Tư tưởng hồ chí minh về đạo đức nhà báo và vận dụng vào giáo dục sinh viên ngành báo chí ở việt nam hiện nay

Cùng với đó, trong sự nghiệp hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ chí Minh luôn coi báo chí và những người làm báo là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng, là vũ khí sắc bén trong công cuộc đ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHỔNG MINH NGỌC MAI

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC NHÀ BÁO

VÀ VẬN DỤNG VÀO GIÁO DỤC SINH VIÊN NGÀNH BÁO CHÍ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ

CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC

HÀ NỘI, 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHỔNG MINH NGỌC MAI

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC NHÀ BÁO

VÀ VẬN DỤNG VÀO GIÁO DỤC SINH VIÊN NGÀNH BÁO CHÍ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi và được sự

hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Văn Sơn Các nội dung nghiên cứu,

kết quả trong đề tài này là trung thực và chưa công bố dưới bất kỳ hình thức

nào trước đây Ngoài ra, trong luận văn còn sử dụng một số nhận xét, đánh

giá của các tác giả khác, cơ quan tổ chức khác đều có trích dẫn và chú thích

nguồn gốc

Tôi xin chịu trách nhiệm về lời cam đoan này

Hà Nội, ngày tháng năm 2015

Tác giả luận văn

Khổng Minh Ngọc Mai

LỜI CẢM ƠN

đức nhà báo và vận dụng vào giáo dục sinh viên ngành Báo chí ở Việt Nam hiện nay”, tôi xin tỏ lòng biết ơn:

TS Nguyễn Văn Sơn, người thầy đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo đóng góp ý kiến cho tôi trong suốt quá trình làm luận văn

Xin cùng bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới các thầy cô giáo, người đã đem lại cho tôi những kiến thức bổ trợ, vô cùng có ích trong những năm học vừa qua

Cũng xin bày tỏ lời biết ơn chân thành đến bộ phận sau đại học của khoa Khoa học Chính trị đã giúp tôi về các thủ tục trong quá trình học, viết và bảo

vệ luận văn

Cuối cùng tôi xin gửi lời cám ơn đến gia đình, bạn bè, những người đã luôn bên tôi, động viên và khuyến khích tôi trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu của mình

Tác giả luận văn

Khổng Minh Ngọc Mai

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 4

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài 12

3.1 Mục đích của đề tài 12

3.2 Nhiệm vụ của đề tài 13

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 13

4.1 Đối tượng nghiên cứu 13

4.2 Phạm vi nghiên cứu 13

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 13

5.1 Cơ sở lý luận 13

5.2 Phương pháp nghiên cứu 14

6 Đóng góp về mặt khoa học và ý nghĩa của luận văn 14

6.1 Đóng góp về mặt khoa học 14

6.2 Ý nghĩa của luận văn 14

7 Kết cấu của đề tài 14

Chương 1 : TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC NHÀ BÁO 15

1.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về nghề báo 15

1.2 Nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức nhà báo 25

1.2.1 Lập trường chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng với nhân dân 28

1.2.2 Người làm báo phải gắn bó mật thiết với nhân dân, hết lòng phục vụ nhân dân 30

1.2.3 Người làm báo phải nâng cao tinh thần trách nhiệm trước Đảng, nhân dân 35

1.2.4 Người làm báo phải trung thực, khách quan, tôn trọng sự thật 37 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 40

Chương 2 : VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC NGHỀ BÁO TRONG ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC NGHỀ BÁO CHO SINH VIÊN NGÀNH BÁO CHÍ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 42

2.1 Thực trạng giáo dục đạo đức nghề báo cho sinh viên ngành Báo chí 42 2.2.1 Những thành tựu chủ yếu trong giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho sinh viên ngành Báo chí 42 2.1.2 Một số hạn chế trong giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho sinh viên ngành Báo chí 47 2.2 Phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức nghề báo theo tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh viên ngành Báo chí ở Việt Nam hiện nay 54 2.2.1 Phương hướng cơ bản giáo dục đạo đức nghề báo cho sinh viên ngành Báo chí ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay 54 2.2.1.1 Thông qua giáo dục – đào tạo, hình thành đội ngũ nhà báo có lập trường tư tưởng vững vàng, kiên định, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, giàu tính đảng và tính dân tộc 54 2.2.1.2 Xây dựng đội ngũ nhà báo giàu lòng yêu nước, niềm tự hào, tự tôn dân tộc 58 2.2.1.3 Gắn giáo dục tư tưởng, đạo đức nghề báo với các hoạt động thực tiễn

xã hội góp phần bồi dưỡng lý tưởng sống cao đẹp, trách nhiệm cho sinh viên ngành Báo chí 60 2.2.2 Một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức nghề báo cho sinh viên ngành Báo chí ở Việt Nam hiện nay 62

2.2.2.1 Đa dạng hoá các hình thức giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức cho sinh viên ngành Báo chí, trong đó các học phần lý luận chính trị và đạo đức

nhà báo đóng vai trò trung tâm 63

2.2.2.2 Nâng cao nhận thức về vai trò của giáo dục đạo đức và trách nhiệm của nhà báo trong đời sống kinh tế - chính trị - xã hội đối với người làm công tác quản lý, cơ sở đào tạo và sinh viên 72

2.2.2.3 Phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo, tự giáo dục, tự rèn luyện trong sinh viên ngành Báo chí thông qua các hoạt động phong trào và công tác xã hội 78

2.2.2.4 Xây dựng học phần bắt buộc có tính đặc thù, gắn với yêu cầu nhiệm vụ của ngề báo 83

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 88

KẾT LUẬN 90

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 94

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh – danh nhân văn hóa, một nhà báo lớn của dân tộc, là hiện thân của chủ nghĩa nhân văn mang đậm nét văn hóa á Đông Không chỉ vậy, Hồ Chí Minh còn là chiến sĩ cộng sản, nhà tư tưởng lớn của giai cấp vô sản của nhân dân tiến bộ trên thế giới Trong hệ thống tư tưởng của Người, tư tưởng về con đường cứu nước, giải phóng cho dân tộc đã thức tỉnh hàng triệu con người bị áp bức ở các nước thuộc địa lạc hậu là một trong những nội dung đặc sắc không chỉ có giá trị về mặt lý luận, mà còn có ý nghĩa thực tiễn Trung thành với những nguyên lý phổ biến của chủ nghĩa Mác-Lênin, đồng thời vận dụng sáng tạo những nguyên lý đó trong điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của nước ta, Người đã đề xuất những vấn đề mới do thực tiễn đặt

ra và hình thành hệ thống các quan điểm về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam Hơn nữa, tư tưởng của người còn là sản phẩm của thời đại,

nó trường tồn, bất diệt và đã trở thành một bộ phận của văn hoá dân tộc, có sức hấp dẫn, lâu bền và phổ biến, là tài sản vô giá của dân tộc ta Bởi lẽ, tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ tiếp thu, kế thừa những giá trị, tinh hoa văn hoá, tư tưởng “vĩnh cữu” của loài người, trong đó chủ yếu là chủ nghĩa Mác - Lênin, mà còn đáp ứng những vấn đề của thời đại, của sự nghiệp cách mạng Việt Nam Cùng với đó, trong sự nghiệp hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ chí Minh luôn coi báo chí và những người làm báo là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng, là vũ khí sắc bén trong công cuộc đấu tranh giành độc lập cho dân tộc và xây dựng cuộc sống mới cho nhân dân Nhận thức sâu sắc về giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp cách mạng, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ nên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển

năm 2011) tiếp tục nhấn mạnh và khẳng định: Đảng lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành

động, ”.. Vì thế, việc tiếp tục nghiên cứu làm sáng tỏ những nội dung cụ thể

trong tư tưởng của Người nói chung và tư tưởng về nghề báo nói riêng là việc làm hết sức có ý nghĩa

Sau gần 30 năm đổi mới và hội nhập, cùng với xu thế toàn cầu hóa đã thúc đẩy sự xích lại gần nhau giữa các quốc gia, dân tộc Xu thế này mang lại nhiều cơ hội phát triển cho các nước thông qua quan hệ hợp tác quốc tế phát huy lợi thế, tranh thủ sức mạnh bên ngoài để phát triển kinh tế - xã hội Tuy nhiên, quá trình này đã tác động trực tiếp và làm thay đổi các yếu tố riêng biệt

có tính truyền thống của dân tộc Trước kia, các vấn đề điều kiện tự nhiên; lịch sử dân tộc cùng với quan điểm phát triển; ý thức hệ của các quốc gia, dân tộc có tính thuần khiết và mang yếu tố khác biệt, thì ngày nay có sự giao thoa, tiếp biến the Các cuộc xung đột và vấn đề đồng hóa văn hóa, sự tranh giành ảnh hưởng địa chính trị, đấu tranh ý thức hệ trong quan hệ quốc tế xét đến cùng đều nhằm đạt tới mục tiêu kinh tế Sự phát triển và mục tiêu kinh tế của các nước có sự đồng nhất về chất Nhưng về mặt chính trị, ý thức hệ, văn hóa

và giá trị dân tộc lại không có sự đồng nhất về chất Từ đó, vấn đề mà hầu hết các quốc gia đang gặp phải trong quá trình hội nhập là việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa, truyền thống cũng như ý thức hệ chính trị trở thành vấn đề

có tính thời sự và là một trong những nội dung quan trọng nhất trong đời sống tinh thần của xã hội Để phát huy nội lực, tranh thủ ngoại lực, chúng ta từng bước tiến hành cải cách, mở cửa và phát triển kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa Đổi mới được xác định là một quan điểm phát triển và đã mang lại nhiều thành tựu Tuy nhiên, nó cũng tác động không nhỏ đến đời sống tinh thần, đạo đức, lý tưởng khi những quan điểm, giá trị văn hóa, dân chủ, tự do phương Tây ngày càng có sự xâm nhập mạnh mẽ trong đời sống tinh thần của xã hội Trong đó, tầng lớp thanh niên là bộ phận có sự tiếp nhận nhanh, đôi khi sự tiếp nhận thiếu sự chọn lọc hoặc có sự nhầm lẫn về cách

tiếp cận dẫn đến quan niệm sai lệch hệ giá trị và những chuẩn mực xã hội của dân tộc cũng như mục tiêu của sự nghiệp cách mạng

Mặt khác, trong những năm vừa qua, báo chí, truyền thông ngày càng

có vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của xã hội Báo chí, truyền thông không chỉ thực hiện vai trò giám sát, phản biện xã hội, mà còn định hướng tư tưởng, văn hóa và đời sống tinh thần của xã hội Những người làm báo ngày càng có vai trò quan trọng và có sức ảnh hưởng lớn đến đời sống xã hội Việc nhận thức đúng đắn, trách nhiệm về đạo đức nghề báo phải được coi

là phẩm chất hàng đầu trong công tác đào tạo nhân lực cho lĩnh vực báo chí, truyền thông Sinh viên là lực lượng trí thức trẻ, là bộ phận ưu tú của thanh niên Đặc biệt, sinh viên ngành Báo chí với tư cách những người làm công tác

tư tưởng, định hướng dư luận trong tương lai; đồng thời vừa là người tạo ra tri thức – những giá trị tinh thần của xã hội, vừa là người hưởng thụ thành quả của tri thức đó Hơn nữa, là lực lượng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo

vệ, phát huy giá trị đạo đức, bản sắc văn hóa dân tộc, lý tưởng cách mạng của Đảng, của nhân dân, tuyên truyền chủ trương đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến các tầng lớp nhân dân Với tư cách người làm báo, những phẩm chất đầu tiên đóng vai trò cốt yếu nhất đặt nền móng cho sự tiếp cận các vấn đề của đời sống xã hội cần có và phải có nền tảng đạo đức, đạo đức cách mạng và đạo đức của người làm báo, có bản lĩnh chính trị cũng như quan điểm lập trường giai cấp đúng đắn, thế giới quan khoa học, cách mạng làm cơ sở cho việc tuyên truyền, định hướng đời sống xã hội

Tuy nhiên, trong lĩnh vực đời sống tinh thần nhất là đời sống chính trị, đạo đức trong sinh viên nói chung và sinh viên báo chí nói riêng tiếp tục diễn biến khá phức tạp Tình trạng suy thoái về chính trị tư tưởng đạo đức của một

bộ phận sinh viên dẫn đến xa rời mục tiêu, phai nhạt lý tưởng xã hội chủ nghĩa, không kiên định lập trường Một trong những biểu hiện rõ nét nhất là

lối sống cá nhân thực dụng, xa rời đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc

Sự suy giảm đạo đức, lệch lạc về lối sống ngày càng có chiều hướng gia tăng Tình trạng vật chất hoá các hành vi ứng xử, coi nhẹ giá trị đạo đức truyền thống theo kiểu “văn minh vật chất”, “văn minh tiêu dùng” ngày càng phổ biến Không ít thanh niên, sinh viên có xu hướng sùng ngoại, sùng bái đồng tiền, sống hưởng thụ vượt quá khả năng và điều kiện hiện có Thậm chí có không ít các bạn trẻ do chạy theo nhu cầu hưởng thụ quá mức đã đẩy họ đến con đường phạm tội và đôi khi lợi dụng danh nghĩa, uy tín của các cơ quan thông tấn vi phạm pháp luật Trong khi đó, các thế lực thù địch đang tìm mọi cách tấn công xuyên tạc, phủ nhận vai trò của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh và các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam Chúng tuyên truyền lối sống xa lạ với những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc Tình hình trên đã ảnh hưởng đến tâm tư, tình cảm, lý tưởng, lập trường tư tưởng và ý thức chính trị của các tầng lớp dân cư, nhất là sinh viên ngành Báo chí - đối tượng hết sức nhạy cảm với các vấn đề chính trị - xã hội Cùng với

đó, sự tác động bởi mặt trái của cơ chế thị trường đã ảnh hưởng đến đời sống đạo đức, lý tưởng của một bộ phận thanh niên trong đó có sinh viên ngành

Báo chí Do vậy, việc nghiên cứu làm rõ những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức nhà báo và vận dụng vào giáo dục sinh viên ngành Báo chí ở Việt Nam hiện nay là vấn đề hết sức có ý nghĩa và cần thiết

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Cho đến nay, có nhiều công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về các lĩnh vực như: đạo đức, nhà nước pháp quyền, dân tộc, chủ nghĩa xã hội Bên cạnh đó, có nhiều công trình nghiên cứu về giáo dục đạo đức, lý luận chính trị, giáo dục đào tạo, báo chí…Qua các công trình này, đã làm sáng tỏ nhiều nội dung có giá trị về mặt khoa học cũng như thực tiễn Trong đó, phải

kể đến những nhóm công trình:

Một là, những công trình tiêu biểu nghiên cứu và có liên quan đến vấn

đề đạo đức, vấn đề giáo dục đạo đức, lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ như:

Cuốn sách Mấy vấn đề đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay của tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn và Nguyễn Văn Phúc

(đồng chủ biên) do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Hà Nội xuất bản năm

2003 Cuốn sách đã đề cập một cách có hệ thống nội dung lý luận cũng như thực tiễn đạo đức xã hội của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; đồng thời đã khái quát một cách cô đọng những chuẩn mực, truyền thống giá trị đạo đức của dân tộc ta, những nguyên tắc phương hướng và giải pháp xây dựng đạo đức mới cho đội ngũ cán bộ, đảng viên nhằm thực hiện thắng lợi đường lối cách mạng Việt Nam

Cuốn sách Đạo đức xã hội ở nước ta hiện nay - Vấn đề và giải pháp

của tác giả Nguyễn Duy Quý (Chủ biên) Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Hà Nội xuất bản năm 2006 Trong đó, tác giả đã phân tích vấn đề đạo đức xã hội dưới tác động, ảnh hưởng của kinh tế, chính trị của nước ta hiện nay và phân tích đạo đức của từng nhóm đối tượng, hoàn cảnh cụ thể đạo đức của cán bộ, đảng viên và công chức, đạo đức của sinh viên, đạo đức trong lao động, giao tiếp, đạo đức trong gia đình

Cuốn Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức của tác giả Ðinh Xuân Dũng

(chủ biên) do Nhà xuất bản giáo dục Hà Nội xuất bản năm 2008 Cuốn sách là tập hợp những bài nghiên cứu, những trích dẫn tiêu biểu về tư tưởng đạo đức

Hồ Chí Minh và một số mẩu chuyện chân thật, sinh động, ngắn gọn về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh để phục vụ việc học tập của cán bộ, đảng viên, giáo viên, học sinh, sinh viên trong các nhà trường Ở khía cạnh nhất định, cuốn sách cũng phát huy vai trò trong việc tuyên truyền, nâng cao nhận thức

về tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức trong đời sống xã hội Nội dung cuốn

sách gồm 3 phần: Phần một, tập hợp một số bài nghiên cứu cơ bản về tư

tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước,

các nhà nghiên cứu về Hồ Chí Minh Phần hai, trích dẫn một số ý kiến tiêu biểu của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đạo đức Phần ba, chọn lọc một số mẩu

chuyện về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh do những người gần gữi với Bác

và các nhân chứng lịch sử kể lại, đã được công bố trên sách báo

Cuốn sách Xây dựng đạo đức mới trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của tác giả Trịnh Duy Huy do Nhà xuất bản Chính trị

quốc gia Hà Nội phát hành năm 2009 Cuốn sách đề cập khá đầy đủ và hệ thống về lý luận, thực trạng và một số phương hướng, giải pháp để xây dựng đạo đức mới trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay Tác giả cho rằng, xây dựng và phát triển đạo đức mới phải dựa trên cơ sở kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống của dân tộc Việt Nam và chỉ ra những chuẩn mực cơ bản của đạo đức mới đang được xây dựng ở nước ta bao gồm: chủ nghĩa yêu nước và tinh thần quốc tế trong sáng; tinh thần tập thể, ý thức cộng đồng; tinh thần lao động tự giác, sáng tạo; tinh thần nhân đạo và một số giá trị khác như: bình đẳng, công lý, nhân quyền, yêu thiên nhiên, sự lương thiện, thận trọng, tự giác, tự trọng

Cuốn sách Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Mịnh với việc nâng cao đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý ở Việt Nam hiện nay của tác giả

Nguyễn Thế Kiệt do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Hà Nội phát hành năm

2011 Cuốn sách gồm 2 chương Chương I, bàn về Nguồn gốc bản chất và nội dung đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh, chương II, bàn về Đạo đức người cán bộ lãnh đạo hiện nay – thực trạng và giải pháp (dưới ánh sáng đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh) Cuốn sách là tài liệu tham khảo có giá trị đối với

những người nghiên cứu về đạo đức cách mạng, đạo đức Hồ Chí Minh

Luận án tiến sĩ Triết học Quan hệ biện chứng giữa truyền thống và hiện đại trong giáo dục đạo đức cho sinh viên Việt Nam hiện nay của Lê Thị Hoài

Thanh (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2003) Luận án phân tích quan hệ biện chứng giữa truyền thống và hiện đại trong giáo dục đạo đức cho sinh viên Trên cơ sở đó, Luận án đưa ra một số giải pháp như: Kết hợp giáo dục truyền thống và hiện đại trong gia đình, nhà trường và xã hội, tạo môi trường giáo dục lành mạnh và thống nhất; kết hợp giáo dục đạo đức với giáo dục pháp luật, tạo môi trường pháp lý cho việc kết hợp truyền thống và hiện đại trong giáo dục đạo đức; kết hợp các phương pháp giáo dục truyền thống với các phương pháp giáo dục hiện đại, đổi mới hình thức và phương pháp giáo dục

Luận văn thạc sĩ triết học Đạo đức của sinh viên trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay ở Việt Nam – thực trạng và giải pháp của tác giả Vũ

Thanh Hương (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2004) Tác giả đã khảo sát một số trường đại học và cao đẳng ở Hà Nội và đi vào phân tích thực trạng đạo đức sinh viên trong điều kiện hiện nay và nêu ra một số giải pháp nhằm nâng cao phẩm chất đạo đức cho sinh viên trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay như: Tạo lập môi trường kinh tế - xã hội lành mạnh; nâng cao ý thức tự giáo dục đạo đức của sinh viên; đổi mới nội dung và hình thức giáo dục đạo đức cho sinh viên

Bài viết Quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục lý luận chính trị cho thanh niên của tác giả Lý Bích Hồng công bố trên tạp chí Lý luận chính trị (3-

2007), trong đó tác giả đưa ra các yêu cầu cơ bản cần phải giáo dục lý luận chính trị trong đó có giáo dục lý tưởng cách mạng

Bài Nâng cao hiệu quả cuộc đấu tranh chống các luận điệu xuyên tạc, phủ nhận con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta của tác giả Ngô Hoàng

Anh công bố trên Tạp chí giáo dục lý luận (Số 7 - 2012) Trong bài này, tác giả phân tích tính chất phức tạp, nguy hiểm của việc chống phá bằng lý luận

về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, qua đó tác giả vạch trần âm

mưu, thủ đoạn chống phá chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Tác giả đã đi đến khẳng định tính đúng đắn đường lối chính sách của Đảng, pháp luật Nhà nước

Bài Thống nhất giữa kế thừa và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức mới cho thế hệ trẻ hiện nay của tác giả Ngô

Thị Thu Ngà công bố trên Tạp chí Giáo dục lý luận (Số 7/2012) đã phân tích quá trình vận động, phát triển xã hội và kế thừa là quan hệ tất yếu giữa cái cũ

và cái mới Trên cơ sở đó, tác giả đi đến khẳng định bảo đảm thống nhất giữa

kế thừa và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống thực sự trở thành một trong những nguyên tắc quan trọng trong xây dựng đạo đức mới cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay

Bài Nâng cao việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho sinh viên

của tác giả Nguyễn Thị Thu Thảo công bố trên Tạp chí Giáo dục lý luận (Số 7

- 2012) đã đề cập đến các nội dung giáo dục việc giữ gìn phát huy bản sắc dân tộc, giáo dục truyền thống yêu nước, truyền thống nhân ái – yêu thương con người, truyền thống cần cù, tiết kiệm, thông minh sáng tạo, truyền thống đoàn kết và truyền thống hiếu học – tôn sư trọng đạo

Ngoài những công trình tiêu biểu kể trên còn có một số công trình đề

cập đến vấn đề đạo đức, lý tưởng như: Giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế

hệ trẻ Việt Nam trong tình hình mới của tác giả Phạm Đình Nghiệp do Nhà xuất bản Thanh niên phát hành năm 2000 Luận án Tiến sĩ Triết học Vai trò của đạo đức đối với sự hình thành nhân cách con người Việt Nam trong điều kiện đổi mới hiện nay của tác giả Lê Thị Thùy thực hiện năm 2000 tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Lý tưởng đạo đức và việc rèn luyện lý tưởng đạo đức cho thanh niên trong điều kiện hiện nay của tác giả Đoàn Văn Thiêm công bố trên Tạp chí Triết học (Số 2- 2001) Bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay của tác giả Vi Đức Được công

bố trên tạp chí Thanh niên (Số 8-2001) Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò

thanh niên trong cách mạng Việt Nam của tác giả Trần Thị Quy Nhơn do Nhà xuất bản Thanh niên phát hành năm 2004 Luận văn Vấn đề giáo dục thế giới quan duy vật biện chứng cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng ở Hà Nội hiện nay của tác giả Nguyễn Thị Luyến thực hiện năm 2005 tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Giáo dục thanh niên kế thừa nhân cách Hồ Chí Minh để trưởng thành và phát triển của tác giả Dương Tự Đam do Nhà

xuất bản Chính trị Quốc gia Hà nội xuất bản năm 2008 v.v

Hai là, nhóm các công trình tiêu biểu nghiên cứu và liên quan đến vấn

đề báo chí, đạo đức nhà báo như:

Cuốn C Mác, Ph Ăngghen, V.I Lênin với báo chí của GS Hà Minh

đức do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia – Sự thật xuất bản năm 2011, tác phẩm gồm 8 chương, là chuyên luận tìm hiểu những quan điểm về báo chí và những hoạt động báo chí của các nhà kinh điển Đây là tài liệu tham khảo có giá trị cung cấp cho bạn đọc, đặc biệt là những người làm công tác báo chí những kiến thức hiểu biết cơ bản về báo chí và hoạt động báo chí của các nhà kinh điển cũng như của Chủ tịch Hồ Chí Minh Qua cuốn sách, tác giả đã phân tích một cách tỉ mỉ, sâu sắc về các vấn đề: chức năng, đặc điểm, khuynh hướng chính trị, xã hội của các tác phẩm báo chí dưới quan điểm của C Mác,

Ph Ăngghen, V.I Lênin; vấn đề báo chí dưới chế độ tư sản; báo chí của giai cấp vô sản; sáng tác văn nghệ và báo chí của các nhà kinh điển bàn về văn nghệ Bên cạnh đó, cuốn sách còn cung cấp cho bạn đọc nhiều nội dung có giá trị liên quan đến việc tiếp nhận và vận dụng sáng tạo quan điểm báo chí của ba nhà kinh điển C Mác, Ph Ăngghen, V.I Lênin và Chủ tịch Hồ Chí Minh Không chỉ có vậy, tác giả còn trình bày một cách khái quát và đầy đủ

về những bước thăng trầm của nền báo chí cách mạng Việt Nam từ những ngày khởi đầu, rồi qua hai cuộc chiến tranh cho đến thời kỳ đổi mới ngày nay,

mà nền báo chí ấy lại được dựa trên nền tảng tư tưởng, đường lối của Chủ nghĩa Mác - Lênin

Cuốn sách “Lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam (1925-2010) của PGS, TS Đào Duy Quát làm chủ biên do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia –

Sự thật xuất bản năm 2010 à công trình lớn, có sự tham của nhiều nhà báo, nhà khoa học đầu ngành Nội dung cuốn sách đã khái quát chặng đường phát triển của lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam từ năm 1925 đến năm 2010; sự

ra đời và phát triển của các cơ quan báo chí; những thành tựu, hạn chế của báo chí qua các thời kỳ phát triển; đề xuất những giải pháp để nâng cao chất lượng báo chí trong thời kỳ mới v.v Kết cấu nội dung cuốn sách gồm 6

chương: Chương I: Báo chí cách mạng Việt Nam thời kỳ 1925 - 1945; Chương II: Báo chí cách mạng Việt Nam thời kỳ 1945 - 1954; Chương III: Báo chí cách mạng Việt Nam thời kỳ 1954 - 1975; Chương IV: Báo chí cách mạng Việt Nam thời kỳ 1976 - 1986; Chương V: Báo chí cách mạng Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới đất nước 1986 - 2000; Chương VI: Báo chí

cách mạng Việt Nam thời kỳ tiếp tục đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước 2001 - 2010

Cuốn Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo của tác giả Nguyễn Thị

Trường Giang do Nhà xuất bản Chính trị - Hành chính xuất bản năm 2011, chủ đề nghiên cứu của công trình là bàn về đạo đức nhà báo được tác giả triển

khai trong 5 chương sách Hai chương đầu cuốn sách khái quát vấn đề: Đạo đức nghề nghiệp như một điều tiết trong hoạt động báo chí, và Đạo đức nghề nghiệp trong các mối quan hệ của nhà báo Hai chương này được xem xét

dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh, bám sát đường lối, chính sách cũng như

sự chỉ đạo của Đảng ta đối với báo chí, lực lượng được coi là đi đầu trong công

tác chính trị, tư tưởng Tiếp đó, chương 3, tác giả khẳng định: Tính tích cực là khuynh hướng chủ đạo trong đạo đức nghề nghiệp nhà báo Việt Nam Chương

4, tác giả liệt kê và phân tích Những biến đổi tiêu cực trong đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam hiện nay Chương 5, chương cuối cùng đề cập vấn đề cốt lõi: Giải pháp nâng cao đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam

Bài Những quan điểm chỉ đạo cơ bản của Đảng về vai trò định hướng

dư luận xã hội của báo chí của tác giả Đỗ Chí Nghĩa công bố trên Tạp chí Lý

luận Chính trị và Truyền thống (Số 11 - 2013) Trong đó, tác giả nêu khái quát quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về tác động của báo chí đến

dư luận xã hội trên 2 nội dung chính: Thứ nhất, báo chí có vai trò to lớn và đã thực sự đóng góp tích cực vào việc định hướng đúng đắn dư luận xã hội Thứ hai, một số cơ quan báo chí xa rời tôn chỉ, mục đích, thiếu tính định hướng,

ảnh hưởng không tốt đến uy tín của giới báo chí Bên cạnh việc đánh giá cao vai trò của báo chí trong việc giữ vững trận địa thông tin, là cầu nối giữa Đảng với dân, giữa cơ quan quản lý với các thành tố khác trong xã hội, các văn kiện của Đảng cũng thể hiện rõ sự quan tâm, chỉ đạo, chấn chỉnh những yếu kém, sai sót, nâng cao khả năng định hướng dư luận xã hội của báo chí

Cuốn sách chuyên khảo Báo chí: Những vấn đề lý luận và thực tiễn, tập

IX do Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông ấn hành Ở mức độ nhất định, cuốn sách đã mô tả bức tranh toàn cảnh của nền báo chí và truyền thông Việt Nam hiện nay, giữa sự bùng nổ của công nghệ số và quá trình toàn cầu hoá Các nhóm chủ đề trải rộng từ vấn đề trách nhiệm xã hội tới đạo đức nghề nghiệp của nhà báo ở Việt Nam và thế giới, từ thực trạng quản trị nguồn thông tin tới những đề xuất về quản lý báo chí hiện nay Tiếp cận đối tượng báo chí và truyền thông từ cái nhìn đa điểm và liên ngành, cuốn sách là một tài liệu tham khảo hữu ích cập nhật cho nhà báo, những người làm truyền thông, nhà nghiên cứu và sinh viên

Như vậy, có thể nói, ở Việt Nam trong những năm vừa qua, việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng và các công trình nghiên

cứu về giáo dục đạo đức nói chung, về lối sống, giá trị lịch sử truyền thống, lập trường tư tưởng cho tầng lớp thanh nhiên được các nhà nghiên cứu đặc biệt quan tâm Số lượng công trình ngày càng phong phú về thể loại, đa dạng

về cách tiếp cận, có chiều sâu và tính tích hợp cao Điều này đã thể hiện sự quan tâm của các nhà lý luận và của toàn xã hội cũng như sự nhận thức ngày càng sâu sắc hơn về vai trò của giáo dục đạo đức và giáo dục truyền thống lịch sử, cách mạng cho thế hệ trẻ Việt Nam Sự quan tâm này cũng thể hiện mục tiêu xây dựng nguồn nhân lực cho tương lai của đất nước có tính nhân văn, lý tưởng sống cao đẹp góp phần xây dựng xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Đặc biệt, nghề báo với tư cách hoạt động tuyên truyền, phản ánh, phản biện xã hội phải tiếp tục được quan tâm và phải được xây dựng trên nền tảng đạo đức cách mạng, chân chính mà cốt lõi là chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam Theo đó, cần thiết phải tiếp tục có sự nghiên cứu đầy đủ và có giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo cho sinh viên ngành Báo chí, đặc biệt lĩnh vực đạo đức nghề nghiệp là yếu tố cơ bản nền tảng cho công cuộc đấu tranh xây dựng bảo vệ Tổ quốc và phát triển kinh tế xã hội Do vậy,

đề tài Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức nhà báo và vận dụng vào giáo dục sinh viên ngành Báo chí ở Việt Nam hiện nay là đề tài không có sự trùng lặp

với các công trình đã được công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục đích của đề tài

Đề tài phân tích làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức nhà báo và

sự vận dụng vào giáo dục sinh viên ngành Báo chí ở Việt Nam trong thời gian vừa qua Từ đó, xác định phương hướng và những giải pháp cơ bản góp phần

nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho sinh viên ngành Báo chí

3.2 Nhiệm vụ của đề tài

Để thực hiện mục tiêu đặt ra, đề tài có nhiệm vụ:

- Phân tích làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về nghề báo với tư cách cơ sở nền tảng hình thành các quan điểm đạo đức nhà báo

- Phân tích làm rõ những nội dung cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức nhà báo

- Phân tích, đánh giá những thành tựu, hạn chế trong việc giáo dục đạo đức nghề báo cho sinh viên ngành Báo chí trong những năm vừa qua

- Xây dựng phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm giáo dục đạo đức nghề báo cho sinh viên ngành Báo chí theo tư tưởng Hồ Chí Minh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức nhà báo và vận dụng vào giáo dục - đào tạo sinh viên ngành Báo chí ở Việt Nam

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu và khảo sát, phân tích sinh viên ngành Báo chí ở bậc học cao đẳng và đại học ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay (Qua thực tiễn tại trường Cao đẳng Phát thanh – Truyền hình I và trường Cao đẳng Phát thanh – Truyền hình II)

Về thời gian, luận văn nghiên cứu trong giai đoạn từ năm 2008 đến nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Đề tài thực hiện trên cơ sở lý luận, phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm và đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục đào tạo

và về báo chí

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện mục tiêu và hoàn thành nhiệm vụ đề ra, tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu như: Phương pháp phân tích – tổng hợp; Phương pháp lịch sử và logic; Phương pháp đối chiếu, so sánh; Phương pháp điều tra xã hội học và một số phương pháp liên ngành khác

6 Đóng góp về mặt khoa học và ý nghĩa của luận văn

6.1 Đóng góp về mặt khoa học

- Đề tài phân tích làm rõ thêm tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức nhà báo

- Xác định phương hướng giáo dục đào tạo sinh viên ngành Báo chí ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Đồng thời, xây dựng các giải pháp góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho sinh viên ngành Báo chí

6.2 Ý nghĩa của luận văn

- Về mặt khoa học: Ở mức độ nhất định, đề tài góp phần làm sâu sắc

thêm tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí và đạo đức nhà báo

- Về mặt thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể được sử

dụng như một tài liệu tham khảo cho việc xây dựng mục tiêu chương trình đào tạo của các cơ sở đào tạo ngành Báo chí ở nước ta hiện nay

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 2 chương và 4 tiết

Chương 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC NHÀ BÁO

1.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về nghề báo

Nhận thức chung về đạo đức nghề báo

- Quan niệm chung về đạo đức

Cùng với nhiều phương thức điều chỉnh hành vi con người, đạo đức đánh giá hành vi của con người theo các chuẩn mực và các giá trị như thiện

và ác, chính nghĩa và phi nghĩa, đúng và sai, cái phải làm và các không được làm, cái nên làm và cái không nên làm… Về mặt xã hội, đạo đức được biểu hiện bằng thái độ cụ thể của dư luận xã hội Về mặt cá nhân, đạo đức được coi

là “tòa án lương tâm”, có khả năng tự phê phán, đánh giá và suy xét từng hành vi, thái độ và ý nghĩ trong bản thân của mỗi cá nhân Xét về bản chất, sự điều chỉnh của đạo đức mang tính tự giác, là sự lựa chọn của mỗi người Vì vậy, ngoài biểu hiện trong các quan hệ xã hội, đạo đức còn thể hiện trong thái

độ, hành v và sự tự ứng xử của bản thân mỗi con người

- Các khái niệm có liên quan

Đạo đức nghề nghiệp: là một bộ phận của đạo đức xã hội, là đạo đức trong một lĩnh vực cụ thể trong đạo đức chung của xã hội Đạo đức nghề nghiệp bao gồm những yêu cầu đạo đức đặc biệt, các quy tắc và chuẩn mực trong lĩnh vực nghề nghiệp nhất định, nhằm điều chỉnh các hành vi của các thành viên trong nghề nghiệp đó sao cho phù hợp với lợi ích và sự tiến bộ của

xã hội

Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo: là các quy tắc, chuẩn mực quy định thái độ và hành vi ứng xử của nhà báo trong các mỗi quan hệ nghề nghiệp Hiện nay đạo đức nghề nghiệp của nhà báo còn được gọi là đạo đức nghề báo, đạo đức báo chí, đạo đức nghề nghiệp của người làm báo, đạo đức nhà báo Cũng giống như đạo đức, bên cạnh những chuẩn mực đạo đức nghề báo nói

chung cho tất cả các nhà báo ở các quốc gia thì còn có những chuẩn mực đạo đức nghề báo riêng của từng quốc gia, từng cơ quan báo chí phụ thuộc vào từng thời kỳ lịch sử phát triển lịch sử của từng quốc gia, cơ quan báo chí đó

So với các quy ước về đạo đức nghề báo của các quốc gia và tổ chức báo chí quốc tế, thì quy định đạo đức nghề nghiệp của nhà báo Việt Nam có những điểm tương đồng và một số nét đặc thù

Tư tưởng Hồ Chí Minh về nghề báo

Trong sự nghiệp hoạt động cách mạng, Hồ chí Minh luôn coi báo chí

và những người làm báo là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng, là vũ khí sắc bén trong công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc và xây dựng cuộc sống mới cho nhân dân Từ đó, cùng với việc tích cực chuẩn bị về công tác tổ chức để tiến tới thành lập tổ chức đảng, Người đã sáng lập và trực tiếp viết báo thể hiện quan điểm, tiếng nói của tổ chức cách mạng Thông qua các tờ báo, các bài viết Người đã tích cực tuyên truyền chủ nghĩa Mác – Lênin nhằm giác ngộ các tầng lớp thanh niên và những người yêu nước theo khuynh hướng vô sản Đồng thời, những bài viết đã thể hiện sự sinh động nhất những

tư tưởng của người về đạo đức của nhà báo cách mạng Từ đó, khuynh hướng báo chí vô sản ngày càng phát triển rộng rãi cả về số lượng và chất lượng đã phục vụ tích cực cho công tác xây dựng Đảng, tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin và đường lối cách mạng của Đảng, kiên quyết chống đế quốc, phong kiến, chống chủ nghĩa cải lương của giai cấp tư sản và chủ nghĩa dân tộc tư sản của Việt Nam quốc dân Đảng, chuẩn bị điều kiện để đón thời cơ đưa cách mạng tiến lên một cao trào mới Nhiều tờ báo do người sáng lập, viết bài trở thành cơ quan ngôn luận của các tổ chức cách mạng tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam Với sự chủ động, tích cực của mình, cùng với những bài viết, Người đã góp phần to lớn cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Trong những năm đầu mới giành được chính quyền,

hoạt động báo chí gắn với nhiệm vụ bảo vệ chính quyền non trẻ Báo Cứu quốc là tờ nhật báo lớn nhất cả nước lúc bấy giờ, đồng thời xuất hiện thêm hai

cơ quan mới: Đài Tiếng nói Việt Nam và Việt Nam Thông tấn xã Cuối năm

1945, báo Sự thật ra đời (tiền thân của tờ báo Nhân dân), những người làm báo đã tích cực tuyên truyền, đăng tải các văn kiện của Đảng, các bài nói và viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước mà các báo Đài Tiếng nói Việt Nam, Việt Nam Thông tấn xã, Nhân dân, Tạp chí Cộng sản, Tạp chí sinh hoạt nội bộ, báo Quân đội nhân dân đã góp phần tích cực vào sự nghiệp bảo vệ chính quyền nhân dân Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, các nhà báo đã bám sát thực tiễn, phản ánh kịp thời những nhiệm vụ, yêu cầu của cách mạng góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp kết thúc thắng lợi, nước ta tạm thời chia cắt thành hai miền với hai nhiệm vụ chiến lược cách mạng khác nhau Từ đó, đặt ra nhiệm vụ mới cho công tác tuyên truyền Các nhà báo bám sát và phản ánh đầy đủ công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc

và đấu tranh chống đế quốc Mỹ và tay sai ở miền Nam nhằm mục đích thống nhất đất nước

Đối với nhà báo, tác phẩm báo chí vừa là đứa con tinh thần, vừa là sự phản ánh thế giới quan, nhân sinh quan và phẩm chất, năng lực, đạo đức, trách nhiệm xã hội của nhà báo Qua đó, tạo lập dư luận xã hội, làm thay đổi nhận thức và hành vi của quần chúng, việc nhận thức, thay đổi hành vi theo chiều hướng tích cực hay tiêu cực chịu sự chi phối của nhiều yếu tố, trong đó

có trực tiếp của nhân tố chủ quan của nhà báo Hơn nữa, hoạt động báo chí là hoạt động tuyên truyền và một trong mục tiêu hướng đến là đem lại giá trị

thông tin để định hướng dư luận xã hội; giám sát, quản lý và phản biện xã hội Vì thế, khi viết báo, những yêu cầu về năng lực chuyên môn của nhà báo

luôn phải gắn với những chuẩn mực về đạo đức nghề nghiệp Có như vậy, tác

phẩm báo chí mới đem lại những giá trị đích thực cho công chúng Trên phương diện này, Hồ Chí Minh – người thầy lỗi lạc của nền báo chí cách mạng Việt Nam là một hình mẫu cho các thế hệ nhà báo Việt Nam noi theo

Trong hành trình tìm đường cứu nước - giải phóng dân tộc, Hồ Chí Minh đã nhận thấy báo chí có một sứ mệnh cao cả, là công cụ của tiếng nói chính nghĩa, của tự do để thức tỉnh đồng bào, là mặt trận quan trọng trong công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Hơn nửa thế kỷ hoạt động cách mạng

và hoạt động báo chí, Hồ Chí Minh đã để lại một di sản gồm hơn hai nghìn bài báo được viết bằng nhiều thứ tiếng, với 150 bút danh Người đã sáng lập 9

tờ báo, đã từng làm mọi việc của nghề báo; từ viết bài, sửa bài, biên tập, tổ chức in ấn, phát hành; đến tổ chức, lãnh đạo và chỉ đạo việc làm báo Hơn nữa, đối tượng và nội dung phản ánh trong các tác phẩm báo chí của Người không chỉ là vấn đề của cách mạng Việt Nam, mà còn phản ánh những vấn đề

có tính thời đại thể hiện tinh thần quốc tế trong sáng hướng đến một thế giới đại đồng và mục tiêu cuối cùng là giải phóng cho các dân tộc bị nô dịch và quần chúng nhân dân khỏi sự áp bóc bóc lột Hồ Chí Minh coi việc làm báo là công tác cách mạng để phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, giai cấp và nhân loại Có thể nói, những tác phẩm báo chí của Người không chỉ có giá trị về mặt lý luận, có tính thực tiễn, mà còn hàm chứa trong đó những giá trị về đạo đức nghề báo Đó là sự hòa quyện làm một giữa nhà báo – chiến sĩ cách mạng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa

Cuộc đời hoạt động của Hồ Chí Minh không tách rời hoạt động báo chí Với Hồ Chí Minh, làm báo là để làm cách mạng, và để làm cách mạng, Người

đã trở thành một nhà báo Các tác phẩm báo chí của Hồ Chí Minh không chỉ thể hiện sự mẫu mực về hình thức, nội dung, mà còn thể hiện những phẩm chất đạo đức của người làm báo Hơn nữa, còn là sự phát huy cao độ vai trò của nhà báo trong việc tuyên truyền, vận động, cổ vũ nhân dân xây dựng và

bảo vệ Tổ quốc Hồ Chí Minh quan niệm rằng, báo chí chúng ta chỉ có một đề tài xuyên suốt là: “chống thực dân đế quốc, chống phong kiến địa chủ, tuyên truyền độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội”[68, tr 419] Để thực hiện được nội dung đó, thông qua các bài viết, các nhà báo phải thể hiện tính chiến đấu với tính cách là biểu hiện cao nhất của tính đảng, là bản chất, là tiêu chí cao nhất của báo chí cách mạng Điều đó trước hết thể hiện ở đường lối chính trị của tờ báo, ở phẩm chất, quan điểm, đạo đức, trách nhiệm của nhà báo được

ẩn dấu trong các bài viết Hoạt động báo chí thực chất là hoạt động chính trị, thông tin trên báo chí quan trọng nhất là thông tin chính trị Theo Người, báo chí là công cụ đấu tranh giai cấp, là vũ khí đấu tranh cách mạng, vì thế, tính

tư tưởng cách mạng quyết định chất lượng, tác dụng của báo chí Để bảo đảm tính tư tưởng, tính đảng thì trong các bài viết của mình, ngoài việc thể hiện được tính chiến đấu, còn phải thể hiện tính giáo dục và tính quần chúng Hồ Chí Minh thường nhấn mạnh đến ý nghĩa của việc tự rèn luyện, đấu tranh thông qua viết báo Rằng, đối với bản thân người làm báo cũng phải có tính chiến đấu mới làm báo tốt được Viết một bài báo mà loại được những yếu tố

cá nhân cũng là một cuộc đấu tranh Hơn nữa, nhà báo phải biểu thị rõ ràng sự nhiệt tình ủng hộ hay phản đối một quan điểm, một vấn đề, một sự kiện chính trị, kinh tế, xã hội nào đó khi xã hội còn đấu tranh giai cấp Người khẳng định: “Đối với những người viết báo chúng ta, cái bút là vũ khí sắc bén, bài báo là tờ hịch cách mạng để động viên quần chúng đoàn kết đấu tranh, chống chủ nghĩa thực dân cũ và mới, chống chủ nghĩa đế quốc, đứng đầu là đế quốc

Mỹ, vì độc lập dân tộc, tiến bộ xã hội và hòa bình thế giới”[70, tr 441], và vì thế, nhà báo thấm nhuần đạo đức cách mạng, và không có mục tiêu nào khác

ngoài việc phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân

Theo Hồ Chí Minh, nghề báo còn là làm công tác tuyên truyền, nhưng không phải đơn thuần như vậy, mà phải gắn liền với nhiệm vụ, mục tiêu của

cách mạng Xã hội vận động phát triển, tình thế cách mạng thay đổi đặt ra những nhiệm vụ mới, vì thế, tùy thuộc hoàn cảnh, điều kiện cụ thể mà người làm báo có nhiệm vụ cụ thể Muốn hoàn thành những nhiệm vụ của mình, những người làm báo phải có những nguyên tắc chỉ đạo nhất quán Nguyên tắc đó là - “chính trị phải làm chủ Đường lối chính trị đúng thì những việc khác mới đúng được”, cho nên “các báo chí của ta đều phải có đường lối chính trị đúng” Hồ Chí Minh nhiều lần nhắc nhở những người làm báo, khi viết phải trả lời rõ: ““Vì ai mà viết?; Mục đích viết làm gì?; …Viết cho ai?;

…Viết để làm gì?;”[66, tr 117] Những câu hỏi Người đặt ra chính là đòi hỏi

người làm báo phải xác định rõ đối tượng tiếp nhận thông tin, việc xác định

đó nhằm hình thành phương pháp sáng tạo phù hợp cho bài viết của mình

Với nguyên tắc đó, Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng: “Đối tượng của tờ báo

là đại đa số dân chúng”[64, tr 625] Vì vậy, người viết phải viết đơn giản, dễ hiểu, ngôn ngữ phải trong sáng, tránh dùng từ nước ngoài Việc xác định đúng đối tượng phục vụ của báo chí cũng có nghĩa là nhà báo phải biết chọn lựa những nội dung gì nên viết, cái gì không nên viết Viết phục vụ nhân dân thì nhất định phải chọn cái gì có lợi cho dân và phục vụ cách mạng Người nhấn mạnh, cán bộ báo chí cũng là chiến sỹ cách mạng, cây bút, trang giấy là

vũ khí sắc bén của họ Để làm tròn nhiệm vụ vẻ vang của mình, cán bộ báo chí cần phải tu dưỡng đạo đức cách mạng, cố gắng trau dồi tư tưởng, nghiệp

vụ và văn hóa; chú trọng học tập chính trị để nắm vững chủ trương, chính sách của Đảng, Chính phủ, đi sâu vào thực tế, đi sâu vào quần chúng lao động Như vậy, tuyên truyền mới đúng và có hiệu quả

Hồ Chí Minh không chỉ quan niệm người làm báo cũng là làm cách mạng, làm công tác tuyên truyền, để phục vụ nhân dân và phải tu dưỡng đạo đức cách mạng, mà còn đặt mối quan hệ giữa nhà báo với quần chúng nhân dân Rằng, người viết báo với tất cả tấm lòng trân trọng bạn đọc, tôn trọng và

giữ gìn uy tín của báo chí Ngay cả những bài viết phê phán thói hư tật xấu trong cán bộ, nhân dân ta, hay lên án chủ nghĩa thực dân, Hồ Chí Minh cũng dùng lời lẽ, ngôn từ rất trong sáng, với lối viết hài hước mà chân thật để đạt tới sự sâu sắc Bên cạnh đó, tư tưởng về nghề báo của Người còn được thể hiện ở ý thức tôn trọng nghề nghiệp, Hồ Chí Minh tự hào khi nhận mình là nhà báo đặt “Nhà báo” ngang với "Nhà cách mạng chuyên nghiệp" Trong

“Nhà báo” có phẩm chất của nhà cách mạng chuyên nghiệp và nhà cách mạng chuyên nghiệp Hồ Chí Minh đã hòa làm một với nhà báo - chiến sĩ trên mặt trận văn hóa, chính trị, tư tưởng

Kế thừa và phát triển tinh thần báo chí là trận địa ban đầu của V.I

Lênin, Hồ Chí Minh đi đến khẳng định báo chí cũng là một mặt trận Thông

qua báo chí, Đảng Cộng sản và những người cách mạng không chỉ tiến hành đấu tranh về tư tưởng, quan điểm chính trị phản động, lạc hậu, mà còn tuyên truyền, giác ngộ, cổ động quần chúng nhân dân theo Đảng thực hiện mục tiêu giải phóng dân tộc, xây dựng chính quyền nhân dân Khi khẳng định vai trò của báo chí trong công cuộc đấu tranh tư tưởng, cũng chính là khẳng định vai trò của những người làm báo Và rằng, “cán bộ báo chí cũng là chiến sỹ cách

mạng Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ”[69, tr 616] Hồ Chí Minh

coi hoạt động của báo chí là một phần trong đời sống xã hội, những người viết báo là những người đang chiến đấu trên mặt trận, mặt trận này tuy không tiếng súng, nhưng nó lại có sức công phá mạnh mẽ vào dinh lũy kẻ thù, những

hủ tục lạc hậu của đời sống xã hội còn rớt lại Đồng thời, đập tan mọi âm mưu thủ đoạn của kẻ thù nhằm chống phá sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta, trong tiến trình vừa đấu tranh cải tạo xã hội cũ, vừa xây dựng một xã hội mới do dân, vì dân

Theo Hồ Chí Minh, nhà báo cách mạng chân chính có vai trò quan trọng trong đời sống chính trị - xã hội Bởi lẽ, nhà báo vừa là người tuyên

truyền, vừa là người định hướng cho xã hội về mục tiêu, con đường tất yếu đi lên của dân tộc ta dưới sự lãnh đạo của Đảng là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Và để thực hiện được mục tiêu cao cả đó, mỗi “chiến sỹ” trên mặt trận tư tưởng cần phải nắm vững và nhận thức rõ vai trò của đạo đức

nhà báo để từ đó tu dưỡng đạo đức cách mạng Tại Đại hội lần thứ II của Hội Nhà báo Việt Nam, tháng 4 - 1959, Người căn dặn: Nhiệm vụ của người làm báo là quan trọng và vẻ vang Muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ ấy thì phải cố gắng học tập chính trị, nâng cao tư tưởng, đứng vững trên lập trường của giai cấp vô sản; phải nâng cao trình độ văn hoá, phải đi sâu vào nghiệp vụ của mình Vì thế, người viết báo bao giờ cũng phải đạt cho được những giá trị

tinh túy về mặt tinh thần, tính chân thực, tính đại chúng và hiệu quả trong công tác cổ động tuyên truyền Đó chính là cái gốc, là cẩm nang của người làm báo Khi viết báo, phải thức tỉnh được nhân dân lao động, giai cấp thợ thuyền, đồng thời, giúp người đọc tự nhận thức được các vấn đề trong nước

và quốc tế, giúp người đọc đủ khả năng nhận thức, phân biệt lẽ đúng, sai, xây dựng niềm tin cho người đọc và trên hết phải xuất phát từ lợi ích dân tộc, lợi ích giai cấp mà phục vụ, cống hiến Để làm được như thế, những người làm

báo phải ghi nhớ và ý thức cho mình câu hỏi Viết cho ai; Viết để làm gì? Viết thế nào cho phổ thông dễ hiểu, ngắn gọn, dễ đọc Báo chí là một mặt trận,

những người viết báo là những chiến sỹ tiên phong trên mặt trận ấy Muốn hoàn thành sứ mạng vẻ vang đó, đòi hỏi mỗi nhà báo phải có đủ phẩm chất, bản lĩnh không ngại gian khổ hy sinh, vì nhân dân phục vụ Phải dùng trang giấy, cây viết làm vũ khí sắc bén để chiến đấu cho mục đích vẻ vang của Đảng, của giai cấp, của dân tộc, của quần chúng nhân dân

Nhà báo trong tư tưởng Hồ Chí Minh còn là những người làm công tác

tư tưởng, lý luận Qua các bài báo, để cổ vũ, biểu dương cái đẹp, cái thiện, cái đúng Đồng thời, phê phán cái xấu, cái ác, cái phản động, lạc hậu, cái sai trái

Vì thế, việc cổ vũ, biểu dương, nên án, phê phán có hiệu quả, sức thuyết phục hay không, dân có hiểu, có ủng hộ hay không phụ thuộc nhiều vào cách tiếp cận và phẩm chất, năng lực của nhà báo Trong cuộc đời làm báo của mình,

Hồ Chí Minh là hiện thân của sự phát huy cao độ ý thức, trách nhiệm của nghề báo đối với đời sống chính trị - xã hội Tờ báo Thanh Niên, - cơ quan ngôn luận của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên do người sáng lập đã góp phần to lớn trong việc giáo dục ý thức giai cấp, lý tưởng cộng sản cho cán bộ, đảng viên, quần chúng lao động và truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam Báo Thanh Niên không chỉ là phương tiện tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin, giác ngộ, thức tỉnh nhân dân, mà còn góp phần to lớn trong quá trình chuẩn bị chính trị, tư tưởng, tổ chức của Hồ Chí Minh cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam Hơn nữa, tờ báo ra đời chính là công cụ, là sợi dây liên kết và tập hợp mọi lực lượng yêu nước, tiến bộ thành sức mạnh tổng hợp, vùng lên đấu tranh giải phóng dân tộc dưới ngọn cờ của Đảng

Xuyên suốt quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc, đội ngũ người làm báo Việt Nam luôn phát huy vai trò của mình và mỗi bài báo đều là vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng trong cuộc chiến tranh trường kỳ và anh hùng của dân tộc Trong điều kiện chưa có chính quyền, sự thống nhất trong Đảng và trong các tổ chức cách mạng về chính trị, tư tưởng và tổ chức giữ vai trò vô cùng quan trọng, có tính chất quyết định đối với công tác xây dựng Ðảng và hoạt động lãnh đạo phong trào cách mạng của Đảng ta Vì vậy, báo chí thể hiện vai trò định hướng tư tưởng của Đảng, phát triển chân lý về lý luận và cả nguyên lý về sách lược, về tư tưởng tổ chức chung, những nhiệm vụ chung của toàn Đảng trong giai đoạn này hay giai đoạn khác Khi có chính quyền cách mạng, vai trò của báo chí không hề giảm mà tiếp tục tăng lên theo tiến trình phát triển của cách mạng Những người làm báo vẫn tiếp tục thực hiện công tác tuyên truyền, cổ động và tổ chức, là vũ khí tư tưởng mạnh mẽ nhất

của Đảng, là người tuyên truyền những cái mới, tiên tiến ra đời từ sự sáng tạo của quần chúng Theo V.I Lênin, tờ báo không chỉ có vai trò phổ biến tư tưởng, giáo dục chính trị, mà còn là nơi thu hút các đồng minh; tờ báo không những là người tuyên truyền tập thể và cổ động tập thể mà còn là người tổ chức tập thể Tiếp thu tinh thần ấy, sinh thời, Hồ Chí Minh thường căn dặn các nhà báo phải phục vụ nhân dân, chủ nghĩa xã hội, đại đoàn kết dân tộc và hòa bình thế giới Người làm báo phải là chiến sĩ xung kích trên mặt trận văn hóa, tư tưởng Chính các tờ báo là sợi dây cơ bản, dựa vào nó phong trào cách mạng không ngừng phát triển, tổ chức tăng lên theo cả chiều rộng và chiều sâu - nhân tố làm nên thắng lợi trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược của nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam

Trên phương diện giáo dục, Hồ Chí Minh cho rằng báo chí cách mạng

có chức năng giáo dục, giúp cho dân chúng “mở mắt, mở tai”, hiểu biết đúng, sai, chính, tà… Báo chí cần đem chủ trương của đoàn thể, của Chính phủ để giải thích cho dân, để cho mọi người cùng hiểu, cùng đồng tâm hiệp lực làm cho được, đem kinh nghiệm hay việc làm tốt mà phổ biến cho dân chúng noi theo Người coi báo chí như là một diễn đàn để huấn luyện và giáo dục về chính trị, nghiệp vụ và đạo đức Người nói: “Tờ báo của Đảng có nhiệm vụ

làm cho tư tưởng và hành động thông suốt và thống nhất”[66, tr 298] Từ đó,

Người yêu cầu “báo Đảng có những mục giải thích về: Lý luận Mác - Lênin Tình hình thế giới và trong nước Đường lối, chính sách đối nội và đối ngoại của Đảng và của Chính phủ Chương trình và kế hoạch của những công tác cấp thiết Đời sống và ý nguyện của nhân dân Những kinh nghiệm tốt và xấu của các ngành, các địa phương Cách học tập, công tác, tự phê bình và phê

bình”[66, tr 298] Người chỉ ra phương hướng của việc giáo dục lý luận trên

báo, nêu rõ các phương châm giáo dục lý luận chính trị, học đi đôi với hành,

lý luận liên hệ với thực tiễn, học để làm việc, làm người

Thấm nhuần tinh thần báo chí và nghề báo theo tư tưởng Hồ Chí Minh, đội ngũ nhà báo thông qua bài viết của mình đã thể hiện là công cụ sắc bén của Đảng và Nhà nước trong công tác tuyên truyền, giáo dục, cổ vũ, động viên sức mạnh của toàn xã hội đưa cách mạng không ngừng tiến lên và giành được những thành tựu to lớn Trong quá trình thực hiện mục tiêu giải phóng dân tộc, nhiều nhà báo đã không quản gian nguy đến những nơi đầu sóng, ngọn gió để phản ánh cuộc chiến đấu anh dũng và sáng tạo của quân và dân

ta, nhiều nhà báo đã anh dũng hy sinh nơi chiến trường hay trong ngục tù của thực dân, đế quốc, hiến dâng cả cuộc đời mình cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc vì mục tiêu cao cả độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội

Trong suốt chặng đường lịch sử, với những phẩm chất và năng lực của mình, đội ngũ nhà báo Việt Nam luôn trung thành với lý tưởng của Đảng, kiên định mục tiêu, vững vàng tay bút trong mọi sự kiện lịch sử; bản lĩnh và trí tuệ của đội ngũ nhà báo cùng toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta vượt qua khó khăn và thử thách trong công cuộc giành độc lập dân tộc, đấu tranh thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Ngày nay, trong xu thế hội nhập, đội ngũ nhà báo không ngừng phấn đấu, rèn luyện

“trí sáng, tâm trong, bút sắc”, thực hiện sứ mệnh cao quý của người cầm bút, sáng tạo nhiều tác phẩm báo chí có chất lượng góp phần vào việc giáo dục lòng yêu nước, niềm tự hào, ý chí tự cường dân tộc, truyền bá văn hoá, nâng cao dân trí, nhận thức chính trị và trách nhiệm xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân vào Đảng, vào chế độ và xứng đáng là những chiến sĩ tiên phong trên mặt trận tư tưởng

1.2 Nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức nhà báo

Đạo đức nghề báo chính là những nguyên tắc, những chuẩn mực được

hình thành trong các mối quan hệ ứng xử nghề nghiệp của nhà báo, được nhà báo, dư luận xã hội thừa nhận, trở thành những chuẩn mực điều chỉnh hành vi của nhà báo trong hoạt động thực tiễn nghề nghiệp Trong đó, trách nhiệm chính trị, trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm xã hội trong hoạt động nghề nghiệp của nhà báo là 3 mặt của một vấn đề, hòa quyện, liên kết chặt chẽ, là điều kiện, tiền đề của nhau cùng hướng tới một mục tiêu duy nhất là hoàn thành tốt nhiệm vụ của nhà báo chân chính vì sự phát triển của xã hội, của đất nước

Đạo đức nghề báo là một nội dung quan trọng trong tư tưởng Hồ Chí Minh có giá trị không chỉ về mặt trị lý luận, mà còn có ý nghĩa về mặt thực tiễn sâu sắc, góp phần to lớn vào việc định hướng và đào tạo cho các thế hệ nhà báo Việt Nam đủ đức, tài và trở thành lực lượng xung kích trên mặt trận

tư tưởng, văn hóa của Đảng, của nhân dân Xuất phát từ vai trò và tác động to lớn của báo chí, Hồ Chí Minh cho rằng, nói đến báo chí trước hết phải nói đến những người làm báo (người viết, người in, người sửa bài, người phát hành…) Họ cũng là những chiến sĩ cách mạng, nhưng vũ khí sắc bén của họ không phải là gươm, súng mà là giấy bút và trang giấy Dùng cây bút và trang giấy để đấu tranh cho sự nghiệp “phò chính, trừ tà”, đấu tranh cho sự nghiệp của nhân dân, phục vụ phong trào thi đua yêu nước và công cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa chính là sứ mệnh của những người làm báo Đạo đức cách mạng nói chung, đạo đức nghề báo nói riêng theo Hồ Chí Minh được hiểu là phẩm chất tốt đẹp nhất, là gốc của mọi vấn đề trong cuộc sống, là phương tiện điều chỉnh các mối quan hệ xã hội của người làm báo, mà pháp luật không điều chỉnh được Bởi lẽ, “cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh

đạo được nhân dân”[64, tr 252-253]

Sinh thời, Hồ Chí Minh đề cập đến những phẩm chất, nhân cách nhà báo cách mạng, trong đó vấn đề quan trọng hàng đầu là phẩm chất đạo đức Coi nhà báo cũng là chiến sĩ cách mạng, vì thế “để làm tròn nhiệm vụ vẻ vang của mình, cán bộ báo chí cần phải tu dưỡng đạo đức cách mạng, cố gắng trau rồi tư tưởng, nghiệp vụ và văn hoá; chú trọng học tập chính trị để nắm vững chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ; đi sâu vào thực tế, đi sâu vào

quần chúng lao động”[69, tr 616] Hơn thế nữa, cán bộ báo chí dùng cây bút,

trang viết là vũ khí sắc bén, để phát huy mặt tích cực cống hiến cho sự nghiệp cách mạng thì cán bộ báo chí cần phải tu dưỡng đạo đức cách mạng Không chỉ vậy, cán bộ báo chí cũng là cán bộ - là công bộc của nhân dân, vì thế, người cán bộ cách mạng phải có đạo đức cách mạng, phải giữ vững đạo đức cách mạng mới là người cán bộ cách mạng chân chính Mọi việc thành công hay là bại là do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng hay là không Với

tư cách là một nhà báo cách mạng, Hồ Chí Minh đã tự trau dồi đạo đức, phong cách của người chiến sĩ trên mặt trận văn hóa, tư tưởng và chính Người

đã đặt nền móng vững chắc cho sự phát triển của báo chí cách mạng Việt Nam Theo Hồ Chí Minh, cùng với đạo đức, nhà báo phải có phẩm chất chính trị vững vàng, đây là nguồn gốc, nền tảng của nhà báo chân chính Có như

vậy mới có thể “phò chính”, “trừ tà” cho dân, cho nước

Cùng với những nguyên tắc có tính chính trị, Hồ Chí Minh cũng coi trọng giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức truyền thống của dân tộc cho cán

bộ, nhà báo Theo Người, làm tuyên truyền phải có tấm lòng, phải biết yêu thương và xuất phát từ “nhiệt tình cách mạng, tình thương yêu chân thành đồng bào các dân tộc, từ tinh thần hết lòng phục vụ đồng bào các dân tộc” có

như thế thì mới làm tốt, mới “tìm ra cái đúng, cái hay mà làm”[70, tr 128]

Cùng với các phẩm chất chính trị, đạo đức, sự nhiệt tình, nhân ái, Hồ Chí Minh còn yêu cầu người làm công tác tuyên truyền không chỉ dừng ở việc lý

thuyết, mà còn là con người hành động cụ thể, nói đi đôi với làm, có như vậy quần chúng nhân dân mới tin theo Và “tốt nhất là miệng nói, tay làm”, “nếu miệng thì tuyên truyền bảo người ta siêng làm mà, tự mình thì ăn trưa, ngủ trễ; bảo người ta tiết kiệm, mà tự mình thì xa xỉ, lung tung, thì tuyên truyền

một trăm năm cũng vô ích”[64, tr 108] Bởi lẽ, nhà báo cũng như người làm

tuyên truyền không chỉ đi diễn thuyết, mà qua việc làm tốt, cách sống hợp với dân, làm việc cùng với dân, thái độ đúng mực với mọi người “siêng năng, tiết kiệm, trong sạch, chính đáng” thì tuyên truyền “chắc chắn sẽ thành công” Sinh thời, Người từng phê bình một số nhà báo có tư tưởng “lưu danh thiên cổ”, vì vậy muốn viết bài cho oai, muốn đăng bài của mình lên các tờ báo lớn Người cho rằng khuyết điểm đó chính là do “chủ nghĩa cá nhân đẻ ra” Các nhà báo phải hiểu rằng, là việc gì, hoàn thành việc gì có lợi cho dân, cho cách mạng thì đều vẻ vang Nhà báo khi viết phải biết cân nhắc cái nào có lợi, cái nào có hại cho dân, cho nước

Theo Hồ Chí Minh, việc trau dồi đạo đức là một việc lâu dài, gian khổ, không phải một sớm một chiều nhưng hết sức vẻ vang Người thường xuyên căn dặn và nhắc nhở những người làm công tác tuyên truyền rằng, có gì sung sướng vẻ vang hơn khi trau dồi đạo đức cách mạng để góp phần xứng đáng vào

sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và giải phóng loài người Hồ Chí Minh đã

tự nhận mình “là một người có nhiều duyên nợ với báo chí” lại “ít nhiều có kinh nghiệm về báo chí” nên Người thường xuyên có những ý kiến đóng góp cho hoạt động báo chí nói chung và các nhà báo nói riêng Những tư tưởng của Người về đạo đức người làm báo thường có trong các mẩu chuyện, các bức thư hay các bài nói chuyện và được tập trung ở một số nội dung cơ bản sau:

1.2.1 Lập trường chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng với nhân dân

Lập trường chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, với

nhân dân là phẩm chất cao quý nhất của nhà báo cách mạng Việt Nam Lòng trung thành hướng mọi hoạt động của nhà báo nhằm đảm bảo lợi ích của Đảng, của nhân dân, của chế độ xã hội mà Đảng, nhân dân đã lựa chọn Lòng trung thành còn được thể hiện ở việc không ngừng học hỏi, rèn luyện, nâng cao trình độ lý luận, chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ, trau dồi đạo đức nghề nghiệp để có đủ điều kiện làm việc một cách tốt nhất, hiệu quả và thực hiện mục tiêu cách mạng, đó chính là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Theo Hồ Chí Minh, “đạo đức cách mạng là triệt để trung thành với cách

mạng, một lòng một dạ phục vụ nhân dân”[70, tr 329], là “quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng Đó là điểm chủ chốt nhất”[68, tr 285]

Trong lời kêu gọi, Hồ Chí Minh thường dùng hai từ “chiến sĩ”, “nhà văn chiến sĩ”, văn hóa là một mặt trận Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng Cây bút, trang giấy cũng là vũ khí của họ… Ngòi bút của các bạn cũng là vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính, trừ tà Từ đó, Hồ Chí Minh nhắc nhở

nhà báo phải sử dụng đúng sức mạnh của ngòi bút, ngôn từ để phục vụ nhân dân, phục vụ sự nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc Nhà báo là

chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng, cho nên, hơn ai hết, nhà báo phải tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân và với đất nước Trung thành với Đảng bởi “đảng chỉ mưu cầu giải phóng cho nhân dân, vì thế, bất cứ việc gì cũng vì

lợi ích của nhân dân mà làm và chịu trách nhiệm trước nhân dân”[64, tr 245]

Để thực hiện tốt công việc của người chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng, văn hóa, theo Hồ Chí Minh khi viết một bài báo thì tự hỏi viết cái gì? Viết để làm gì? Viết vì mục đích gì? mà khi câu trả lời đó là nhân dân, vì nhân dân, vì mục đích của dân tộc, thì sự trung thành nằm ở đó Lòng trung thành theo quan niệm của Hồ Chí Minh có mối quan hệ biện chứng với lập trường chính trị và không phải chỉ phấn đấu, rèn luyện một lần là xong mà là sự rèn luyện thường xuyên để không bị rơi vào “bả danh vọng”, “bả vật chất”, khi đó mới có đủ

dũng khí để đấu tranh với cái xấu và nhân tố quyết định để không rơi vào “bả danh vọng”, “bả vật chất” chính là lập trường chính trị vững chắc Người nói:

“Báo chí của ta là cần phải phục vụ nhân dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội, phục vụ cho đấu tranh thực sự thống nhất nước nhà, cho hòa bình thế giới Chính vì thế, cho nên tất cả những người làm báo (người viết, người in, người sửa bài, người phát hành…) phải có lập trường chính trị vững chắc Chính trị phải làm chủ Đường lối chính trị phải đúng đắn mới được Không chỉ vậy, nhà báo phải luôn “cố gắng trau dồi tư tưởng nghiệp vụ và văn hóa; chú trọng học tập chính trị để nắm vững chính sách của Đảng và Chính phủ;

đi sâu vào quần chúng lao động”[69, tr 616], bởi trách nhiệm của mỗi cán bộ

báo chí là phải tìm mọi cơ hội, dùng mọi hình thức để đập tan luận điệu tuyên truyền giả dối và thâm độc của kẻ thù, chúng luôn sử dụng chiến tranh tuyên truyền bên cạnh chiến tranh quân sự Vì thế, chúng ta phải đánh thắng địch về tuyên truyền cũng như bộ đội ta đã đánh thắng địch về mặt quân sự

1.2.2 Người làm báo phải gắn bó mật thiết với nhân dân, hết lòng phục vụ nhân dân

Xuất phát từ thể chế chính trị dân chủ, tức là nhân dân làm chủ Hồ Chí Minh khẳng định người làm báo từ trung ương đến địa phương đều là đầy tớ của nhân dân, đều phải một lòng, một dạ phục vụ nhân dân một cách chân thành, tận tâm nhất Theo Người, một nhà báo của nhân dân, vì nhân dân là biết “hòa mình với quần chúng thành một khối, tin quần chúng, hiểu quần

chúng, lắng nghe ý kiến của quần chúng”[68, tr 290] Bởi lẽ, quần chúng

chính là đội ngũ công chúng đông đảo nhất và cũng chính là lý do, giá trị tồn tại lâu dài của một bài báo, một tờ báo và cả một nền báo chí chân chính Tư tưởng này tiếp tục được nhấn mạnh tại Đại hội lần thứ II, Hội nhà báo Việt Nam năm 1959 khi Người chỉ rõ: Nhiệm vụ của báo chí là phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng Đó là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân ta, cũng là

nhiệm vụ của báo chí ta Nhà báo gắn bó mật thiết với nhân dân không chỉ vì nhân dân là đối tượng hướng tới tuyên truyền, mà còn là nguồn cung cấp thông tin, sự sáng tạo và tính thực tiễn của báo chí Việc gắn bó mật thiết với quần chúng nhân dân giúp nhà báo phản ánh chân thực, chính xác những yêu cầu đang đặt ra đối với đời sống chính trị - kinh tế - xã hội Trong thư gửi lớp viết báo Huỳnh Thúc Kháng đầu tiên, Người nói rằng, muốn viết báo thì phải

“từ trong quần chúng ra Về sâu trong quần chúng”, chứ cứ đóng cửa lại,

“ngồi ỳ trong phòng giấy mà viết” thì không thể viết thiết thực, “không ăn thua, không thấm thía, không ích lợi gì cả” Nhà báo mà quan liêu, xa dân, viết những điều dân không hiểu, không muốn đọc, không muốn nhớ thì dân không muốn hưởng ứng và không có ý nghĩa gì cả Nhà báo không chú ý, không gần dân, gắn bó với dân từ những chi tiết nhỏ nhất thì khó có thể viết hay, viết sát với cuộc sống của đồng bào Người còn căn dặn, ít nhất cũng phải biết một thứ tiếng nước ngoài để xem báo nước ngoài mà học kinh nghiệm Khi viết báo, cần phải cẩn thận, tỉ mỉ, tự mình phải xem lại ba bốn lần, sửa chữa lại cho cẩn thận; tốt hơn nữa, là đưa nhờ một vài người ít văn hóa xem và hỏi họ những câu nào, chữ nào không hiểu thì sửa lại cho dễ hiểu Bên cạnh đó, phải luôn luôn cố gắng học hỏi, cầu tiến bộ Sinh thời, Hồ Chí Minh có nhiều bài nói về công việc viết báo và chia sẻ kinh nghiệm viết báo với đồng nghiệp hoặc cán bộ cấp dưới Khi dự Đại hội lần thứ III của Hội Nhà báo Việt Nam, (ngày 8-9-1962) Người đã chia sẻ kinh nghiệm và cách viết rằng, “mỗi khi viết một bài báo, thì đặt câu hỏi: Viết cho ai xem? Viết để làm gì? Viết thế nào cho phổ thông dễ hiểu, ngắn gọn dễ đọc Khi viết xong, thì nhờ anh em xem và sửa giùm” Trong nhiều bài viết của mình, Người luôn nhắc đi nhắc lại yêu cầu đối với các nhà báo trước khi viết phải trả lời các câu hỏi Vì ai mình viết? Viết cho ai? Viết để làm gì? Theo Hồ Chí Minh, nhà báo phải xác định rõ đối tượng tiếp nhận thông tin trước khi cầm bút viết; đối

tượng của tờ báo là đại đa số dân chúng, vì thế, văn phong báo chí phải “giản đơn, dễ hiểu, phổ thông, hoạt bát”

Tinh thần gần dân, gắn bó mật thiết với nhân dân trong tư tưởng làm báo của Hồ Chí Minh còn được thể hiện ở nhiều câu chuyện trong thực tiễn đời sống hàng ngày ở việc dùng câu, dùng chữ Theo Người việc sử dụng câu, chữ là một trong những nội dung quan trọng có ý nghĩa tuyên truyền và tính

thuyết phục cao của bài báo Khi đọc bài Phòng y tế huyện Kỳ Sơn đưa thuốc lên các xã vùng cao chữa bệnh cho bà con các dân tộc của phóng viên Hồ

Kim Tuấn, Người đã dùng bút chì đỏ gạch đậm dưới chữ “đưa thuốc lên” và sửa lại bằng “đưa thuốc xuống các xã” và phân tích: Người miền xuôi nói

“đưa lên” là thuận câu, hợp cảnh nhưng đã ở vùng cao rồi thì nói “đưa lên” sẽ làm tối nghĩa câu chữ Câu chuyện cũng cho thấy sự quan tâm của Người đối với tờ báo nói riêng, với báo chí nói chung Dù bận công việc, nhưng Người vẫn dành thời gian đọc báo và còn đọc rất kỹ để rồi chữa lỗi câu và gửi bản đã chữa về cho nhà báo và tờ báo rút kinh nghiệm

Cùng với việc ngôn từ báo chí phải hợp với hoàn cảnh, văn hóa, phong tục tập quán, Hồ Chí Minh còn cho rằng, nhà báo phải viết những bài báo hợp lòng dân, phản ánh những vấn đề thiết thực với quần chúng nhân dân như: Họ cần gì, muốn nghe, muốn biết cái gì, ham chuộng cái gì Mỗi tư tưởng, mỗi câu nói, mỗi chữ viết đều phải tỏ rõ tư tưởng và lòng ước ao của quần chúng Với Hồ Chí Minh, nhà báo nắm bắt được tâm tư, tình cảm, ước nguyện của quần chúng sẽ có tác dụng tuyên truyền vô cùng to lớn Khi đọc tờ Waffen Briider (cơ quan vận động lính lê dương của Cục địch vận), Người đã viết một lá thư trên cơ sở nhận xét những số báo đã xuất bản, chỉ ra phương thức biên tập sát với nhu cầu, tâm lý, tình cảm và trình độ của đối tượng “Đây là một vài ý kiến nhỏ đề nghị với các bạn: tờ báo này dành cho những người lính

lê dương, những chàng trai vui tính, dễ cáu kỉnh, dễ cảm xúc, chứ không phải

là những người làm chính trị sâu sắc Bởi vậy, cần có những bức tranh, những bức vẽ khôi hài, những gì làm cho họ vui cười, những tin tức ngắn về nước Đức và nước Pháp Nói tóm lại, cần làm cho họ cảm động, thoải mái, làm

cho họ cười và khóc, để lôi cuốn họ về phía chúng ta”[64, tr 376] Theo

người, để viết được những bài báo hợp lòng dân, sát với cuộc sống của nhân dân, nhà báo phải học cách tìm tài liệu trong dân trong đó nghe, hỏi, thấy, xem

và ghi là yếu tố tạo nên tính thuyết phục của bài báo, năm yếu tố này gắn bó chặt chẽ với nhau theo một hệ thống có tính lôgích Nghe trong tư tưởng Hồ Chí Minh là khái niệm có ngoại diện rộng: Nghe xa, nghe gần, nghe nhiều người, nghe từ nhiều phía; Cách hỏi theo Người cũng hết sức đa rạng mà người làm báo phải biết vận dụng để làm cho bài báo có được thông tin đầy đủ, chính xác Hỏi người bên cạnh, hỏi người xung quanh, hỏi nhân dân, hỏi cán bộ, hỏi nhiều chiều ; đồng thời, phải đến tận nơi để tận mắt trông thấy "trăm nghe không bằng một thấy"; rồi phải đọc báo, xem sách trong và ngoài nước; chưa hết còn phải tích cực ghi chép, ghi tất cả những gì mình nghe và thấy

Theo Hồ Chí Minh, nghe, hỏi, thấy, xem và ghi chỉ là công việc bước đầu của người làm báo, chỉ là “nguyên liệu” và vì thế, việc viết như thế nào

để thể hiện được nội dung tuyên truyền, phản ánh sẽ quyết định đến hiệu quả công tác tuyên truyền Khi viết thì nhà báo viết sao cho giản đơn, dễ hiểu, thiết thực Sao cho mỗi đồng bào, mỗi chiến sĩ đều đọc được, hiểu được, nhớ được, làm được hợp với trình độ nhân dân Bởi vì, đối tượng của tờ báo là đại

đa số dân chúng, nếu một tờ báo nào đó mà không được đại đa số dân ưa chuộng “thì không xứng đáng là một tờ báo” Trong các bài nói chuyện với nhà báo và những người làm công tác tuyên truyền, Người thường phê phán cách viết ba hoa, dây cà dây muống, viết như là để đếm dòng lấy tiền Báo viết về văn nghệ thì nhạt nhẽo, viết về chính trị thì khô khan lại có “bệnh dùng chữ là phổ biến” Từ đó, Người nhắc nhở, không nên viết “tràng giang