Đạo đức như gốc của cây, ngọn nguồn của cuộc sống, sức mạnh của con người sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa

Ý nghĩa giáo dục đạo đức của hoạt động nghe nhạc – nghe hát Nghe nhạc – nghe hát là một sự tác động sâu sắc đối với tâm hồn con người, nghe nhạc – nghe hát góp phần phát triển cảm xúc c

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình nghiên cứu đề tài này tôi gặp không ít những khó khăn nhưng nhờ sự cố gắng nỗ lực của bản thân, đặc biệt là sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô giáo cùng với sự động viên, cổ vũ của bạn bè, người thân đã giúp tôi hoàn thành được đề tài này.

Qua đây cho tôi gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Mầm non, các anh chị thư viện đã tạo điều kiện cho tôi nghiên cứu đề tài Đặc biệt, cho tôi bày tỏ long biết ơn sâu sắc tới cô giáo Phạm Quỳnh Hương, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi trong quá trình thực hiện đề tài Tôi xin gửi lời cảm ơn tới ban giám hiệu cùng toàn thể giáo viên mẫu giáo trường mầm non Hướng Dương – Tp Nha Trang đã nhiệt tình cộng tác tạo điều kiện cho tôi có thể hoàn thành đề tài Tôi cũng xin cảm ơn tất cả bạn bè, người thân đã giúp đỡ, động viên, khuyến khích tôi

nỗ lực hoàn thành đề tài nghiên cứu của mình.

Mặc dù, tôi đã cố gắng hết sức xong đây là lần đầu tiên tôi tập dượt công tác nghiên cứu khoa học nên chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong quý thầy cô cùng toàn thể các bạn nhận xét, đóng góp ý kiến để

đề tài này được hoàn thiện hơn.

Kính chúc thầy cô sức khỏe, hạnh phúc và thành đạt…

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn

Sinh viên:

Cù Thị Hoàn

MỘT SỐ QUY ƯỚC VIẾT TẮT

GDĐĐ: Giáo dục đạo đức

TPÂN : Tác phẩm âm nhạc

H ĐÂN: Hoạt động âm nhạc

HĐDXÂN: Hoạt động diễn xuất âm nhạc

ND GDĐĐ: Nội dung giáo dục đạo đức

PP GDĐĐ: Phương pháp giáo dục đạo đức

HĐ: Hoạt động

HĐC CMĐ HT: Hoạt động chung có mục đích học tập

HĐG: Hoạt động góc

Phần II: Nội dung nghiên cứu

II Hoạt động âm nhạc với việc giáo dục đạo đức cho trẻ 5-6

tuổi

15

II.2 Ý nghĩa giáo dục đạo đức trong các HĐ DXÂN và TPÂN 16II.3 Các bước tiến hành việc GDĐĐ cho trẻ thông qua HĐÂN 23II.4 Các yêu cầu khi GDĐĐ cho trẻ thông qua HĐÂN 23

Chương II: Thực trạng GDĐĐ cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua

II Thực trạng nhận thức của giáo viên mẫu giáo tại cơ sở về

vấn đề GDĐĐ cho trẻ thông qua HĐÂN

26

III Thực trạng GDĐĐ cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua HĐÂN tại

trường mầm non Hướng Dương – Tp Nha Trang

III.4 Thực trạng GDĐĐ cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua HĐÂN diễn ra

mọi lúc mọi nơi

40

IV Một số biện pháp nâng cao chất lượng GDĐĐ cho trẻ

thông qua HĐÂN

Đạo đức là cái gốc trong nhân cách toàn diện của mỗi con người

Từ xưa đến nay vai trò của đạo đức đã được nhiều nhà giáo dục, nhiều triết gia,

nhiều học giả quan tâm và khẳng định: “ Đạo đức như gốc của cây, ngọn

nguồn của cuộc sống, sức mạnh của con người Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa”

( Hồ Chí Minh)

K.Đ.U-SinxKi cũng khẳng định: “ Tất cả những ai muốn trở thành công

dân có ích, trước hết phải học cánh làm người” Học cách làm người ở đây

chính là tu dưỡng phẩm chất đạo đức của mình, bởi như A-rit-xtôt đã từng nói:

“ Thiên nhiên đã trao vào vòng tay con người một vũ khí đó là sức mạnh trí tuệ

và đạo đức, nhưng con người có thể sử dụng vũ khí đó theo những hướng ngược lại Vì thế con ngườ thiếu những nguyên tắc đạo đức sẽ là một con người bất lương và hoang dã, thấp hèn trong những bản năng”.

Những triết lí sâu sắc trên đã khẳng định vai trò của đạo đức và giáo dục đạo đức đối với quá trình hình thành và hoàn thiện nhân cách con người Vì vậy giáo dục đạo đức cho mọi người là việc làm có tầm quan trọng và rất cần thiết Vì đạo đức không tự có, đạo đức chỉ được hình thành qua con đường giáo dục và tự giáo dục Như chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói:

“ Hiền dữ phải đâu là tính sẵn

Phần nhiều do giáo dục mà nên”.

Cổ nhân xưa cũng đã dạy:

“ Tre non dễ uốn, tre già nổ đốt”.

“ Bé chẳng vin, cả gẫy cành”

Câu nói ấy của người đời đã khẳng định ý nghĩa to lớn của việc giáo dục đạo đức cho con người ngay từ thủa còn thơ, đặc biệt là lứa tuổi mầm non Và phải coi đây là một vấn đề trung tâm, vì giai đoạn lứa tuổi mầm non là giai đoạn đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển nhân cách toàn diện của trẻ sau này Có rất nhiều phương tiện để giáo dục đạo đức cho trẻ mầm non, xong

có một phương tiện không thể thiếu đó là âm nhạc Đối với trẻ âm nhạc là thế giới đầy cảm xúc, là món ăn tinh thần quý giá Các hoạt động diễn xuất âm nhạc và nội dung của các tác phẩm âm nhạc mang những nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ Do đó hoạt động âm nhạc đã trở thành phương tiện giáo dục đạo

đức đạt hiệu quả cao Như đại thi hào M.GorKi nhận xét: “ Âm nhạc tác động

một cách kì diệu đến tận đáy lòng, nó khám phá ra cái phẩm chất cao quý nhất

ở con người”.

2 Cơ sở thực tiễn

Nhận thấy rõ ý nghĩa của âm nhạc đối với việc giáo dục đạo đức cho trẻ, tại các cơ sở mầm non, âm nhạc đã được sử dụng như một phương tiện hữu hiệu góp phần giáo dục đạo đức cho trẻ Âm nhạc luôn được tổ chức dưới nhiều hình thức và được phối hợp trong nhiều hoạt động khác nhau Hầu hết các giáo viên cơ sở đều nhận thức rõ vai trò và tầm quan trọng của hoạt động âm nhạc đối với việc giáo dục đạo đức cho trẻ Dựa trên hoạt động diễn xuất âm nhạc và nội dung của các tác phẩm âm nhạc giáo viên đã chuyển tải nội dung giáo dục đạo đức đến trẻ Tuy nhiên việc giáo dục còn áp đặt, gò bó, thụ động; nội dung giáo dục còn rất chung chung và giáo điều

Bản thân tôi là một sinh viên học chuyên ngành giáo dục mầm non, tôi

đã nhận thức được vai trò giáo dục đạo đức của âm nhạc nhưng tôi vẫn còn lúng túng và gặp nhiều khó khăn trong quá trình khai thác và chuyển tải nội dung giáo dục đạo đức từ các hoạt động diễn xuất âm nhạc và nội dung tác phẩm âm nhạc đến trẻ Chính vì những lý do trên nên tôi đã chọn đề tài này để nghiên cứu, mong muốn góp phần khắc phục được những hạn chế trên và bản thân tích lũy được những kinh nghiệm trong việc giáo dục đạo đước cho trẻ Đặc biệt đây còn là cơ hội để tôi tập dượt công tác nghiên cứu khoa học

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

- Tìm hiểu cơ sở lí luận có liên quan đến vấn đề giáo dục đạo đức cho trẻ mầm non thông qua hoạt động âm nhạc

- Nghiên cứu thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua hoạt động âm nhạc

- Tích lũy kinh nghiệm trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ

- Rèn khả năng nghiên cứu khoa học

III ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

III.1 Đối tượng nghiên cứu:

Thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ 5 – 6 tuổi

III.2 Khách thể nghiên cứu:

Hoạt động âm nhạc

IV GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

- Giáo viên đã nhận thức được vai trò và ý nghĩa của hoạt động âm nhạc đối với việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo

- Giáo viên chưa biết cách khai thác nội dung giáo dục từ các hoạt động diễn xuất âm nhạc và tác phẩm âm nhạc

- Việc giáo dục đạo đức cho trẻ còn áp đặt, gò bó, thụ động; nội dung giáo dục còn chung chung và giáo điều

V NHIỆM VỤ NGHIÊM CỨU

- Tìm hiểu một số vấn đề về cơ sở lí luận có liên quan đến đề tài nghiên cứu

- Phân tích, đánh giá thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua hoạt động âm nhạc

- Đề xuất một số biện pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc.

VI GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU

VI.1 Về quy mô: Hoạt động âm nhạc của trẻ 5 -6 tuổi

VI.2 Về không gian: Nhóm lớp mẫu giáo lớn ( 5 – 6 tuổi) trường Mầm non Hướng Dương – Tp Nha Trang

VI.3 Về thời gian: 5 tháng ( từ 11/2008 đến 4/2009)

VII PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp đọc sách, nghiên cứu tài liệu, truy cập Internet nhằm tìm hiểu, tổng hợp một số vấn đề về cơ sở lí luận có liên quan đến đề tài

- Phương pháp điều tra, phỏng vấn nhằm tìm hiểu nhận thức của giáo viên về ý nghĩa của việc giáo dục đạo đức cho trẻ mầm non và tầm quan trọng của âm nhạc đối với việc giáo dục đạo đức cho trẻ 5 – 6 tuổi

- Phương pháp quan sát, đàm thoại, trò chuyện, trao đổi để phân tích thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua hoạt động âm nhạc

- Phương pháp thống kê để thu thập thông tin về các số liệu liên quan đến thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua hoạt động âm nhạc

- Phương pháp phân tích, tổng hợp để đánh giá và đưa ra kết luận về thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua hoạt động âm nhạc

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm để đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua hoạt động âm nhạc

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

Chương I:Cơ sở lý luận

I.Giáo dục đạo đức

I.1.Giáo dục

I.1.1.Khái niệm

- Hiểu theo nghĩa rộng: Giáo dục là một hoạt động có mục đích, có tổ

chức, có kế hoạch giữa nhà giáo dục và người được giáo dục, nhằm hình thành

ở người được giáo dục một cách tự giác, tích cực, độc lập, những quan điểm, niềm tin, định hướng giá trị lí tưởng xã hội chủ nghĩa, những động cơ, thái độ,

kĩ năng, kĩ xảo, thói quen đối xử trong các quan hệ chính trị, đạo đức, pháp luật…thuộc các lĩnh vực đời sống xã hội

- Hiểu theo nghĩa hẹp: Giáo dục là bộ phận của quá trình sư phạm toàn

vẹn, chức năng của giáo dục là xây dựng ý thức, tình cảm, hành vi đạo đức đúng đắn cho người được giáo dục

I.1.2.Tầm quan trọng của giáo dục

Giáo dục đào tạo con người, mà con người lại là mục tiêu, là động lực cho sự phát triển, vì vậy đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển Chính

vì thế Đảng và Nhà Nước ta đã coi giáo dục là quốc sách hàng đầu Tức là chính sách về giáo dục phải được coi là chính sách quốc gia ở vị trí ưu tiên hàng đầu.Giáo dục không chỉ vạch ra chiều hướng mà còn tổ chức dẫn dắt sự hình thành và phát triển nhân cách của người được giáo dục Giáo dục mang lại những tiến bộ mà các nhân tố khác như di truyền, môi trường, hoàn cảnh không thể có được Đồng thời giáo dục có tầm quan trọng đặc biệt với những người bị khuyết tật Giáo dục có thể bù đắp những thiếu hụt do bệnh tật gây ra cho con người Giáo dục có thể uốn nắn những phẩm chất tâm lí xấu và làm cho nó phát triển theo chiều hướng tích cực.Do vậy giáo dục có tầm quan trọng đặc biệt

I.2 Đạo đức

I.2.1 Đạo đức là gì?

- Dưới góc độ xã hội: Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt

được phản ánh dưới dạng những nguyên tắc, yêu cầu chuẩn mực điều chỉnh( chi phối) hành vi của con người trong các mối quan hệ xã hội, đạo đức phản ánh trực tiếp hoặc gián tiếp sự tồn tại xã hội, do đó đạo đức biến đổi theo

sự biến đổi của tồn tại xã hội

Đạo đức là phương thức điều chỉnh hành vi của con người Nếu phát luật điều chỉnh hành vi của con người bằng sức mạnh cưỡng chế của nhà nước thì đạo đức điều chỉnh hành vi của con người bằng sức mạnh của dư luận xã hội

- Dưới góc độ cá nhân: Đạo đức chính là phẩm chất, nhân cách của con

người phản ánh ý thức, tình cảm, ý chí, hành vi thói quen và cách ứng xử của

họ trong mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, với xã hội; giữa bản thân họ với người khác, với chính bản thân mình

I.2.2 Nguồn gốc, chức năng của đạo đức

I.2.2.1.Nguồn gốc của đạo dức

Đạo đức là một hiện tượng xã hội, xuất hiện ngay từ giai đoạn đầu tiên khi loài người mới hình thành Theo quan điểm triết học Mác-Lênin: Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội , phát triển cùng với sự biến đổi của tồn tại xã hội, các điều kiện sinh hoạt vật chất , hoàn cảnh lịch sử - xã hội khác nhau Nhưng đạo đức khác với các hình thức xã hội khác ở chỗ đạo đức điều chỉnh hoạt động của con người trong các mối quan hệ xã hội, giúp con người tự hoàn thiện nhân cách của mình

Đạo đức là một phạm trù lịch sử, khi điều kiện kinh tế xã hội sinh ra nó thay đổi thì tất yếu các quan hệ xã hội và quan hệ đạo đức cũng thay đổi theo Đạo đức cá nhân được hình thành và phát triển trong quá trình con người hoạt động, giao lưu, giao tiếp với những người xung quanh Đạo đức được biểu hiện ra bên ngoài ở tri thức, hiểu biết của cá nhân về các yêu cầu của chuẩn mực hành vi đạo đức và thói quen đạo đức trong quan hệ ứng xử giữa con người với con người , giữa con người với môi trường xung quanh trong cuộc sống hàng ngày

I.2.2.1 Chức năng của đạo đức

- Đạo đức có chức năng giáo dục

- Đạo đức có chức năng điều chỉnh hành vi

- Đạo đức có chức năng kiểm tra đánh giá

I.3 Giáo dục đạo đức

I.3.1 Khái niệm

Giáo dục đạo đức là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức từ nhiều phía với những hình thức khác nhau nhằm hình thành cho con người những hành vi phù hợp với chuẩn mực đạo đức của xã hội

Giáo dục đạo đức là một bộ phận quan trọng có tính chất nền tảng của giáo dục nhân cách con người mới Giáo dục đạo đức là một quá trình lâu dài được diễn ra ngay từ khi còn thơ bé cho đến khi trưởng thành, thậm chí suốt cuộc đời

Đối với trẻ thơ, giáo dục đạo đức là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch nhằm trang bị cho trẻ những hiểu biết sơ đẳng về những yêu cầu của chuẩn mực hành vi đạo đức trong các mối quan hệ ứng xử hàng ngày Trên cơ

sở đó hình thành cho trẻ những phẩm chất đạo đức , những nét tính cách của con người Việt Nam mới

I.3.2 Ý nghĩa của việc giáo dục đạo đức

Trong xu thế hội nhập toàn cầu không gì cưỡng lại được hiện nay, vấn đề bảo vệ môi trường, vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa, vấn đề giáo dục nói chung, giáo dục đạo đức nói riêng đang là mối quan tâm của các quốc gia Trong sự phát triển nền giáo dục của mỗi nước, đồng thời với việc cập nhật thông tin khoa học, công nghệ vào nhà trường còn cần phải quan tâm đến định hướng giáo dục giá trị đạo đức và nhân văn cho thế hệ trẻ

Sinh thời Chủ tịch HỒ CHÍ MINH – vị cha già của chúng ta cũng rất quan tâm đến việc rèn luyện, giáo dục thế hệ trẻ Người đã dạy “ Bây giờ phải học,

học để yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, yêu đạo đức” Trong việc thực hiện nhiệm vụ giáo dục toàn diện hiện nay, giáo dục đạo đức cho trẻ em là nhiệm vụ chính trị hàng đầu của mỗi nhà trường Bởi đạo đức là cái gốc trong nhân cách toàn diện của mỗi con người Nhờ giáo dục đạo đức

mà con người trau dồi được những phẩm chất tốt và không ngừng hoàn thiện bản thân mình Thực tiễn đạo đức đã chứng minh, người được rèn luyện những phẩm chất đạo đức tốt có thể không thành nhân tài nhưng nhất định sẽ hữu ích trong cuộc sống, người có tài nhưng thiếu đức chẳng những khó thành công trong cuộc sống mà có khi trở thành kẻ phá hoại Như Chủ tịch HỒ CHÍ MINH

đã từng nói: “ Có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài làm gì cũng khó” Nhất là trong thời đại kinh tế thị trường hiện nay, nhiều giá trị đạo đức đang có nguy cơ bị mặt trái của cạnh tranh và cơ chế thị trường làm băng hoại thì giáo dục đạo đức cho mọi người nói chung và cho trẻ em nói riêng không chỉ là vấn đề quốc gia, mà còn là vấn đề quốc tế “ Vấn đề đạo đức của thế hệ trẻ không chỉ là vấn đề của một đất nước, mà là vấn đề mang tính toàn cầu của thời đại, là điều kiện quan trọng để bảo vệ sự sống còn và tương lai của loài người” ( Suy nghĩ của Ô – rơ – lô pơ – xây - chủ tịch câu lạc bộ

Rô – ma – Pa – ri, 1981)

Nói đến vai trò của giáo dục đạo đức, K.Đ.U – Sin – xki đã từng nói: “Hiện tượng đạo đức là bài toán chủ yếu của giáo dục, nó quan trọng hơn nhiều so với việc phát triển trí tuệ nói chung, việc chứa đầy đầu những kiến thức” Ê – ly –

xê – Pa – ri(18 – 11 – 1989) đã phát biểu: “Ta hãy thú nhận với nhau: Về phương diện đạo đức xã hội chúng ta đang còn mò mẫm tiến lên Các vấn đề ưu tiên của chúng ta hình như không được định hướng Chúng ta quan tâm đến các vấn đề vũ trụ nhiều hơn việc tìm kiếm đạo đức Con người đã đi lên mặt trăng nhưng không tiến lại gần đồng loại hơn Con người thăm dò đáy biển và giới hạn của vũ trụ trong khi người láng giềng liền cửa với mình là kẻ xa lạ Chúng

ta sống đến tuổi già nhưng tuổi già lại trở thành gánh nặng và một điều nguyền rủa.” Đó là hậu quả của sự xa rời nhiệm vụ đạo đức Trước nguy cơ tấn công và xâm nhập của tiêu cực và tệ nạn xã hội hiện nay, trước yêu cầu cấp bách của việc đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng nhiệm vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa thì giáo dục đạo đức cho mọi người

là rất cần thiết và có ý nghĩa to lớn, đặc biệt là với thế hệ trẻ

I.3.3 Ý nghĩa của việc giáo dục đạo đức đối với trẻ em lứa tuổi mầm non

Sinh ra không phải trẻ đã có đạo đức, nhân cách mà đó là kết quả của quá trình giáo dục và tự giáo dục Bàn về vấn đề này, Hồ Chủ Tịch khẳng định:

“Hiền dữ phải đâu là tính sẵnPhần nhiều do giáo dục mà nên”

Giáo dục đạo đức là một quá trình lâu dài được diễn ra ngay từ khi còn thơ

bé cho đến khi trưởng thành, thậm chí suốt cuộc đời Vì thế việc giáo dục đạo đức cần phải bắt đầu ngay từ tuổi nhà trẻ , mẫu giáo và phải coi đây là một vấn

đề trung tâm

Đối với trẻ mầm non, dưới tác động giáo dục của người lớn, bằng những kinh nghiệm trực tiếp ngay từ những năm đầu tiên của cuộc đời, đứa trẻ đã có thể nắm được những khái niệm, những biểu tượng đạo đức sơ đẳng, như thế nào là tốt, thế nào là xấu, là ngoan, hư, cái gì được phép làm và cái gì không được phép làm Trẻ bắt đầu có những hành vi phù hợp với những khái niệm đó

và dần dần trẻ biết đánh giá về những điều ấy Nhờ đó mà những biểu tượng, khái niệm đạo đức, hành vi đạo đức được hình thành nhanh chóng ở trẻ và những ấn tượng đầu tiên đó thường để lại dấu ấn suốt đời Bởi vậy nếu ngay từ tuổi mầm non chúng ta chú trọng giáo dục cho trẻ những khái niệm, hành vi đạo đức đúng đắn sẽ đặt cơ sở, nền tảng cho bộ mặt đạo đức mai sau của trẻ, đồng thời tạo cho trẻ một động lực quan trọng giúp trẻ phát triển và hành động đúng hướng trong quá trình trưởng thành.Mặt khác, ở giai đoạn tuổi mẫu giáo, tính hình tượng và tính dễ cảm xúc chi phối mạnh hoạt động tâm lí của trẻ, khiến cho trẻ dễ đồng cảm với những người xung quanh, nhất là những người nghèo khổ Đây là thời điểm hoàng kim để giáo dục lòng nhân ái và những phẩm chất đạo đức cho trẻ Đây cũng là thời điểm thuận lợi để xây dựng nền tảng đạo đức cho mỗi người Do vậy cần phải giáo dục đạo đức cho trẻ dù là những khái niệm sơ đẳng nhất, nhưng chính xác và phản ánh được đạo đức của

xã hội, mang bản sắc dân tộc Việt Nam Đồng thời người lớn cần phải uốn nắn những nhận thức, hành vi thái độ lệch chuẩn của trẻ ngay từ bé, tránh để những lệch lạc ấy trở thành thói quen khó sửa, khó uốn Như cổ nhân xưa đã dạy:

“Tre non dễ uốn, tre già nổ đốt”

“Bé chẳng vin, cả gẫy cành”

Hơn nữa đối với trẻ mầm non, giáo dục đạo đức còn ảnh hưởng tới việc giáo dục thể chất , lao động, trí tuệ và thẩm mĩ cho trẻ:

+ Đối với trí dục: Giáo dục đạo đức là tiền đề cần thiết để mở rộng hiểu biết

về quan hệ đạo đức (giữa cá nhân với nhau, cá nhân với tập thể) Hình thành, phát triển khả năng nhận xét, đánh giá các thái độ, hành vi đạo đức của bản thân, của người khác

+ Đối với giáo dục thẩm mĩ: Trình độ phát triển đạo đức có ảnh hưởng

mạnh mẽ đến giáo dục thẩm mĩ Những xúc cảm, tình cảm đạo đức tích cực , những hành vi văn minh là cơ sở của giáo dục thẩm mĩ Chẳng hạn trẻ thích sạch sẽ, gọn gàng trong sinh hoạt cá nhân, tập thể, thích làm được nhiều việc tốt giúp đỡ cô giáo, cha mẹ, bạn bè…Đó chính là giúp trẻ biết hướng tới cái đẹp, thích cái đẹp và có mong muốn được tạo ra cái đẹp

+ Đối với giáo dục thể chất và lao động: Việc giáo dục đạo đức cho trẻ có

những thói quen hành vi sạch sẽ, văn minh, thích làm những công việc vừa sức như tự xúc ăn, làm đỡ công việc giúp đỡ cô giáo, cha mẹ, bạn bè…lấy thìa, bát đĩa, đồ chơi…Chính là góp phần phát triển thể lực và giáo dục thói quen lao động cho trẻ

I.3.4.Đặc điểm của quá trình giáo dục đạo đức

- Có sự gắn kết chặt chẽ với quá trình dạy học trên trường, lớp và hoạt động giáo dục ngoài giờ ở trường lớp

- Có sự định hướng thống nhất các yêu cầu, mục đích giáo dục giữa các tổ chức giáo dục trong và ngoài nhà trường.

- Tính biện chứng, phức tạp trong quá trình phát triển, biến đổi về nhân cách của trẻ

- Tính lâu dài của quá trình hình thành, phát triển các phẩm chất đạo đức

- Tính đột biến và khả năng tự biến đổi

- Phát triển thông qua các hoạt động giao lưu tập thể

- Tính cá thể hóa cao dưới nhiều mâu thuẫn

- Có sự tương tác lâu dài giữa nhà trường và đối tượng giáo dục, tính chất khó khăn trong việc đánh giá kết quả của sự phát triển đạo đức cá nhân

I.3.5 Nhiệm vụ, nội dung và phương pháp giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo

I.3.5.1 Nhiệm vụ giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo

- Trong quá trình giáo dục đạo đức, việc hình thành những tình cảm đạo

đức có vị trí quan trọng hàng đầu Bởi lẽ ở lứa tuổi này mọi hành động của trẻ

đều bị chi phối bởi tình cảm Khi trẻ yêu mến ai thì trẻ luôn nghe theo lời người đó và sẵn sàng làm mọi việc để người đó vui lòng và yêu quý trẻ Mặt khác, tình cảm đạo đức là cơ sở, động lực thúc đẩy trẻ có những hành vi, việc làm tốt

- Việc hình thành các thói quen đạo đức cho trẻ mẫu giáo là nhiệm vụ quan

trọng thứ hai trong quá trình giáo dục đạo đức Đặc điểm đặc trưng của trẻ

mẫu giáo là khả năng bắt chước Khi bắt chước hành vi của người khác, nhiều trẻ chưa hiểu được nội dung đạo đức hành vi của mình, do vậy dễ dẫn đến hành

vi sai Bởi vậy,cần hình thành ở trẻ những thói quen hành vi khác nhau trong quan hệ ứng xử với người lớn, bạn bè, nơi công cộng, với chính bản thân mình,

…

- Nhiệm vụ cơ bản thứ ba là hình thành ở trẻ những biểu tượng về chuẩn

mực hành vi đạo đức và động cơ đạo đức đúng đắn.Trên cơ sở có tình cảm đạo

đức đúng đắn, đứa trẻ tích cực, tự giác thực hiện những hành vi phù hợp với các yêu cầu của chuẩn mực hành vi đạo đức, dần dần nhận ra được các yêu cầu của chuẩn mực hành vi( thế nào là ngoan, thế nào là hư, là xấu…)

Các nhiệm vụ giáo dục tình cảm đạo đức, hình thành thói quen đạo đức được thực hiện thống nhất trong quá trình giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo

I.3.5.2.Nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo

I.3.5.2.1 Giáo dục lòng nhân ái và những nhân tố sơ đẳng của lòng yêu quê hương đất nước

- Giáo dục tình yêu gia đình:

+ Trẻ biết kính trọng, vâng lời, lễ phép, yêu quý ông bà, cha mẹ, anh chị…+ Trẻ biết giúp đỡ ông bà, cha mẹ, anh chị…, tự nguyện làm những việc tốt cho người thân vui lòng

+ Trẻ biết vâng, dạ, biết cảm ơn khi người lớn cho quà hay giúp đỡ, biết xin lỗi khi mình có lỗi

+ Biết quan tâm đến ông bà, cha mẹ…khi ốm đau, không quấy rầy la hét ồn

ào khi mọi người đang bận việc

- Giáo dục tình yêu và thái độ quan tâm đến mọi người xung quanh.

+ Đối với bạn cùng tuổi: Trẻ thân ái, đoàn kết với bạn bè; sẵn sàng nhường

đồ chơi hay quà bánh cho bạn; giúp đỡ, nhường nhịn bạn trong khi chơi và trong học tập; thông cảm, chia sẻ với bạn khi bạn có chuyện buồn; không trêu chọc, gây gổ với bạn…

+ Đối với em bé hơn mình: Biết chơi hòa thuận và bày cho em bé chơi cùng; biết nhường nhịn, dỗ dành em bé…

+ Đối với người tàn tật hay những người gặp hoàn cảnh khó khăn: Biết yêu thương, tôn trọng, thông cảm với những người tàn tật hay những người gặp hoàn cảnh khó khăn; không trêu chọc hay nhại tật của họ, biết giúp đỡ họ phù hợp với khả năng của bản thân

+ Quan tâm đến người lao động: Biết yêu thương, tôn trọng, lễ phép với mọi người lao động như bác sĩ, chú công nhân, cô cấp dưỡng…

- Giáo dục tình cảm với trường, lớp, với thầy cô giáo

+ Trẻ yêu ngôi trường của mình, thích được đến trường, yêu quý và thoải mái khi tới lớp

+ Trẻ yêu thương, kính trọng, lễ phép, biết ơn và nghe lời thầy cô giáo

- Giáo dục tình yêu quê hương đất nước, Bác Hồ:

+ Trẻ yêu quý, kính trọng Bác Hồ; biết lá cờ Tổ quốc

+ Biết quan tâm đến những ngày lễ lớn, những sự kiện quan trọng, những truyền thuyết lịch sử trong nước hoặc ở địa phương, biết những biến đổi tích cực trong đời sống địa phương

- Giáo dục tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống, có ý thức bảo vệ thiên nhiên.

+ Đối với thế giới đồ vật: Có thái độ nâng niu, giữ gìn, không làm bẩn đồ dùng đồ chơi, biết thu dọn, cất đồ dùng đồ chơi gọn gàng, ngăn nắp sau khi chơi

+ Đối với vật nuôi: Trẻ thương yêu, chăm sóc, không đánh mắng chúng+ Đối với cây trồng: Trẻ nâng niu, chăm sóc cây cối trong vườn; không hái hoa bẻ cành; trẻ yêu thích ngắm cảnh thiên nhiên đẹp…

I.3.5.2.2 Giáo dục những hành vi, thói quen đạo đức đúng đắn

- Thói quen văn minh trong giao tiếp với những người xung quanh như: chào hỏi lễ phép khi gặp người lớn, biết cảm ơn khi được người khác giúp đỡ, biết xin lỗi khi làm phiền người khác; đoàn kết với bạn bè; nhường nhịn giúp đỡ em nhỏ; biết chia sẻ tình cảm với mọi người xung quanh

- Thói quen vệ sinh trong sinh hoạt: Có hành vi văn hóa vệ sinh( giữ mặt mũi, chân tay sạch sẽ; ăn uống gọn gàng; đi ngủ đúng giờ…), có tư thế đi, đứng thoải mái, nói năng rõ ràng dứt khoát; có ý thức tự lực trong sinh hoạt hàng ngày…

- Thói quen bảo vệ, giữ gìn đồ dùng, đồ chơi, thói quen gọn gàng, ngăn nắp,…

- Thói quen văn minh nơi công cộng: không vứt rác bừa bãi , không vẽ bẩn lên tường, không bẻ cành, ngắt hoa nơi công cộng, không cười nói ồn ào làm ảnh hưởng đến người khác…

Trên cơ sở những thói quen, cần hình thành ở trẻ những đức tính cần thiết:+ Tính tự lập: Thích tự giác làm những việc trẻ tự làm được, không nhõng nhẽo, không ỷ lại vào người lớn

+ Tính mạnh dạn: mạnh dạn khi giao tiếp với mọi người, khi đến chỗ xa lạ, khi uống thuốc, khi hát múa, không nhút nhát,e dè…

+ Tính ngăn nắp: ăn mặc gọn gàng, sắp xếp đồ chơi ngăn nắp sau khi chơi, không bày bừa, vứt đồ chơi lung tung

+ Tính kỉ luật: biết nghe lời, biết tôn trọng những quy tắc sinh hoạt chung, biết

tự kiềm chế…

I.3.5.2.3 Giáo dục ý thức đạo đức

Giáo dục ý thức đạo đức là việc giúp trẻ hiểu được tính đúng đắn của các chuẩn mực hành vi đạo đức mà người lớn yêu cầu trẻ phải thực hiện Chẳng hạn, cô giải thích cho trẻ hiểu người con ngoan là người biết vâng lời ông bà, cha mẹ, cô giáo…người bạn tốt là người biết nhường nhịn đồ chơi cho bạn, biết giúp đỡ bạn khi cần thiết,…Như vậy, việc hình thành những biểu tượng về các chuẩn mực hành vi đạo đức như thế nào là tốt, thế nào là xấu, thế nào là ngoan, thế nào là hư,…cần dựa trên những hình ảnh, hành vi cụ thể để trẻ dễ hiểu, dễ nhớ, dễ bắt chước Đồng thời, người lớn cần phải mở rộng, nâng dần yêu cầu

về chuẩn mực hành vi đạo đức trong quá trình rèn luyện thói quen đạo đức cho trẻ Trên cơ sở đó nâng cao khả năng đánh giá và tự đánh giá thái độ, hành vi đạo đức của người khác và của bản thân

I.3.5.3 Phương pháp giáo dục đạo đức

Phương pháp GDĐĐlà những cách thức tác động tới trẻ nhằm hình thành ở trẻ những phẩm chất đạo đức theo mục đích giáo dục

I.3.5.3.1 Phương pháp dùng tình cảm.

Đối với trẻ nhỏ, trong việc giáo dục đạo đức, dùng mệnh lệnh hay lí lẽ sẽ không có tác dụng tích cực, trẻ giai đoạn này có sự phát triển mãnh liệt của những xúc cảm, tình cảm, trẻ có nhu cầu được yêu thương và cũng dễ yêu thương lại mọi người Vì vậy những tác động giáo dục đến trẻ trước hết là bằng con đường tình cảm

Phương pháp dùng tình cảm trong giáo dục đạo đức cần được hiểu theo hai chiều: chiều thứ nhất là bằng tình yêu thương của mình người lớn hết lòng dạy

dỗ bảo ban trẻ, chiều ngược lại là tạo ra những tình huống để trẻ có cơ hội đáp lại tình cảm của người lớn bằng những hành vi đạo đức tốt đẹp Đây là phương pháp chủ đạo xuyên suốt quá trình hình thành hệ thống thái độ và hành vi ứng

xử có đạo đức cho trẻ Vì ngay trong bản thân phương pháp này đã chứa đựng

cả một nội dung sâu sắc của GDĐĐ đó là lòng nhân ái

I.3.5.3.2 Phương pháp dùng nghệ thuật.

Những tác phẩm nghệ thuật được sáng tạo ra chủ yếu theo quy luật của tình cảm Đặc điểm của các tác phẩm nghệ thuật là giàu hình tượng sinh động,

dễ gợi cảm, được con người cảm thụ một cách trực tiếp Vì vậy mà nghệ thuật rất gần với tuổi thơ Những bài thơ, câu chuyện, điệu hát bằng sức truyền cảm mãnh liệt của mình đã để lại những dấu ấn đẹp đẽ, sâu đậm trong tâm hồn tuổi thơ Nghệ thuật sáng tạo theo quy luật của tình cảm nên nghệ thuật chứa trong

đó những nội dung giáo dục đạo đức sâu sắc Phải kể đến những tác phẩm nghệ thuật gần gũi với trẻ thơ như tác phẩm văn học, tác phẩm âm nhạc, tác phẩm tạo hình…Tại trường mầm non, hàng tuần trẻ luôn được tiếp xúc với các tác phẩm nghệ thuật Đây là điều kiện tốt để giáo dục đạo đức cho trẻ Thông qua việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, thông qua hoạt động tạo hình và hoạt động âm nhạc trẻ lĩnh hội được những tình cảm, thói quen, hành vi đạo đức đúng đắn Do vậy phương pháp dùng nghệ thuật là phương pháp giáo dục đạo đức cho trẻ một cách nhẹ nhàng mà đạt hiệu quả rất cao

I.3.5.3.3 Phương pháp dùng trò chơi.

Chơi đối với trẻ nhất là trẻ mẫu giáo thường gây nhiều hứng thú và say mê nhất Trò chơi tác động mạnh vào đời sống tình cảm của trẻ Chơi là người bạn đồng hành của trẻ thơ, chơi là cuộc sống của trẻ, không chơi trẻ không thể phát triển được Khi tham gia vào trò chơi trẻ học được cách nhường nhịn, giúp đỡ

hỗ trợ hợp tác với nhau một cách tích cực, trẻ được trải nghiệm những thái độ đạo đức và tập dượt được những hành vi ứng xử đối với mọi người xung quanh

I.3.5.3.4 Phương pháp luyện tập hành vi ứng xử thường xuyên trong sinh hoạt hàng ngày.

Đây là những phương pháp chủ đạo để thực hiện các nhiệm vụ của công tác giáo dục đạo đức, nhằm biến những khái niệm đạo đức thành những hành vi, thói quen đạo đức Chỉ trong hoạt động thực tiễn, trong mối quan hệ với mọi người trẻ mới lĩnh hội được qui tắc hành vi trong cuộc sống, mới tập hành động theo các tiêu chuẩn đạo đức, hình thành các kĩ năng, kĩ xảo, thói quen đạo đức, trên cơ sở đó trẻ tích lũy được những kinh nghiệm thực tế phong phú cho bản thân, nhờ vậy mà có những thái độ, những hành vi đúng đắn trong cuộc sống hàng ngày như lễ phép, tôn trọng người lớn, đoàn kết với bạn bè, nhường nhịn, giúp đỡ bạn bè, em nhỏ, giữ gìn đồ dùng đồ chơi…

I.3.5.3.5 Phương pháp nêu gương, giải thích

Phương pháp nêu gương và giải thích rất thường xuyên được sử dụng trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ Trong đó, giải thích là phương pháp giáo viên dùng lời nói giúp trẻ hiểu được ý nghĩa hoặc lý do của một hành vi đạo đức, qui tắc đạo đức, phân biệt được điều tốt, điều xấu nhằm hướng trẻ vào thực hiện một cách tự giác những yêu cầu đạo đức Còn nêu gương là dùng những tấm gương tốt, điển hình về những hành vi, phẩm chất đạo đức để giáo dục trẻ noi theo

I.3.5.3.6 Phương pháp đánh giá

Nhóm phương pháp đánh giá gồm có phương pháp khen ngợi và chê trách Trong đó, khen ngợi là phương pháp tác động đến trẻ nhằm xác nhận, đánh giá biểu dương những tiến bộ mà trẻ đã đạt được Ngược lại, chê trách là một hình

thức đánh giá hành vi giúp trẻ tránh được những hành động xấu Dùng phương pháp chê trách nhằm gây cho trẻ phạm sai lầm một cảm xúc hối hận, từ đó giúp trẻ ngăn ngừa được những hành động xấu.

I.3.5.3.7 Phương pháp thống nhất tác động giáo dục

Trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ nhỏ, khi mà mọi nét tính cách đang ở thời điểm ban đầu của sự hình thành nhân cách thì những tác động cần tập trung về một hướng Những tác động không chỉ thống nhất trong trường mầm non mà phải thống nhất tư tưởng và hành động giáo dục giữa trường mầm non với gia đình, giữa cô giáo với cha mẹ trẻ Đây là một đảm bảo bằng vàng cho việc hun đúc nên một tính cách đạo đức ở trẻ, không những ở giai đoạn đầu tiên mới được hình thành mà ở cả những bước phát triển sau này

I.3.5.4 Điều kiện và phương tiện giáo dục đạo đức

I.3.5.4.1 Điều kiện để giáo dục đạo đức cho trẻ

- Người lớn phải thực sự yêu thương, đùm bọc, che chở trẻ

- Người lớn phải có sự thống nhất với nhau trong việc giáo dục trẻ ( thống nhất giữa nhà trường, gia đình và xã hội)

- Người lớn luôn gương mẫu, là hình ảnh tốt đẹp để trẻ noi theo

- Người lớn cần tạo điền kiện cho trẻ được luyện tập những hành vi đạo đức tốt đẹp

- Người lớn phải biết động viên, khuyến khích kịp thời những hành vi, cử chỉ, lời nói đẹp của trẻ và uốn nắn kịp thời những hành vi, cử chỉ, lời nói chưa đúng mực của trẻ

I.3.5.4.1 Phương tiện giáo dục đạo đức

-Các hoạt động giao lưu, giao tiếp của trẻ với môi trường sống xung quanh

trẻ:

+ Mối quan hệ giao tiếp của trẻ em với người lớn

+ Mối quan hệ giao tiếp giữa trẻ em với trẻ em (bạn cùng tuổi, cùng lớp)

+ Mối quan hệ giao lưu tiếp xúc với môi trường thiên nhiên

- Chế độ sinh hoạt hàng ngày: Việc thực hiện nghiêm túc chế độ sinh hoạt hàng

ngày sẽ hình thành ở trẻ tác phong sống lành mạnh: Giờ nào việc ấy, gọn gàng, ngăn nắp, có ý thức tập thể

- Các tác phẩm nghệ thuật như tác phẩm văn học, âm nhạc, tạo hình…là những

phương tiện chứa đựng nội dung GDĐĐ sâu sắc và được trẻ tiếp nhận một cách nhẹ nhàng

II.HOẠT ĐỘNG ÂM NHẠC VỚI VIỆC GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO

TRẺ 5 – 6 TUỔI

II.1 Ý nghĩa giáo dục đạo đức của âm nhạc

Âm nhạc là nghệ thuật của âm thanh, giai điệu và tiết tấu Âm nhạc xuất hiện từ rất lâu đời, gắn bó mật thiết với con người, từ nhỏ đến lớn cho đến khi qua đời Chính vì vậy âm nhạc luôn gắn liền với con người và dễ đi vào lòng người Như đại văn hào M.Go – rơ – ki đã nhận xét: “Âm nhạc tác động

một cách kì diệu đến tận đáy lòng Nó khám phá ra cái phẩm chất cao quý nhất

ở con người” Nếu việc giáo dục thể chất, văn học trau dồi trí tuệ và thể lực thì

âm nhạc trau dồi cảm xúc và đức hạnh Pa Lo – một tác gia Hy Lạp kinh điển

đã biện luận rằng: “Âm nhạc là nghệ thuật đặc biệt thích hợp với việc GDĐĐ

vì khả năng độc đáo mô phỏng những phẩm chất đặc điểm của nó” Pa Lo viết

“ Việc đào tạo thẩm âm là một công cụ hiệu lực hơn bất kì công cụ nào khác, bởi vì nhịp điệu và sự hài hòa tìm thấy đường đi vào những nơi bí ẩn của linh hồn, chúng bám riết ở đó, mang theo sự thanh nhã và làm cho linh hồn của người nào đó được giáo dục trở nên thanh nhã”

Đối với trẻ, âm nhạc là thế giới kì diệu đầy cảm xúc, trẻ có thể tiếp nhận âm nhạc ngay khi còn nằm trong nôi Trẻ mầm non dễ xúc cảm, vốn ngây thơ trong sáng nên tiếp xúc với âm nhạc là nhu cầu không thể thiếu của trẻ Ở trường mầm non, hoạt động âm nhạc không đặt nhiệm vụ giáo dục trẻ thành những ca sĩ, nhạc sĩ chuyên nghiệp Mục đích của nhà trường là bằng phương tiện nghệ thuật âm nhạc giáo dục tình cảm, ý chí và tính cách của trẻ Nhờ sự giúp đỡ của nghệ thuật âm nhạc, trẻ như được tham gia vào cuộc sống xã hội, được thể hiện rõ thế giới quan của mình Điều rất quan trọng là cảm xúc, ấn tượng mà trẻ nhận được từ tác phẩm âm nhạc gắn liền với việc hình thành ở trẻ thái độ và chuẩn đánh giá về đạo đức Như vậy âm nhạc có sức mạnh giáo dục đạo đức hiệu quả hơn nhiều so với những lời huấn thị từ người lớn Bàn về vấn

đề này, A.Xokhoi phát biểu: “Để sử dụng âm nhạc như một phương tiện giáo dục đạo đức: Khi tác động đến con người, nó thức tỉnh một cách đặc biệt mạnh

mẽ trong người ấy tất cả những gì là tốt đẹp, tìm được sự hưởng ứng trong những khía cạnh ưu tú nhất của tâm hồn người ấy Chính khả năng ấy của âm nhạc làm cho tính tình dịu hơn và tốt hơn” (Trích vai trò giáo dục của âm nhạc – A.Xokhoi – NXB Văn hóa - Hà Nội 1974 – trang 51 – Vũ Tự Lân dịch)

II.2 Ý nghĩa giáo dục đạo đức trong các hoạt động diễn xuất âm

nhạc và tác phẩm âm nhạc.

II.2.1 Ý nghĩa giáo dục đạo đức trong các hoạt động diễn xuất âm nhạc

Các dạng hoạt động âm nhạc của trẻ ở trường mầm non phổ biến là hoạt động nghe nhạc – nghe hát, ca hát, vận động theo nhạc, trò chơi âm nhạc Đặc điểm chủ yếu của các hoạt động diễn xuất âm nhạc là diễn tập thể, đây là một điều kiện để giáo dục đạo đức cho trẻ có hiệu quả

II.2.1.1 Ý nghĩa giáo dục đạo đức của hoạt động nghe nhạc – nghe hát

Nghe nhạc – nghe hát là một sự tác động sâu sắc đối với tâm hồn con người, nghe nhạc – nghe hát góp phần phát triển cảm xúc của trẻ đối với âm nhạc, là

cở sở để trẻ học hát, vận động và chơi theo nhạc, hơn thế nữa đây còn là một hoạt động mà giáo viên có thể khai thác nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ Bởi khi nghe nhac – nghe hát trẻ cần tập trung chú ý, im lặng nghe và cảm nhận nội dung, giai điệu, tính chất của bài hát Qua đó hình thành ở trẻ thói quen nghe nhạc có kiến thức, khi nghe hát không nói chuyện ồn ào, biết tôn trọng người hát Từ đó hình thành cho trẻ thói quen đạo đức đúng đắn

II.2.1.2 Ý nghĩa giáo dục đạo đức của hoạt động ca hát

Ca hát là hình thức nghệ thuật dễ tiếp thu, dễ cảm nhận, dễ thể hiện và có giá trị biểu hiện tình cảm cao Khi tham gia hoạt động ca hát giúp trẻ thể hiện một cách tích cực những xúc động tình cảm của mình Qua đó hình thành cho trẻ cách hát tự nhiên, hát to, rõ ràng Đặc biệt là khi hát tập thể, trẻ biết phối hợp với nhau hát một cách hài hòa, trẻ biết bắt đầu và kết thúc cùng nhau, biết hòa giọng mình vào giọng chung, hát nhịp nhàng, trẻ biết phối hợp cùng nhau thể hiện tình cảm qua bài hát Đây là hoạt động có ý nghĩa với việc hình thành cho trẻ quan hệ bạn bè, trẻ biết đoàn kết, giúp đỡ nhau, biết phối hợp cùng nhau biểu diễn ca khúc, bên cạnh đó còn hình thành thói quen hành vi đạo đức đúng đắn đối với bạn bè, hình thành đức tính mạnh dạn, tự tin khi biểu diễn bài hát

II.2.1.3 Ý nghĩa giáo dục đạo đức của hoạt động vận động theo nhạc

Tham gia vào các hình thức vận động theo nhạc như nhún nhảy tự do, múa, vận động minh họa, gõ đệm, vỗ tay theo nhạc, với các hình thức vận động phong phú, đa dạng, trẻ hứng thú, tự tin, sáng tạo khi biểu diễn Đây cũng là một hoạt động thường xuyên trẻ được diễn tập thể, khi diễn buộc các trẻ phải biết phối hợp với nhau biểu diễn không những giúp các trẻ mạnh dạn, tự tin hơn mà còn hình thành ở trẻ tình cảm bè bạn thân thiện, biết giúp đỡ phối hợp với nhau khi biểu diễn, không tranh giành, xô đẩy quát mắng nhau, biết nhường nhịn, yêu thương nhau.Từ đó hình thành ở trẻ tình cảm đạo đức tốt đẹp và rèn luyện những hành vi đạo đức trong cuộc sống hàng ngày

II.2.1.4 Ý nghĩa giáo dục đạo đức của hoạt động chơi trò chơi âm nhạc

Trò chơi âm nhạc là dạng hoạt động tương đối tổng hợp dưới nhiều hình thức hấp dẫn và được nhiều trẻ yêu thích Khi tham gia vào trò chơi âm nhạc mỗi trẻ đều phải chấp hành tổ chức, tuân thủ đúng cách chơi và luật chơi, trẻ cần tập trung chú ý, phản ứng nhanh và biết kiềm chế hoạt động của mình Tham gia trò chơi âm nhạc trẻ được giáo dục tình đoàn kết, sự hiểu biết lẫn nhau, quan tâm nhường nhịn nhau…Không khí hào hứng sôi động của cuộc chơi làm cho trẻ vui vẻ, sung sướng, tích cực mạnh dạn và tự nhiên hòa nhập trong hoạt động tập thể Qua đó giáo dục cho trẻ thói quen văn hóa trong giao tiếp, văn hóa hành vi và tính tập thể, tạo điều kiện hình thành những phẩm chất tốt đẹp cho trẻ

II.2.2.Ý nghĩa giáo dục đạo đức của tác phẩm âm nhạc :

II.2.2.1 Ý nghĩa giáo dục đạo đức từ lời ca của tác phẩm âm nhạc

Lời ca của tác phẩm âm nhạc giàu tính biểu hiện và trữ tình.Nội dung lời ca phong phú trong các bài hát không chỉ là kho tàng kiến thức phong phú đối với trẻ mà còn là nội dung giáo dục đạo đức có ý nghĩa đối với trẻ.Các bài hát chứa đựng những nội dung giáo dục trong đời sống của trẻ, thông qua đó đem đến cho trẻ những tình cảm đạo đức tốt đẹp, tạo ra những phản ứng cảm xúc làm rung động tâm hồn

* Những bài hát giáo dục cho trẻ tình yêu gia đình

Với những lời ca giản dị, gần gũi mà tha thiết trong sáng nói về gia đình, về tình cảm giữa các thành viên trong gia đình, về những sinh hoạt hàng ngày trong gia đình…đã hình thành và hun đúc ở trẻ tình yêu gia đình của mình, yêu

thương các thành viên trong gia đình như ông bà, cha mẹ, anh chị…,trẻ có mong muốn được làm những công việc tốt để làm vui lòng ông bà, cha mẹ Trong kho tàng tác phẩm âm nhạc Việt Nam có rất nhiều các bài hát giáo dục trẻ tình yêu gia đình, có thể kể đến một số bài hát sau:

+ Bài hát “Cháu yêu bà” – ( Nhạc và lời: Xuân Giao) là hình ảnh đẹp về tình cảm của cháu đối với bà Bắt đầu lời bài hát là tiếng gọi nhẹ nhàng, trìu mến của cháu “Bà ơi bà, cháu yêu bà lắm…” Tiếp đến là hình ảnh bà “ Tóc bà trắng màu trắng như mây …” Sau đó là tình thương mến của cháu đối với bà “ Cháu yêu bà cháu nắm bàn tay …”Và cuối cùng là lời hứa hẹn thật giản dị và sâu nặng ở câu kết “ Khi cháu vâng lời cháu biết bà vui”

+ Bài hát “ Cả nhà thương nhau” – ( Sáng tác: Phan Văn Minh) mở đầu là tình cảm huyết thống, gần gũi, thắm thiết của các thành viên trong gia đình “

Ba thương con vì con giống mẹ, mẹ thương con vì con giống ba Cả nhà ta cùng thương yêu nhau…” và kết thúc là tình cảm giữa các thành viên trong gia đình “ xa là nhớ, gần nhau là cười” Với lời ca súc tích, dễ hiểu đã hình thành ở trẻ tình cảm với cha, với mẹ… tình yêu đối với gia đình của mình

+ Bài hát “ Hoa bé ngoan” của nhạc sĩ Hoàng Văn Yến đã cho trẻ biết được biểu tượng đánh dấu kết quả tốt đẹp của trẻ là những bông hoa mà cô giáo gọi

là “ Hoa bé ngoan”, là bông hoa được “…mẹ yêu nhất…thơm ngát hương…tươi thắm nhất…” Bé luôn mong muốn được trở thành những bông hoa bé ngoan để được mẹ thương và cô giáo yêu Đây là động cơ thúc đẩy trẻ có những hành vi đạo đức đúng đắn

+ Bài hát “ Ông cháu” – ( Nhạc và lời: Phong Nhã) đã đề cập đến tình cảm ông cháu thật hấp dẫn và lạc quan Ở đoạn 1 và đoạn 2, hình ảnh của ông hiện lên thật gần gũi “Ông già nhưng rất yêu đời, gặp cháu liền cười tươi”, Ông đã giành những lúc thảnh thơi để chơi cùng cháu rồi kể cho cháu nghe bao chuyện

cổ tích tuyệt vời Và đoạn cuối thể hiện tình cảm của cháu đối với ông “…cháu mừng ca hát một bài…cùng ca hát cho ông tươi trẻ Thêm khỏe, thêm vui…”

* Những bài hát giáo dục cho trẻ tình yêu và thái độ quan tâm đến mọi người xung quanh.

Đối với lứa tuổi mẫu giáo, giáo dục cho trẻ tình yêu và thái độ quan tâm đến mọi người xung quanh trước hết là giáo dục quan hệ bạn bè: trẻ biết yêu quý bạn, biết nhường nhịn, giúp đỡ bạn Có nhiều bài hát đề cập đến quan hệ bạn bè như “Cùng múa hát mừng xuân” , “ Múa với bạn Tây Nguyên”, “ Đường và chân” trong đó bài hát “Đường và chân” là hình ảnh sinh động nói về tình bạn thân của “Đường và chân”: “ Chân đi chơi, chân đi học, đường ngang dọc, đường dẫn tới nơi” và “ Đường yêu chân, in dấu lại”.Qua đó bài hát giáo dục cho trẻ tình cảm bạn bè, gắn bó, đoàn kết

Bên cạnh tình cảm bạn bè thì cần giáo dục cho trẻ lòng nhân ái yêu thương với những người tàn tật, người gặp khó khăn trong cuộc sống Bài hát tạo cho trẻ nhiều xúc động nhất mà người lớn có thể hát cho trẻ nghe hát để cảm nhận

đó là bài “Đứa bé” – bài hát là hình ảnh của những em bé lang thang kiếm sống rất tội nghiệp “Trong đêm một bàn chân bước, bé xíu lang thang trên đường”,

bé mong muốn cuộc sống hạnh phúc, sum vầy như bao em nhỏ khác Bài hát đã giúp trẻ biết đồng cảm với những số phận bất hạnh, biết yêu thương họ và có mong muốn giúp đỡ họ phù hợp với khả năng của trẻ.

Ngoài ra lời ca của tác phẩm âm nhạc còn giáo dục trẻ tình cảm, lòng biết

ơn đối với những người lao động trong xã hội, qua đó giáo dục trẻ biết yêu quý lao động, biết tôn trọng và giữ gìn sản phẩm lao động:

Bài hát: “Gác Trăng” lời thơ Nguyễn Trí Tâm do Hoàng Văn Yến phổ nhạc, thể hiện tình cảm của các cháu trong đêm trung thu biết ơn chú bộ đội

“đứng gác cho trăng tròn”, giữ cho Tổ quốc thanh bình để thiếu nhi được “rước đèn trong đêm trăng”

Bài hát “ Cháu yêu cô chú công nhân” – ( Hoàng văn Yến), với lời ca rõ ràng, trong sáng nói về công việc của cô chú công nhân “ chú công nhân xây nhà cao tầng, cô công nhân dệt may áo mới”, và sau cùng là lời ca nói lên tình cảm của cháu với các cô chú công nhân “Cháu vui múa hát yêu cô công nhân, cháu luôn nhớ ơn cô chú công nhân”

* Những bài hát giáo dục cho trẻ biết yêu trường, yêu lớp, biết ơn, kính trọng cô giáo

Đây là một nội dung được nhiều nhạc sĩ quan tâm, chính vì vậy có rất nhiều các ca khúc nói về nội dung giáo dục này

+ Bài hát “ Cháu vẽ ông mặt trời” của nhạc sĩ Tân Huyền, lời bài hát đã phản ánh hoạt động học tập của trẻ mẫu giáo thật thú vị Thông qua giờ tập vẽ, cháu cầm bút vẽ cảnh vật thiên nhiên là ông mặt trời, nhưng trong tưởng tượng của cháu luôn có hình ảnh của cô giáo “miệng ông cười thật tươi như miệng cười cô giáo”, “chùm mây ở cạnh ông như ở cạnh cô giáo, là mái tóc của bé thơ”.Bài hát đã thể hiện được tình cảm yêu thương, gần gũi giữa cô và trẻ

+ Bài hát “ Cô giáo miền xuôi” – ( Nhạc và lời: Mộng Lân) nói về hình ảnh

cô giáo miền xuôi lên miền núi dạy học với cả tình thương bao la : “ Cô mẫu giáo mến thương từ miền xuôi lên đây, với đàn cháu thơ ngây, lớp học giữa nhiều lùm cây” Với lòng yêu nghề, mến trẻ “ cô dạy hát rất hay, kể chuyện rất

là vui” Và tình cảm của trẻ dồn nén ở cuối mỗi đoạn là tình cảm yêu mến, kính trọng và biết ơn cô giáo: “ Yêu cô giáo nhiều lắm, cháu mỗi ngày càng ngoan”,

“xa cô cháu càng nhớ, sáng mai lại gặp cô”

+ Bài hát “Em đi mẫu giáo” – ( Nhạc và lời: Dương Minh Viên) đã mô tả sinh động khung cảnh buổi sáng tới trường “ Nắng vừa lên em đi mẫu giáo, chim chuyền cành hót chào chúng em”, trẻ vui vẻ tới trường lớp để được gặp

cô và các bạn, được cô dạy bao điều hay, lẽ phải Và đoạn cuối thể hiện tình cảm của trẻ với trường, với lớp, trẻ biết ngoan ngoãn, vâng lời cô “Trường mẫu giáo chúng em rất vui, trường mẫu giáo chúng em mến yêu”

* Những bài hát giáo dục trẻ tình yêu quê hương, đất nước, Bác Hồ:

Đối với trẻ mẫu giáo, nội dung này chỉ dừng lại ở việc giáo dục những nhân

tố sơ đẳng của tình yêu quê hương, đất nước, việc này có ý nghĩa rất quan trọng đối với tình yêu đất nước sau này của trẻ Có rất nhiều bài hát tập trung ở chủ

đề này như:

+ Lời bài hát “ Bé tập nói” của nhạc sĩ Hoàng Long, Hoàng Lân là hình ảnh ngộ nghĩnh của cháu bé đang tập nói thể hiện tình cảm của mình với Bác Hồ kính yêu Bé biết Bác Hồ qua lời kể của bà, của mẹ, cô giáo và bây giờ Bác Hồ của bé là tấm ảnh Bác “ Từ trong tấm ảnh mắt Bác nhìn yêu thương” Qua đó thể hiện tình cảm của cháu bé với Bác Hồ kính yêu.

+ Nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu sáng tác bài hát “ Nhớ ơn Bác” với nét nhạc tươi sáng đã thể hiện được tình cảm yêu thương của Bác dành cho các cháu nhi đồng và lòng kính yêu, nhớ ơn của các cháu đối với Bác mãi mãi như ngàn đóa hoa tươi thắm “ Chúng em kính dâng ngàn đóa hoa lên Bác Hồ”

+ Bài hát “ Yêu Hà Nội” của nhạc sĩ Bảo Trọng thể hiện tình cảm tha thiết của các cháu mầm non với thủ đô Hà Nội “ Yêu Hà Nội, cháu yêu Hà Nội” với những khung cảnh thiên nhiên đặc trưng của Hà Nội “ yêu Bờ Hồ có Tháp Rùa xinh, sông Hồng reo cho bốn mùa tươi thắm” và gần gũi hơn là tình cảm của trẻ với những người thân yêu “ yêu mẹ cha, yêu mái nhà thân thiết, bạn bè vui, cô giáo hiền Nơi đây có bao nhiêu người cháu yêu”

+ Lời bài hát “ Hòa bình cho bé” của Huy Trân là những hình ảnh đặc trưng

về hòa bình “ Cờ hòa bình bay phấp phới giũa trời xanh biếc xanh, kìa đàn bồ câu trắng trắng mắt tròn xoe hiền hòa”, trẻ biết được “ hòa bình là tia nắng ấm, thắm hồng môi bé xinh” Qua đó giáo dục trẻ tình yêu quê hương đất nước, yêu hòa bình

* Những bài hát giáo dục trẻ tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống, có ý thức bảo vệ thiên nhiên:

+ Bài hát “ Vườn trường mùa thu” của nhạc sĩ Cao Minh Khanh, với lời ca trong sáng mô tả cảnh thiên nhiên mùa thu: chim líu lo, trời mây xanh, bướm tung tăng, nắng lung linh… hòa vào tình cảm của trẻ với trường, với lớp đã giáo dục trẻ yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống thanh bình

+ Lời bài hát “ Vì sao chim hay hót” – ( Nhạc sĩ Hà Hải) đã miêu tả rất dễ thương hình ảnh những con vật nuôi gần gũi và đáng yêu “ Con lợn éc biết ăn không biết hát, con vịt nâu cạc cạc không nên câu, con chim nhỏ chăm bắt sâu trong vườn” đã giúp trẻ yêu quý các con vật nuôi

+ Lời bài hát “ Em yêu cây xanh” của nhạc sĩ Hoàng Văn Yến nhắc nhở trẻ vâng lời cô giáo dạy, trồng nhiều cây xanh để có bóng mát, cho con chim nhảy nhót trên cành, cho hoa quả và cho sân trường đẹp xinh…qua đó giáo dục trẻ biết chăm sóc và bảo vệ cây xanh, không ngắt hoa, bẻ cành

* Những bài hát giáo dục cho trẻ có những thói quen, hành vi đạo đức đúng đắn

Các bài hát có nội dung phê phán những hành vi không đẹp và dạy trẻ có những hành vi tốt đẹp với những lời ca tế nhị, nhẹ nhàng

+ Bài hát “ Chiếc khăn tay” của nhạc sĩ Văn Tấn, âm nhạc gắn với lời ca miêu tả lòng sung sướng của bé khi được mẹ cho một chiếc khăn tay, không phải như một thứ đồ chơi mà để “ Lau bàn tay em giữ sạch hàng ngày”

+ Bài hát “ Bé quét nhà” – ( Nhạc và lời: Hà Đức Hậu) với lời ca dí dỏm cùng với âm nhạc bình dị, thôn dã đã nhắc nhở trẻ chăm lo quét nhà để giữ vệ

sinh nhà cửa, giúp đỡ ông bà, cha mẹ những công việc phù hợp “ Chổi to bà quét sân kho ấy còn chổi nhỏ bà để giành bé chăm lo quét nhà”.

+ Bài hát “ Em ngoan hơn búp bê” của nhạc sĩ Phùng Như Thạch dạy trẻ biết gọn gàng, ngăn nắp, với những hành vi, việc làm nhỏ mà có ý nghĩa “ Búp

bê em bé lắm, nên còn dại vô cùng, ngồi xong không xếp ghế, đi ngủ mặc áo bông Chúng em nay đã lớn, nên gọn gàng nhiều hơn, ngồi xong biết xếp ghế,

đi ngủ cởi áo bông”

+ Nhạc sĩ Hoàng Long có bài “ Vì sao con mèo rửa mặt” đã khen một con mèo chăm chỉ rửa mặt với lời ca ngộ ngĩnh “Mèo con ra vại nước, bàn chân nó vuốt vuốt, xoa mấy sợi râu cước…” Mèo con ra vại nước rửa mặt “ Vì sợ đau mắt, không ai dám đến gần mèo” Trẻ hát vui tươi về chú mèo mà liên hệ tới việc chăm chỉ rửa mặt, giữ vệ sinh sạch sẽ của mình

+ Bài hát “ Lời chào buổi sáng” của nhạc sĩ Nguyễn Thị Nhung và bài hát “

Đi học về” của Hoàng Long và Hoàng Lân giáo dục trẻ hành vi lễ giáo tốt đẹp,

đó là chào người lớn trước khi đi học và khi đi học về “ Con chào bố ạ, con chào mẹ yêu, con đi học nhé, chiều con lại về” và “ Đi học về là đi học về, con vào nhà con chào cha mẹ”

Như vậy, bằng nghệ thuật âm nhạc, lời ca của các bài hát đã nhắc nhở trẻ những hành vi đạo đức thật dí dỏm, nhẹ nhàng không nặng nề, thô thiển mà gần gũi, giúp trẻ tiếp thu một cách dễ dàng và đạt hiệu quả.

II.2.2.2 Ý nghĩa giáo dục đạo đức cho trẻ qua giai điệu, tiết tấu, tính chất… của tác phẩm âm nhạc

Ý nghĩa giáo dục đạo đức không chỉ có trong lời ca của tác phẩm âm nhạc

mà ngay trong những giai điệu, tiết tấu, tính chất… của tác phẩm âm nhạc cũng mang nội dung giáo dục đạo đức sâu sắc Điều này đã được chứng minh trong từng tác phẩm âm nhạc

+Bài hát “ Biết vâng lời mẹ” của nhạc sĩ Minh Khang, qua từng câu nhạc có giai điệu liền bậc, lên xuống liên tiếp theo ngữ điệu nói tự nhiên của trẻ như lời thủ thỉ nhắc nhở trẻ một hành vi lễ giáo rất phù hợp “ không khóc nhè”

+Bài hát “ Con chim hót trên cành cây” của nhạc sĩ Trọng Bằng, bằng thủ pháp mô phỏng có giai điệu liền bậc nhưng không theo một chiều nhất định mà lên xuống liên tục tạo ra âm điệu tiếng chim hót, thôi thúc tình cảm yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống ở trẻ

+ Bài hát “ Nu na nu nống” được mở đầu bằng câu đồng giao trong trò chơi dân gian, với giai điệu nhịp nhàng tác giả thể hiện niềm vui của bé theo mẹ đến nhà trẻ với một lời hứa hẹn dễ thương “ không khóc nhè” và một hành vi rất đẹp “ em liền chào cô”

+ Bài hát “ Đoàn tàu nhỏ xíu” với thủ pháp sử dụng tiết tấu móc giật nhẹ nhàng, đều đặn nhịp 2/8 như nhịp đập của con tàu chạy trên đường sắt cùng với những bước nhảy ở cao độ, nhạc sĩ Mộng Lân đã đem đến cho các cháu cảm giác thật thích thú khi được làm “ Đoàn tàu nhỏ xíu” khích thích ở trẻ tình yêu cuộc sống

+ Với giai điệu âm nhạc có tiết tấu, nhịp điệu hùng tráng hòa cùng với lời ca rất tự hào, nhạc sĩ Phạm Tuyên đã đem đến cho trẻ bài hát “ Trường chúng cháu là trường mầm non” thôi thúc ở trẻ niềm kiêu hãnh về ngôi trường, yêu quý trường lớp.

+ Bài hát “ Con chim non” của nhạc sĩ Lý Trọng, các tiếu tấu gắn với lời ca chặt chẽ, đều đều theo mỗi chùm ba tiếng “ Con chim non/ trên cành cây/ hót véo von/…”, được cấu trúc bằng các bước nhảy của cao độ và mô phỏng theo quãng 2 với giai điệu bay bổng nhưng ổn định Đến cuối bài hát, tiết tấu được chia nhỏ hòa cùng vào lời ca là hình ảnh con chim cất cánh bay cao nhịp nhàng trong niềm vui sướng của trẻ, tạo cho trẻ tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống.Bên cạnh những ca khúc vui vẻ, nhộn nhịp và dí dỏm trên là những ca khúc trữ tình sâu nặng với những làn điệu dân ca và khúc hát ru trầm lắng Trong đó dân ca được ví như những viên ngọc quý trong nghệ thuật âm nhạc Từ những điệu hát trữ tình mượt mà ở quê hương Nam Bộ đến những bài hát giao duyên, các làn điệu dân ca quan họ Bắc Ninh cùng hòa với giai điệu bay bổng ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, những bài hát chan chứa tình cảm của Tây Nguyên với những điệu hát của các dân tộc miền núi phía Bắc, rồi những điệu hò ví dặm Nghệ An, hò Huế tha thiết, những điệu lý ở miền Nam Trung Bộ…Tất cả đều

mô tả cuộc sống hạnh phúc, thanh bình, ca ngợi cảnh đẹp của quê hương đất nước, góp phần hình thành ở trẻ tình yêu xóm làng, yêu quê hương, đất nước Những bài dân ca phong phú về âm điệu tiết tấu, phương thức diễn xướng, phong tục tập quán sẽ giúp trẻ hiểu biết thêm về bản sắc âm nhạc dân tộc Việt Nam, tạo cho trẻ cảm xúc trữ tình, lòng tự hào về văn hóa dân tộc Ví dụ như

“Hò ba lí” dân ca Quảng Nam, “Cò lả” dân ca Đồng Bằng Bắc Bộ, “Mưa rơi” dân ca Xá…

Cùng với những làn điệu dân ca quen thuộc là những khúc hát ru với những đường nét, giai điệu du dương trầm bổng kết hợp với tiết tấu khoan thai là tác phẩm âm nhạc đầu tiên được trẻ cảm nhận Những giai điệu du dương trầm bổng, những âm điệu nhẹ nhàng đó sẽ đi theo trẻ suốt cả cuộc đời và đọng lại trong kí ức mỗi con người Từ câu hát ru mẹ đã dạy cho con cái đạo đức làm người, đầu tiên là chữ hiếu:

“Công cha như núi Thái SơnNghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

Một lòng thờ mẹ kính chaCho tròn chữ hiếu mới là đạo con”

Từ lòng hiếu thảo sẽ nảy nở muôn vàn tình yêu thương: yêu làng xóm, yêu con người, yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống Từ lòng hiếu thảo con người sẽ có nhân có nghĩa, biết ơn những người đã giúp đỡ đã đem đến cho mình những điều tốt đẹp Ví dụ : Các bà mẹ ở miền Trung đã ru con về tình yêu quê hương , tình thương cha mẹ, nhắc nhở các con dù có đi đâu thì cũng không bao giờ quên quê hương và cha mẹ :

“Ngó lên Hòn Kẽm Đá Dừng Thương cha nhớ mẹ quá chừng bạn ơi”

Bằng những câu hát ru người mẹ dạy con bao điều nhân nghĩa, dạy con hiếu thảo yêu thương, dạy con làm người lương thiện.

Hát ru, dân ca có nội dung giáo dục đối với con người về ứng xử trong gia đình, ngoài xã hội và về nhân tình thế thái Nội dung giáo dục ấy đã không đến với trẻ bằng những giáo lý áp đặt, những luận thuyết khô cứng mà hòa tan vào những câu hát dịu ngọt êm ái, được trẻ tiếp nhận một cách nhẹ nhàng

Như vậy giai điệu, tiết tấu, tính chất của tác phẩm âm nhạc cũng chứa đựng nội dung giáo dục đạo đức sâu sắc và có tác dụng góp phần đưa nội dung giáo dục tới trẻ một cách nhẹ nhàng mà hiệu quả, góp phần to lớn vào việc hình thành tư tưởng, tình cảm và hành vi đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc

II.3 Các bước tiến hành việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo thông qua hoạt động âm nhạc

- Xác định các nội dung giáo dục đạo đức cần trang bị cho trẻ

- Xác định các nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc dự định tiến hành

- Xây dựng hệ thống câu hỏi khai thác và truyền đạt nội dung giáo dục đạo đức, dự kiến tình huống để lồng ghép nội dung giáo dục đạo đức

- Thực hiện khai thác và truyền đạt nội dung giáo dục đạo đức tới trẻ

II.4 Các yêu cầu khi giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc

II.4.1 Yêu cầu khi lựa chọn tác phẩm âm nhạc

- TPÂN phải giàu tình cảm, có nội dung lành mạnh, phù hợp với chủ đề giáo dục

- TPÂN có nội dung cô đọng, súc tích, phân biệt được rõ cái gì là tốt, cái gì là xấu, đâu là thiện, đâu là ác, dễ hiểu, dễ nhớ, phù hợp với độ tuổi của trẻ

- TPÂN có khả năng kích thích và phát triển tình cảm đạo đức

- TPÂN phải hay, giàu hình tượng, có giá trị nghệ thuật cao, tránh những tác phẩm sơ lược, thô thiển gây cho trẻ thị hiếu xấu

II.4.2 Yêu cầu khi khai thác nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ từ hoạt động

âm nhạc

- Khi khai thác nội dung giáo dục đạo đức từ TPÂN cần bám sát vào lời ca, giai điệu, tiết tấu, tính chất… của tác phẩm Phân tích kĩ bài hát cho trẻ hiểu sau đó rút ra nội dung giáo dục đạo đức nhẹ nhàng, linh hoạt rồi định hướng trẻ tới những hành vi đạo đức, việc làm cụ thể

- Đối với các dạng hoạt động diễn xuất âm nhạc cần khai thác nội dung giáo dục đạo đức từ các hình thức diễn xuất âm nhạc và yêu cầu của các hình thức diễn xuất đó Sau đó định hướng gợi ý cho trẻ thói quen, những hành vi đạo đức cụ thể và phù hợp với thực tế

- Khi phân tích và truyền đạt nội dung giáo dục đạo đức từ hoạt động âm nhạc, người lớn cần dùng ngôn ngữ giản dị, dễ hiểu, trong sáng mang sắc thái biểu cảm để trẻ dễ tiếp nhận

* Kết luận chương I:

Ân nhạc là một trong những hình thái ý thức xã hội phụ thuộc vào quy luật chung của tự nhiên và những quy luật riêng bắt nguồn từ tính chất của loại hình nghệ thuật này Vì vậy mà âm nhạc phản ánh cuộc sống xung quanh chung ta bằng hình tượng âm thanh Cũng giống như loại hình nghệ thuật khác như hội họa sử dụng đường nét, hình khối, màu sắc, văn học với sức mạnh của ngôn từ - âm nhạc thong qua hai âm thanh đặc trưng dựa trên hai yếu tố cơ bản

là giai điệu và tiết tấu Tất cả đã nói lên những gì mà cuộc sống con người đã trảu qua từ lúc sinh ra đến khi giã từ cõi đời Chính vì vậy âm nhạc luôn gắn iền với con người và dễ đi vào long người Dựa trên những yếu tố này mà âm nhạc đã trở thành một trong những phương tiện hữu hiệu để giáo dục đạo đức cho mọi người Với thực trạng suy thoái đạo đức của thế hệ trẻ hiện nay thì việc giáo dục đạo đức cho mọi người ngay từ thủa còn thơ là một việc làm rất cần thiết Bởi đạo đức là một trong những nền tảng giúp cho trẻ phát triển nhân cách toàn diện cả về nhận thức, thẩm mĩ, thể chất và lao động Với ý nghĩa giáo dục đạo đức của mình – hoạt động âm nhạc đã là một phương tiện giáo dục đạo đức hiệu quả Nhưng tùy vào từng dạng hoạt động âm nhạc mà giáo viên có những phương pháp giáo dục phù hợp và khai thác và lồng ghép nội dung giáo dục một cách hợp lí để trẻ tiếp nhận nhẹ nhàng mà không làm mất đi tính chất đặc trưng của giờ âm nhạc Đây là một việc làm không hề dễ, thực tế nhiều giáo viên đã gặp khó khăn trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG ÂM NHẠC

I.Vài nét về trường mầm non Hướng Dương – Tp Nha Trang

Trường mầm non Hướng Dương – Tp Nha Trang được thành lập vào năm

1986, là một trong các trường công lập được đánh giá là có uy tín về chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ của thành phố Nha Trang Trường nằm trên đường Bắc Sơn – địa bàn trung tâm của phường Vĩnh Hải – Tp Nha Trang, chính vì vậy trường thu hút được số lượng trẻ rất đông và ổn định Cụ thể trường có tổng số trẻ là 317 cháu, trong đó có 3 nhóm lớp nhà trẻ ( 1 nhóm lớp 18 – 24 tháng, 1 nhóm lớp 25 – 36 tháng) Có 7 nhóm lớp mẫu giáo ( 3lớp mẫu giáo bé, 2 lớp mẫu giáo nhỡ, 2 lớp mãu giáo lớn)

I.2 Về đội ngũ giáo viên

Trường có tổng số 38 cán bộ công nhân viên, trong đó có 36 nhân viên nữ

và 2 nhân viên bảo vệ nam Về thành phần ban giám hiệu, do hiệu trưởng cũ mới về hưu nên tạm thời trường chưa có hiệu trưởng, trường có 2 hiệu phó ( 1 hiệu phó phụ trách chuyên môn và 1 hiệu phó phụ trách vật chất, đời sống), đều rất nhiệt tình trong công việc và quan tâm sát sao tới chất lượng chăm sóc – giáo dục trẻ

Về đội ngũ giáo viên, trường có 24 giáo viên đứng lớp với trình độ đạt chuẩn và trên chuẩn, trong đó có 14 giáo viên mẫu giáo và 10 giáo viên nhà trẻ Trình độ đội ngũ giáo viên của cơ sở được thể hiện cụ thể trong bảng sau:

Trình độ Số lượng ( 24) Tỉ lệ ( %)

Mặc dù cơ sở có một nửa số lượng giáo viên ở trình độ trung cấp, nhưng đây đều là những giáo viên dày dạn kinh nghiệm và nhiệt tình trong công việc

Để nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, hàng năm nhà trường xét tuyển và

cử giáo viên tham gia đào tạo lên cao đẳng và đại học Trường hiện có 3 giáo viên đang theo học lớp cao đẳng chuyên tu và 2 giáo viên đang học lên đại học Đồng thời nhà trường cũng đẩy mạnh công tác chuyên môn Hàng tháng các giáo viên đều tham gia thi giáo án tốt, hàng năm giáo viên tham gia thi giáo viên dạy giỏi cấp thành phố và cấp tỉnh đạt kết quả cao Đặc biệt, tổ chuyên môn thường xuyên tổ chức tập huấn, đánh giá giờ dạy, trao đổi kinh nghiệm giữa các giáo viên, tổ chức cho các giáo viên tham gia các cuộc thi do phòng giáo dục tổ chức như thi làm đồ dùng đồ chơi từ nguyên liệu mở, hội thi nghệ thuật diễn rối…để học hỏi kinh nghiệm Bên cạnh đó, đội ngũ giáo viên còn rất nhiệt tình trong công tác, có quan hệ giao tiếp, ứng xử tốt với đồng nghiệp, phụ huynh và mọi người xung quanh, có đạo đức nghề nghiệp và đạo đức lối sống đúng đắn, giao tiếp với trẻ gần gũi, nhẹ nhàng và thân thiện…Đây là một trong những điều kiện tạo thuận lợi cho việc giáo dục đạo đức cho trẻ đạt hiệu quả

Nhìn chung trường mầm non Hướng Dương – Tp Nha Trang với đội ngũ giáo viên 100 % đạt chuẩn, cơ sở vật chất rộng rãi, đầy đủ và đảm bảo yêu cầu, trường luôn thực hiện tốt các quan hệ giữa nhà trường – gia đình – xã hội, thực hiện tốt công tác xã hội hóa giáo dục với địa phương…Tuy nhiên nhà trường vẫn chưa phát huy hết những thế mạnh vốn có nên việc chăm sóc – giáo dục trẻ vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục

II.Thực trạng nhận thức của giáo viên mẫu giáo tại cơ sở về vấn đề giáo dục đạo đức cho trẻ 5 -6 tuổi thông qua hoạt động âm nhạc

Trong thời gian thực tập tại trường mầm non Hướng Dương – Tp Nha Trang, để điều tra nhận thức của giáo viên mẫu giáo tại cơ sở về vấn đề giáo dục đạo đức cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua hoạt động âm nhạc, tôi đã sử dụng phiếu điều tra để thu thập thông tin Tôi tiến hành phát 14 phiếu điều tra cho 14 giáo viên mẫu giáo của cơ sở và thu lại đủ 14 phiếu, tôi thu được kết quả như sau:

II.1 Nhận thức của giáo viên về sự cần thiết của việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo

Sau khi thăm dò ý kiến của 14 giáo viên mẫu giáo cơ sở về nhận thức của

họ đối với việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo tôi thu được kết quả như sau:

Bảng 1: Sự cần thiết của việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo:

TT Sự cần thiết của việc giáo dục đao đức

cho trẻ mẫu giáo

Số lượng(người)

Tỉ lệ(%)

b Bình thường 0 0

Qua bảng 1 cho thấy 100% ý kiến của các giáo viên đều cho rằng việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo là rất cần thiết Như vậy, giáo viên đã có nhận thức đúng về vai trò và sự cần thiết của việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo Hầu hết các giáo viên đều nhận thấy rằng giai đoạn trẻ mầm non là giai đoạn tiền đề cho sự phát triển nhân cách sau này của trẻ, đặc biệt là trẻ mẫu giáo Vì

ở giai đoạn này đời sống tình cảm của trẻ phát triển khá mãnh liệt, đặc biệt là tình cảm thẩm mĩ – đạo đức Lúc này tính hình tượng và tính dễ xúc cảm chi phối mạnh hoạt động tâm lí của trẻ mẫu giáo, đây là thời điểm thuận lợi để xây dựng nền tảng đạo đức cho mỗi người Giáo viên đã nhận rõ được thời kì này là thời kì hoàng kim để giáo dục đạo đức cho trẻ

II.2 Nhận thức của giáo viên về nhiệm vụ, nội dung và phương tiện giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo

Nhiệm vụ cơ bản của GDĐĐ cho trẻ mẫu giáo là hình thành ở trẻ tình cảm đạo đức, kĩ năng và thói quen hành vi đạo đức trong sự thống nhất với những biểu tượng đạo đức và động cơ hành vi Giáo viên cần nhận thức đúng nhiệm

vụ này để GDĐĐ cho trẻ một cách triệt để và đạt hiệu quả Bên cạnh đó giáo viên cần cụ thể các nhiệm vụ thành các nội dung GDĐĐ để khai thác và lồng ghép vào nội dung bài học Tiếp đó, giáo viên sẽ lựa chọn và sử dụng các phương tiện GDĐĐ để truyền đạt nội dung GDĐĐ tới trẻ Điều tra ý kiến của giáo viên về vấn đề này tôi thu được kết quả như sau:

Bảng 2: Nhiệm vụ giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo:

TT Nhiệm vụ giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo Số lượng

(người)

Tỉ lệ(%)

c Hình thành những biểu tượng, chuẩn mực đạo đức

sơ đẳng

Bảng 3: Nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo

TT Nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo Số lượng

(người)

Tỉ lệ(%)

a Giáo dục lòng nhân ái và những nhân tố sơ đẳng

của tình yêu quê hương đất nước

Bảng 4: Phương tiện giáo duc đạo đức cho trẻ mẫu giáo

TT Phương tiện giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo Số lượng

(người)

Tỉ lệ(%)

a HĐ âm nhạc, HĐ làm quen với tác phẩm văn học,

c Nêu gương, khen ngợi, qua tranh ảnh, băng hình 2 14,3

Thông qua cả 3 bảng xử lí trên tôi thấy, hầu như các giáo viên đã nhận thức đúng đắn và toàn diện nhiệm vụ, nội dung và các phương tiện giáo dục đạo đức Có nhận thức như vậy bởi vì giáo viên đã nắm bắt được mục tiêu cần đạt được về lĩnh vực tình cảm đạo đức cho trẻ mẫu giáo, trong các buổi trao đổi kinh nghiệm hay buổi tập huấn các giáo viên đều nói về vấn đề này để đưa ra mục tiêu cho toàn chủ điểm và mục đích cho từng hoạt động cụ thể.Đây là cơ

sở để giáo viên khai thác và lồng ghép nội dung GDĐĐ vào các hoạt động chăm sóc - giáo dục nhằm đảm bảo mục tiêu phát triển tình cảm đạo đức cho trẻ một cách toàn diện và đạt hiệu quả

II.3 Tần suất sử dụng phương tiện hoạt động âm nhạc vào việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo tại cơ sở

Bảng 5: Tần suất sử dụng phương tiện hoạt động âm nhạc vào việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo:

TT Tần suất sử dụng phương tiện hoạt động âm nhạc

vào việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo

Số lượng(người)

Tỉ lệ(%)

Như vậy, hầu hết các giáo viên đã nhận thức đúng ý nghĩa giáo dục đạo đức của hoạt động âm nhạc Thông qua trò chuyện , tôi được biết giáo viên nhận thức như vậy vì giáo viên nhận thấy trong mỗi lời ca của tác phẩm âm nhạc đều mang nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ Chính vì vậy hầu hết các giáo viên đã

sử dụng phương tiện này vào việc giáo dục đạo đức cho trẻ

II.4 Khai thác ý nghĩa, nội dung giáo dục đạo đức của hoạt động âm nhạc

Để việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc đạt hiệu quả triệt để thì chúng ta không chỉ khai thác nội dung giáo dục đạo đức từ lời ca của tác phẩm âm nhạc mà ngay trong các hoạt động diễn xuất âm nhạc cũng mang

ý nghĩa giáo dục đạo đức cho trẻ Khảo sát ý kiến của giáo viên về việc khai thác nội dung GDĐĐ của hoạt động âm nhạc, tôi thu được kết quả như sau:

Bảng 6: Ý nghĩa giáo dục đạo đức của hoạt động diễn xuất âm nhạc:

TT Ý nghĩa giáo dục đạo đức của hoạt động

diễn xuất âm nhạc

Số lượng(người)

Tỉ lệ(%)

- Giáo dục cho trẻ tình đoàn kết bạn bè 8 61,5

- Giáo dục thói quen văn minh khi biểu diễn (học

bài)

2 15,4

- Giáo dục cho trẻ tính kỉ luật 6 23,1

Bảng 7: Khai thác nội dung giáo dục của tác phẩm âm nhạc từ đâu?

TT Khai thác nội dung giáo dục của tác phẩm

âm nhạc từ đâu?

Số lượng(người)

Tỉ lệ(%)

b Giai điệu, tiết tấu, tính chất… của tác phẩm âm

ra nội dung giáo dục đạo đức mà họ thường khai thác trong hoạt động diễn xuất

âm nhạc như: giáo dục tình đoàn kết bạn bè, thói quen văn minh trong học tập, giáo dục tính kỉ luật cho trẻ Điều này chứng tỏ rằng, hầu hết các giáo viên đã nhận thức đúng đắn ý nghĩa giáo dục đạo đức của hoạt động diễn xuất âm nhạc Đồng thời các giáo viên cũng đã khai thác triệt để nội dung giáo dục từ tác phẩm âm nhạc cả trong lời ca và giai điệu, tiết tấu, tính chất… của tác phẩm âm nhạc Bên cạnh đó số ít giáo viên vẫn chưa nhận thức toàn diện về ý nghĩa giáo dục đạo đức từ giai điệu, tiết tấu, tính chất… của tác phẩm âm nhạc Ví dụ những tiết tấu giai điệu dễ thương, dí dỏm, vui tươi giáo dục ở trẻ tính hồn nhiên, lạc quan trong cuộc sống, với giai điệu tha thiết trầm bổng của các bài dân ca hay những khúc hát ru trầm lắng giáo dục cho trẻ lòng tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam, tình yêu quê hương, đất nước…Nhận thức chưa đúng đắn của một số giáo viên gây hạn chế cho việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua tác phẩm âm nhạc

II.5 Phương pháp giáo dục đạo đức cho trẻ thông hoạt động âm nhạc

Để việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông hoạt động âm nhạc đạt hiệu quả thì giáo viên cần tìm kiếm và lựa chọn phương pháp giáo dục một cách chính xác

và phù hợp với sự phát triển của trẻ, phù hợp với hoạt động âm nhạc Qua việc điều tra nhận thức của giáo viên về vấn đề này tôi thu được các câu trả lời rất khác nhau

ảng 8: Phương pháp giáo dục đạo đức cho trẻ thông hoạt động âm nhạc

TT Phương pháp giáo dục đạo đức cho trẻ

thông hoạt động âm nhạc

Số lượng(người)

Tỉ lệ(%)

Cô khen ngợi các tấm gương tốt trong tác phẩm âm nhạc liên hệ với tấm gương

bé ngoan trong lớp và có thái độ chê trách các hành vi không đẹp của các nhân vật trong tác phẩm kết hợp giáo dục đạo đức cho trẻ Ngoài ra còn có một số giáo viên sử dụng phương pháp luyện tập hành vi ứng xử để giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc Tuy nhiên trong hoạt động âm nhạc đây

là phương pháp ít thực tế và khó thực hiện, nếu có thực hiện thì cũng rất cứng nhắc Điều này ảnh hưởng không nhỏ tới việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc

II.6 Những khó khăn khi giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc

Bảng 9: Những khó khăn khi giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động

âm nhạc

Khó khăn khi giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua

hoạt động âm nhạc

Số lượng(người)

Tỉ lệ(%)

Điều tra về những khó khăn khi giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc , bên cạnh ý kiến cho rằng họ không gặp phải khó khăn nào trong khi giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc thì có tới 71,4% cho rằng họ vần còn gặp rất nhiều khó khăn( cụ thể trên bảng 9) Như vậy với những khó khăn trên thì việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc còn gặp một số hạn chế nhất định Cần thiết phải đưa ra những giải pháp để khắc phục những hạn chế trên.

II.7 Đánh giá kết quả tại nhóm lớp khi giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc

Bảng 10: giá kết quả tại nhóm lớp khi giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc:

(người)

Tỉ lệ(%)

II.8 Nhận thức của giáo viên về tình hình giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt đông âm nhạc tại cơ sở

Bảng 11: Tình hình giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc tại cơ sở

TT Tình hình giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt

động âm nhạc tại cơ sở

Số lượng(người)

Tỉ lệ(%)

a Chưa được chú trọng, nội dung giáo dục còn sơ sài 8 57,1

Qua điều tra, trò chuyện tôi thấy, hầu như các giáo viên đều cho rằng họ cũng đã quan tâm giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc, tuy nhiên việc giáo dục của họ vẫn còn sơ sài, giáo dục chung chung, thực sự giáo viên chưa quan tâm tới vấn đề này Bởi các giáo viên sợ cháy giáo án, nên chỉ chú ý tới hoạt động trọng tâm, còn những thứ khác chỉ đi lướt qua cho có Đây

là nhận thức chưa đúng đắn của giáo viên gây làm cho việc GDĐĐ cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc mới chỉ mang tính hình thức

II.9 Kinh nghiệm trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua hoạt đông âm nhạc.

Điều tra vấn đề này có tới 50% giáo viên cơ sở nhận định rằng họ không có kinh nghiệm nào trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm

nhạc Đây là một hạn chế tại cơ sở, vì giáo viên không tìm được cho mình phương pháp thích hợp nên dẫn đến kết quả đạt được trên trẻ chưa cao Còn 50% giáo viên chia sẻ một vài kinh nghiệm như: Bám sát nội dung lời ca của tác phẩm âm nhạc để phân tích nội dung giáo dục, truyền đạt nội dung giáo dục tới trẻ bằng ngôn ngữ dễ hiểu Đây là những kinh nghiệm đáng quý giúp một số giáo viên đã đạt được kết quả cao trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc

II.10 Ý kiến, mong muốn, đề xuất của giáo viên cơ sở giúp cho việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc đạt hiệu quả.

Qua điều tra có 57,2% giáo viên không có ý kiến đề xuất gì, còn lại 42,9% giáo viên đưa ra ý kiến đề xuất nhưng đều ít liên quan tới việc nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc ( giáo viên đưa ra mong muốn như cần có nhạc cụ đầy đủ, có băng đĩa cho trẻ xem, mở lớp dạy đàn,hát…) Như vậy, giáo viên chưa nhận thức được việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc là như thế nào,cần những yêu cầu gì, đòi hỏi những gì….Số ít giáo viên còn không có đề xuất gì điều này chứng tỏ giáo viên chưa chú ý, quan tâm đến việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc

 KẾT LUẬN: Về nhận thức của giáo viên

Qua xử lí kết quả từ phiếu điều tra nhận thức của 14 giáo viên mẫu giáo trường mầm non Hướng Dương – Tp Nha Trang về việc giáo dục đạo đức cho trẻ 5- 6 tuổi thông qua hoạt động âm nhạc Tôi có một vài nhận xét sau:

Nhìn chung, giáo viên mẫu giáo trường mầm non Hướng Dương đều đã nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng và sự cần thiết của việc giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo, đặc biệt là trẻ 5 – 6 tuổi khi trẻ chuẩn bị đi học lớp 1 Giáo viên đã nhận thấy được đây là giai đoạn hoàng kim để giáo dục đạo đức cho trẻ, tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển nhân cách sau này của trẻ Hầu hết các giáo viên đều nắm vững được các nhiệm vụ, nội dung và phương tiện, phương pháp giáo dục đạo đức cho trẻ mẫu giáo Đây là điều kiện giúp giáo viên thực hiện giáo dục đạo đức tốt nhất cho giai đoạn cuối độ tuổi mẫu giáo ( 5 – 6 tuổi) Các giáo viên đã nhận thức được ý nghĩa giáo dục đạo đức của hoạt động âm nhạc nên thường xuyên sử dụng phương tiện này để lồng ghép nội dung giáo dục đạo đức Mặc dù chưa được đạo tạo chuyên môn về vấn đề giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc nhưng với trình độ được đào tạo cộng với kinh nghiệm nhiều năm trong nghề, hầu hết các giáo viên đã nhận thức tương đối toàn diện và đúng đắn việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt đông âm nhạc.Tuy nhiên việc nhận thức chỉ mang tính chủ quan nên khi thực hiện giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua hoạt đông âm nhạc thì giáo viên còn gặp nhiều khó khăn Điều này dẫn đến những hạn chế nhất định trong công tác giáo dục đạo đức cho trẻ

Trên đây là những đánh giá về nhận thức của giáo viên còn cụ thể thực trạng

GDĐĐ cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc như thế nào thì trong thời gian thực tập tại cơ sở tôi đã tiến hành nghiên cứu về vấn đề này.

III Thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua hoạt động âm nhạc tại trường mầm non Hướng Dương – Tp Nha Trang.

Hoạt động âm nhạc là hoạt động được trẻ tham gia một cách tích cực và hứng thú Tại trường mầm non Hướng Dường – Tp Nha Trang hoạt động âm nhạc và các hoạt động khác vẫn được tổ chức thường xuyên, liên tục Để tìm hiểu thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ 5 – 6 tuổi thông qua hoạt động âm nhạc tại trường mầm non Hướng Dương – Tp Nha Trang, tôi đã tiến hành dự giờ và quan sát việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua các hình thức khác nhau của hoạt động âm nhạc đó là: Hoạt động chung có mục đích học tập âm nhạc, hoạt động chung khác, hoạt động góc và hoạt động mọi lúc, mọi nơi Cụ thể như sau:

III.1 Thực trạng giáo dục đạo đức cho trẻ 5 – 6 tuổi trong giờ HĐC CMĐ HTÂN

Vì HĐC CMĐ HTÂN là một hoạt động trẻ rất hứng thú nên hầu như tuần nào giáo viên cũng tiến hành 1 giờ Qua thời gian đi thực tập tại cơ sở từ 23/2 đến 28/3 tôi đã tiến hành quan sát, dự giờ HĐC CMĐ HTÂN ở 2 lớp MGL A và MGL B, vì vị trí của 2 lớp ở sát cạnh nhau nên đã tạo điều kiện giúp tôi dự được 4 giờ HĐC CMĐ HTÂN ( Biên bản dự giờ xin xem cụ thể ở phần phụ lục) Trong qua trình dự giờ, phân tích đánh giá hoạt động tôi chú trọng đến công tác chuẩn bị nội dung giáo dục đạo đức và việc thực hiện khai thác và chuyển tải nội dung GDĐĐ thông qua TPÂN và các HĐ DXÂN Qua việc dự giờ và quan sát 4 HĐC CMĐ HTÂN diễn ra tại cơ sơ, tôi có một số nhận xét về việc giáo dục đạo đức cho trẻ thông qua HĐÂN như sau:

*Về ưu điểm:

- Hầu hết các giáo viên đã xác định đúng các nội dung GDĐĐ cần trang bị cho trẻ 5 – 6 tuổi theo chủ điểm giáo dục Giáo viên cũng đã xác định được các nội dung giáo dục đạo đức có liên quan tới các hoạt động âm nhạc cụ thể Công tác chuẩn bị kế hoạch đã có sự chuẩn bị về nội dung giáo dục đạo đức, nội dung đưa ra phù hợp với chủ điểm giáo dục và nội dung hoạt động âm nhạc.Cụ thể:

+ Với chủ điểm “ Nghề nghiệp” HĐC CMĐ HTÂN ( 1) diễn ra ngày 27/2/2009, trong kế hoạch giáo viên đã đưa ra nội dung giáo dục đạo đức: Giáo dục trẻ tình yêu và lòng biết ơn tới những người lao động trong xã hội, biết giữ gìn và trân trọng sản phẩm lao động

+ Trong kế hoạch của HĐC CMĐ HTÂN ( 2) thực hiện ngày 6/3/2009, giáo viên đã đưa ra nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ: Trẻ biết quan tâm đến

cô giáo và những người xung quanh vào những dịp lễ tết, yêu quý, kính trọng

và vâng lời cô

+ Trong kế hoạch HĐC CMĐ HTÂN ( 3) diễn ra ngày 20/3/2009, giáo viên đã đưa ra nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ: Trẻ biết yêu quý và bảo vệ những con côn trùng có lợi.

+ HĐC CMĐ HTÂN ( 4) diễn ra ngày 23/6/2009, khi xây dựng kế hoạch giáo viên đã đưa ra nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ phù hợp với chủ điểm “ Nước và hiện tượng thiên nhiên”: Giáo dục trẻ biết yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống, có mong muốn làm được những công việc có ích

- Giáo viên lựa chọn các tác phẩm âm nhạc cho trẻ hoạt động phù hợp với độ tuổi, chủ điểm và hoạt động Đặc biệt các tác phẩm âm nhạc đều có nội dung lành mạnh, cô động, xúc tích, có giá trị nghệ thuật, giàu tình cảm, giàu hình tượng và có khả kích thích và phát triển tình cảm đạo đức ở trẻ

+ Trong giờ HĐC CMĐ HTÂN ( 1): Bài hát “ Cháu yêu cô chú công nhân” – Hoàng Văn yến với những hình tượng cụ thể, sinh động về cộng việc của cô chú công nhân đã hình thành ở trẻ tình cảm yêu mến và biết ơn cô chú công nhân, bài hát còn khích thích ở trẻ thói quen đạo đức tốt đẹp đó là biết ơn người lao động và trân trọng, giữ gìn sản phẩm lao động Bài hát “ Bụi phấn” lại mang đến cho trẻ tình cảm với nghề giáo viên cao quý, giúp trẻ biết yêu quý, vâng lời và biết ơn thầy cô giáo

+ Trong giờ HĐC CMĐ HTÂN ( 2): Lựa chọn bài hát “ Bông hoa mừng cô” cho trẻ múa hát và bài hát “Cô giáo em” để cho trẻ nghe hát là phù hợp với chủ điểm giáo dục Bài hát “ Bông hoa mừng cô” với lời ca trong sáng, nhẹ nhàng thể hiện lòng quan tâm, kính trọng của cháu đối với cô Tiếp đó là bài hát “ Cô giáo em” với tiết tấu, giai diệu nhẹ nhàng, hình ảnh cô giáo hiện lên thật gần gũi, thân thiết với trẻ khích thích ở trẻ tình cảm đối với cô giáo của mình

+ Trong giờ HĐC CMĐ HTÂN ( 3): Giáo viên lựa chọn tác phẩm âm nhạc phù hợp với chủ điểm giáo dục Bài hát “ Con chuồn chuồn” với hình ảnh con chuồn chuồn đang bay rất sinh động và dễ thương đã kích thích ở trẻ tình cảm yêu quý không chỉ với con chuồn chuồn mà là tình cảm với các con vật khác, tình yêu cuộc sống Tiếp nối với hình ảnh con chuồn chuồn là hình ảnh chị ong nâu trong bài hát “ Chi ong nâu và em bé”, chị ong nâu bay trên những cành hoa, rướn mình chào hoa Lời ca của bài hát mang ngay nội dung giáo dục đạo đức rất cụ thể “ chăm làm, không nên lười” Cả 2 bài hát đều giáo dục trẻ tình yêu cuộc sống, yêu những con côn trùng có ích…

+ Trong giờ HĐC CMĐ HTÂN ( 4): Việc lựa chọn cho trẻ hát và vỗ tay theo tiết tấu phối hợp bài “ Cho tôi đi làm mưa với” và nghe hát “ Mưa rơi” – Dân ca Xá là rất phù hợp về nội dung giáo dục Vận động bài “ Cho tôi đi làm mưa với” với nhịp điệu nhanh, dồn dập như tiếng mưa rơi tạo cho trẻ tâm lí hứng khởi, trẻ có mong muốn làm những hạt mưa giúp ích cho đời Tiếp đó, giáo viên cho trẻ nghe hát bài “ Mưa rơi” – Dân ca Xá với giai điệu nhẹ nhàng, hình ảnh sinh động: cảnh mưa rơi cây cối tốt tươi, chim hót líu lo, cảnh sinh hoạt của con người …Tất cả đã góp phần phát triển tình cảm đạo đức cho trẻ, hun đúc ở trẻ tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống tươi đẹp

- Trong quá trình tổ chức những điệu múa, cử chỉ, điệu bộ của giáo viên thể hiện khi múa hát đã góp phần kích thích tình cảm đạo đức ở trẻ.

Ví dụ như trong HĐC CMĐ HTÂN ( 4): Giáo viên đã lựa chọn những điệu múa nhẹ nhàng theo giai điệu bài hát” Mưa rơi” kết hợp múa dù mang sắc thái văn hóa của dân tộc đã nuôi dưỡng cảm xúc của trẻ với những hạt mưa bé nhỏ có ích cho đời và thúc dục ở trẻ mong muốn được làm những công việc có ích Đồng thời kích thích ở trẻ tình cảm với các vùng miền dân tộc, tình yêu thiên nhiên, tình yêu quê hương đất nước Qua việc biểu diễn thể hiện cảm xúc khi múa hát đã giúp trẻ lĩnh hội nội dung giáo dục đạo đức một cách nhẹ nhàng, không thô cứng

- Hệ thống câu hỏi giáo viên đưa ra đã khai thác được nội dung bài hát và định hướng được ở trẻ tình cảm và thói quen đạo đức

VD như trong HĐC CMĐ HTÂN ( 3) hệ thống câu hỏi giáo viên đưa ra

để đàm thoại với trẻ về bài hát “ Con chuồn chuồn”:

+ Bài hát nói về con gì?

+ Hình ảnh con chuồn chuồn trong bài hát như thế nào?

+ Các con biết gì về con chuồn chuồn?

+ Con chuồn chuồn có ích lợi gì?

+ Các con có thích những chú chuồn chuồn không?

Câu hỏi đàm thoại về bài hát “ Chị ong nâu và em bé”:

+ Các con thấy chị ong nâu trong bài hát như thế nào?

+ Các con học tập được gì ở chị ong nâu?

- Trong quá trình tổ chức họat động và thực hiện lồng ghép nội dung giáo dục giáo tiếp giữa giáo viên và trẻ rất thân thiện gần gũi tạo cho trẻ tâm lí thoải mái trong hoạt động, trẻ hoạt động rất hứng thú Điều này ảnh hưởng tích cực tới việc giáo dục đạo đức cho trẻ Ở đây giáo viên đã chú ý khai thác phương pháp giáo dục bằng nghệ thuật kết hợp với phương pháp dùng tình cảm

để tác động đến trẻ, giúp trẻ lĩnh hội nội dung giáo dục đạo đức một cách nhẹ nhàng

- Giáo viên đã khai thác nội dung của tác phẩm âm nhạc và hoạt động diễn xuất âm nhạc để lồng ghép nội dung giáo dục đạo đức không làm mất đi tính chất đặc trưng của giờ âm nhạc

*Về hạn chế:

- Việc trình bày nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ trong kế hoạch còn

mang nhiều tính hình thức, nội dung giáo dục đưa ra còn rất chung chung, chưa đưa ra nội dụng cụ thể Ví dụ như: Giáo viên đưa ra nội dung GDĐĐ rất chung chung là giáo dục trẻ tình yêu và lòng biết ơn tới những người lao động trong

xã hội, biết giữ gìn và trân trọng sản phẩm lao động Điều này ảnh hưởng tới việc tổ chức giáo dục đạo đức cho trẻ Chính vì việc chuẩn bị nội dung giáo dục chưa được tốt nên khi tiến hành chuyển tải nội dung giáo dục đạo đức giáo viên

đã rất lúng túng

- Giáo viên chưa chú ý chuẩn bị đồ dùng trực quan để dạy học Việc chuẩn bị hình ảnh sinh động đẹp mắt về con chuồn chuồn, hình ảnh chị ong nâu