kỹ thuật khăn trải bàn,mảnh ghép ,sơ đồ tư duy trong hóa học

Hội nghị lần thứ 8 BCHTWĐ khóa XI đã nhất trí thông qua NQ số 29-NQ/TW với nội dung: “ Đổi mới căn bản, toàn diện GD & ĐT, đáp ứng yêu cầu CNH - HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường

GIỚI THIỆU MỘT SỐ KĨ THUẬT

VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC

LỚP TẬP HUẤN GV THCS MÔN HÓA HỌC

SỞ GIÁO DỤC HÀ NỘI

12 - 2013

PGS.TS ĐẶNG THỊ OANH

Khoa Hóa học Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Email: oanhdt55@gmail.com

dangoanhdhsphn@yahoo.com.vn

Tel: 0913.587 210

3.Tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học hóa học ở trường THCS

4.Minh họa một số ví dụ cụ thể áp dụng trong môn hóa học.

Hoạt động 1

Bạn hãy kể tên các phương pháp dạy học tích cực mà bạn biết ?

Bạn hãy cho biết hoạt động

vừa tổ chức để các bạn thực hiện là PPDH hay Kĩ thuật dạy học và tên của nó?

Vậy kĩ thuật dạy học

là gì ?

1 Định hướng đổi mới GD ?

2 Quan điểm dạy học là gì?

3 PPDH là gì ?

4 Kĩ thuật dạy học là gì?

Định hướng đổi mới chương trình SGKPT

1 Năm 2000 – nay: Đổi mới CTSGK GDPT theo

tiếp cận nội dung

2 Hội nghị lần thứ 8 BCHTWĐ khóa XI đã nhất trí thông qua

NQ số 29-NQ/TW với nội dung: “ Đổi mới căn bản,

toàn diện GD & ĐT, đáp ứng yêu cầu CNH - HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”

Phát triển phẩm chất, năng lực người học, đảm bảo

hài hòa giữa “dạy chữ”, “dạy người” và định hướng nghề nghiệp

Định hướng đổi mới PPDH Đổi mới PPDH theo hướng phát huy tính tích cực,

độc lập, chủ động, sáng tạo của HS

KHÁI NIỆM VÀ MÔ HÌNH

CẤU TRÚC CỦA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

HAI MÔ HÌNH CỦA VIỆC DẠY VÀ HỌC

Hãy viết chú thích /Lời bình phù hợp

với nội dung 2 bức tranh dưới đây:

Quan điểm dạy học, phương pháp dạy

học và kĩ thuật dạy học

là gì?

PPDH là những hình thức và cách thức hoạt động của GV và học sinh trong

những điều kiện dạy học xỏc định nhằm

đạt mục đớch dạy học.

KHÁI NIỆM PPDH

• Kỹ thuật dạy học (KTDH): là những biện

phỏp, cách thức hành động của của GV và

HS trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học.

• Các KTDH ch a phải là các PPDH độc lập,

mà là những thành phần của PPDH

• KTDH được hiểu là đơn vị nhỏ nhất của

PPDH

• Sự phõn biệt giữa kỹ thuật và PP dạy hoc

nhiều khi khụng rừ ràng

KỸ THUẬT DẠY HỌC

Technik

Bình diện vi mô

Bình diện trung gian

Bình diện vĩ mô PP vĩ mô

PP Cụ thể

PP vi mô

QUAN ĐIỂM DẠY HỌC

Quan điểm

dạy học

PPDH (nghĩa hẹp ) KTDH

Quan điểm dạy học :

-Dạy học lấy HS làm trung tâm

-Hoạt động hóa người học

-Dạy học tích cực

-Dạy học kiến tạo tương tác

-Dạy học phân hóa.

-Dạy học định hướng hành động….

Hãy viết lời thoại của Thầy? (Phản ánh tình

trạng dạy học hiện nay)

???

???

DẠY HỌC TÍCH CỰC LÀ GÌ?

Hãy xem một số hình ảnh về

dạy học tích cực

Thông tin phản hồi

1 Thuật ngữ PPDH tích cực để chỉ những PPGD/DH học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học.

PPDH tích cực không phải là một PPDH

cụ thể, mà là một khái niệm rộng, bao gồm nhiều PP, hình thức, kỹ thuật dạy học cụ thể khác nhau nhằm phát triển ở người học năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn

đề

1 DẠY HỌC PHÁT HiỆN VÀ GiẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

2 PP ĐÀM THOẠI GỢI MỞ (TÌM TÒI, PHÁT HiỆN)

6 Sử dụng CNTT trong DH như : XD các bài giảng

điện tử, ebook, Sơ đồ tư duy…

7 Một số các PPDH mới khác như : DH theo góc Dạy học theo hợp đồng, dạy học theo dự án, dạy học theo

PP bàn tay nặn bột ….

Hà nội 2005

MỘT SỐ KỸ THUẬT DẠY HỌC

PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC

 Các kỹ thuật liên kết suy nghĩ

 Các kỹ thuật thông tin phản hồi

Giới thiệu một số kĩ thuật dạy học

liên quan đến chủ đề, những điều muốn

biết về chủ đề trước khi học và những

điều đã học được sau khi học

Dựa trên sơ đồ KWL, người học tự đánh

giá được sự tiến bộ của mình trong việc

học, đồng thời GV biết được kết quả học tập của người học, từ đó điều chỉnh việc

dạy học cho hiệu quả

Sử dụng được KWL như là một trong những kỹ thuật thu thập thông tin, quản lý thông tin và điều chỉnh quá trình học tập của HS, sử dụng trong dạy học hóa học

Người học điền những điều

muốn biết về chủ

đề / bài học trước khi học

Điều đã học được (Learned) -

Sau khi học xong chủ đề/bài học, người học điền những điều

đã học được

Ví dụ : Sử dụng kí thuật KWL trong DHHH

K(Điều đã biết) W (Điều muốn

biết) L (Điều học được)

Vận dụng

Trao đổi cặp đôi

Chọn một chủ đề/ Nội dung / bài học hóa học trong đó có sử dụng

kĩ thuật KWL

VẤN ĐỀ SỬ DỤNG NHƯ THẾ NÀO?

-Thông thường chúng ta sử dụng trong

các dạng bài về chất, nguyên tố hóa học… những bài có nhiều kiến thức liên quan đến thực tiễn hoặc liên quan đến các môn học khác đã học như Sinh, Vật lý…

-Cách làm là yêu cầu học sinh điền các

thông tin vào phiếu ở nhà, sau đó đến lớp GV sẽ cho HS thảo luận…GV bổ sung

và hình thành kiến thức mới.

 Công não (động não, huy động ý tưởng) là một kỹ

thuật nhằm huy động những tư tưởng mới mẻ, độc đáo về một chủ đề của các thành viên trong nhóm

Các thành viên được cổ vũ tham gia một cách tích

cực, không hạn chế các ý tưởng. Kỹ thuật công não do Alex Osborn (Mỹ) phát triển từ những năm 1950, dựa

trên kỹ thuật Ấn độ Prai-Barshana

 4 quy tắc của công não:

- Không đánh giá và phê phán trong quá trinh thu thập ý

tưởng của các thành viên

- Liên hệ với những ý tưởng đã được trình bày

- Khuyến khích số lượng các ý tưởng

- Cho phép sự tưởng tượng và liên tưởng

KĨ THUẬT CÔNG NÃO

Brainstorming

- Dùng trong giai đoạn nhâp đề vào một chủ đề

- Tìm các phương án giải quyết vấn đề

- Thu thập các khả năng lựa chọn và ý nghĩ khác nhau

CÔNG NÃO

Brainstorming

- Huy động được nhiều ý kiến

- Tạo cơ hội cho tất cả thành viên tham gia

Cụng nóo viết là một hỡnh thức biến đổi của cụng nóo Trong đú cỏc ý kiến khụng được trỡnh bày miệng mà được viết ra giấy Hỡnh thức này yờu cầu tất cả cỏc thành viờn cần tham gia viết ý tưởng cỏ nhõn về chủ

• Khi không nghĩ thêm đ ợc nữa thì có thể tham khảo các ý

kiến khác đã ghi trên giấy của các thành viên khác để tiếp tục phát triển ý nghĩ

CễNG NÃO VIẾT (Brainwriting)

Hoạt động thảo luận theo nhóm cặp

đôi

Bạn hãy nêu một thí

dụ cụ thể trong môn hóa học có sử dụng kĩ thuật công não?

Bạn hãy nêu một thí

dụ cụ thể trong môn hóa học có sử dụng kĩ thuật công não?

VẤN ĐỀ SỬ DỤNG NHƯ THẾ NÀO?

-Thông thường chúng ta sử dụng trong

các dạng bài về chất, nguyên tố hóa học, khái niệm …

1 Kĩ thuật “khăn phủ bàn”

Là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính hợp tác kết hợp giữa hoạt động cá nhân và nhóm nhằm:

- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực

1 Kĩ thuật “Khăn phủ bàn”

1

2 4

3

Ý kiến chung của cả nhóm về chủ đề

Viết ý kiến cá nhân

Cách tiến hành kĩ thuật “khăn phủ bàn”

• Hoạt động theo nhóm (4 – 8 người /nhóm)

• Mỗi người ngồi vào vị trí như hình vẽ minh

họa

• Tập trung vào câu hỏi (hoặc chủ đề,…)

• Viết vào ô mang số của bạn câu trả lời hoặc

ý kiến của bạn (về một chủ đề ) Mỗi cá

nhân làm việc độc lập trong khoảng vài

phút

• Khi mọi người đều đã xong, chia sẻ và thảo

luận các câu trả lời

• Viết những ý kiến chung của cả nhóm vào ô

giữa tấm khăn phủ bàn

Lựa chọn các nội dung có nhiều kiến thức liên quan đến kiến thức đã học

Ví dụ như tính chất hóa học của nhôm.

Chủ đề của nhóm:

Nhôm là một kim loại

Dựa vào tính chất hóa học chung của kim loại , hãy dự đoán tính chất hóa học của nhôm , viết các PTHH minh họa các tính chất đó?

- Giải quyết một nhiệm vụ phức hợp

- Kích thích sự tham gia tích cực của HS:

Nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác (Không chỉ nhận thức hoàn thành

nhiệm vụ ở Vòng 1 mà còn phải truyền đạt

kết quả và hoàn thành nhiệm vụ ở Vòng 2)

Cách tiến hành kĩ thuật “Các mảnh ghép” VÒNG 1

• Đảm bảo mỗi thành viên

trong nhóm đều trả lời

được tất cả các câu hỏi

trong nhiệm vụ được

giao

• Mỗi thành viên đều trình

bày được kết quả câu trả

sẻ đầy đủ với nhau

• Sau khi chia sẻ thông tin

vòng 1, nhiệm vụ mới sẽ được giao cho nhóm vừa thành lập để giải quyết

• Các nhóm mới trình bày, chia sẻ kết quả nhiệm vụ

ở vòng 2

Thiết kế nhiệm vụ “Các Mảnh ghép”

• Lựa chọn nội dung/chủ đề phù hợp

• Xác định một nhiệm vụ phức hợp để giải quyết ở vòng 2 dựa trên kết quả các nhiệm vụ khác nhau

đã được thực hiện ở vòng 1

- Xác định những yếu tố cần thiết để giải quyết

nhiệm vụ phức hợp (kiến thức, kĩ năng, thông tin, chiến lược)

- Xác định các nhiệm vụ mang tính chuẩn bị (thực

hiện ở vòng 1) Xác định các yếu tố hỗ trợ cần

thiết để hoàn thành nhiệm vụ ở vòng 2

Thành viên & nhiệm vụ các thành viên

trong nhóm

Trưởng nhóm Phân công nhiệm vụ

Hậu cần Chuẩn bị đồ dùng tài liệu cần thiết

Phản biện Đặt các câu hỏi phản biện

Liên lạc với nhóm

khác Liên hệ với các nhóm khác

Liên lạc với GV Liên lạc với giáo viên để xin trợ

giúp

Bài 9 Tính chất hóa học của muối (HH9)

Tính chất hóahọc của muối

Tác dụng với muối

Tác dụng với kim loại

Tác dụng với bazo

Tác dụng với axit

Phản ứng trao đổi trong dd

Sử dụng phương pháp dạy học thảo luận theo nhóm có kết hợp với kĩ thuật : “Các mảnh ghép”

Muối tác dụng với muối

PHÂN CÔNG NHIỆM VỤ

Làm thí nghiệm ngiên cứu tính chất:

Muối tác dụng với axit

Làm thí nghiệm ngiên cứu tính chất:

Muối tác dụng với axit

Làm thí nghiệm nghiên cứu tính chất :

Muối tác dụng với bazo

Làm thí nghiệm nghiên cứu tính chất :

Muối tác dụng với bazo

Tên TN Cách làm Hiện tượng

Giải thích Viết PTHH ( Ghi rõ trạng thái các chất )

Muối tác

dụng với

kim loại

Ngâm 1 đoạn dây đồng vào trong ống nghiệm chưa dd bacnitrat

PHIẾU HỌC TẬP

Nhiệm vụ của nhóm mới

Nghiên cứu về phản ứng trao đổi trong dung dịch

Thảo luận nhóm theo nội dung phiếu học tập

1 Nhận xét về các phản ứng hóa học của muối:

Về trạng thái của chất tham gia phản

ứng, chất tạo thành sau pư

Nhận xét về thành phần cấu tạo các chất trước –sau phản ứng

2 Phát biểu khái niệm phản ứng trao đổi là gì?

3 Điều kiện xảy ra phản ứng trao đổi

GV tổng kết bài học bằng SĐTD

Tính chất hóahọc của muối

Tác dụng với muối

Tác dụng với kim loại

Tác dụng với bazo

Tác dụng với axit

Phản ứng trao đổi trong dd

Hãy lấy một ví dụ thông qua môn hóa học có sử dụng kĩ thuật mảnh

ghép?

+ Mở rộng, đào sâu và kết nối các ý tưởng + Bao quát được các ý tưởng trên một

phạm vi sâu rộng.

- Từ mỗi chủ đề nhỏ lại tìm ra những yếu tố/nội

dung liên quan.

Sự phân nhánh cứ tiếp tục và các yếu tố/nội dung luôn được kết nối với nhau Sự liên kết này sẽ tạo

ra một “bức tranh tổng thể” mô tả về chủ đề lớn một cách đầy đủ và rõ ràng

Ví dụ về SĐTD

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC T HEO GÓC

Ví dụ minh họa

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THE

O HỢP ĐỒNG

Ví dụ minh họa Video minh họa

Hoạt động 2

1.Hãy lựa chọn 1 nội dung có thể áp dụng PPDH theo góc và trình bày cách thực hiện nội dung ở các góc?

(Trình bày trên khổ giấy A0)

2 Trao đổi thảo luận.

Sử dụng thí nghiệm và các PTTQ khác

trong dạy học?

SỬ DỤNG THÍ NGHIỆM HOÁ HỌC

1 Vai trò của TN trong dạy học HH

TNHH: nguồn kiến thức để học sinh tìm tòi,

phát hiện những tri thức cần lĩnh hội

•TNHH có 2 hình thức: - TN biểu diễn của GV

- TN của HS

•Thực hiện theo 2 hướng: - TN nghiên cứu

- TN kiểm chứng

1 Sử dụng TNHH theo PP nghiên cứu

Tiến trình dạy học:

Nêu vấn đề nghiên cứu  Đưa ra các giả thuyết, đề xuất cách giải quyết (đề

và giải thích hiện tượng từ đó xác nhận giả thuyết đúng  Kết luận  Vận dụng

Ví dụ: Pư tráng gương của andehit ( HH11)

GV nêu mục đích TN:

Anđehit bị oxi hóa bởi dung dịch Br 2 và KMnO 4 , liệu chúng có

bị oxihoa với chất nào khác không, chúng ta cùng nghiên cứu phản ứng của anđehit với ion bạc trong dd amoniac?

GV vạch ra phương hướng nghiên cứu

1 Các anđehit có phản ứng với ion bạc trong dd amoniac không? Vì sao? (dựa vào số oxi hóa của các chất đưa ra các giả thuyết về phản ứng giữa anđehit và [Ag(NH 3 ) 2 ]OH)

2 Nếu có phản ứng thì sản phẩm là gì? Hiện tượng thế nào?

HS trả lời

GV ( hoặc HS ) tiến hành thí nghiệm

3 HS quan sát nêu hiện tượng TN ? (có lớp bạc sáng như gương bám trên thành ống nghiệm)

Thí nghiệm : Đồng tác dụng với axit sunfuric

2 Sử dụng thí nghiệm kiểm chứng:

dự đoán kiến thức mới, hiện tượng TN 

Làm TN, nêu hiện tượng, so sánh với dự đoán ban đầu  Kết luận  Vận dụng

Có thể sử dụng TN tạo hứng thú cho HS

Ví dụ: Trong bài Glucozo

- GV Nêu đề tài nghiên cứu:

Kẹo có phải chỉ để ăn không?

- + Kẹo không phải chỉ để ăn mà kẹo còn dùng để làm

TN.

+ Tiến hành thí nghiệm phản ứng tráng gương với kẹo

• HS trả lời ( có đường- Glucozo)

Ví dụ: TN trong bài Glucozo đều là TN kiểm chứng

1 Từ đặc điểm CTPT ( glucozo là hc tạp chất dạng mạch hở ptử có cấu tạo của andehit đơn chức và ancol 5 chức)

b) Tính chất của nhóm chức anđehit:

Pu oxi hóa ( Pư tráng gương)

Sử dụng TN tráng gương ở trên yêu cầu

HS giải thích, viết PTHH

3 Từ các TN rút ra những kết luận về tc của Glucozo

3 Thí nghiệm đối chứng

Để hình thành khái niệm hoá học hoặc giúp học sinh rút ra các kết luận một cách đầy đủ, chính xác hơn về một quy tắc, tính chất của chất ta cần sử dụng thí nghiệm ở dạng đối chứng, kiểm chứng

Thí dụ: NGHIÊN CỨU PHẢN ỨNG CỦA SẮT VỚI DUNG

DỊCH MUỐI

- Nêu mục đích của TN:

nghiên cứu pư của Fe +

dd muối

- Hãy quan sát trạng thái,

màu sắc trước pư

- Dự đoán liệu có pư nào

xảy ra? Tại sao?

- Làm TN kiểm tra dự

đoán

- Quan sát mô tả hiện

tượng

HOẠT ĐỘNG CỦA GV HOẠT ĐỘNG CỦA HS

- Chuẩn bị hai đinh sắt

Ống nghiệm 1: MgCl2Ống nghiệm 2: CuSO4

- Hãy giải thích hiện

tượng, viết ptpư

- Từ hai pư trên rút

- Kết luận: Fe + dd muối của kim

loại kém hoạt động hơn (đứng sau

Fe, tạo thành muối Fe(II) và giải phóng kim loại trong muối

4 Sử dụng TN Phát hiện và GQVĐ

mâu thuẫn nhận thức  Đề xuất hướng giải quyết, thực hiện kế hoạch giải quyết

 Phân tích để rút ra kết luận  Vận dụng

Ví dụ: Khả năng tạo phức của NH3 (TN NH3 tác dụng với Cu(OH)2

- Amoniac có tính bazo yếu liệu có tác dụng được với bazo kg?

- Gv hoặc HS làm thí nghiệm cho dd NH3 tác dụng với Cu(OH)2 phản ứng xảy ra.

-( HS nêu hiện tượng ? Đã xuất hiện mâu thuẫn?)

GiỚI THIỆU MỘT SỐ CẢI TiẾN DỤNG CỤ

TN TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC

1.Sử dụng mô hình trong dạy học ( Mô hình tự tạo…)

2.Sử dụng các mô phỏng trong dạy học

3.Sử dụng kênh hình trong SGK để dạy học

4.Sử dụng bộ dụng cụ bình khí kế

5.Sử dụng bộ dụng cụ dạy bài cân bằng hóa học và sự chuyển dich cân bằng

Thay lời kết

“Mọi sự thay đổi đều tiềm ẩn rủi ro, nhưng rủi ro lớn nhất là không thay

đổi gì cả”