1. ĐẶT VẤN ĐỀ Trong công tác y tế việc chăm sóc bảo vệ sức khỏe cho nhân dân gồm ba măt chủ yếu: Dự phòng, điều trị và phục hồi chức năng. Công tác y tế dự phòng là công tác bảo vệ tăng cường sức khỏe, chăm sóc quản lý sức khỏe của nhân dân lúc khỏe mạnh và cả khi ốm đau. Hệ thống y học dự phòng ở Việt Nam những năm gần đây được đầu tư khá hoàn chỉnh bao gồm 4 tuyến: tuyến Trung ương có cục YTDP, cục ATVSTP, cục phòng chống HIVAIDS, cục quản lý môi trường y tế và 14 viện nghiên cứu đầu ngành; tuyến Tỉnh có các trung tâm YTDP, trung tâm phòng chống HIVAIDS, trung tâm phòng chống sốt rét, chi cục ATVSTP…; tuyến Huyện là các trung tâm y tế huyện, trung tâm y tế dự phòng huyện; tuyến xã là các trạm y tế xã, dưới xã là hệ thống cộng tác viên thôn bản, cộng tác viên dân số.Vì vậy, nếu được quan tâm đúng mức, hệ thống YTDP hoàn toàn có thể thực hiện tốt công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho cộng đồng. Tuy nhiên, công tác YTDP hiện nay ở Việt Nam đang gặp phải những khó khăn, thử thách cả về nhân lực, vật lực và tài lực, đó là những nguồn lực quyết định đến chất lượng công tác YTDP. Nguồn nhân lực hiện có thiếu về số lượng, chất lượng chưa cao, hầu hết bác sĩ của hệ dự phòng đều từ hệ điều trị chuyển sang, thiếu những người được đào tạo chính quy, đúng chuyên ngành về y tế dự phòng. Tuyển dụng cán bộ của các đơn vị hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu cơ cấu cán bộ theo vị trí việc làm và khó tuyển dụng được cán bộ đảm bảo chất lượng, đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ. Phân bổ chỉ tiêu biên chế chưa phù hợp và chưa thật đầy đủ để thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao. Điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho công tác YTDP còn thiếu và lạc hậu. Tình trạng các phòng làm việc xuống cấp hoặc chưa được trang bị tốt là rất phổ biến, ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng trong công tác phòng chống bệnh và chăm sóc cộng đồng. Ngoài ra, chính sách đãi ngộ đối với nhân lực trong hoạt động YTDP chưa đủ sức thu hút do vậy một số địa phương không thể tuyển được bác sĩ y khoa, bác sĩ YTDP, đặc biệt là các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo. Đứng trước thực trạng đó của y tế dự phòng Việt Nam, nhóm chúng tôi thực hiện đề tài “Tại sao công tác y tế dự phòng Việt Nam vừa yếu lại vừa thiếu” với các mục tiêu: 1. Tìm hiểu thực trạng của y tế dự phòng Việt Nam hiện nay. 2. Đưa ra một số biện pháp nhằm khắc phục tình trạng vừa yếu lại vừa thiếu của YTDP nước ta.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC HUẾ
KHOA Y TẾ CỘNG CỘNG
LỚP
BÁO CÁO
THỰC HÀNH MÔN TCQLYT&CSYT
NĂM HỌC 2015-2016
Đề tài:
TẠI SAO CÔNG TÁC Y TẾ DỰ PHÒNG
Ở VIỆT NAM VỪA YẾU LẠI VỪA THIẾU
NHÓM I
DANH SÁCH SINH VIÊN:
TP Huế
Trang 21 ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong công tác y tế việc chăm sóc bảo vệ sức khỏe cho nhân dân gồm ba măt chủ yếu: Dự phòng, điều trị và phục hồi chức năng Công tác y tế dự phòng là công tác bảo vệ tăng cường sức khỏe, chăm sóc quản lý sức khỏe của nhân dân lúc khỏe mạnh và cả khi ốm đau
Hệ thống y học dự phòng ở Việt Nam những năm gần đây được đầu tư khá hoàn chỉnh bao gồm 4 tuyến: tuyến Trung ương có cục YTDP, cục ATVSTP, cục phòng chống HIV/AIDS, cục quản lý môi trường y tế và 14 viện nghiên cứu đầu ngành; tuyến Tỉnh có các trung tâm YTDP, trung tâm phòng chống HIV/AIDS, trung tâm phòng chống sốt rét, chi cục ATVSTP…; tuyến Huyện là các trung tâm y tế huyện, trung tâm y tế dự phòng huyện; tuyến xã là các trạm y tế xã, dưới xã là hệ thống cộng tác viên thôn bản, cộng tác viên dân số.Vì vậy, nếu được quan tâm đúng mức, hệ thống YTDP hoàn toàn có thể thực hiện tốt công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho cộng đồng
Tuy nhiên, công tác YTDP hiện nay ở Việt Nam đang gặp phải những khó khăn, thử thách cả về nhân lực, vật lực và tài lực, đó là những nguồn lực quyết định đến chất lượng công tác YTDP
Nguồn nhân lực hiện có thiếu về số lượng, chất lượng chưa cao, hầu hết bác sĩ của hệ dự phòng đều từ hệ điều trị chuyển sang, thiếu những người được đào tạo chính quy, đúng chuyên ngành về y tế dự phòng Tuyển dụng cán bộ của các đơn vị hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu cơ cấu cán bộ theo vị trí việc làm và khó tuyển dụng được cán
bộ đảm bảo chất lượng, đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ Phân bổ chỉ tiêu biên chế chưa phù hợp và chưa thật đầy đủ để thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao
Điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho công tác YTDP còn thiếu và lạc hậu Tình trạng các phòng làm việc xuống cấp hoặc chưa được trang bị tốt là rất phổ biến, ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng trong công tác phòng chống bệnh và chăm sóc cộng đồng
Trang 3Ngoài ra, chính sách đãi ngộ đối với nhân lực trong hoạt động YTDP chưa đủ sức thu hút do vậy một số địa phương không thể tuyển được bác sĩ y khoa, bác sĩ YTDP, đặc biệt là các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo
Đứng trước thực trạng đó của y tế dự phòng Việt Nam, nhóm
chúng tôi thực hiện đề tài “Tại sao công tác y tế dự phòng Việt Nam
vừa yếu lại vừa thiếu” với các mục tiêu:
1 Tìm hiểu thực trạng của y tế dự phòng Việt Nam hiện nay
2 Đưa ra một số biện pháp nhằm khắc phục tình trạng vừa yếu lại vừa thiếu của YTDP nước ta
Trang 42 TỔNG QUAN TÀI LIỆU:
2.1 Những vấn đề về y tế dự phòng:
2.1.1 Khái niệm:
Y tế dự phòng là cầu nối giữa y học và y tế công cộng Trong khi y học quan tâm đến chẩn đoán và điều trị bệnh cho một bệnh nhân thì y tế công cộng quan tâm nhiều hơn đến phòng bệnh và nâng cao sức khỏe cho cộng đồng Vì vậy mục tiêu hàng đầu của Y học dự phòng là nâng cao sức khỏe của cá nhân, gia đình và cả cộng đồng
2.1.2 Hệ thống tổ chức y tế dự phòng:
Hệ thống YTDP Việt Nam hiện nay gồm 4 tuyến:
- Tuyến Trung ương gồm có cục YTDP, cục phòng chống HIV/ AIDS, cục ATVSTP, cục quản lý môi trường y tế và 14 Viện đầu ngành
- Tuyến Tỉnh gồm có các trung tâm YTDP Tỉnh, chi cục ATVSTP, trung tâm phòng chống sốt rét, TT phòng chống bệnh xã hội, TT phòng chống HIV/AIDS, TT sức khỏe lao động-vệ sinh môi trường Tỉnh
- Tuyến Huyện gồm có các Trung tâm y tế huyện và trung tâm YTDP huyện
- Tuyến Xã gồm các trạm y tế xã, phường, thị trấn
2.1.3 Chức năng, nhiệm vụ chính của y tế dự phòng:
- Phòng chống bệnh truyền nhiễm
- Phòng chống HIV/AIDS
- Kiểm dịch y tế biên giới
- Sử dụng vắc xin, sinh phẩm y tế; tiêm chủng mở rộng
- An toàn vệ sinh thực phẩm
- Phòng chống bệnh không lây nhiễm
- Dinh dưỡng cộng đồng
- Sức khỏe trường học
- Công tác quản lý môi trường y tế
Trang 5- Công tác y tế lao động, phòng chống bệnh nghề nghiệp
- Phòng chống tai nạn thương tích
2.2 Các nguồn lực hiện nay của YTDP:
2.2.1 Nhân lực:
Theo thống kê năm 2009 cả nước ta có khoảng 16.500 cán bộ y
tế đang công tác trong lĩnh vực YTDP tại các cơ sở tuyến trung ương, tuyến tỉnh và tuyến huyện Sang đến năm 2011 con số này đạt xấp xỉ 17.100 cán bộ, chỉ tăng lên khoảng 3,5% so với năm 2009, cho thấy sự tăng trưởng về số lượng nhân lực YTDP nhìn chung còn rất khiếm tốn Còn nếu so sánh với quy định tại Thông tư Liên tịch số 08/2007/TTLT của Bộ Y tế và Bộ Nội vụ ngày 05/6/2007 về định mức biên chế sự nghiệp trong các cơ sở y tế nhà nước (được coi là định mức nhu cầu của ngành) thì số lượng nhân lực trên đây mới chỉ đáp ứng khoảng 42% nhu cầu cán bộ cho hệ thống YTDP trên cả nước Như vậy còn cần bổ sung khoảng 23.800 cán bộ, chiếm 58% tổng nhu cầu nhân lực
Phân tích nhu cầu nhân lực cần tăng lên theo tuyến cho thấy đối với tuyến trung ương là 1.018 (chiếm khoảng 4,3%), tuyến tỉnh 5.340 (chiếm 22,4%) và tuyến huyện 17.508 (chiếm 73,5%)
2.2.2 Vật lực:
Bên cạnh đó cơ sở vật chất của các TTYTDP lại không được đầu tư, nhiều trung tâm còn ghép với bệnh viện hoặc thuê mướn cơ sở hoạt động trên một diện tích chật hẹp, chưa được độc lập, hầu hết các khu vực chuyên môn và công cộng không đảm bảo yêu cầu kỹ thuât
Cơ sở vật chất đã khó nên việc đầu tư trang thiết bị phục vụ công tác phòng chống dịch của các TTYTDP huyện cũng gặp nhiều khó khăn Phần lớn các TTYTDP đều thiếu thiết bị để làm xét nghiệm
Có trung tâm được đầu tư trang thiết bị nhưng lại thiếu người điều hành, sử dụng Do không có trụ sở nên nhiều TT khó khăn trong việc triển khai hoạt động
Trang 6Mặt khác, sau khi có quyết định chia tách về tổ chức, hệ thống YTDP không hề có một dự án nào lớn để đầu tư về cơ sở vật chất và trang thiết bị
2.2.3.Tài lực:
Theo báo cáo năm 2015 của Bộ y tế, khảo sát tại 15 tỉnh thành mức chi bình quân cho YTDP xấp xỉ 16% tổng chi cho y tế thậm chí
có tỉnh chỉ chi 10% Trong khi đó nghị quyết số 18/2008/QH12 của Quốc hội khóa XII yêu cầu mức chi này phải ở mức 30% Với mức chi thực tế như vậy thì không thể đáp ứng được cho chế độ lương bổng, chuyên môn và nghiệp vụ Và theo cục YTDP khảo sát tại 30 tỉnh thành cho thấy nếu không có ngân sách từ các chương trình mục tiêu quốc gia, hầu như các đơn vị y tế dự phòng không thể thực hiện được các nhiệm vụ chuyên môn và phòng chống dịch sẽ không hiệu quả, bởi phần ngân sách cấp đã phải dành tới 70-90%là chi lương và duy trì hoạt độngthường xuyên
Mấy năm nay dịch bệnh xuất hiện liên miên, chất lượng và ATTP lúc nào cũng là vấn đề thời sự Nếu làm dự phòng tốt thì điều trị sẽ bớt qua tải, chất lượng cuộc sống và tuổi thọ sẽ được gia tăng
2.3 Các chính sách và giải pháp:
Để đẩy mạnh phát triển công tác y tế dự phòng, chính phủ đã triển khai những định hướng chiến lược như:
Quyết định số 255/2006/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 09/11/2006 đã định hướng chiến lược quốc gia y tế dự phòng Việt Nam đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 với các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống tổ chức; nâng cao năng lực quản lý nhà nước và chuyên môn kỹ thuật của hệ thống y tế dự phòng từ trung ương đến địa phương Thiết lập, hoàn chỉnh hệ thống giám sát và cảnh báo sớm dịch bệnh, ứng dụng có hiệu quả công nghệ tin học trong quản lý, giám sát dịch, bệnh
Trang 7Chiến lược quốc gia về YTDP của Bộ Y tế được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và ban hành Quyết định số 1402/QĐ-TTg ngày 15/10/2007 phê duyệt đề án Hỗ trợ phát triển Trung tâm YTDP huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh Theo đó đến nay cả nước có trên 5.500 cán bộ YTDP tốt nghiệp đại học, trên 1000 cán bộ sau ĐH, 4.200 kỹ thuật viên và y sĩ YTDP Ngoài ra Bộ Y tế tiến hành thực hiện Đề án ưu tiên đầu tư đồng bộ cho các trung tâm YTDP tuyến huyện thuộc vùng kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn; Đồng thời thành lập Viện Đào tạo YHDP và Y tế công cộng nhằm bổ sung thêm nhân lực chất lượng cao để YTDP có đủ khả năng loại trừ dịch bệnh, chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho người dân
Bên cạnh đó, hội Y học dự phòng Việt Nam tổ chức "Hội thảo
Chính sách Y tế dự phòng" vào ngày 26/06/2014 tại Viện Vệ sinh dịch
tễ Trung ương, với sự có mặt của đại diện lãnh đạo một số Cục, Vụ, Viện thuộc Bộ Y tế; Lãnh đạo Sở Y tế và Trung tâm Y tế dự phòng của một số tỉnh, thành phố; Hội viên danh dự và Hội viên liên kết Hội YHDP Việt Nam, lãnh đạo Tổng Hội Y học Việt Nam; Lãnh đạo Hội
và các ban thuộc Hội YHDP Việt Nam Mục tiêu Hội thảo là lấy ý kiến tư vấn, phản biện cho chính sách YTDP hiện đang còn một số bất cập làm hạn chế hiệu quả công tác của ngành Y tế
Trang 83 NHẬN XÉT
Mặc dù Nhà nước và Bộ Y tế đã có những nỗ lực rất cao trong đầu tư nhân lực và trang thiết bị cho các cơ sở YTDP trên cả nước, nhưng do yêu cầu tăng lên không ngừng có tính bùng nổ về số lượng
và chất lượng chăm sóc và bảo vệ sức khỏe người dân trước những nguy cơ của bệnh dịch, biến đổi khí hậu, môi trường xã hội… đã dẫn đến nhiều khó khăn, thách thức đối với ngành Y tế nói chung, YTDP nói riêng Có thể điểm qua những điểm sau đây:
3.1 Về nhân lực:
Nguồn nhân lực hiện có thiếu về số lượng, chất lượng chưa cao, hầu hết bác sĩ của hệ dự phòng đều từ hệ điều trị chuyển sang, thiếu những người được đào tạo chính quy, đúng chuyên ngành về y tế dự phòng Tuyển dụng cán bộ của các đơn vị hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu cơ cấu cán bộ theo vị trí việc làm và khó tuyển dụng được cán
bộ đảm bảo chất lượng đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ Phân bổ chỉ tiêu biên chế chưa phù hợp và chưa thật đầy đủ để thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao
Tuyến Tỉnh thành lập thêm một số trung tâm, chi cục và sự tách nhập trung tâm y tế ở tuyến huyện tạo nên sự xáo trộn trong tổ chức
hệ thống y tế dự phòng ở Việt Nam Sự xáo trộn về tổ chức củng là một yếu tố ảnh hưởng tới nguồn nhân lực của hệ thống YTDP Bởi vì việc chia tách về tổ chức sẻ dẫn tới sự chia rẽ về nhân lực, trang thiết
bị, cơ sở vật chất
Công tác đào tạo về nhân lực tại tuyến tỉnh, huyện, xã ít được chú trọng đào tạo bác sĩ dự phòng và cử nhân y tế công cộng Bác sĩ y học dự phòng, cử nhân y tế công cộng sau khi tốt nghiệp ít được tuyển dụng vì đã tuyển những chức danh khác như cử nhân sinh, cử nhân hóa, nữ hộ sinh, điều dưỡng làm việc trong các trung tâm YTDP
3.2 Về vật lực:
Trang 9Điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho công tác YTDP còn thiếu và lạc hậu Trang thiết bị phục vụ công tác phòng, chống dịch thiếu, cũ và lạc hậu đặc biệt là ở tuyến xã, phường
Việc thành lập thêm một số trung tâm, chi cục và sự tách nhập ở tuyến huyện tạo nên sự thiếu hụt trụ sở làm việc, có những đơn vị phải làm việc trong cơ sở chật chội, không đủ phòng để bố trí làm việc
3.3 Về tài lực:
Chính sách đãi ngộ đối với nhân lực hoạt động trong lĩnh vực YTDP chưa đủ sức thu hút do vậy một số địa phương không thể tuyển được bác sĩ y khoa, bác sĩ y tế dự phòng, đặc biệt là các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo
Đầu tư ngân sách cho hệ thống y tế dự phòng còn hạn chế, không đủ cho công tác phòng chống dịch
4 ĐỀ XUẤTCÁC GIẢI PHÁP 4.1 Về nhân lực:
- Các đơn vị làm công tác y tế dự phòng từ tuyến Tỉnh đến tuyến huyện phải chú trọng đào tạo bác sĩ y học dự phòng và cử nhân y tế công cộng
- Nhận bác sĩ y học dự phòng và cử nhân y tế công cộng vào làm việc sau khi tốt nghiệp
- Bổ sung ngạch y tế công cộng vào trạm y tế xã, phường, thị trấn
4.2 Về vật lực:
- Xây dựng trụ sở làm việc đầy đủ các khoa, phòng tại các trung tâm, chi cục và trung tâm y tế dự phòng huyện
- Đầu tư trang thiết bị phục vụ công tác phòng, chống dịch Chú trọng
bổ sung cho trạm y tế xã, phường các trang thiết bị trong công tác tiêm chủng, bảo quản vacxin
4.3 Về tài lực:
Trang 10- Tăng cường đầu tư ngân sách cho công tác y tế dự phòng, đặc biệt là công tác phòng, chống dịch
- Xây dựng chính sách ưu tiên, khuyến khích người có trình độ chuyên môn làm việc trong lĩnh vực YTDP Nâng cao mức lương cơ bản và phụ cấp đặc thù cho cán bộ YHDP