạt động kinh doanh tốt và ngược lại có nghĩa là có sự bất hợp lý trong khâu dự trữ, sản xuất làm hàng hoá kém chất lượng hay khâu tiêu thụ gặp yếu kém

Vòng quay hàng tồn kho = Giá vốn hàng bán

Hàng tồn kho bình quân

Vòng quay vốn lưu động = Doanh thu thuần

Tài sản lưu động Khả năng thanh toán lãi vay = Lãi vay trước thuế và lãi vay hữu hạn

Chi phí trả lãi

Chỉ tiêu này cho biết trong kỳ kinh doanh vốn lưu động được quay bao nhiêu vòng.Số vòng quay càng lớn, hiệu quả sử dụng vốn lưu động càng cao và ngược lại

Kỳ thu tiền bình quân được sử dụng để đánh giá khả năng thu tiền trong thanh toán trên cơ sở các khoản phải thu và doanh thu bình quân một ngày Nếu kỳ thu tiền bình quân cao chứng tỏ doanh nghiệp bị ứ đọng vốn ở các khoản phải thu hoặc doanh thu bình quân một ngày nhỏ do hàng hoá không tiêu thụ được Nếu tỷ

số này thấp chứng tỏ khả năng thu hồi vốn nhanh

Chỉ tiêu này cho biết bình quân một đồng tài sản cố định tham gia vào quá trình kinh doanh tạo ra được bao nhiêu đồng doanh thu thuần Doanh nghiệp cần chú ý đến chỉ tiêu này để đánh giá mức độ cần thiết cho việc đầu tư vào tài sản cố định có tạo ra doanh thu lớn hay không để có hướng nâng cấp hay mua sắm mới

Chỉ tiêu này còn được gọi là vòng quay tổng tài sản, cho biết một đồng tài sản đem lại bao nhiêu đồng doanh thu Nhìn vào chỉ tiêu này, các đối tượng quan tâm có thể thấy tổng quát về năng lực hoạt động của doanh nghiệp từ đó hỗ trợ cho việc ra quyết định

 Nhóm chỉ số về khả năng sinh lời: khi phân tích tài chính doanh nghiệp, việc đánh giá khả năng sinh lời của doanh nghiệp là rất quan trọng Khả năng sinh lời của công ty quyết định đến việc sống còn của công ty và liên quan trực tiếp đến khả năng trả nợ của công ty Tuy nhiên, đánh giá khả năng sinh lời không chỉ căn cứ

Kỳ thu tiền bình quân = Các khoản phải thu

Doanh thu bình quân

Hiệu suất sử dụng tài sản cố định =

Doanh thu thuần Tài sản cố định

Hiệu suất sử dụng tổng tài sản =

Doanh thu thuần Tổng tài sản

mà bỏ qua các yếu tố khác như tổng tài sản dùng để đầu tư, mức lợi nhuận trên tổng doanh thu thì con số doanh lợi cao chưa phản ánh được đầy đủ chất lượng của lợi nhuận Do vậy cần đánh giá khả năng sinh lời thông qua một nhóm các chỉ số, được đánh giá là nhóm tỷ số trọng yếu trong phân tích tài chính doanh nghiệp, là những chỉ tiêu tổng hợp nhất về tình hình sản xuất kinh doanh, tình hình tài chính của doanh nghiệp, bao gồm các tỷ số sau:

Chỉ tiêu này phản ánh trong một đồng doanh thu thu về có bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế Tỷ số này càng lớn, chứng tỏ khả năng sinh lợi của vốn càng cao

và hiệu quả kinh doanh càng lớn Tuy nhiên tỷ số này lớn chỉ tốt khi việc tăng lợi nhuận là do giảm chi phí sản xuất, nếu tỷ số này tăng lên là do doanh nghiệp tănggiá bán tại giai đoạn phân tích thì sẽ không tốt vì trực tiếp gây ra nguy cơ sụt giảm lợi nhuận trong tương lai

ROA cho biết mức sinh lợi trên một đồng vốn đầu tư, phản ánh một đồng đầu tư vào tài sản của doanh nghiệp tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế Tỷ số ROA cao hay thấp phụ thuộc rất nhiều vào loại hình kinh doanh của doanh nghiệp Chỉ tiêu này ổn định và có xu hướng tăng cho thấy tình hình kinh doanh của doanh nghiệp trong kỳ đánh giá càng tốt và ngược lại Tuy nhiên, khi đánh giá cần xem xét

so sánh với các kỳ trước đó và với mặt bằng chung của ngành

Chỉ tiêu này phản ánh khả năng sinh lời của vốn chủ sở hữu, phản ánh cứ một đồng vốn chủ sở hữu thì đem lại bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế Việc tăng mức ROE là một mục tiêu quan trọng nhất trong hoạt động quản lý tài chính doanh

Hệ số sinh lời của tài sản (ROA) =

Tổng tài sản Lợi nhuận sau thuế

Hệ số sinh lời của vốn chủ sơ hữu (ROE) =

Vốn chủ sở hữu Lợi nhuận sau thuế

Tỷ suất sinh lời trên doanh thu =

Lợi nhuận sau thuế Doanh thu