Đảng bộ huyện cát hải lãnh đạo xây dựng lực lượng và tiến hành kháng chiến chống thực dân pháp (1946 1955)

LẢNH ĐẠO PHÁT TRIỂN L ự c LƯỢNG VÀ TIẾN HÀNH CHIÉN TRANH NHÂN DÂN, ĐƯA KHÁNG CHIÉN ĐÉN THÁNG LỢI HOÀN TOÀN 1951-1955...

Đ Ạ I HỌC Q UÓ C G IA H À N Ộ ITRUNG TÂM ĐÀO TẠO BÔI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

i f "k "k

PHẠM THỊ THU

ĐÃNG B ộ HUYỆN CÁT HẢI LÃNH ĐẠO XÂY DựNG Lực LƯỢNG VÀ TIẾN HÀNH KHÁNG CHIÊN CHÓNG THựC DÂN PHÁP (1946 - 1955)

LUẬN VẢN THẠC SỸ LỊCH SỪ

N gười hướng dẫn khoa học: PGS.TS Vũ Quang Hiển

Hà Nội, Năm 2008

M Ở Đ Ầ U 1

C h ư ơ n g 1 LẢNH ĐẠO XÂY D ựN G L ự c LƯỢNG VÀ TIÉN HÀNH KHÁNG CHIÉN TRONG G IAI ĐOẠN 1946-1950 6

1.1 Đ iều k iện tự n h iên , x ã hội c ủ a h u y ện C á t H ả i 6

1.2 L ãn h đ ạo b ả o vệ c h ín h q u y ền và ch u ẩn bị ch o c u ộ c k h á n g ch iến giai đ o ạn 1945 - 1 9 4 6 11

1.3 L ãnh đạo xây d ự n g lực lư ợ n g v à triể n k h ai cu ộ c k h á n g c h iến to àn dân, toàn d iện giai đ o ạ n 1 9 4 6 -1 9 5 0 17

C h ư ơ n g 2 LẢNH ĐẠO PHÁT TRIỂN L ự c LƯỢNG VÀ TIẾN HÀNH CHIÉN TRANH NHÂN DÂN, ĐƯA KHÁNG CHIÉN ĐÉN THÁNG LỢI HOÀN TOÀN (1951-1955) 37

2.1 N h ừ n g ch ủ trư ơ n g m ới c ủ a T ru n g ư ơ n g Đ ản g v à T ỉn h uỷ Q u ản g Y ê n 37

2 2 P h á t triển c h iế n tra n h d u k ích lên đỉn h c a o (1951 -1 9 5 3 ) 44

2.3 L ãnh đ ạo đ ẩ y m ạn h c u ộ c k h á n g ch iến đ ến th ắ n g lợi h o àn to àn giai đo ạn 1953- 1 9 5 5 53

C h ư ơ n g 3 M ỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM LỊCH s ử 63

3.1 Đ ặc đ iể m v ề sự lãn h đ ạo c u ộ c k h á n g c h iế n c ủ a Đ ả n g b ộ C á t H ả i 63

3.2 M ộ t số k in h n g h iệ m lịch s ử 70

K Ế T L U Ậ N 82

T À I L I Ệ U T H A M K H Ả O 84

MỤC LỤC

Đ ặ c b iệ t h ơ n , C á t H ải c ò n là m ộ t m iề n đ ấ t n ổ i d a n h b ở i tru y ề n th ố n g lịch s ử lâu đ ờ i c ũ n g n h ư tru y ề n th ố n g c á c h m ạ n g o a n h liệ t “ H à S en an h d ũ n g ,

k h ó k h ă n g ian kh ổ , từ n g b ư ớ c x â y d ự n g v à p h á t triể n lực lư ợ n g về m ọi m ặt, tiến h à n h m ộ t cu ộ c c h iế n tra n h d u k ích rộ n g lớn.

C h iế n tran h n h â n d ân , c h iế n tra n h d u k íc h ở m ộ t h u y ệ n đ ả o cách x a đ ất liền k h á c hẳn với c u ộ c c h iế n tra n h ở n h ữ n g v ù n g đ ồ n g b ằ n g h a y v ù n g tru n g

d u , m iề n n ú i V ì v ậ y m à n ó m a n g n h ữ n g sắc th ái riê n g , đ ặ c đ iểm riê n g b iệ t đê lại n h iề u k in h n g h iệ m lịc h sử c ó th ể v ậ n d ụ n g tr o n g sự n g h iệ p xây d ự n g và

b ả o v ệ đ ấ t n ư ớ c n g à y n a y , n h ấ t là tro n g v iệ c x â y d ự n g th ế p h ò n g th ủ ở các

v ù n g b iê n c ư ơ n g c ủ a T ổ q u ố c nói c h u n g v à h u y ệ n đ ả o nói riên g

Vì th ế , c h ú n g tô i c h ọ n đ ề tài: Đảng bộ huyện Cát H ải lãnh đạo xây dựng lực lượng và tiến hành kháng chiến chống thực dân Pháp (1946 - 1955) làm lu ận v ăn th ạc s ĩ k h o a h ọ c lịch sử, c h u y ê n n g àn h L ịc h sử Đ ản g c ộ n g sản V iệ t N a m

2 T ình hình nghiên cứu vấn đề

Đ ả n g b ộ h u y ệ n C á t H ải lã n h đ ạ o n h â n d â n tiế n h àn h cu ộ c k h á n g c h iế n

c h ố n g P h á p là m ộ t v ấn đ ề có ý n g h ĩa tầ m q u a n trọ n g n h ằm k h ơ i d ậy lại m ộ t

th ờ i k ỳ đ ấ u tran h h à o h ù n g c ủ a m ộ t h u y ệ n đ ả o n ó i riê n g v à c ủ a n h â n dân

th à n h p h ố H ả i P h ò n g n ó i c h u n g C ó liên q u a n đ ế n đ ề tài n ày , có m ộ t số cô n g trìn h n g h iê n c ứ u n h ư sau:

L ịc h s ứ C ô n g a n N h â n d â n tin h Q u ả n g N inh, 1 9 4 5 - ¡955, C ô n g a n tin h Q u a n ạ N in h x u ấ t bàn th á n g 8 /1 9 9 5

L ịc h s ử Đảng bộ tin h Q u ả n g N inh, tậ p 2 (1 9 4 5 -1 9 5 5 ), Ban T u yên g iả o tìn h ủ y Q u ả n g N in h x u ấ t b ả n n ă m 2001.

B á o c ả o th à n h tíc h cá c lự c lư ợ n g d â n q u â n h u y ệ n C á t H ải, H ả i P h ò n g

1983, lư u tr ữ tạ i h u y ệ n C á t H ải.

T ậ p tà i liệ u v iế t v ề tru y ề n th o n g c á c h m ạ n g h u y ệ n C át H ả i in n ă m

1986, lư u tr ữ tạ i ủ y b a n N h â n d â n h u y ệ n C á t H ả i

C á c c ô n g trìn h n g h iê n cứ u trên k h ô n g n h ữ n g là n g u ồ n tài liệu th am

k h ảo tố t m à c ò n gợ i m ở c h o c h ú n g tôi n h iề u v ấn đ ề th u ộ c v ề lý lu ận v à th ự c

tiễn T u y n h iê n , n h ữ n g c ô n g trìn h đó m ới chỉ d ừ n g lại ở v iệc khái q u á t p h o n g

trào đ ấ u tra n h c ủ a n h ân d â n C á t H ải tro n g q u á trìn h k h á n g chiến c h ố n g th ự c

d ân P h á p m à c h ư a đề c ậ p sâu đ ế n sự lãnh đ ạ o c ủ a Đ ả n g bộ C át H ải q u á trìn h xây d ự n g lực lư ợ n g , v à tiế n h à n h ch iế n tra n h d u k ích ở đ ịa ph ư ơ n g

3 M ục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

- L à m s á n g tỏ v ai trò c ủ a Đ ản g b ộ C á t H ải tr o n g v iệ c lãnh đ ạ o n h ân

d â n x ây d ự n g lực lư ợ n g v à tiế n h àn h k h á n g c h iế n c h ố n g P h á p

- L à m rõ c u ộ c k h á n g c h iế n anh d ũ n g c ủ a n h ân d â n C á t Hải

4 Đ ối tượng và phạm v i nghiên cứu

4.1 Đối tượng

- N h ữ n g c h ủ trư ơ n g , b iện p h áp củ a Đ ả n g b ộ C á t H ải tro n g cuộc k h á n g

ch iến c h ố n g P h áp

- C ác h o ạ t đ ộ n g c ủ a tổ c h ứ c c h ín h q u y ề n , đ o à n th ể q u ầ n c h ú n g và n h ân

d â n C át H ải tro n g c u ộ c k h á n g ch iến c h ố n g P h á p

- N h ữ n g k in h n g h iệ m lịch sử c ủ a Đ ả n g b ộ C á t H ải từ th ự c tiễn lãnh đ ạo cuộc k h á n g c h iế n ở đ ịa p h ư ơ n g

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- N h ữ n g đ iề u k iệ n đ ịa lý tự n h iê n , c ư d ân , tru y ề n th ố n g đấu tranh củ a

n hân d ân C á t H ải c ó ản h h ư ở n g đ ế n sự lã n h đ ạ o c ủ a Đ ả n g b ộ v à p h o n g trà o

k h án g ch iế n ở đ ịa p h ư ơ n g

- Đ ư ờ n g lối, ch ủ trư ơ n g c ủ a Đ ản g , C h ín h p h ủ , T ỉn h ủy Q u ả n g Y ên m à

Đ ản g bộ C á t H ải c ó trá c h n h iệ m q u á n triệ t v à v ậ n d ụ n g

- N h ữ n g âm m ư u , th ủ đ o ạ n củ a đ ịc h tr o n g q u á trìn h x âm lư ợ c và th ố n g trị n h ân d â n C á t H ải

p h áp p h ân tích th ự c tiễ n đ ể tái h iệ n lại q u á tr ìn h lịc h sử tro n g m ố i liên hệ p h ổ

b iến với c u ộ c k h á n g c h iế n c ủ a n h ân d ân tr o n g tỉn h Q u ả n g Y ên v à cả n ư ớc

Đ ặc biệt, lu ận v ăn cò n sử d ụ n g q u an đ iểm c ủ a Đ ả n g v à c h ủ tịc h H ồ C h í M in h

n h ằm làm rõ s ự th ậ t v à đ á n h g iá đ ú n g s ự th ậ t lịch sử

5.2 Phu ong pháp nghiên cứu

L u ậ n v ă n đ ư ợ c th ự c h iệ n ch ù y ế u b à n g p h ư ơ n g p h á p lịc h sử n h ằ m

k h ô i p h ụ c v à tr ìn h b ày c ó h ệ th ố n g sự k iệ n lịc h sử , g iả i th íc h , đ á n h g iá các

sự k iệ n đó

N g o à i ra, lu ận v ă n cò n sử d ụ n g p h ư ơ n g p h á p lo g ic n h ằ m tổ n g h ợ p khái

q u á t n h ữ n g v ấn đ ề m a n g tín h lý luận củ a c h iế n tra n h n h ân d ân V iệt N am đ ư ợ c

b iể u h iện cụ th ể ở C á t H ải

5.3 Nguồn tài liệu

- C ác N g h ị q u y ế t, v ăn k iện Đ ản g , N g h ị q u y ế t c ủ a tỉn h ủy Q u ả n g Y ên

- C ác tá c p h ẩ m c ủ a c h ủ tịch H ồ C h í M in h , c á c bài v iế t cùa các đ ồ n g chí lãn h đ ạo c ủ a Đ ả n g v à N h à n ư ớ c tro n g c u ộ c k h á n g c h iế n c h ố n g P háp

- C á c tài liệu lưu trữ tại đ ịa p h ư ơ n g

- C ác sá c h đ ã x u ấ t b ả n ở T ru n g ư ơ n g v à đ ịa p h ư ơ n g có liên q u an đến

c u ộ c k h á n g ch iế n c h ố n g P h áp ở C á t H ải

- C ác bài v iế t đ ă n g trên các tạ p ch í

- T ài liệu k h a i th á c từ th ự c tiễn q u a n h â n c h ứ n g lịch sử, các b áo cáo

6 K ết cấu của luận văn

N g o à i p h ầ n m ở đ ầ u , k ế t lu ận , d an h m ụ c tài liệu th a m k h ảo , luận văn

Chương 1.

L Ả N H Đ Ạ O X Â Y D Ự ÌSG Lực L Ư Ợ N G V À

T I É N H À N H K H Á N G C H I Ế N T R O N G G I A I Đ O Ạ N 1 9 4 6 -1 9 5 0

1.1 Điều kiện tự nhiên, xã hội của huyện C át Hải

H u y ệ n đ ảo C á t H ải b a o g ồ m đ ảo C á t B à v à đ ả o C á t H ải, n ằm p h ía Đ ô n g

B ắc th à n h p h ổ H ải P h ò n g Đ ảo C á t H ải là đ ả o c á t b ồ i n ằm g iữ a hai cử a sô n g

B ạ c h Đ ằ n g v à N a m T riệ u , trê n đ ảo có m ộ t th ị trấ n v à 4 xã Đ ảo C át B à là

H u y ệ n C á t H ải p h ía T â y b ắc g iá p h u y ệ n Y ê n H ư n g , Q u ả n g N in h b ằ n g

d ò n g s ô n g P h ư ơ n g nối liề n Q u ả n g N in h v à H ải P h ò n g P h ía Đ ô n g B ắc ỉà

V ịn h H ạ L o n g B a m ặ t c ủ a C á t H ải là b iển đ ô n g b ao la b ốn m ù a s ó n g gió,

h à n g tră m n g ọ n hải đ ă n g to ả sá n g đ êm đ êm d ẫ n đ ư ờ n g c h o tà u th u y ề n ra vào

c ả n g H ải P h ò n g T ổ n g d iệ n tíc h c ủ a H u y ệ n đ ả o là 3 45 k m 2, k ể c ả rừ n g n g ập

m ặn Đ ả o C á t H ải c ó đ ặc th ù riê n g là bãi c á t bồi dễ bị x âm th ự c b iến d ạ n g trư ớ c só n g g ió th u ỷ triều 3 6 6 h ò n đ ảo đ á n h ô lên từ b iển h ợ p th à n h q u ần đảo

C á t B à n ằm tro n g q u ầ n th ể “ V ịn h H ạ L o n g ” k ỳ q u a n củ a th ế g iớ i C á t B à là

đ ả o lớ n n h ấ t tro n g số c ác đ ả o th u ộ c V ịn h B ắ c B ộ B ởi c ấ u tạ o n ú i đ á v ô i nên

C á t B à n h ư đ ư ợ c th iê n n h iê n tạ o ra đ ầ y d á n g v ẻ k ỳ v ĩ P hủ trê n đ ịa h ìn h hiểm trở là c ả m ộ t th ả m th ự c v ậ t đ a d ạ n g v à p h o n g p h ú đ ầy h ấ p d ẫn V ư ờ n q u ố c

g ia C á t B à đ ư ợ c c o i n h ư m ộ t b ả o tà n g th iê n n h iê n lư u g iữ n g u ồ n g e n c ủ a m ộ t

sổ lo ài th ả o m ộ c q u ý h iểm K h ô n g n h ữ n g p h o n g p h ú về th ả o m ộ c m à C á t B à

cò n là m ô i trư ờ n g b ảo tồ n n h iề u loài đ ộ n g v ậ t q u ý h iếm , có tro n g d a n h m ục

sá c h đ ỏ c ủ a th ế g iớ i H à n g tră m d á n g n ú i ly kỳ v ớ i n h ữ n g h a n g đ ộ n g đầy

h u y ề n bí N h iề u v ịn h b iể n n ằ m sâu tro n g lò n g đ ả o v ớ i n h ữ n g d ải c á t n h ỏ m ịn

m à n g n ư ớ c tro n g n h ư n g ọ c làm ch o các q u ần th ể san h ô lu n g linh n gàn m àu săc.

N ếu n h ư C á t B à đ ư ợ c h ìn h th à n h bời h à n g trăm n g ọ n núi đá thì đ ảo C át Hải m a n g n é t đ ặ c th ù riê n g biệt C á t H ải đ ư ợ c tạo n ên b ờ i C á t sa bồi Đ ây là

đ ả o duy n h ấ t k h ô n g c ó n úi, b ằ n g p h ẳn g M ỗi x ã trên đ ả o lại n h ư m ộ t đ ả o cát riê n g b iệ t nố i liền v ớ i n h au b à n g hệ th ố n g đê k è v ừ a là đ ư ờ n g liên xã, v ừ a là

v à n h đai b ả o v ệ đ ảo C á t H ải, đ ả o cá t đ ư ợ c v iền q u a n h bởi g ần 20 k m đ ê kè

h iê n n g a n g n h ô ra b iển th á c h th ứ c trư ớ c th iê n n h iê n v ề sứ c m ạn h củ a con

n g ư ờ i N h ữ n g h à n g d ừ a v à ph i lao q u a n h n ăm x an h tố t v ư ơ n ra trư ớ c só n g gió

n h ư k h ẳ n g đ ịn h th ê m ý ch í c ủ a n g ư ờ i d ân trên đảo

Q u a c á c th ờ i k ỳ lịch sử, Đ ảo C á t H ải có n h iề u tên gọ i kh ác n hau như:

C á t B à làm c ă n c ứ trọ n g y ế u tro n g c u ộ c k h ở i n g h ĩa c h ố n g lại n h à T rịn h N ăm

1893, khi q u â n P h á p đ ổ b ộ lên đ ả o C á t B à, n g ư d â n trê n đ ảo đ ã tổ ch ứ c ch iến đấu đ ã đ á n h trả q u y ế t liệt V à o n h ữ n g năm 1889 - 1893 p h o n g trào ch ố n g thự c d ân P h á p x â m lư ợ c c ủ a n h ân d â n B ắc kỳ d ấy lên m ạ n h m ẽ T h ự c dân

P h áp v à triề u đ ìn h p h o n g kiến th ẳn g tay đ àn áp p h o n g trào T iề n Đ ức - m ột thủ ITnh n g h ĩa q u â n m iền d u y ê n hải đã lui v ề đ ả o C á t B à xây d ự n g củ n g cố lực lư ợ ng V ù n g nú i n o n h iểm trở C á t B à đ ã trở th à n h m ộ t tro n g n hữ ng căn

c ứ c h ín h c ủ a n g h ĩa q u ân T iề n Đ ức đã d ự a v à o đ ịa h ìn h núi n o n hiểm trở xây

d ự n g th à n h că n cứ , đ ư ợ c bổ p h ò n g n h ư m ộ t trậ n đ ịa cố th ủ k iên cố với bấy đá

h ẩm c h ô n g D ân trê n đ ảo tích cực th am g ia p h o n g trà o củ a n g h ĩa q uân Đ en

n ăm 1892, đ ầ u n ă m 1893, th ự c dân P h áp đ ã cấu k ế t với p h o n g k iến n h à

N g u y ễ n c h o q u â n b a o v ây c h ặ t v ù n g b iển , n g h ĩa q u â n đ ã phải rú t v ề T rà Báu

N h ừ n g c u ộ c k h ở i n g h ĩa củ a các tầ n g lớ p n h â n d ân C á t H ải v à n h ữ n g nơi

kh ác ở Q u ả n g Y ê n , H ải P h ò n g ch ố n g lại sự đ ô h ộ c ủ a th ự c d ân P h áp lúc bấy

g iờ đ ều bị th ấ t b ạ i, n h ư n g đ ã tô đậm th êm tru y ề n th ố n g đ ấu tra n h b ất khuất

cù a n h ân d â n đ ịa p h ư ơ n g , đ ã cổ vũ m ạn h m ẽ tin h th ầ n y êu n ư ớ c c ủ a nhân dân

và đ ặ t tiền đ ề c h o n h ữ n g c u ộ c k h án g ch iến c ó tín h q u ầ n c h ú n g rộ n g lớn sau này

T ừ c u ố i th ế k ỷ X IX , đ ầu th ế kỷ X X , n h ấ t là sau c h iế n tra n h th ế giới th ứ

n h ấ t (1 9 1 4 -1 9 1 8 ), th ự c d ân P háp đ ã c h ọ n H ả i P h ò n g làm nơi xây d ự n g

th ư ơ n g c ả n g v à q u â n c ả n g , x ây d ự n g bộ m áy c h ín h q u y ề n tay sai để p hục vụ

ch o âm m ư u x â m lư ợ c lâu dài củ a ch ú n g Ở C á t H ải, th ự c d ân P h á p cấu k ết

c h ặ t ch ẽ v ớ i b ọ n c h á n h tổ n g , p h ó tổ n g n h ư T ứ X u y ê n , L ư u B ìn h L u ân ra sức đàn áp, b ó c lộ t n h â n d ân N g ư ờ i dân trên đ ảo số n g c u ộ c đời v ô c ù n g cự c k h ổ ,

d o ru ộ n g đ ấ t q u á ít, v à th iê n n h iên m ư a n ắ n g th ấ t th ư ờ n g , th u ế m á n ặn g nề làm c h o c u ộ c s ổ n g củ a h ọ c à n g th êm đ ó i khổ

K hi Đ ả n g C ộ n g sản V iệ t N am ra đ ờ i, v à p h o n g trà o cá c h m ạ n g dấy lên

k h ắ p n ơ i, đ ặ c b iệ t n h ữ n g c u ộ c đấu tra n h c ủ a tầ n g lớp th ợ th u y ề n ở H ải P h ò n g

và c ô n g n h â n m ỏ Q u ả n g N in h n h ư m ộ t lu ồ n g án h sá n g m ới c h iế u soi tới

h u y ệ n đảo T ư tư ở n g c á c h m ạ n g đ ã đ ư ợ c tru y ề n b á tớ i n h ân d â n trên huyện đào T ro n g th ờ i P h á p th u ộ c , C á t H ải là m ộ t h u y ệ n th u ộ c tỉn h Q u ả n g Y ên

N ăm 1957, h u y ệ n C á t H ải th u ộ c th àn h p h ố H ả i P h ò n g ) [14; tr 12]

T h á n g 9 năm 1939, ch iế n tran h th ế g iớ i th ử hai b ù n g nổ Đ ẻ p hục vụ cho

c h iế n tra n h , th ự c d ân P h áp ờ Đ ô n g D ươ ng, ra sứ c v ơ v é t bóc lột c ủ a cải, thú tiê u q u y ề n d ân ch ủ c ủ a n h ân dân N g ày 2 2 /6 /1 9 4 0 , p h á t x ít N h ậ t đ ổ bộ vào

H ả i P h ò n g , Q u ả n g Y ên T h ự c d ân P h á p đ ầu h à n g tro n g v ài tiế n g đ ồ n g hồ K hi

đ ậ t ch ân lên đ ảo , N h ậ t đ à cấu k ế t với P h áp v à c h ín h q u y ề n tay sai k h ủ n g bố

n h â n dân đ ịa p h ư ơ n g Đ ời số n g c ủ a n h ân d â n h u y ệ n đ ả o c à n g th êm cơ cực

T h u ế m u ố i ờ đ ả o C át H ải n ặ n g nề Ở các là n g ch ài G ia L ộ c, H o à n g C h â u đói

k é m d ịch b ệ n h liên m iên Đ ể tă n g c ư ờ n g sự b ó c lột, N h ậ t, P h á p và ch ín h

q u y ề n tay sai đ ã xây hai đ ồ n đ o à n tá c x ã Đ ồ n g B ài v à N in h T iế p cấm dân

k h ô n g đ ư ợ c m a n g m u ố i đi nơi k h ác, đ án h th u ế n ặ n g n h ữ n g h àn g h o á lưu

th ô n g k h ác Đ ói n g h è o , d ịc h b ện h , sự kìm k ẹ p b ó c lộ t c ủ a p h á t x ít N h ật, thự c

d â n P h áp v à c h ín h q u y ề n tay sai n g ày m ộ t đ è n ặ n g lên đ ầ u lên cổ ngư ời dân

h u y ệ n đ ảo M â u th u ẫ n d ân tộc n g ày c à n g c ă n g th ẳ n g N h ân d ân ngày c àn g

th ấ y rõ bộ m ặ t th ậ t củ a kẻ x âm lư ợ c v à c h ín h q u y ề n ta y sai, c ả đ ảo đ a n g khao

k h á t ch ờ đ ó n tiế n g kèn x u n g trận

C u ố i n ă m 1944, H ồ n g q u â n L iê n X ô m ở n h ù n g c u ộ c tấn c ô n g n h ư vũ

b ã o v ề p h ía T â y tru y q u é t b ọ n p h á t x ít đ ến tận h a n g ở c ủ a ch ú n g Ỏ V iệ t N am ,

p h o n g trà o c h u ẩ n bị c h o tổ n g k h ở i n g h ĩa sôi đ ộ n g trê n c ả n ư ớ c, đ ô n g đ ảo

q u ầ n c h ú n g c á c h m ạ n g th a m g ia m ặ t trận V iệ t M in h , lự c lư ợ n g tự v ệ đ ư ợc

th à n h lập ở k h ắ p nơ i

N g à y 9 /3 /1 9 4 5 , tro n g lúc N h ậ t v à P h á p b ẳn n h a u , H ộ i n g h ị m ở rộ n g của

B a n th ư ờ n g v ụ tru n g u ơ n g Đ ả n g đ ã h ọ p ờ Đ ìn h B ả n g (T ừ S ơ n , B ắc N in h )

v ạ c h ra n h iệ m v ụ c h o to à n Đ ản g , to àn d ân , tạ o đ iề u k iệ n để các đ ịa p h ư ơ n g

c h ủ đ ộ n g n ắ m th ờ i cơ nổ i d ậy g ià n h c h ín h q u y ề n N g à y 1 2 /3/1945, T ỉn h uỷ

Q u ả n g Y ên c h ủ trư ơ n g x ây d ự n g lực lư ợ n g vũ tra n g , m u a sắm vũ k hí, g ấ p rút

c h u ẩ n bị m ọ i đ iề u k iện đ ể c h ờ thờ i cơ khởi n g h ĩa g ià n h c h ín h q u y ền

Ỏ h u y ệ n C á t H ải v iệ c xây d ự n g lực lư ợ n g v ũ tr a n g đ ư ợ c tiến h àn h k hẩn

tr ư ơ n g , các x ã tr o n g h u y ệ n đ ều x ây d ự n g đ ư ợ c đội tự v ệ Ỏ x ã T râ n C h â u , có

tổ c h ứ c tự v ệ m ạ n h n h ất, x ã có tru n g đội tự v ệ g ồ m 3 0 th a n h n iên k h o ẻ m ạnh

Đ ồ n g ch í H ồ n g T h ạ c h cán bộ củ a tỉn h c ù n g đ ồ n g chí V ũ T iế n K h ư ơ n g cán bộ

V iệ t M in h x ã T râ n C h âu đ ã họp với n hân d ân , đề ra các ch ù trư ơ n g “ ủ n g hộ

V iệ t M in h , tu y ê n tru y ền n h ân d ân m u a sú n g tra n g bị ch o tự v ệ, th à n h lập uỷ

b an lâm th ờ i v à ban q u â n sự x ã ” S au đ ó k éo x u ố n g thị xã C á t B à g iàn h chính

q u y ền

T rư a n g à y 2 8 /8 /1 9 4 5 , C h ín h q u y ề n th ị x ã ở C á t B à v à các x ã k h u H à Sen

đã th u ộ c v ề c á c h m ạn g C ù n g n g ày 2 8 /8 /1 9 4 5 , tại k h u Đ ôn L ư ơ n g , th u y ền

c ủ a V iệ t M in h k é o c ờ đ ỏ sao v à n g ch ạy d ọ c sô n g P h ư ợ n g H o à n g dư ới sự lãnh

N g à y 2 8 /8 /1 9 4 5 , C h ín h q u y ề n củ a th ự c d ân v à ta y sai p h ả n đ ộ n g trên

to à n h u y ệ n đ ã sụ p đ ổ h o àn to àn T ừ nay c h ín h q u y ề n th u ộ c về n h ân d ân sau

b ao n h iê u n ă m g ia n k h ổ bị áp lực b ó c lột

N g à y 2 /9 /1 9 4 5 , B ản “ T u y ê n n g ô n đ ộ c lậ p ” c ủ a C h ủ tịc h H ồ C h í M in h đã

đ ư ợ c đ ọ c tạ i n h iề u c u ộ c m ít tin h c ủ a h ầu h ết c á c x ã trê n c ả h u y ệ n đ ảo từ

H o à n g C h â u (C á t H ả i) đ ế n G ia L u ận (C á t B à) K h ẩ u h iệ u ủ n g h ộ V iệt M in h ,

ủ n g h ộ C h ín h q u y ề n c á c h m ạ n g đ ư ợ c p h á t ra từ lồ n g n g ự c , từ trái tim của

h à n g v ạn n h â n d â n h u y ệ n đ ảo làm âm v a n g c ả m ộ t v ù n g trời b iển

Ư ỷ b a n n h â n d â n c á c h m ạ n g h u y ệ n C á t H ải v à c á c x ã đ ư ợ c th à n h lập,

c á c tầ n g lớ p q u ầ n c h ú n g n h â n d ân tự h ào v à p h ấ n k h ở i Đ ây là lần đ ầu tiên

q u ầ n c h ú n g n h â n d â n trê n đ ảo đ ã g ià n h đ ư ợ c q u y ề n làm c h ủ c ủ a m ình

T ừ đ â y v ớ i tư c á c h là n g ư ờ i làm ch ủ đ ấ t n ư ớ c , n h â n d â n C á t H ải c ù n g với n h â n d â n c ả n ư ớ c ra sứ c x â y d ự n g v à c ủ n g c ố c h ín h q u y ề n cá c h m ạng,

h ă n g hái lao đ ộ n g sản x u ấ t, ch u ẩ n bị th ự c lự c đ ể b ư ớ c v à o c u ộ c ch iến đấu

m ới

1.2 Lãnh đạo bảo vệ chính quyền và chuẩn bị cho cuộc kháng chiến giai đoạn 1945 -1946

T rư ớ c s ự x â m lư ợ c trở lại cù a thự c d â n P h áp ở N am B ộ, n g ày 19/9/1945,

C h ủ tịch H ồ C h í M in h đ ã k êu gọi đ ồ n g b a o N am B ộ “T h à c h ế t tự d o còn hơ n

số n g nô lệ C h ú n g ta n h ấ t đ ịn h th ắ n g lợi vì c h ú n g ta có lực lư ợ ng, đ o àn kết

to àn dân, c h ú n g ta n h ấ t đ ịn h th ắ n g lợi vì c u ộ c đ ấ u tra n h c ủ a c h ú n g ta là ch ín h

n g h ĩa ” [27; tr 2 7 ]

C ù n g n h ư tìn h h ìn h cả n ư ớ c, nhân d â n h u y ệ n đ ả o C á t H ải b ư ớc v ào xây

d ự n g ch ế đ ộ x ã hội m ớ i vớ i m u ô n vàn k h ó k h ăn g ia n khổ N ạn đó i năm 1945

đã cư ớ p đi sin h m ạ n g g ần 800 ngư ời d â n trên đ ả o [2 9 ; tr2 8 ] N h iề u g ia đ ìn h tan nát, là n g x ó m tiê u đ iều Đ ất đai c a n h tá c k h ô n g có n h iề u lại k h ô n g trự c tiếp làm ra h ạ t lú a n ên đời số n g n h ân d â n H u y ện đ ả o k h ó k h ăn đ ến c ù n g cực

V ừ n g tin v à o c h ín h q u y ề n c á c h m ạn g , n h â n d ân C á t H ải tíc h cự c h ư ở n g ứ n g

n h ũ n g chủ trư ơ n g c ủ a Đ ả n g v à C h ín h phù

H ư ờ n g ứ n g lời k ê u gọi củ a chủ tịch H ồ C hí M in h , n h â n d â n trê n đ ảo p h á t huy tin h th ầ n tư ơ n g trợ , lá làn h đù m lá rách , sẻ á o n h ư ờ n g cơ m C h ỉ tro n g thời g ian n g ắ n , b à c o n đ ã q u y ê n g ó p đ ư ợ c hom 3 6 7 0 k g g ạo , 16 tấ n h o a m àu

và 502 đ ồ n g g iú p n h ữ n g n g ư ờ i n g h èo đ ó i trên đ ịa b àn T h ự c h iệ n k h ẩ u h iệu

“tă n g g ia sản x u ấ t n g a y ; tă n g g ia sản x u ấ t n ữ a ” , n g ư ờ i d ân tro n g h u y ệ n biến

n h ừ n g v ạ t đ ấ t h o a n g c ạ n h c h ân núi th à n h n h ữ n g th ử a n g ô , lu ố n g k h o a i, n ư ơ n g sẳn x an h tố t N ạ n đ ó i đ ư ợ c đ ẩy lùi N g ư ờ i C á t H ả i th ự c sự cảm n h ận q u y ền

đư ợc làm c h ủ c ủ a c ô n g d ân m ộ t n ư ớ c đ ộ c lập

P h o n g trà o th ự c h iện đời số n g m ới đ ư ợ c m ọ i n g ư ờ i h ư ở n g ứ n g tích cự c,

N h ữ n g th ủ tụ c lạc h ậ u v ề m a c h a y , cư ớ i h ỏ i, rư ợ u c h è , c ờ b ạ c d ầ n đ ư ợ c loại bỏ

M ặc d ầ u đ ờ i số n g cò n k h ó k h ăn , s o n g đ ồ n g b à o C á t H ải v ẫn h ă n g hái tham g ia c u ộ c v ận đ ộ n g lớ n d o C h ín h p h ủ v à C h ủ tịch H ồ C h í M in h p h át

đ ộng, đặc b iệ t là h ư ở n g ứ n g “ Q u ỹ đ ộ c lậ p ” , “T u ầ n lễ v à n g ” N h iề u g ia đìn h

đã đ em tiề n v à n g , các v ậ t g ia b ảo tro n g n h à ra m u a c ô n g trá i q u ố c g ia, c ô n g

p h iế u k h á n g c h iế n H ội p h ụ n ữ đã q u y ên g ó p tiề n , m ay đ ư ợ c 85 áo trấn th ủ

g ừ i tặn g bộ đ ội

C h ín h q u y ề n c á c h m ạ n g ở các xã th u ộ c k h u H à S en (C át B à) đ ã vận

đ ộ n g m ộ t số n h à g ià u đ em ru ộ n g đ ấ t ch o d â n n g h è o c a n h tác v ớ i m ứ c th u ế

th ấ p n h ấ t h o ặc san sẻ đ ấ t đai cho d â n n g h èo N h iề u b ầ n cố n ô n g c ủ a khu H à

S en bao đời làm th u ê , c u ố c m ư ớ n , nay đ ã có ru ộ n g đ ể c an h tác C á c h m ạ n g

c u ộ c b iểu d ư ơ n g sứ c m ạ n h ý c h í v à tin h th ầ n c á c h m ạ n g c ủ a n hân d ân h u y ện

đ ảo , họ c à n g th ê m tin tư ở n g v à o Đ ản g , v à o C h ủ tịc h H ồ C h í M inh S au b ầu

c ử , c h ín h q u y ề n n h ân d â n trên đ ả o ch ín h th ứ c đ ư ợ c th à n h lập Tại th ị trấn C át

B à, đ ồ n g ch í N g u y ễ n V ăn L ợ i, g iừ c h ứ c vụ c h ủ tịc h , đ ồ n g ch í T rầ n V ăn L ộ c

là p h ó C h ủ tịc h T iế p đ ó , T h à n h b ộ V iệt M in h th à n h p h ổ H ải P h ò n g c ử n ữ

đ ồ n g ch í H ậu ra đ ảo p h ụ trá c h c ô n g tá c p h ụ nữ , đ ồ n g chí N g ô H uy B ìn h p h ụ trách c ô n g tá c th a n h n iên : C ù n g v ớ i các cán b ộ V iệ t M in h , ch ín h q u y ề n trên

đ ảo tổ c h ứ c lãn h đ ạ o n h â n d â n th ự c h iệ n c ô n g c u ộ c đ ấ u tra n h bảo v ệ đ ộ c lập,

v ệ tiế p tụ c đ ư ợ c đ ẩy m ạ n h v à p h á t triể n ở tấ t c ả c á c x ã tro n g h u yện T o àn d ân

h ăn g hải th a m g ia lu y ệ n tậ p q u â n sự Ỏ T râ n C h â u , n h â n d â n tro n g x ã đ ã d àn h

h à n g tră m n g à y c ô n g đ ào đ ắp , san lấp k h u v ự c g ò C â y đ a th à n h bãi tậ p ch o tự

vệ Đ ội tự v ệ x ã T râ n C h â u c ó tớ i 5 0 % số độ i v iên là nữ T h iế u niên th am g ia vào các đ ộ i tự vệ đ ư ợ c g ia o n h iệ m vụ liên lạc, tru y ề n tin

T ừ khi C á c h m ạ n g th á n g T ám th à n h cô n g đ ế n cu ố i n ăm 1946, th ờ i gian

tu y n g ắn n h ư n g p h â n d â n C á t H ải d ư ớ i sự lãnh đ ạ o c ủ a Đ ản g , trự c tiếp là

C h ín h q u y ề n đ ịa p h ư ơ n g đ ã g iải q u y ế t đ ư ợ c n h iề u k h ó k h ăn lớn C h ín h q u y ền

c á c x ã tro n g h u y ệ n k h ô n g n g ừ n g đ ư ợ c c ủ n g cổ P h o n g trà o v ăn h o á p h át triển , nạn m ù c h ừ đ ư ợ c th a n h to á n b ư ớ c đầu P h o n g trà o thi đ u a sản x u ấ t th ự c h àn h tiế t k iệm , x o á b ỏ các hủ tụ c do ch ế đ ộ p h o n g k iế n đ ể lại đ ư ợ c đ ẩy lên m ộ t

b ư ớ c m ớ i, n ếp số n g m ớ i đ a n g hìn h th à n h v à n g ày c à n g p h á t triển

T h á n g 11 n ă m 1945, đại đội K ý C o n - m ộ t tr o n g n h ữ n g đại đ ộ i chủ lực

c ủ a C h iế n khu 3 đ ư ợ c lện h ra đ ó n g g iữ C á t Bà Đ ơ n vị v ừ a sẵn sà n g ch iến

đ ấ u , v ừ a tích cự c g ó p p h ầ n c ù n g cán b ộ Đ ản g , m ặ t trậ n x ây d ự n g c h ín h q u y ề n

c á c h m ạ n g v à c á c đ o à n th ể n h â n d ân trên đảo

S ự c ó m ặt c ủ a đ ơ n vị v ũ tra n g ch ủ lự c đ ã tạ o đ iề u k iệ n ch o c h ín h q u y ề n

v à n h â n d ân h u y ệ n đ ả o th êm y ê n tâm p h ấ n k h ở i, đ ó là c h ỗ d ự a c h o họ tro n g

n h ữ n g n g ày c á c h m ạ n g m ới th à n h cô n g C ù n g vớ i c á c đ ả n g v iê n tro n g đại đ ộ i, các đ ả n g viên h u y ệ n đ ả o h ợ p th à n h chi b ộ Đ ản g , tạ o th ê m sự lãn h đạo củ a

Đ ả n g đ ổ i v ớ i c h ín h q u y ề n , m ặ t trậ n v à n h ân d ân trê n h u y ệ n đảo C án bộ,

c h iế n sỹ đại độ i K ý C o n ra sứ c tu y ê n tru y ề n v ận đ ộ n g đ ồ n g b à o x ây d ự n g nếp

d ấu h iệ u b u ô n lậu , đại đội lại tổ c h ứ c p h ố i h ợ p vớ i tự v ệ đi v â y bắt

T h e o ch ủ trư ơ n g củ a trê n , đại đ ộ i K ý C on đ ư ợ c g ia o n h iệ m v ụ kh ô i p h ụ c

p h á o đài C á t B à Đ ây là m ộ t p h á o đ ài q u a n trọ n g , h ọ p lự c v ớ i p h á o đài Đ ồ

S ơ n k h ố n g ch ế v ù n g b iể n rộ n g lớ n, b ả o v ệ tu y ế n đ ư ờ n g b iể n đi v à o C ả n g H ải

P h ò n g B ở i v ậy , c ô n g v iệ c k h ô i p h ụ c lại trận đ ịa p h á o đ à i v ô c ù n g cấ p thiết

T rê n đ ả o c ó 3 k h ẩ u p h á o đ ề u bị h ỏ n g d o đ ịc h cố tìn h p h á trư ớ c khi rú t chạy

S au kh i n h ận n h iệm v ụ , đ ồ n g chí T ru n g đội trư ở n g H à V ăn V ệ đã chỉ huy

n h ữ n g an h e m v ố n là p h á o th ú trướ c kia b ắt tay v à o n g h iê n cứ u c ô n g n ăng củ a các k h ẩu p h á o và b ả n g b ắn , c ô n g việc đ ầu tiê n cần g iải q u y ế t là kh ắc p hục bắn k h ô n g có k im h o ả, m ộ t v iệ c tư ở n g n h ư k h ô n g th ể th ự c h iện đ ư ợ c n h ư n g

cu ố i c ù n g vớ i tin h th ầ n q u y ế t tâm cao , chỉ tro n g m ộ t th á n g các k h ẩ u pháo đã

h o ạt đ ộ n g trở lại N g ày b ắn th ử chính th ứ c c ủ a 3 k h ẩ u p h á o là m ộ t ngày hội

củ a h u y ệ n đ ả o N h â n d ân vui sư ớ n g đ ư ợ c làm c h ủ p h á o đài, làm ch ủ m ộ t

v ù n g biển K h ô i p h ụ c th à n h c ô n g 3 k h ẩu p h áo là c ô n g lao c ủ a đại độ i K ý C o n ,

đ ồ n g thời c ũ n g có p h ầ n đ ó n g g ó p củ a n h ân d ân h u y ệ n đ ảo

C ù n g với q u á trìn h sử a c h ữ a n h ữ n g k h ẩ u p h á o , c h iế c m áy p h á t điện củ a

p h á o đài đ ư ợ c đ íc h th â n b ố đ ẻ đại đội trư ở n g B ùi S in h - v ố n là th ợ m áy ờ H ải

P h ò n g khôi p h ụ c lại M áy p h á t điện th ắ p s á n g p h á o đài và m ộ t v ù n g x u n g

q u a n h , đ e m n iề m vui đ ến vớ i nhân d ân đ ịa p h ư ơ n g L ần đầu tiê n tro n g ngôi

n h à c ủ a n h ữ n g n g ư ờ i d â n ở thị trấn C á t B à có đ iệ n th ấ p sán g

T h e o h iệ p đ ịn h sơ b ộ n g ày 6 /3 /1 9 4 6 , th ự c d ân P h á p đ ư ợ c p h é p đ ư a q u ân

ra m iền B ắc làm n h iệ m v ụ tiế p p h ò n g th a y q u â n T ư ờ n g S án g n g ày 6 /3 /1 9 4 6 ,

tổ trự c c h iế n trê n p h á o đài C á t Bà p h át h iện c ó n h iề u tàu c h iế n P h á p tiến v ào

c ả n g H ải P h ò n g D o c h ư a n h ậ n đ ư ợc th ô n g b á o c ủ a cấp trê n , ban chỉ huy đại đội K ý C o n ra lện h n ổ súng B a khẩu p h á o đ ư ợ c c h iế n sỹ sử a ch ừ a , chăm sóc

b ấy lâu n ay đ ư ợ c d ịp n h ả đ ạn vào các tàu c h iế n c ủ a đ ịch Bị tấn c ô n g b ất n gờ , các tàu c h iế n c ủ a P h á p v ộ i th á o ch ạy k h ỏ i tầ m b ắn c ủ a p h áo

N g à y h ô m sau , đ ài q u a n sá t c ủ a ta lại p h á t h iệ n m ộ t tàu c ủ a P h áp đ an g

c h ạ y về p h ía đ ảo P h á o đài lại nhận đ ư ợ c lệ n h n ổ sú n g , tà u đ ịc h bị trú n g đ ạn,

v ội c h ạ y n h a n h v à o đ ảo đ ể th o á t khỏi tầ m p h á o (b ở i c h ú n g b iế t c á c k h ẩ u p h áo trên đ ảo k h ô n g th ể h ạ th ấ p n ò n g để bắn ) Q u a n sá t k h ô n g th ấ y tà u đ ịc h ra k h ơ i trở lại, n h ậ n đ ịn h có th ể c h ú n g bị trú n g đ ạ n , đ a n g lẩn trố n ở c á c đ ảo x u n g

q u a n h C á t B à đ ể sử a ch ữ a N g a y tro n g đ êm , b ộ đội K ý C o n d ư ớ i sự chì huy

c ủ a đ ồ n g ch í N g u y ễ n A n - ch ín h trị v iê n tru n g đ ộ i p h á o , đ ư ợ c tự v ệ thị trấn

dần đ ư ờ n g m e n th e o đ ả o đ ể tậ p kích tàu đ ịch , n h ư n g khi đến nơi thì tàu c ủ a

c h ú n g v ừ a n h ổ n eo ra khơi [6; tr 34]

N h ư v ậ y , v iệ c k ý H iệp đ ịn h sơ bộ đ ã g iú p ch o c h ú n g ta trán h đ ư ợ c tìn h

th ế b ất lợi, p h ả i ch iến đấu c ù n g m ộ t lúc với n h iề u lực lư ợ n g đế q uốc lớn, b ảo

to à n th ự c lự c , tran h th ủ th ờ i g ian h o à h o ãn đ ể c h ấn c h ỉn h và p h át triể n lực

lư ợ n g đ ể tiế n lên

N g à y 7 /3 /1 9 4 6 , trư ớ c c u ộ c m ít tinh lớn c ủ a n h ân d â n H à N ộ i, C h ủ tịc h

H ồ C h í M in h n ó i: “ C h ọ n th ư ơ n g lư ợ n g th ay vì đ á n h n h a u là b ằn g ch ứ n g h iể u

b iế t v ề c h ín h tr ị” [27; tr 20 1 ]

Ở B ắc b ộ p h ủ , N g ư ờ i lại n h ấn m ạn h “ M u ố n đi c h o đ ú n g với thời c u ộ c ,

c h ú n g ta n ên đ ặ t lý trí trên cảm tín h V à m u ố n n h ậ n đ ịn h thời cu ộ c, c h ú n g ta

k h ô n g th ể k h ô n g đ ứ n g ờ vị trí k h ách q u a n ” [27; tr 201]

N g a y s a u khi h iệ p đ ịn h sơ b ộ đ ư ợ c ký k ết, m ọi c ô n g tá c ch u ẩn bị k h á n g

c h iế n c ủ a q u â n d ân C á t H ải đ ư ợ c x ú c tiến k h ẩn trư ơ n g h ơ n Đ ượ c sự g iú p đ ỡ

c ủ a đại đội K ý C o n , dân q u â n tự v ệ tích cự c triể n k h ai luyện tập q u ân sự ,

n g h iê n cứ u đ ịa h ìn h , x ác đ ịn h vị trí x â y d ự n g trận đ ịa T ru n g đội 1 củ a đại đội

đ ư ợ c c h u y ể n v à o đ ó n g ở Á n g s ỏ i (T râ n C h â u ), v ừ a h u ấ n lu y ện v ừ a làm c ô n g tác d â n v ậ n , x â y d ự n g v à h u ấ n lu y ện lực lư ợ n g d â n q u â n Đ ư ợ c sự g iú p đ ỡ

c ủ a n h ân d â n đ ịa p h ư ơ n g , đại độ i trư ở n g B ùi S in h tỉm c o n đ ư ờ n g bộ để lu ồ n

rừ n g q u a Á n g s ỏ i , T râ n C h â u , G ia L u ậ n từ đ ó v ư ợ t e o b iể n n h ỏ q u a C át H ải,

Đ ìn h V ù đ ể v ề H ải P h ò n g Đ ây c ũ n g là co n đ ư ờ n g m à tro n g n h ữ n g n ăm

k h á n g c h iế n , d â n q u â n d u k ích trên đ ả o th ư ờ n g sử d ụ n g

T ìn h h ìn h n g ày c à n g c ă n g th ẳ n g , th ự c d â n P h áp rá o riế t th ự c h iện m ư u

đồ d ù n g v ũ lự c đ ể x âm c h iế m n ư ớ c ta m ộ t lần n ữ a (m ặ c dù đ ã ký tiếp với

P h áp B ản T ạ m Ư ớ c 14/9 n h ân c h u y ế n th ă m P h á p c ủ a C h ủ tịch H ồ chí M in h )

C ác h iệ p đ ịn h đ ã bị p h ía P h áp p h ản bội C h ú n g đ ã g â y ra các c u ộ c x u n g đ ộ t

vũ tra n g ờ n h iề u n ơ i T h á n g 1 1 /1946, tư ớ n g V a L u y ra lệ n h ch o q u ân đội k iể m

s o á t th u ế q u a n , c h iếm th à n h p h ố C ả n g d u y n h ấ t trên m iề n B ắc, nổ sú n g đ á n h

ch iếm L ạ n g S ơ n , m ộ t c ử a n g õ đ ư ờ n g bộ q u a n trọ n g ờ n ư ớ c ta Đ ầu th á n g

12/1946, P h á p tă n g q u ân trái p h é p ở Đ à N a n g v à H ải D ư ơ n g , tă n g viện q u ân vào H ải P h ò n g , đ á n h c h iế m Đ ồ S o n , Đ inh L ập, g â y n h iề u v ụ x u n g đ ộ t ở H à

N ội

T rư ớ c n h ữ n g h à n h đ ộ n g c ủ a g iặ c P háp, q u â n v à d â n ta k h ẩn trư ơ n g

ch u ẩn b ị, s o n g v ẫn b ìn h tĩn h n ín n h ịn H ồ C h ủ tịch vẫn k iê n trì tìm cá c h d u y trì th ê m th ờ i g ia n h o à h o ã n để c h u ẩ n bị lực lư ợ n g sẵn s à n g c h iế n đấu N g ư ờ i

tu y ê n bố: “N ư ớ c V iệ t N am cần k iế n th iế t, n ư ớ c V iệ t N a m k h ô n g m u ố n là nơ i

ch ô n v ù i h à n g b ao n h iê u sin h m ạn g N h ư n g c u ộ c c h iế n tra n h ấy , n ế u n g ư ờ i ta

b u ộ c c h ủ n g tô i p h ải làm gì th ì c h ú n g tô i sẽ làm N ư ớ c P h á p có n h ữ n g

p h ư ơ n g tiệ n g h ê g ớ m , c u ộ c c h iế n đ ấ u sẽ k h ố c h ại, n h ư n g d ân tộ c V iệ t N am đ ã sẵn s à n g ch ịu đ ự n g tấ t cả, c h ứ k h ô n g c h ịu m ất tự d o ” [27; T r.2 5 8 ]

C u ộ c c h iế n tra n h x âm lư ợ c trên c ả nư ớc V iệ t N a m là đ iều th ự c d â n P h á p

đ ã q u y ế t c h â m n g ò i n ổ v à o n g ày 2 0 /1 2 n h ư c h ú n g đ ã n ê u tr o n g c á c tối h ậu

th ư g ử i ch o C h ín h p h ủ V iệ t N am tro n g các n g à y 18, 19 th á n g 12 năm 1946

n g ày 2 0 /1 2 /1 9 4 6 , lời k ê u gọ i to à n q u ố c k h á n g c h iế n c ủ a C h ủ tịc h H ồ C h í

M in h đ ư ợ c p h á t đi n h ư m ộ t lời h iệ u triệu :

B ất kỳ đ à n ô n g , đ àn bà, b ất kỳ n g ư ờ i g ià, n g ư ờ i trẻ, k h ô n g c h ia tô n g iáo ,

đ á n g p h á i, d ân tộc H ễ là n g ư ời V iệ t N am th ì phải đ ứ n g lên đ án h th ự c d â n

P háp đ ể c ứ u T ổ q u ố c Ai c ó sú n g d ù n g sú n g Ai có g ư ơ m d ù n g g ư ơ m , k h ô n g

có g ư ơ m th ì d ừ n g c u ố c , th u ổ n g , gậy g ộ c Ai c ũ n g p h ải ra sứ c c h ố n g thự c d â n

P h áp c ứ u n ư ớ c

H ời a n h em b in h sĩ, tự v ệ, d ân quân!

G iờ c ứ u n ư ớ c đ ã đ ến , ta p h ải hy sin h đ ến g iọ t m áu cu ố i cù n g , để giữ g ìn

N h â n d ân h u y ệ n đ ảo đ ó n lời kêu gọ i to à n q u ố c k h á n g ch iến c ủ a C h ủ tịc h

H ồ C h í M in h tro n g k h ô n g k h í sôi sục L ự c lư ợ n g tự vệ v à n hân d ân các xã tổ

ch ứ c h ọ c tậ p h ư ở n g ứ n g lời k êu gọ i củ a B ác H ồ k ín h y êu

T h ấ m n h u ầ n tin h th ần b ả n chỉ thị T o à n d â n k h á n g c h iế n củ a T h ư ờ n g vụ

T ru n g ư ơ n g Đ ả n g v à L ời k êu gọ i to à n q u ố c k h á n g ch iế n c ủ a C hủ tịc h H ồ C h í

M in h , U ỷ b a n h à n h c h ín h h u y ệ n đ ảo c ù n g c á c tổ ch ứ c đ o à n th ể tích cực triển

k h ai, v ậ n đ ộ n g n h ân d ân ch u ẩ n bị sẵn s à n g b ư ớ c v ào c u ộ c k h án g ch iến với

q u ân th ù K h ẩ u h iệu “ T o à n d ân k h á n g c h iế n ” , “ K h á n g c h iế n là s ố n g ” , “T h à

c h ế t k h ô n g làm n ô lệ” x u ấ t h iệ n k h ắp nơ i C ác p h ư ơ n g án c h iế n đ ấ u đ ư ợ c xây

d ự n g , đ ề p h ò n g đ ịc h đ ổ b ộ c h iế m đ ư ợ c th à n h p h ố H ải P h ò n g và Q u ả n g Y ên, tạm th ờ i đ ẩ y đ ư ợ c q u â n ta ra x a th à n h p h ố kh i th ự c d â n P háp m ở cu ộ c tấ n

c ô n g đ á n h c h iế m h u y ệ n đ ảo C á t H ải

toàn dân, toàn diện giai đoạnl946-1950

6 h 0 0 n g ày 2 8 /2 /1 9 4 7 , q u â n P h áp từ tà u c h iế n đ ổ b ộ lên ch iếm đảo C á t

H ải, c h ú n g tàn sát, c ư ớ p bóc đ ố t p h á các là n g v en b iển H ô m sau, n g ày 2 9 /2 ,

đ ịch v ư ợ t e o b iể n sa n g đ á n h c h iế m đ ảo C á t B à Đi tớ i đ â u , c h ú n g tà n sát, đ ố t

phá, c ư ớ p b ó c đ ến đ ó , n h ư n g k h ô n g g ặp m ộ t lực lư ợ n g k h á n g c h iế n n ào vì

th e o kế h o ạ c h q u â n sự, tỉn h Q u ả n g Y ên k h ô n g có ch ủ trư ơ n g g iữ đất “T ro n g thờ i g ia n n ày c ơ sở m ọ i m ặ t h o àn to à n tan rã, d ân c h ú n g h o a n g m an g chịu

k h u ất p h ụ c d ư ớ i sự c h iế m đ ó n g tàn b ạo củ a g iặ c P h á p ” [1; tr 3 ]

S au khi c h iế m đ ư ợ c k h u vự c tru n g tâ m c ủ a đ ả o C á t B à v à C á t H ải, tru n g

cá n b ộ tự v ệ bị đ ịc h b ắt T ru n g độ i trư ở n g L ê V ăn T e bị c h ú n g b ắ t, tra tấn d ã

m an rồi b ẳ n c h ế t trư ớ c m ặ t b à con L ý trư ở n g x ã T râ n C h â u v à lý trư ở n g m ộ t

th ự c h iệ n â m m ư u x â y d ự n g v à nu ô i d ư ỡ n g b ọ n p h ả n đ ộ n g tro n g các d ân tộ c

ít n g ư ờ i p h ụ c v ụ các h o ạ t đ ộ n g c h ố n g p h á c á c h m ạ n g ” [ 3 1 ;T r.32]

Ở C á t H ả i, n h ữ n g trậ n cà n c ủ a đ ịc h đ ã g â y n ê n th ả m c ả n h d â n th ư ờ n g bị

g iết, n h iề u g ia đ ìn h bị c h ú n g tà n sá t k h ô n g c ò n m ộ t ai, là n g m ạc bị đ ố t phá

Đ ó là m ối c ă m th ù m à n h â n d â n h u y ệ n đảo m ãi k h ắ c g h i k h ô n g th ể n ào quên

T ro n g h o à n c ả n h c h ín h q u y ề n cách m ạ n g v ừ a m ớ i th à n h lập , th ự c lực

ch ư a m ạ n h , k in h n g h iệ m c h iế n đ ấ u c h ư a có, h ơ n n ữ a k ẻ th ù lại q u á h u n g bạo,

để b ảo to à n lự c lư ợ n g , b ả o v ệ tín h m ạ n g v à tài sản c h o n h â n d ân , U ỷ b an h àn h

ch ín h k h á n g c h iế n C á t H ải rú t về T h ái B ìn h , c h ín h q u y ề n các cấ p xã, thị trấn

rú t v ào bí m ật

X a đ ấ t liền , th iế u sự chỉ đ ạo, chi v iện củ a cấ p trê n , n h ư n g với tinh th ần tự lực tự c ư ờ n g , n h â n d â n h u y ệ n đảo, dư ới s ự ch ỉ đ ạ o c ủ a c á n b ộ V iệ t M in h đã

g ắ n g sứ c x â y d ự n g c h ín h q u y ề n , x ây d ự n g c u ộ c số n g m ớ i, c h u ẩ n bị th ự c lực

để c h ổ n g lại k ẻ th ù T u y n h iê n , d o tư ơ n g q u a n q u á ch ê n h lệch nên tro n g

n h ữ n g n g à y đ ầ u đ ịc h đ á n h ch iếm , c h ín h q u y ề n v à n h ân d ân trên đ ảo gặp

n h iề u k h ó k h ă n , c h ịu n h iề u hy sin h tổ n thất

Đ ứ n g trư ớ c tìn h h ìn h đ ó , th á n g 3 n ăm 1947, T ru n g ư ơ n g đ ã q u y ế t đ ịn h

h ợ p n h ấ t đ ặ c k h u H ò n G ai v à tỉn h Q u ả n g Y ên th à n h liê n tỉn h Q u ả n g H ồng

Đ ến lúc n à y th ì liên tỉn h Q u ả n g H ồ n g có c á c thị xã: H òn G ai, c ẩ m P hả,

Q u ả n g Y ê n v à các h u y ệ n : c ẩ m P h ả, H o à n h B ồ, Y ê n H ư n g , T h ủ y N g u y ê n ,

C á t H ải, Đ ô n g T riề u , K in h M ô n , C h ế L in h , N a m S á c h v à L ụ c S ơ n H ải

L iên tỉn h uỷ, U ỷ b a n k h á n g c h iế n h à n h c h ín h v à c á c c ơ q u a n k h ác củ a liên tỉn h đ ã n h a n h c h ó n g h ìn h th àn h Đ ồ n g c h í N g u y ễ n C ô n g H ò a - U ỷ v iên

x ứ Ư ỷ B ắ c K ỳ trự c tiế p làm bí th ư liên tỉn h u ỷ , đ ồ n g c h i T rầ n Q u ố c T h ả o làm chủ tịc h U ỷ b a n k h á n g c h iế n h à n h c h ín h liên tỉn h Q u ả n g H ồ n g

T ro n g tìn h th ế g a y g o p h ứ c tạp , th ử th á c h , m ộ t số n g ư ờ i co n ư u tú củ a

C á t H ải trả i q u a q u á trìn h th a m g ia h o ạ t đ ộ n g cá c h m ạ n g ở c á c đ ịa p h ư ơ n g ,

đ ư ợ c k ết n ạ p v à o Đ ả n g n ay đ ư ợ c lện h trở v ề q u ê h ư ơ n g , c ù n g n h â n dân trên

đ ảo tiến h à n h c u ộ c k h á n g c h iế n trư ờ n g kỳ V ới 3 đ ả n g v iên : L ê Đ ứ c V iên , V ũ

V iết H ư n g v à P h ạm H ồ n g c ẩ m , th á n g 3 n ăm 1947, c h i b ộ Đ ả n g đầu tiên củ a

C á t H ải đ ư ợ c th à n h lập Đ ồ n g ch í V ũ V iết H ư n g (V ũ T h u ỷ , n g ư ờ i đ ư ợ c tỉn h

Q u ả n g Y ê n c ử ra đ ả o làm bí th ư ch i bộ k iê m C h ủ tịc h Ư ỷ b a n h àn h C h ín h

C h âu C á t H ả i th a y c h o đ ồ n g c h í N g u y ễ n T iế n P h an )

C hi b ộ Đ ả n g đ ầ u tiê n c ủ a C á t H ải ra đờ i tro n g g ia i đ o ạ n c ự c k ỳ k h ó k h ăn

c ủ a h u y ệ n đ ả o , g iặc đ à n á p k h ủ n g bố, b ọ n p h ả n đ ộ n g n g ó c đ ầ u d ậy c ô n g khai làm tay s a i c h o đ ịch , n h â n d â n h o a n g m a n g d a o đ ộ n g , c h ín h q u y ề n rú t v ào bí

m ật h o ặ c n ằ m im k h ô n g h o ạ t đ ộ n g , m ộ t số cán b ộ th e o ư ỷ b a n h àn h c h ín h

h u y ệ n về T h á i B ìn h Đ ây là th ờ i đ iể m k h ó k h ă n n h ất, n ặ n g n ề n h ấ t củ a p h o n g trào c á c h m ạ n g trê n to à n h u y ệ n đ ảo K ẻ th ù đ ã tạ m th ờ i c ắ t đ ứ t sự lãn h đạo,

liên lạc g iữ a Đ ả n g v à q u ần ch ú n g N h ữ n g đ ả n g v iê n h ă n g hái v ư ợ t b iển về

T h ụ y A n h (T h á i B ìn h ) đ ể x in ý kiến chỉ đ ạ o lại đ ư ợ c cấ p trên đ iều đi n h ận

n h iệ m v ụ m ớ i H u y ện đ ả o lại g ặp k h ó k h ăn n h ư khi c h ư a có tổ c h ứ c Đ ản g , Uỷ

b an k h á n g c h iế n h àn h c h ín h v ẫn tồ n tại n h ư n g ch ỉ đ ạ o từ xa, k h ô n g có đ iều

k iệ n b ám đ ấ t, b á m d ân , bám đ ịch T ro n g kh i đ ó th ự c d â n P h áp v à c h ín h q u y ề n

ta y sai ra sứ c b ắ t lính b ắ t p h u , th à n h lập hội tề trê n c ả 2 đ ả o C á t B à, C á t H ải

T rư ớ c tìn h hìn h đ ó , với lò n g y êu n ư ớ c v à ch í c ă m th ù g iặ c , m ộ t số th an h

n iê n từ n g th a m g ia c h ín h q u y ề n trư ớ c đây đ ã tự tậ p h ợ p , n h e n n h ó m , vận

đ ộ n g x â y d ự n g lự c lư ợ n g C ác đ ồ n g ch í V ũ T iế n K h ư ơ n g , Đ ỗ S ư u T ầm , T rần

N h ặ t đ ã đ ứ n g ra tổ ch ứ c c u ộ c h ọ p g ồ m 20 c á n b ộ , q u ầ n c h ú n g tru n g k iên tại

T ù n g T h a n h Y ên (G ia L u ận ) N h ữ n g n g ư ờ i th a m g ia c u ộ c h ọ p đ ã q u y ết đ ịn h

th à n h lập U ỷ b a n p h ò n g m ậ t k h u H à Sen T rư ớ c c ờ đ ỏ sao v à n g , n h ữ n g n g ư ờ i

c o n ca n trư ờ n g đ ã d ũ n g c ả m g iơ tay x in th ề c h iế n đ ấ u c h ố n g q u â n th ù đ an g

tà n p h á q u ê h ư ơ n g , k iê n q u y ế t b ảo v ệ th à n h q u ả c á c h m ạ n g m à n h â n dân

h u y ệ n đ ả o v ừ a g ià n h lại đ ư ợ c Đ ồ n g ch í V ũ T iế n K h ư ơ n g , n g ư ờ i đã từ n g gắn

b ó v ớ i p h o n g trà o c á c h m ạ n g c ủ a h u y ện đ ả o từ n h ữ n g n g ày đ ầ u k h ở i n g h ĩa

đ ư ợ c b ầ u làm trư ở n g b a n , đ ồ n g ch í Đ ỗ S ư u T ầ m là p h ó b a n , đ ồ n g chí T rần

N h ặ t là th ư k ý , đ ồ n g ch í H o à n g V ăn L ãm đ ư ợ c c ử là m uỷ v iê n q u ân sự Ư ỷ

b an p h ò n g m ậ t x ác đ ịn h m ụ c tiêu h àn h đ ộ n g là:

- C h ố n g b ắ t v iệ c th a n h n iê n đi lín h ch o P h áp

- K h ố n g c h ế hội tề, sẵ n sà n g tiêu d iệ t n h ữ n g tê n ta y sai n g u y h iểm củ a

c á c h m ạn g

- M u a sắ m v ũ k h í ch u ẩ n bị th ờ i c ơ đ ấu tra n h v ũ tra n g

- C ủ n g c ố lại c ơ sở, x ây d ự n g c á c tổ T ru n g K iê n ở các x ã [29; tr 175 ]

S au b u ổ i lễ th à n h lập , đ ồ n g ch í Đ ỗ S ư u T ầ m đ ư ợ c g ia o n h iệ m v ụ m ó c nốiliê n lạc v ớ i tỉn h Ư ỷ v à ư ỷ b an k h á n g c h iế n h à n h c h ín h tỉn h Q u ả n g H ồng

N ắ m đ ư ợ c tìn h h ìn h h u y ệ n đ ả o , đ ồ n g c h í T rầ n Q u ố c T h ả o , c h ủ tịc h U ỷ ban

k h á n g c h iế n tỉn h Q u ả n g H ồ n g trự c tiếp ch ỉ đ ạ o v iên tổ c h ứ c c ủ n g c ố tổ ch ứ c

Đ ản g , c h ín h q u y ề n ở C h âu C á t H ải v ấ n đ ề cấ p th iế t đ ặ t ra lú c n ày là p h ải

c ù n g c ố tổ c h ứ c Đ ả n g v à c h ín h q u y ền cách m ạn g , p h ải x ây dự n g đội ngũ cán

bộ tru n g k iên bám đ ấ t, b ám d ân , lãnh đ ạ o n h ân d â n v à c ù n g nhân d ân tiến

h à n h cu ộ c k h á n g ch iế n to à n d â n to àn d iện trên đ ịa b à n h u y ệ n đảo Đ ồ n g chí

C h ín h (tứ c Đ ồ n g ), đ ặ c p h ái v iên củ a T ìn h uỳ Q u ả n g H ồ n g đư ợc cử về T hái

B ìn h tậ p h ợ p số cán bộ c h â u C á t H ải trở lại đ ịa b à n c ù n g với các đ ồ n g chí

đ a n g b ám trụ c ủ n g cố lại bộ m áy ch ín h q u y ề n c á c cấp , tổ chứ c n h ân dân

k h á n g c h iế n C o n đ ư ờ n g liên lạc g iữ a đ ảo v à h u y ệ n T h ụ y A nh đ ư ợc khai

th ô n g Đ ồ n g ch í P h ạm T h ị L an , g ia o th ô n g v iên n h iề u lần c h u y ể n đ ư a c ô n g

v ă n , ch ỉ thị c ủ a cấp trê n về H à Sen bí m ật, an to àn P h o n g trào đ ấu tran h trê n

đ ả o lại n h ận đ ư ợ c sự chỉ đ ạ o c ủ a tổ c h ứ c Đ ả n g v à c h ín h q u y ề n cấ p trên , kịp

th ò i chỉ đ ạo p h o n g trà o k h á n g c h iế n ờ h u y ệ n đ ả o , T ỉn h u ỷ Q u ả n g H ồ n g chủ trư ơ n g từ n g b ư ớ c x ây d ự n g că n c ứ k h á n g c h iế n v à đ ư a d ầ n các cơ q u an c h ín h

q u y ề n từ T h ụ y A nh (T h á i B ìn h ) v ề lại C á t H ải, C á t Bà

T ừ bu ổ i đ ầ u tổ c h ứ c , U ỷ b an p h ò n g m ậ t đ ư ợ c th à n h lập bời n h ữ n g n g ư ờ i

c o n tru n g k iê n củ a h u y ệ n đ ảo , n ay đ ư ợ c ch ỉ đ ạo c ù a trê n , n h ữ n g th a n h n iên

ư u tú b ắt đ ầu x ây d ự n g k h u H à S en th à n h k h u căn c ứ d u k ích D ưới sự chỉ đ ạo trự c tiếp c ủ a liên tỉn h Q u ả n g H ồ n g , n h ân d ân k h u H à S en tích c ự c đ ào h ào

đ ắp luỹ, x ây d ự n g là n g c h iế n đ ấu , tiế n h àn h ch iế n tra n h d u kích Đ e n th á n g 7

n ă m 1947, k h u c ă n c ứ k h á n g c h iế n H à S en , N in h T iế p (N g h ĩa L ộ) đư ợc h ìn h

th àn h C ù n g v ớ i q u á trìn h x ây d ự n g căn c ứ k h á n g c h iế n là p h o n g trào luyện

tậ p q u â n sự , sẵ n sà n g đ á n h đ ịc h khi c h ú n g tấn cô n g

C ăn c ứ k h á n g c h iế n H à S en là b iểu h iệ n s á n g n g ờ ii tin h th ần y ê u n ư ớ c

n ồ n g n àn , c h ù đ ộ n g , sá n g tạ o , tự lực cán h sin h , d ự a v ào sứ c m ìn h đ ể k h á n g

c h iế n là n iề m tự h à o c ủ a c á c th ế hệ n g ư ờ i d ân C á t H ải H à Sen là căn cứ

k h á n g c h iế n đ iể n h ìn h c ủ a to àn q u ố c tro n g c u ộ c c h ố n g P háp trê n đ ịa bàn

h u y ệ n đ ảo D ự a v à o k h u c ă n c ứ H à Sen, p h o n g trà o k h á n g ch iế n c ủ a n h â n d ân

h u y ệ n đ ả o lại đ ư ợ c đ ẩ y m ạ n h , c ô n g tá c x ây d ự n g p h á t triể n Đ ả n g đ ư ợ c c ủ n g

cổ và tă n g c ư ờ n g “ Đ en th á n g 7 /1 9 4 7 h u y ệ n đ ả o c ó c á c đ ả n g viên : Đ ỗ Sưu

T ầm , V ệ H ữ u , N g ọ c Q u ế , T rầ n N h ặt, N g u y ễ n T iế n C h iế n , T ô B á C ô n g , P h an

H ồ n g C h ư ơ n g , N g u y ễn V ăn V õ n g sin h h o ạt tro n g 3 chi bộ đ ó là chi bộ G ia

L uận, chi b ộ g h é p X u ân Đ ám - T rân C h â u và m ộ t chi bộ c ơ q u a n ” [6;T r.38]

Đ ể g iừ v ữ n g p h o n g trào , T ỉn h uỷ Q u ả n g H ồ n g đ ã có c h ủ trư ơ n g v à biện

p h áp đ ú n g đ ắ n , kịp thờ i T ỉn h uỷ đ ã q u y ế t đ ịn h th à n h lập h u y ện H à C át gồm

H à N am - đ à o C á t B à - đ ảo C á t H ải v à đ ảo T u ầ n C h âu T h á n g 8 /1 9 4 7 , T ỉnh

uỷ cử n ữ đ ồ n g chí M in h H à v ề tă n g cư ờ n g ch o C á t H ải P h ư ơ n g ch âm củ a

T ỉn h uỷ lú c n à y là “B ám đ ất, x ây d ự n g lực lư ợ n g c h ín h trị q uân sự, ch u ẩn bị

p h á tề và p h á t đ ộ n g ch iế n tra n h d u k íc h ” [2 9 ;T r.4 1 ]

T h ự c h iệ n ch ủ trư ơ n g c ủ a T ỉn h uỷ, H à C á t đ ã tíc h c ự c c ủ n g cố v ề m ọi

m ặt Đ ể p h ù h ợ p với tìn h h ìn h , n h iệ m v ụ m ớ i, U ỷ ban h àn h ch ín h các xã đư ợc đổi th àn h U ỷ b a n k h á n g c h iế n h àn h ch ín h , th à n h lập Ư ỷ b an p h ò n g m ật liên

x ã có n h iệ m v ụ ổn đ ịn h tìn h h ìn h n h ân d ân , tă n g c ư ờ n g c ả n h giác cá c h m ạn g ,

đ ảm b ảo liê n lạc th ô n g su ố t với h u y ệ n , tỉnh

T iế p tụ c p h á t triể n lực lư ợ n g c h ín h trị, tiế p tụ c p h á t triể n tổ ch ứ c Đ ản g ,

th á n g 7 /1 9 4 7 , L iê n tỉn h Q u ả n g H ồ n g ra q u y ế t đ ịn h th à n h lập Đ ả n g B ộ C át

H ài T ừ tr o n g g ia n k h ổ c ủ a cu ộ c k h á n g c h iế n v à q u á trìn h đ ấu tran h cách

m ạ n g đ ư ợ c rèn lu y ện v à th ử th á c h , n h iề u cá n b ộ tro n g h u y ệ n đ ã trư ở n g thành

Đ ến th á n g 1 1 /1 9 4 7 , d o y ê u cầu chỉ đ ạ o c ơ sở , Đ ả n g B ộ C á t H ải đ ư ợ c ch ia

th àn h 2 chi bộ : C hi bộ L iên x ã X u ân Đ ám - T râ n C h â u có 5 đ ản g v iên , chi bộ

G ia L u ận c ó 4 đ ả n g v iên Đ ến n ăm 1948, sổ lư ợ n g Đ ả n g v iên củ a H à C á t tă n g lên đ á n g k ể, h ầ u k h ắ p các x ã đ ều có chi bộ đ ộ c lập n h ư P h ù L ong, N g h ĩa L ộ,

H o à n g C h â u , V ăn P h o n g , G ia L ộ c, H o à Q u a n g

T h e o k ế h o ạ c h đ ã sắp đ ặ t từ trư ớ c , n g à y 7 /1 0 /1 9 4 7 th ự c d ân P h áp tập tru n g 2 0 0 0 0 q u â n tin h n h u ệ đ ư ợ c tra n g bị đ ầy đ ủ v ũ k h í, p h ư ơ n g tiện hiện đại (m áy b a y , tà u c h iế n , đại b ác) m ờ c u ộ c tấ n c ô n g lớ n, th ọ c sâu v ào hậu

p h ư ơ n g c ủ a ta , đ á n h th ẳ n g v à o tru n g tâm V iệ t B ắc, că n cứ đ ịa c h ín h c ủ a

k h á n g ch iến

Đ ây là c u ộ c tiến c ô n g c h iế n lư ợ c củ a g iặ c P h á p n h ằm loại trừ b ộ độ i chủ lực ta ra k h ỏ i v ò n g c h iế n đ ấu , p h á ta n c ơ q u a n đ ầ u n ão k h á n g ch iế n , lập ch ín h

phủ bù n h ìn to à n q u ố c , k ết th ú c ch iến tra n h v à đ ặ t lại ách th ố n g trị thự c dân lên toàn bộ n ư ớ c ta.

N g ày 8 /1 0 /1 9 4 7 , C h ủ tịc h H ồ C hí M in h ra lời k êu gọi n hân dân, b ộ đội,

d ân q u ân d u k íc h ra sứ c tiêu d iệ t đ ịch N g à y 1 5 /1 0 /1 9 4 7 , T ru n g ư ơ n g Đ ả n g ra

ch ỉ thị P hải p h á cuộc tấn c ô n g m ù a đ ô n g c ủ a g iặ c P h áp C hi thị vạch rõ n h iệm

vụ củ a to à n Đ ả n g , to àn d ân v à to à n q u ân ta lú c n ày là “ P hải làm ch o đ ịc h th iệ t hại n ặn g đ ể k h ô n g g ư ợ n g lại đ ư ợ c sau ch iế n d ịc h m ù a đ ô n g này” [ 17;T r 138]

“ đ á n h m ạ n h ở đ ồ n g b ằ n g B ắc B ộ v à T ru n g B ộ, N a m B ộ ” [ 17;T r 138]

T h ự c h iệ n lời k ê u g ọ i c ủ a C h ủ tịc h H ồ C h í M in h v à ch ỉ thị c ủ a T ru n g

ư ơ n g Đ ản g , q u â n d â n ta đ ã tiế n h àn h c h iế n d ịc h p h ản c ô n g q u y m ô lớ n, đ án h tan c u ộ c tiế n c ô n g c h iế n lư ợ c củ a hom 2 0 0 0 0 q u â n v iễ n c h in h P háp

Phối h ợ p v ớ i q u â n d ân V iệ t B ắc, n h ân d â n cả n ư ớ c c h iế n đấu an h d ũ ng,

đ ậ p tan âm m ư u c ủ a đ ịch N h â n d â n h u y ệ n đ ả o C á t H ải đ ã tă n g c ư ờ n g vận

đ ộ n g n h ân d â n q u y ê n g ó p tiền c ủ a để gử i lên T ru n g ư ơng

Đ ể đ á p ứ n g y ê u c ầ u n g ày c à n g cao c ủ a c u ộ c k h á n g ch iến v à b ảo đảm

Đ ại h ộ i đ ã b iểu th ị v à k h ẳ n g đ ịn h q u y ế t tâ m k h á n g c h iế n củ a đ ản g bộ,

ch ín h q u y ề n v à n h â n d ân đ ịa p h ư ơ n g trên tấ t c ả c á c m ặt X ây d ự n g Đ ảng,

c ủ n g cố c h ín h q u y ề n , p h á t triể n lực lư ợ n g v ũ tra n g , m ở rộ n g căn c ử d u kích

và trừ bọn v iệ t g ia n p h ả n đ ộ n g Đ ây c ũ n g là đ ơ n vị tiề n th â n củ a h u y ện đội

C á t H ải v à đại độ i 9 1 9 c ủ a h u y ện sau này Đ ồ n g th ờ i H u y ện uỷ c ũ n g cử các

đ ồ n g c h í h u y ệ n uỷ v iê n v ề H à N am , C át H ải để v ận đ ộ n g q u ần ch ú n g xây

Vì n h ữ n g lẽ đ ó , từ n ăm 1948, th ự c d ân P h á p b ắ t đ ầ u c h u y ển h ư ớ n g ch iến

lư ợ c c h iế n tra n h T ừ c h iế n lư ợ c đ án h n h a n h th ắ n g n h a n h , địch c h u y ể n sang

c h iế n lư ợ c đ á n h lâu d à i, th ự c h iện c h ín h sá c h “ lấy c h iế n tran h n u ô i chiến tra n h , d ù n g n g ư ờ i V iệ t h ại n g ư ờ i V iệ t” từ m ở rộ n g v ù n g ch iếm đ ó n g , ch ú n g

c h u y ể n sa n g c ủ n g c ổ v ù n g c h iế m đ ó n g C h ú n g th a y th ế n h ữ n g c u ộ c hành

q u â n lớ n b ằ n g n h ữ n g c u ộ c h à n h q u ân n h ỏ , k h ô n g n h ằ m trự c tiếp tiê u d iệ t chủ lực c ủ a ta m à n h ằ m p h á h o ạ i c ơ sở k in h tế, c ơ s ở c h ín h trị C h ú n g ra sứ c củ n g

cổ n g ụ y q u y ề n , p h á t triể n n g ụ y q u ân ; ra sứ c tra n h th ủ v iệ n trợ Mỹ

S au m ộ t n ă m k h á n g c h iế n v à sau th ắ n g lợ i c ủ a c h iế n d ịch V iệ t B ắc, lực

lư ợ n g ta đ ã trư ở n g th à n h m au ch ó n g N ăm 1948 là n ă m c h iế n tra n h d u kích

p h á t triể n m ạ n h ở v ù n g sa u lư n g đ ịch N g ày 2 0 /1 /1 9 4 8 , h ộ i nghị m ở rộ n g củ a

B an chấp h à n h T ru n g ư ơ n g Đ ản g đ ã k iểm đ iểm tìn h h ìn h sau m ột năm k h á n g

c h iế n và v ạ c h ra n h iệm vụ củ a giai đ oạn m ới

T iế p sau H ội ng h ị T ru n g ư ơ n g , Đ ản g triệ u tập hai c u ộ c hội nghị cán bộ

th á n g 5 n ăm 1948 v à th á n g 8 năm 1948 để q u á n tr iệ t tin h th ần N ghị q u y ế t v à bàn n h ữ n g b iệ n p h á p cụ thể H ội n g h ị cán b ộ T ru n g ư ơ n g th á n g 5 năm 1948 nêu rõ c ô n g tá c tro n g v ù n g đ ịch ch iếm là m ộ t b ộ p h ận rấ t q uan trọ n g tro n g

to à n bộ c ô n g tá c c ủ a Đ ản g , củ a n h ân d â n v à q u â n đội ta

M ụ c đ íc h củ a c ô n g tá c tro n g v ù n g sau lư n g đ ịc h là “g iữ vữ n g v à n ân g

ca o trìn h đ ộ g iá c n g ộ v à tin h th ầ n q u y ế t ch iến c ủ a d ân , lập lại và làm k iên cố các tổ c h ứ c q u ầ n c h ú n g v à củ a H ộ i làm rối ren v à tan rã h à n g n g ũ địch, p h á

c h ín h q u y ề n đ ịc h , p h á k in h tế đ ịc h , lập lại c h ín h q u y ề n ta ” [15; tr 2 0 6 ]

Ở C á t H ả i, đ ế n cu ố i n ăm 1948, T h ự c d ân P h á p tiến h àn h b ìn h đ ịn h g ẳt

g ao , c h ú n g đ ã lập hộ i tề ở h ầu h ế t x ác x ã th u ộ c C á t H ải, C á t Bà, tă n g c ư ờ n g

q u â n , xây d ự n g th ê m đ ồ n b ớ t tổ ch ứ c các đ ơ n vị b ảo c h ín h đ o à n v à đ ịa

p h ư ơ n g q u ân H ệ th ố n g tu ầ n p h ò n g b ờ b iển củ a đ ịc h đ ư ợ c b ổ trí c h ặ t ch ẽ h ơ n ,

c h ú n g g á c c h ặ t củ a c á c c ử a ra v ào k h u đ ảo , c h u ẩ n bị lực lư ợ n g m ở các cu ộ c

c à n lớn v à o k h u căn c ứ H à S en đ ể tiêu d iệ t lự c lư ợ n g k h á n g ch iế n củ a ta

T rư ớ c âm m ư u m ới c ủ a đ ịc h , b ộ tổ n g tư lệnh c ù n g n h ư liên khu uỷ I đ ã đ ề ra

n h iệ m vụ k h ô i p h ụ c m iề n Đ ô n g B ắc: “C ủ n g cố b iên g iớ i, m ở m ộ t k h u giải

p h ó n g b iên g iớ i c h o tớ i b ờ b iể n , đ ặc b iệ t c ủ n g cố v ù n g tự d o Đ ô n g B ắc (H ải

N in h - H ồ n g Q u ả n g ) th à n h m ộ t c ă n c ứ đ ịa m ạn h , đ ể k iề m ch ế đ ịch v à đ án h

th ô n g ra b iể n ” [8; tr,9 3 ]

V iệc đ ịc h tă n g c ư ờ n g b ìn h đ ịn h g ây c h o p h o n g trà o k h á n g ch iế n n h iề u

kh ó k hăn T rư ớ c tìn h h ìn h đ ó , H u y ệ n chủ trư ơ n g tập tru n g xây d ự n g căn c ứ

du k ích H à S en , bao g ồ m m ộ t h ệ th ố n g căn c ứ nối tiế p n h a u : C ây C au , M ái

G ơ, T rà B á u , V iệ t H ải, A n g D ài, Á n g R e, Á n g N h à , Á n g C á C ăn c ứ Á n g

N h à c ó th ô n L iê n M in h đ ư ợ c h ìn h th à n h tro n g th u n g lũ n g rộ n g c h ừ n g 5 k m 2, nơi có g ần 3 0 g ia đ ìn h sin h số n g , c ả th ô n đ ư ợ c b ao q u a n h b ở i các d ãy nú i đ á cao g ần 2 0 0 m K hu c ă n c ứ n à y nố i th ô n g q u a K h o ă n G ợ i, Đ á P h èn g và c o n

đ ư ờ n g từ b ến là n g v ào : T ừ Á n g N h à có thể liên lạc v ớ i các khu d u kích p h ía sau n h ư T ru n g T ra n g , G ia L uận, V iệt H ải, X u â n Đ ám , H iền H ào Đ ặc b iệ t

N h ân d ân h u y ệ n đ ảo đ ã x ây d ự n g x ã G ia L u ận th à n h k h u d u kích v ừ n g ch ắc, làm nơi đ ứ n g c h â n c ủ a c á c c ơ q u an H u y ện u ỷ v à U ỷ b an k h án g ch iến h àn h

C ăn c ứ Á n g D ài, Á n g R Ì th u ộ c đ ịa p h ận x ã P h ù L o n g hay T rà B áu (V iệ t

H ải), N in h T iế p (N g h ĩa L ộ ) c ũ n g đ ư ợ c x ây d ự n g th à n h m ộ t n ơ i trú n áu bí m ật

c ủ a b ộ đ ộ i, cá n bộ, d u k íc h , đ ư ợ c ch e k ín bởi các rừ n g sú v ẹ t cao n g ập đ ầu

C ác k h u d u tích k ế tiế p n h a u tạo th à n h hệ th ố n g c ă n c ứ liên h o àn trê n đảo

đ ư ợ c bao q u a n h bởi c á c d ãy n ú i đ á v ô i, là b ứ c tư ờ n g v ữ n g ch ắc n g ăn ch ặn

b ư ớ c tiến c ủ a k ẻ th ù , là ch ỗ d ự a v ữ n g chắc c h o lự c lư ợ n g vũ tra n g v à n hân dân h u y ện đ ả o tiến h àn h k h á n g c h iế n bảo vệ q u ê h ư ơ n g N g ư ờ i dân h u y ện đảo đ ã k h ô n g n g ại v ấ t v ả c ù n g n h au g ó p sứ c x ây d ự n g các khu că n c ứ n g ày

c à n g v ù n g c h ắ c

K h ô n g ch ỉ là că n cứ c h o c u ộ c k h á n g c h iế n c ủ a C á t H ả i, các k h u d u k ích trên đ ảo c ò n là nơ i đ ứ n g c h â n c ủ a các c ơ q u an Đ ản g , C h ín h q u y ền c ủ a h u y ệ n

K iến T h ụ y v à m ộ t số h u y ệ n c ủ a tỉn h T h ái B ìn h tro n g n h ữ n g th á n g n g à y bị đánh p h á k h ố c liệt m ấ t đ ất, m ấ t dân N h ữ n g c ơ q u an , cá n b ộ từ đ ấ t liền ra đ ã

tă n g c ư ờ n g th ê m sứ c m ạn h c h o c ô n g tá c lãnh đ ạo , ch ỉ đ ạ o k h á n g c h iế n của đảo T ại c ă n c ứ , lực lư ợ n g vũ tra n g đ ư ợ c h ọ c tậ p c h ín h trị, đ ư ờ n g lối k h á n g

ch iến to à n d â n to à n d iệ n v à trư ờ n g kỳ củ a Đ ả n g , lu y ện tậ p q u ân sự, tă n g gia sản x u ấ t lư ơ n g th ự c th ự c p h ẩ m C ô n g tác can h g á c , p h ò n g g ian b ả o m ậ t đư ợc

ch ú trọ n g C á c co n đ ư ờ n g đi v ào k h u d u k íc h đ ề u đ ư ợ c b ố trí c ả n h g iác cẩn

m ật N h ữ n g đ ịa điểm trọ n g y ếu đ ư ợ c bố trí lực lư ợ n g th ư ờ n g trực, sẵn sàng

c h iế n đấu H ầm c h ô n g b ẫy đ á, các c ô n g sự trận đ ịa đ ư ợ c x ây d ự n g v à c ủ n g cố

n g ày c à n g h o à n th iện , m ọ i p h ư ơ n g án ch iến đ ấ u đ ư ợ c ch u ẩ n bị kỳ càn g , sẵn

s à n g đ án h đ ịc h

C ù n g v ớ i v iệ c x ây d ự n g các k h u du k ích , v iệ c tổ c h ứ c lực lư ợ n g vũ tra n g tại các x ã tro n g to à n h u y ệ n đ ư ợ c h ế t sứ c coi trọ n g Đ e n cuối 1948, các x ã G ia

L u ận , T rân C h â u m ỗi x ã đ ã có m ộ t tru n g độ i du k íc h , c á c xã X uân Đ ám , H iên

H ào , Phù L o n g , m ỗi x ã có từ m ộ t đ ến hai tiểu đội M ỗ i đ ơ n vị du k ích xã đều

c ó m ột, hai k h ẩ u sú n g trư ờ n g v à lự u đạn

Đ ến th á n g 1 n ăm 1949, đại độ i bội đội d u k íc h đ ịa p h ư ơ n g c ủ a h u y ệ n H à

C á t đ ư ợ c th à n h lập tại đ ìn h là n g x ã T rân C h â u , m a n g h iệ u C 919 Đ ồ n g chí

H o à n g H ải, H u y ệ n đội trư ở n g k iê m đại độ i trư ờ n g đ ại đội 919, đ ồ n g chí

H o à n g Đ ìn h Y ê n , H u y ệ n uỷ v iê n làm c h ín h trị v iên B an đ ầu đ ại độ i có 30

đ ồ n g ch í, tra n g bị 19 k h ẩ u sú n g các loại

Đ ại độ i 9 1 9 ra đ ờ i đ á n h d ấ u b ư ớ c trư ở n g th à n h m ớ i củ a các lực lư ợ n g vũ tra n g đ ịa p h ư ơ n g ở C á t H ải C ù n g vớ i v iệc th à n h lập đ ơ n vị bộ đội h u y ện , dân

q u ân du k íc h c ủ a các x ã đ ư ợ c tă n g cư ờn g

M ặc đ ù c á c đ ơ n vị lự c lư ợ n g vũ tra n g đ ư ợ c tổ ch ứ c , n h ư n g tra n g bị vũ

k h í h ết sứ c th iế u th ố n C h i b ộ Đ ả n g ở các x ã v ận đ ộ n g n h ân dân q u y ê n góp tiền đ ể m u a v ũ kh í n h ư n g số lư ợ n g c ũ n g k h ô n g đ ư ợ c là bao H et sứ c c ố g ắn g ,

n h ư n g du k íc h T râ n C h âu c ũ n g chỉ đ ư ợ c tra n g bị 1 k h ẩ u tiể u liên, 2 k h ẩu sú n g

n g ắn , v ũ k h í c h ủ y ế u v ẫn là g iá o m ác

B ư ớ c s a n g n ăm 1949, c ù n g vớ i v iệc lập h ệ th ố n g c h ín h q u y ền tay sai,

q u ân P h áp rá o riế t th ự c h iệ n kế h o ạ c h b ao v â y c á c k h u d u k ích trên đảo

C h ú n g sử d ụ n g th u y ề n m áy , th u y ề n b u ồ m , c a n ô th ư ờ n g x u y ê n tu ần tra q u an h

đ ảo , k h ố n g c h ế g ắ t g a o n h ữ n g đ ịa đ iể m m à th u y ề n c ù a ta c ó th ể cập b ến để tiế p tế lư ơ n g th ự c ch o các k h u du k íc h C h ú n g tu y ê n b ổ tro n g v ò n g 8 th án g ,

k hu H à S en sẽ c h ế t đó i hết Đ ồ n g th ờ i với v iệ c b ao v ây p h o n g to ả, n găn ch ặn ,

đ ịch cò n s ử d ụ n g bọn g iá n đ iệ p chỉ đ iể m đ ể p h á c ơ sờ c ủ a ta T rư ớ c tìn h hìn h

đ ó , Đ ả n g b ộ H à C á t m ở hội ng h ị tại xã X uân Đ ám q u á n triệ t chỉ thị “T íc h cực

c ầ m c ự v à c h u ẩ n bị c h u y ể n sa n g tổ n g p hản c ô n g ” củ a Đ ản g H ội nghị chủ

tr ư ơ n g đẩy m ạ n h c ô n g tác p h á tề, trừ g ian trên đ ịa b àn to àn hu y ện , tích cực

c h u ẩ n bị m ọ i m ặ t đ ề p h ò n g đ ịc h tấ n c ô n g vào k h u căn c ứ c ù a ta

T h ự c h iệ n c h ủ trư ơ n g c ủ a hộ i n g h ị, p h o n g trà o p h á tề, trừ g ian đ ư ợ c dấy

lê n k h ắ p v ù n g C h ỉ tro n g m ộ t th ờ i g ia n n g ắn to à n b ộ hội tề của k h u H à Sen,

Đ ô n L ư ơ n g v à H à N am đ ã bị b ắ t đ ư a về k h u că n c ứ H à S en g iáo dục, b uộc

ph ải c am k ế t k h ô n g c ộ n g tá c với đ ịc h p h á h o ại k h á n g ch iến C ù n g với c ô n g

tá c p h á tề, n h iề u c á n b ộ , đ ả n g v iên đ ư ợ c p h ân c ô n g v ề c á c xã đ ể vận đ ồ n g

q u ầ n c h ú n g B ên c ạ n h đ ó , ta cò n tiế n h àn h m ộ t số trậ n tậ p k ích , q u ấy rối địch

ở thị trấn C á t B à

T rư ớ c n h ữ n g h o ạ t đ ộ n g c ủ a q u â n v à d â n ta , đ ịc h n h ậ n th ấy b iện p h áp

b a o v ây , tr iệ t đ ư ờ n g tiế p tế k h ô n g có k ết q u ả C h ú n g c h ủ trư ơ n g tấn c ô n g

b à n g q u â n sự , x o á b ỏ c á c că n cứ d u k íc h trên đ ảo M ặt k h ác ch ú n g liên tục tiế n h à n h p h ụ c k íc h b ắt cán bộ, g ây h o a n g m a n g , d ao đ ộ n g tro n g q u ần ch úng

C u ố i th á n g 2 n ă m 1949, đ ịch h u y đ ộ n g m ộ t tru n g đ ộ i có tay sai dẫn

đ ư ờ n g tiến v à o T râ n C h â u n h ằm th ă m d ò k h ả n ă n g p h ò n g th ủ v à sứ c ch iến

đ ấ u c ủ a ta D o đ ã c ó c h u ẩ n b ị, lại sớ m p h á t h iệ n đ ịc h từ x a, d u k ích T rân

C h â u tổ c h ứ c p h ụ c k íc h ở K h o ă n Đ á, lối v ào là n g T râ n C h âu C h ờ c h o đ ịch

lọ t v ào trậ n đ ịa , d u k íc h g iậ t m ìn , n ổ sú n g , tu n g lự u đ ạn v ào đ ộ i h ìn h củ a

ch ú n g

C h iế n th ắ n g K h o ă n Đ á (T râ n C h â u ) m ở m à n c h o th ờ i k ỳ m ới c ủ a cu ộ c

k h á n g c h iế n trê n đ ịa bàn, làm n ứ c lò n g n h ân d â n h u y ệ n đảo

T ứ c tố i tr ư ớ c th ấ t b ại trên , b a n g à y sau đ ịc h h u y đ ộ n g lực lư ợ n g lớn

đ á n h v ào T râ n C h â u B iế t đ ư ợ c âm m ư u đó, n h â n d ân d â n v à d u k ích sơ tá n ra

rừ n g , th ự c h iệ n v ư ờ n k h ô n g n h à trố n g K hi đ ịc h tớ i, là n g xóm k h ô n g m ột

b ó n g n g ư ờ i, c h ú n g đ iê n c u ồ n g đ ố t p h á, lù n g sục

S au trậ n c à n c ủ a đ ịc h v à o T râ n C h âu , H u y ệ n uỷ c h ủ trư ơ n g c h u y ể n từ

đ ấ u tran h c h ín h trị sa n g đ ấ u tra n h v ũ tran g , từ trá n h đ ịc h sa n g đ án h địch

H u y ệ n u ỷ q u y ế t định p h ân tá n đơ n vị bộ đ ộ i h u y ệ n c ù n g c á n b ộ v ề các xã, tổ

c h ứ c lu y ện tậ p , ch u ẩn bị p h ư ơ n g án đ á n h đ ịc h , x ây d ự n g c ác trậ n đ ịa phục

k íc h , vận đ ộ n g n h ân d ân sản x u ất, g iú p d â n ổ n đ ịn h đời sống

về p h ía đ ịch , sau cu ộ c h àn h q u â n v à o T râ n C h âu k h ô n g đ ạ t đ ư ợ c k ết

q u ả , c h ú n g tiế p tụ c th ự c h iệ n p h ư ơ n g án b a o v ây , tậ p k ích n h ỏ lẻ, d ù n g ca nô

c h ạ y q u a n h đ ả o , b ắ n p h á , k h ô n g ch o n h â n d â n sản x u ất v à n g ă n ch ặ n đ ư ờ n g liên lạc từ k h u du k íc h ra n g o ài M ặ c ch o q u â n th ù bao v â y , lự c lư ợ n g v ũ tra n g v à n h â n d ân tro n g k hu d u k ích k h ô n g h ề n a o n ú n g q u y ế t tâ m c h iế n đấu,

b ả o v ệ c ă n cứ

T h ự c h iệ n N g h ị q u y ế t c ủ a tru n g ư ơ n g Đ ả n g “ T íc h c ự c cầ m c ự c h u ẩn bị

tổ n g p h ả n c ô n g ” , H ội n g h ị cán b ộ tỉn h Q u ả n g Y ên (n g à y 2 6 /1 2 /1 9 4 8 , Ưỷ ban

k h á n g c h iế n hàn h c h ín h liên k h u I q u y ế t đ ịn h c h ia liên tỉn h Q u ả n g H ồ n g

th à n h tỉn h Q u ả n g Y ê n v à k h u đ ặc b iệ t H ò n G a i) h ọ p từ n g à y 19 đến

2 1 /0 1 /1 9 4 9 đ ề ra n h iệ m v ụ : “T íc h c ự c c ủ n g c ố v à p h á t triể n c ơ sở v ù n g đ ịch tạm c h iế m v à v ù n g c ă n c ứ đ ể đ á p ứ n g tìn h h ìn h n h iệ m v ụ tro n g g iai đ o ạn

m ớ i” [1 3 ;T r.9 2 ]

T h á n g 3 n ăm 1949, T ru n g ư ơ n g q u y ế t đ ịn h m ở c h iế n d ịc h Đ ô n g B ắc lần th ứ h a i, n h iệ m v ụ c ủ a tỉn h Q u ả n g Y ên lú c n à y đ ó là: “ P h ố i h ợ p với m ặt trận đ ư ờ n g sổ 4 về c h iế n trư ờ n g to à n q u ố c; p h á t triể n và c ủ n g cố c ơ sở Đ ô n g

B ăc Đ á n h p h ụ c k ích lớ n tiê u d iệ t tiế p tế v à tiế p v iệ n ; p h á h o ại triệ t đ ể đ ư ờ n g

13, 14, p h ô tr ư ơ n g th a n h th ế; n g h i b in h , lợi d ụ n g th ắ n g lợ i, lôi k é o làm ta n rã

n g ụ y b i n h ” [2 ;T r.6 ]

Ở C á t H ả i, đ ầ u n ă m 1949, đ ịch lập m ộ t c ô n g trư ờ n g k h ai th á c đ á ở cử a

V iệ t H ải N ơ i đây th ư ờ n g x u y ê n có m ộ t tiể u đ ộ i lín h  u P h i c a n h g á c v à đ ố c

p h u k h ai th á c đ á Đ ể c h ố n g lại v iệ c đ ịc h b ắ t n h â n d â n đ ịa p h ư ơ n g đi p h u đ án h

đ á, cần p h ải x o á b ỏ L á n Đ á v à tiê u d iệ t b ọ n lín h P h á p đ ó n g tại đ ây N g ày

15 /3 /1 9 4 9 , d ư ớ i s ự c h ỉ h u y c ủ a đ ồ n g ch í N g u y ễ n K h a n h , d â n q u â n x ã P h ù

L o n g g ồ m c á c đ ồ n g c h í N g u y ễ n Đ ìn h B ân , N g u y ễ n V ăn D ư ỡ n g , P h ạm V ăn

C ờ , N g u y ễ n Đ ìn h P h a v à m ộ t sổ đ ồ n g ch í k h á c cải tra n g th à n h p h u lao c ô n g

đ ã n h iề u p h e n đ ụ n g đ ộ với d u k ích T rậ n đ á n h đ ịa lôi c ủ a th iế u n iê n H o àn g

V ăn V ò n g đ ã làm c h o đ ịc h k in h h ồ n , đ ịc h đã p h ải đi q u a Đ ồ n g T ép để tấn

c ô n g v ào g iữ a đảo

S á n g n g à y 1 th á n g 6 n ă m 1949, khi n h ân d â n đ a n g ăn tế t Đ o an N g ọ , từ thị trấn C á t B à , đ ư ợ c tê n V iệ t g ia n L ê V ăn N g a n g d ẫ n đ ư ờ n g , đ ịc h m ở cu ộ c

h à n h q u â n q u a Á n g s ỏ i v à o K h e Sâu T rê n đ ư ờ n g đi c h ú n g đ ố t p h á, bắn 70

co n trâ u c ủ a n h â n d ân n h ằ m p h á hoại sản x u ấ t, tiê u d iệ t k h á n g ch iến T rê n

đ ư ờ n g q u a y tr ở lại thị trấ n C á t B à, ta p h á n đ o á n đ ịc h sẽ đi q u a Đ á P h è n g về

Á n g N h à n ơ i c ó c ơ q u a n k h á n g c h iế n c ủ a ta đ ể n h ằ m đ á n h v à o c ơ q u an đầu

n ão N ắ m đ ư ợ c ý đ ồ đ e n tối c ủ a đ ịc h , d â n q u â n x ã T râ n C h â u m ộ t lần n ữ a có

c ơ h ộ i đ á n h đ ịch Đ ú n g n h ư d ự đ o á n , c h iề u tố i đ ịc h đ ã đi v à o đ iể m ch ết D ư ớ i

sự ch ỉ h u y c ủ a đ ồ n g c h í V ũ T iế n K h u ô n g , P h ạ m V ă n T iế t, H o à n g V ăn N g a n g , tiể u đ ộ i d u k íc h T râ n C h â u đ ã n ổ s ú n g v à o đội h ìn h đ ịch , bẫy đá, lựu đạn

đ ồ n g th ờ i b ù n g nổ làm c h o đ ịc h bị b ất n g ờ đ ộ i h ìn h rối lo ạn , hai tê n đ ịch ch ết

n g ay tại c h ỗ n h iề u tê n k h á c b ị th ư ơ n g Đ ịc h th á o ch ạ y th ụ c m ạn g , năm d ân

th ư ờ n g bị đ ịc h b ắ t th e o đ ã đ ư ợ c g iải th o á t L ự c lư ợ n g c ủ a ta đ ư ợ c b ảo to àn ,

đ ịc h p h ải b ỏ d ở cu ộ c h à n h q u â n B ằ n g lối đ án h d u k íc h ta b ả o to àn đ ư ợ c lực

lư ợ n g , đ ịc h bị đ á n h b ấ t n g ờ th iệ t hại n ặ n g n ề, h o a n g m an g

C h iế n tra n h d u k íc h k h ô n g chỉ p h á t triể n m ạ n h ở T râ n C h â u , G ia L u ận

m à c ò n lan r ộ n g ra n h iề u n ơ i, C hi bộ Đ ả n g P h ù L o n g lãn h đ ạ o lực lư ợ n g dân

q u â n d u k íc h tìm đ ịc h m à đ á n h , tấ n cô n g , g iải to ả v ò n g v â y c ủ a đ ịch ở x u n g

q u an h khu du k íc h D u kích Phù L o n g đ ã p h ụ c k íc h đ ịc h ở Á n g R ể, cử a làng

G ia L u ận v à đ ặ c b iệ t là trận đ ánh L án Đ á ở c ừ a làn g V iệ t H ải

M ộ t lo ạ t trận đ á n h trên toàn đ ảo đ ã b u ộ c đ ịc h p h ải co cụ m k h ô n g dám tấn c ô n g v à o k h u d u k íc h B iết k h ô n g th ể đ á n h ta b ằ n g q u ân sự , đ ịc h d ù n g th ủ

đ o ạn c h iế n tra n h th âm đ ộ c h ơ n b ằn g cách tu n g g iá n đ iệ p v ào c ơ q u an k háng

c h iế n c ủ a ta đ ế p h á ta từ b ên trong H ai T h à n h , m ộ t tên p h ản đ ộ n g qua lớp tru n g k iê n c ù a ta , n g ư ờ i làn g P hù L o n g , đ ã bị đ ịc h cám dỗ, đ ào tạ o trở thành

g iá n đ iệ p n ằm tro n g đ o à n p h ư ơ n g tiện tiếp tế c ủ a ta với âm m ư u p h á ta ở lĩnh

v ự c g ia o th ô n g liên lạc C h ú n g lợi d ụ n g đ ư a b áo c h í tu y ê n tru y ền p h ản cách

m ạn g , v à o c ơ q u a n k h á n g ch iến của ta

S o n g s o n g với v iệc cài gián đ iệ p đ ể p h á ta , đ ịc h v ẫ n tiếp tụ c tìm cách tiến c ô n g q u â n sự v à o k h u du kích

S a u trậ n Đ á P h è n g , th ế củ a ta đ ã th ay đổ i h ẳn , ta ch ủ đ ộ n g tìm đ ịch để

tấ n cô n g Đ iể n h ìn h n h ư các trận Đ ầu G ô i, X u â n Đ ám , trậ n b ến làn g T rân

C h â u , Đ ồ n g T é p , trận n h ử tà u địch v ào đ ể đ á n h c ủ a d u k ích V iệ t H ải M ỗi trận đ á n h , đ ịc h c à n g th êm th ấ t bại n ặn g nề, ta c à n g đ á n h c à n g m ạnh, lực

lư ợ n g v ũ tra n g c ủ a ta đ ư ợ c tra n g bị đ ầy đ ủ hom

T ạ i k h u d u k íc h , đ ờ i số n g c ủ a b ộ độ i đ ề u d o n h â n d â n h u y ệ n đ ảo cung cấp T ro n g c u ộ c c h iế n đ ấ u đ ầy g ian k h ổ , hy sin h m ấ t m á t, n g h ĩa tìn h q u ân dân trên đ ảo n g à y c à n g th êm b ền chặt Đ ả n g b ộ h u y ệ n đ ã lãn h đ ạ o n h ân d ân vừ a tiế n h à n h c h iế n tra n h du k íc h đ ánh đ ịch v ừ a tíc h c ự c tã n g g ia sản xuất, xây

d ự n g k h á n g c h iế n , c ủ n g c ố lực lư ợng

N h ằ m g iả i q u y ế t n h ữ n g k h ó k h ă n v ề lư ơ n g th ự c th ự c p h ẩm , H u y ện uỷ

H à C át đ ã p h á t đ ộ n g p h o n g trà o tă n g g ia sản x u ấ t, tự c ấ p tự tú c C ác cơ quan

Đ ản g , C h ín h q u y ề n , đ o à n th ể , đom v ị bộ đội v à d ân q u â n c ù n g to à n th ể nhân

d ân tích c ự c h ư ở n g ứ n g c h ủ trư ơ n g này C hỉ tín h 5 x ã tro n g k h u d u kích H à

S en , bộ đ ộ i, d u k íc h v à n h â n d â n đ ã trồ n g c ấ y đ ư ợ c 6 8 0 m ẫ u lú a v à h o a m àu

N h ừ n g v ù n g trư ớ c đ ây ch ỉ trồ n g n g ô nay đ ư ợ c trồ n g th ê m lúa C ác khu ru ộ n g trư ớ c đ â y c h ỉ c a n h tác m ộ t vụ nay đ ư ợ c n â n g lên h ai v ụ C ù n g vớ i trồ n g trọt,

p h o n g trào c h ă n n u ô i g ia sú c , g ia cẩm c ũ n g đ ư ợ c đ ẩ y m ạ n h C ác c ơ sở sản

x u ấ t m uổi d ầ n k h ô i p h ụ c C ơ q u a n c h ín h q u y ề n c ù n g b ộ đ ộ i n h â n d ân g ó p tiền

m u a lưới đ ể tổ c h ứ c đ á n h cá tro n g sự p h o n g to ả, tru y đ u ổ i c ủ a tà u ch iến đ ịch

b á n v à m u a c á c sả n v ậ t c ủ a đ ả o đ e m v ề đ ấ t liền H u y ệ n u ỷ c ò n liên h ệ với

h u y ệ n K iến T h ụ y (K iế n A n ) tổ c h ứ c c á c đ ộ i th u y ề n c h ở g ạ o , n h u yếu p h ẩm ra

b án c h o n h â n d â n h u y ệ n đ ảo

P h o n g tr à o tổ đ ổ i c ô n g , tư ơ n g tr ợ s ả n x u ấ t đ ư ợ c n h â n d â n n h iệ t tìn h

h ư ở n g ứ n g , c ó 8 1 % số h ộ n ô n g d â n th a m g ia T rê n c ơ s ở c á c tổ đòi cô n g ,

n ô n g d ân g iú p đ ỡ lẫ n n h a u , n g ư ờ i c ó trâ u b ò g iú p n g ư ờ i c ó ru ộ n g , n h à n h iều

n h ân lực g iú p n h à ít n g ư ờ i H ìn h th ứ c tổ đ ổ i c ô n g đ ã g ó p p h ầ n tă n g th êm tìn h

an to àn , nơi s ơ tán p h ải b ảo đ ảm đời số n g c h o n h â n d ân , m ồi đ ịa điêm v à

p h ư ơ n g án sơ tá n đ ều đ ư ợ c ch u ẩ n bị kỹ

B ằ n g n h ữ n g ch ủ trư ơ n g , b iện p h áp tích c ự c củ a các cấp uỷ, ch ín h

q u y ề n v à s ự th a m g ia h ư ở n g ứ n g c ủ a n h ân d ân n ên từ cu ố i n ăm 1949 diện tích can h tác trê n đ ả o đ ã tă n g g ấ p đôi

T h ắ n g lợi trên m ặ t trậ n sản x u ấ t g iú p đời s ố n g n h ân dân tro n g h o àn

cả n h k h á n g c h iế n g ia n k h ổ v ẫn ổn đ ịn h , cán bộ v à n h â n d ân càn g th êm p h ân

k h ở i, tinh th ầ n đ o à n k ế t q u â n dân đ ư ợ c tă n g cư ờ n g V iệ c x ây d ự n g v à đ ỡ đ ầu

c ố t ch o p h o n g trà o k h á n g c h iế n c ủ a h u y ệ n đảo C á c đ o à n th ể cứ u q u ố c n g ày

c à n g h o ạ t đ ộ n g có n ền n ế p , th iế u n iên th am g ia c ô n g tác liên lạc tru y ền tin ,

ph ụ n ừ g iú p n h a u sản x u ấ t, v ậ n đ ộ n g q u y ê n g ó p p h ụ c v ụ k h á n g c h iế n , th an h niên h ăn g h ái th a m g ia d â n q u â n d u k ích , tập lu y ện q u â n sự C h ín h q u y ền cấp

x ã đ ư ợ c c h ấ n c h ỉn h th e o N g h ị q u y ế t c ủ a h u y ệ n u ỷ (th á n g 4 năm 1950) đ ã

g iú p c h o h o ạ t đ ộ n g c ủ a b ộ m áy c h ín h q u y ề n cấp c ơ sở p h á t triển m ộ t b ư ớ c

m ới tro n g đ iề u h àn h v à ch ỉ đ ạo p h o n g trà o k h á n g c h iế n ờ từ n g th ô n xã V iệc

đ ào tạo cán b ộ tại c h ỗ n h ằ m đ áp ứ n g n h u cầu lã n h đ ạ o c ủ a cấp uỷ, c h ín h

q u y ền các c ấ p trê n to à n h u y ệ n đ ư ợ c coi trọ n g L ực lư ợ n g v ũ tran g c ủ a H u y ện

đ ư ợ c tă n g c ư ờ n g v à c ủ n g cố N ộ i d u n g tậ p lu y ệ n n g à y c à n g đi sát v à o th ự c tế, sát với m ọi tìn h h u ố n g c h iế n đ ấ u kh i có đ ịch càn q u ét

N h ờ n h ữ n g n ồ lự c trê n các m ặt, p h o n g trà o k h á n g ch iến trên to à n

H u y ện đ ả o đ ã v ư ợ t q u a g iai đ o ạ n k h ó k hăn n h ất, p h á t triể n lê n m ộ t b ư ớ c m ới

P h o n g trà o k h ô n g ch ỉ p h á t triể n tro n g k h u d u k ích H à S en m à c ò n đ ư ợc đ ẩy

m ạn h ở c á c x ã trê n đ ả o C á t H ải Đ ó là c ơ sở đ ể sự n g h iệ p k h á n g ch iế n củ a

q u ân v à d â n H u y ệ n đ ảo n g à y c à n g p h á t triể n g ià n h th ê m n h ữ n g th ắ n g lợi m ớ i

C ù n g với n h iệ m v ụ b ả o vệ n hân d ân , tă n g g ia sản x u ất, lự c lư ợ n g vũ tra n g trên đ ả o p h á t h u y tin h th ần chủ đ ộ n g tổ c h ứ c n h iề u trận p h ụ c kích, tậ p

k íc h tấn c ô n g q u ân đ ịch N g ày 10 th á n g 9 n ăm 1949 d ư ớ i sự chỉ huy củ a đ ồ n g

c h í L ư Q u ố c T h à n h , d â n q u â n x ã V iệt H ải p h ố i h ợ p c ù n g b ộ đội đ ã n h ử c a n ô

c ủ a đ ịc h lọ t v à o lạch c ủ a k h o ă n đ á T ù n g C h à n g v à tiê u d iệ t đư ợc 4 tên đ ịch ,

đ á n h dấu b ư ớ c p h á t triể n m ới tro n g cách đ án h c ủ a lự c lư ợ n g vũ tra n g C át H ải

C ù n g v ớ i c h iế n c ô n g c ủ a d ân q u ân d u k íc h , p h o n g trà o đ ấ u tran h c h ố n g

đ ịch b ắ t lín h , xây d ự n g c ơ sở c á c h m ạ n g tro n g lò n g đ ịc h đ ư ợ c đ ẩy m ạnh

N h â n d ân k h u Đ ô n L ư ơ n g , H o à n g C h âu , N g h ĩa L ộ , N in h T iế p g iá p v ù n g H à

N am , nơ i c ó đ ầ u m ối g ia o th ô n g liên lạc g iữ a h u y ệ n v à đ ấ t liền k iên cư ờ n g

b ám đ ấ t, b á m làn g , đ ư a đ ó n , đ à o h ầ m bí m ậ t c h e c h ở cán bộ C h ín h n h ờ tin h

th ầ n y ê u n ư ớ c , ý c h í k iê n c ư ờ n g b ấ t k h u ấ t c ủ a n h â n d ân n ê n sự n g h iệ p k h á n g

c h iế n c ủ a đ ả n g b ộ v à q u â n d â n h u y ệ n đ ảo v ẫn d ẻ o d ai tồ n tại v à ngày c à n g

p h á t triển

N g à y 2 1 /0 1 /1 9 5 0 ,T ru n g ư ơ n g Đ ả n g triệ u tậ p hộ i n g h ị to à n q u ố c lần th ứ III H ội n g h ị k h ẳ n g đ ịnh:

"T a c à n g đ á n h , c h ín h q u y ề n n h ân d â n c à n g th ê m v ữ n g c h ắc, tin h th ần

q u â n v à d â n c à n g c ao , c á c lự c lư ợ n g h o à b ìn h v à d â n c h ủ th ế g iớ i c à n g ủng h ộ

n h iệ t liệt" [16; tr 242]

H ộ i n g h ị x á c đ ịn h n h iệ m v ụ trư ớ c m ắ t c ủ a k h á n g c h iế n là: "P hải n h â n

đ à tiến bộ c ủ a b ản th â n ta, d ự a v ào sự g iú p đ ỡ c ủ a c á c lự c lư ợ n g b ạn , lợi d ụ n g

sự lú n g tú n g c ủ a đ ịc h trư ớ c m ư u m ô c ủ a đ ế q u ố c M ỹ - A n h , m à g ấp rú t h o àn

th à n h n h iệ m v ụ c h u ẩ n bị c h u y ể n m ạ n h sa n g tổ n g p h â n c ô n g

Đ ể th ự c h iệ n n h iệ m v ụ đó, H ội ng h ị c h ủ trư ơ n g g ấ p rú t x ây d ự n g bộ

độ i ch ủ lực: đ ư a c h iế n tra n h c h ín h q u y lên n g a n g v ớ i c h iế n tra n h d u k ích , h ế t

sứ c tă n g c ư ờ n g b ộ đ ộ i đ ịa p h ư ơ n g v à p h o n g trà o d â n q u â n d u k ích Đ ẩy m ạ n h

h ơ n n ữ a c h iế n tra n h d u k ích , p h á tề , trừ g ia n , tă n g c ư ờ n g c ô n g tá c d ân v ận v à

c ô n g tá c v ậ n đ ộ n g n g u ỵ b in h tro n g v ù n g đ ịch k iể m so át

Ở Q u ả n g Y ên, H ải P h ò n g , đ ịch m ở n h iề u c u ộ c càn q u é t b ìn h đ ịnh các

h u y ệ n d ọ c th eo đ ư ờ n g 18 v à h u y ệ n T h u ỷ N g u y ê n , h ò n g v â y b ắ t các c ơ q u an

c h ín h q u y ề n , c ơ q u a n c ủ a đ ịa p h ư ơ n g , đ á n h b ậ t c ác đ ơ n vị c h ủ lự c ra khỏi đ ịa

b àn Đ ặc b iệ t n g à y 7 /1 /1 9 5 0 , đ ịch đ ư a lự c lư ợ n g tiế n c ô n g c h iế m h u y ện T iên

L ãn g N g à y 5 /2 /1 9 5 0 , đ á n h c h iế n h u y ệ n V ĩn h B ảo , n g ày 8 /2 /1 9 5 0 m ở cu ộ c

h à n h q u â n q u y m ô lớ n, đ á n h c h iế m n h iề u đ ịa b àn q u a n trọ n g c ủ a tỉn h T hái

h u y ệ n C á t H ải tiế p tụ c đ ẩ y m ạ n h c u ộ c c h iế n đ ấ u tro n g g iai đ o ạ n m ới

M ặc d ù bị đ á n h ở k h ắ p nơi trên đ ả o s o n g đ ịc h v ẫn n u ô i ý đ ồ tiêu d iệ t

b ằ n g đ ư ợ c k h u căn c ứ H à S en C h ú n g s ử d ụ n g H ai T h à n h (g iá n đ iệ p củ a P h áp cài v ào c ơ q u a n k h á n g c h iế n c ủ a ta ) đ ư ợ c ta p h â n c ô n g làm c ô n g tá c đ ịc h v ận,

đ ã d ù n g v ậ t c h ấ t đ ể cá m d ỗ lôi k é o c á n b ộ h ò n g b iến C 9 1 9 c ủ a ta th à n h lực

lư ợ n g nội c ô n g đ á n h p h á ta từ c ă n cứ , p h ố i h ợ p vớ i đ ịch đ á n h từ n g o ài vào

T ro n g đ iều k iệ n k h ó k h ă n th iế u th ố n c ủ a c ă n c ứ k h á n g c h iế n , c á n b ộ ta v ẫn

v ằ n g v à n g tin th e o Đ ả n g , k ẻ th ù k h ô n g th ể m u a ch u ộ c, D o ý th ứ c cả n h g iác

c á c h m ạ n g cao , lại đ ư ợ c c á n b ộ , q u ầ n c h ú n g tố g iá c , tổ ch ứ c Đ ả n g đ ã n h ận rõ

b ộ m ặ t th ậ t "p h ản d â n hại n ư ớ c " c ủ a tê n T h à n h K ẻ p h ả n bội đ ã bị b ắ t v à chịu

á n tử h ìn h P h á đ ư ợ c v ụ g iá n đ iệ p H ai T h à n h c à n g k h ẳ n g đ ịn h sự lãnh đ ạo

sá n g su ố t c ủ a Đ ả n g b ộ , sự v ữ n g v à n g c ủ a Đ ả n g v iê n k h u d u k íc h H à S en

Q u a th ự c tiễ n k h á n g c h iế n , c ô n g tá c c h ỉ h u y , đ iề u h àn h n g à y c à n g tiến

b ộ P h o n g trà o thi đ u a tă n g g ia sản x u ấ t đ ư ợ c s ự h ư ở n g ứ n g tíc h c ự c c ủ a các

tầ n g lớp n h â n d ân đ ã g ó p p h ầ n làm ch o đ ờ i s ố n g n h â n d ân d ần đi v à o ổn định

Đ ến g iữ a n ăm 1950, h u y ệ n c h o x â y d ự n g k h u lư ơ n g th ự c d ự trữ ở Á n g V ả

N h ờ đó, c ô n g tác đ ả m b ả o lư ơ n g th ự c ch o lự c lư ợ n g v ũ tra n g lu ô n ổ n định

V ũ khí, tra n g b ị c ủ a c á c đ ơ n v ị b ộ đ ộ i, d u k íc h n g à y c à n g đ ư ợ c tă n g cư ờ n g ,

m ộ t p h ầ n d o m u a đ ư ợ c c ủ a đ ịc h , p h ần khác là c h iế n lợi p h ẩm th u đư ợc q u a

n h ữ n g trận c h ố n g càn T in h th ầ n k h á n g c h iế n c ù a cán b ộ v à n h ân d ân đ ư ợ c

n â n g cao

v ề p h ía đ ịc h , tu y k h ô n g tấn c ô n g đ ư ợ c v ào k h u du k ích , n h ư n g ch ú n g

v ầ n sử d ụ n g c a nô ch ạy v ò n g q u an h đ ảo , c h ĩa sú n g b ẳn v à o đ ô n g bào đ an g

sả n x u ấ t,b ắ n g iế t trâu bò T h ỉn h th o ả n g , c h ú n g s ử d ụ n g p h áo bắn cấ p tập dọn

đ ư ờ n g rồi đ ổ q u â n lên càn q u é t các k h u v ự c v en b iể n , sau đ ó n h an h ch ó n g trở

về tàu, rú t ra b iể n Q u â n v à d ân ta lu ô n đề ca o c ản h g iá c n êu n h ữ n g h o ạt đ ộ n g trê n củ a đ ịc h k h ô n g g ây th iệ t hại v ề n g ư ờ i, so n g c ô n g v iệ c sản x u ấ t th ư ờ n g bị

g iá n đ o ạn

Đ ố i p h ó với h o ạ t đ ộ n g củ a đ ịc h , H u y ệ n uỷ g ia o n h iệm v ụ cho lực

lư ợ n g v ũ tra n g đ ịa p h ư ơ n g tă n g c ư ờ n g b ảo v ệ n h â n d ân , bảo v ệ sản x u ất,

đ ồ n g th ờ i tiế n h àn h c á c p h ư ơ n g án sơ tán khi có đ ịc h càn ; tổ chứ c c h ố n g đ ịch

c à n q u é t b à n g các p h ư ơ n g án p h ụ c k ích , g ài m ìn , h ầ m c h ô n g , bẫy đ á trên các

c o n đ ư ờ n g d ự k iến đ ịc h sẽ h à n h q u ân đi q u a; p h á c á c k ế h o ạ c h tu ần g ia n g của

đ ịc h b ằ n g c á c h đ án h q u ấ y rố i v ào các b ến đ ậu , đ ồ n g th ờ i tổ chứ c lực lư ợ n g

q u a n sá t tại b ế n n h a n h c h ó n g th ô n g b áo tìn h h ìn h h o ạ t đ ộ n g c ủ a đ ịch

B ằ n g n h ữ n g v iệ c làm cụ thể trên , c h ú n g ta đ ã h ạ n ch ế đư ợc n h ữ n g th iệ t

h ại do d ịc h g â y ra C ũ n g n h ờ đ ó p h o n g trà o tìm đ ịc h m à đ án h p h át triể n

m ạn h N h ữ n g trậ n tậ p k íc h , p h ụ c k íc h đ ịc h b ằ n g m ìn v à lự u đạn d o du k ích tiế n h à n h d iễ n ra th ư ờ n g x u y ê n ở k h ắ p nơi

N g à y 1 9 /8 /1 9 5 0 , m ộ t tru n g độ i lín h P h á p c ó V iệ t g ia n dẫn đ ư ờ n g v à o

th u n g lũ n g Đ ồ n g T é p , đ ố t p h á n h à cử a, cư ớ p đ ồ đ ạ c , b ắ t g à lợn c ủ a nhân d ân

k h a i h o a n g ở đ ây N h ậ n đ ịn h sau khi đ ịch đ ố t p h á , c ư ớ p b ó c x o n g sê tập tru n g

ở bãi cỏ g iữ a th u n g lũ n g , d u k íc h H o à n g V ăn T h ậ n (T h ậ n h ay T h â n ) chỉ h u y tiể u đội d â n q u â n th ị trấ n C á t B à n h a n h c h ó n g v ư ợ t d ã y n ú i p h ía sau th u n g

lũ n g Đ ồ n g T é p , k ịp th ờ i triể n khai bẫy đá, gài m ìn trê n bãi cỏ chặn đ ánh đ ịch

Đ ú n g n h ư d ự đ o á n , q u â n đ ịc h sau khi đ ố t p h á v à c ư ớ p b ó c kéo v ề tậ p k ế t ở

bài cỏ g iữ a th u n g lũng C h ớ p th ờ i cơ , đ ồ n g ch í H o à n g V ăn T h ân ra lệnh cho

du kích g iậ t m ìn , sậ p b ẫy đ á đ án h b ất n gờ , q u ân đ ịc h c h ạ y tá n loạn

C u ố i n ăm 1950, sau ch iế n th ắ n g b iên g iớ i, c u ộ c k h á n g ch iến cù a q u ân

và dân ta b ư ớ c s a n g g ia i đ o ạn m ới n g ày c à n g p h á t triể n , th ự c dân P háp ngày

c à n g sa v à o th ế bị đ ộ n g lú n g tú n g C h ú n g liên tiế p tổ c h ứ c n h ữ n g cu ộ c càn

q u é t để lù n g b ắ t cán b ộ v à p h á c á c c ơ sờ k h á n g c h iế n c ủ a ta T rư ớ c tìn h h ìn h

đ ó , H u y ện uỷ ch ỉ th ị c á c c ấ p uỷ, c ấ p c h ín h q u y ề n v à các đ ơ n vị lực lư ợ n g v ũ tra n g nêu c a o c ả n h g iá c , đ ề p h ò n g đ ịc h tấn cô n g T ại k h u d u kích H à Sen, m ọi

n g ư ờ i đ ều th a m g ia đ o à n th ể, tự g iá c th am g ia c ô n g v iệ c k h á n g c h iế n n h ư

c a n h gác, tiế p tế , tru y ề n tin , g iú p đ ỡ d u kích

Đ ể k ịp th ờ i đ ổ i p h ó vớ i các h o ạ t đ ộ n g c ủ a đ ịc h , c ấ p trên tă n g c ư ờ n g

c h o C á t H ải đại đội 71 B ộ độ i c h ủ lực, bộ đ ộ i đ ịa p h ư ơ n g v à dân quân tự vệ

c á c xã tă n g c ư ờ n g c ô n g tá c trin h sá t c h u ẩn bị c h iế n đấu N h iệm v ụ c h ặ n đ ịc h

đ ư ợ c g ia o cụ th ể c h o từ n g th ô n , áng H ầm c h ô n g , b ẫy đ á đ ư ợ c d ân q u â n d u

k íc h các x à b ố trí sẵn trê n c á c c h ặ n g đư ờn g

C ù n g vớ i v iệ c tă n g c ư ờ n g v à đẩy m ạ n h k h á n g c h iế n , các cấp ch ín h

q u y ề n trên đ ả o đ ặ c b iệ t q u a n tâ m c h ă m lo đời số n g n h ân d ân C ác p h o n g trào thi đ u a sả n x u ấ t, các h o ạ t đ ộ n g v ă n h o á đ ư ợ c đ ẩy m ạ n h C á c c h ín h sách về

th u ế n ô n g n g h iệ p đ ư ợ c áp d ụ n g N h â n d ân n g à y c à n g p h ấ n khởi, th êm tin

tư ở n g v ào th ắ n g lợi c ủ a s ự n g h iệ p k h á n g ch iến

K ể từ sau kh i c á c h m ạ n g th á n g T ám th à n h c ô n g đ ến th án g 12/1946

dư ớ i sự lãn h đ ạ o c ủ a Đ ả n g , Đ ả n g B ộ v à n h ân d ân C á t H ải đ ã v ư ợ t q u a n h ữ n g

n g ày th á n g c ự c kỳ k h ó k h ă n g ia n k h ổ , th ự c h iệ n n h ữ n g n h iệ m vụ cách m ạn g

có ý n g h ĩa v ô c ù n g to lớn

C ác tầ n g lớ p n h â n d â n trê n đ ả o đ ã đ o à n k ế t m u ô n n g ư ờ i nh ư m ộ t ra sức

b ảo vệ v à c ủ n g c ố c h ín h q u y ề n c á c h m ạ n g ờ th ô n , xã T h ự c hiện th ắ n g lợi

cu ộ c v ận đ ộ n g sản x u ấ t, tiế t k iệ m , đ ẩ y lùi đ ư ợ c n ạn đ ó i, x â y d ự n g n h ữ n g cơ

sở k in h tế b an đ ầu c ủ a c h ế đ ộ đ a n ch ủ n h ân d ân C ủ n g cố v à p h á t triể n các

đ o àn th ể c ứ u q u ố c , tă n g c ư ờ n g k h ố i đại đ o à n k ế t to à n d â n - m ột lực lư ợ ng

c h ín h trị q u a n trọ n g T íc h cự c xây d ự n g v à c ủ n g cố tự v ệ ch iế n đ ấ u ở các xã,

co i đó là lự c lư ợ n g v ũ tra n g n ò n g cốt c h o to à n d â n đ án h g iặ c sau này

H ơn m ộ t n ăm đ ầy th ử thách đ ã q u a, n h â n d ân H u y ện C á t H ải đ ã trư ờ n g

th àn h về m ọ i m ặt T u y n h iê n n h ữ n g n g ày sắ p tớ i cò n đ ầy k h ó k h ă n và q u y ết liệt, nhân d â n C á t H ải k h ô n g m ộ t ph ú t lơ là c ả n h g iá c , ra sứ c c h u ẩ n bị cù n g cả

n ư ớ c b ư ớ c v à o c u ộ c k h á n g ch iến với m ộ t lò n g tin tư ờ n g v à o th ắ n g lợi cuối

cù n g

T ừ n ă m 1946 đ ến 1950, d ự a v à o ư u th ế m ạ n h v ề q u â n sự, th ự c d ân

P h á p đ ã ch ủ đ ộ n g tiế n c ô n g , m ở rộ n g v ù n g c h iế m đ ó n g Đi đ ến đ â u đ ịc h cũng

th ẳ n g tay đ à n áp , c ư ớ p b ó c, tàn phả đ ến đ ó , th iế t lập h ệ th ố n g cai trị h à khăc

n h ằm làm tê liệ t p h o n g trà o k h án g ch iế n , làm n h ụ t ý ch í c h iế n đ ấ u b ảo vệ nền

đ ộ c lập c ủ a q u â n v à d ân ta

T rê n c ơ s ở đ ư ờ n g lối k h án g c h iế n k iế n q u ố c c ủ a Đ ản g , C h ủ tịch H ồ

C h í M in h v à T ỉn h Q u ả n g Y ên , Đ ản g bộ C á t H ải đ ã cụ th ể h ó a b à n g nh ữ n g

v iệc làm th iế t th ự c , làm c h o m ỗi ngư ời d ân , m ỗ i c h iế n s ĩ h iể u rõ hom n h iện vụ

c ủ a m ìn h c à n g th ê m h ă n g hái q u y ế t tâm k h á n g c h iế n V ừ a c h iế n đ ấ u vừ a x ây

d ự n g , q u â n d â n C á t H ải đ ã g ó p p hần đ án h b ại c h iế n lư ợ c đ á n h n h a n h th ắn g

n h a n h c ủ a th ự c d ân P h áp H ơ n n ữ a với đ ư ờ n g lối k h á n g c h iế n to à n d ân , to à n

d iệ n , đ ư ợ c Đ ả n g bộ tiến h à n h từ x ây d ự n g k in h tế tự c u n g tự c ấ p , đ ến xây

d ự n g căn c ứ k h á n g c h iế n , v à p h ư ơ n g c h â m c h iế n lư ợ c đ á n h đ ịc h đủ sứ c

đ á n h th ẳ n g k ẻ th ù