1.1 Chủ nghĩa Mác-lê nin về chủ nghĩa xã hội Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng năm 1991 đã thông qua "Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ”trong đó khẳng định:
Trang 1Bài tập lớn: Phân tích luận điểm của Hồ Chí Minh: “ Thắng đế
quốc, phong kiến tương đối dễ,thắng bần cùng và lạc hậu khó hơn nhiều”
LỜI MỞ ĐẦU
Nước ta đạt được những thành công như hôm nay là nhờ những đường lối chính sách đúng đắn của Đảng và tư tưởng của chủ tịch Hồ Chí Minh Tư tưởng Hồ Chí Minh chính là tài sản tinh thần vô giá của dân tộc Việt Nam Tư tưởng Hồ Chí Minh quyết định mọi thắng lợi của dân tộc Việt Nam, dẫn dắt dân tộc Việt Nam đến tương lai tươi sáng Điều cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh là độc lập dân tộc gắn liền với giải quyết xã hội và giải
phóng con người Và vấn đề xây dựng con người là vấn đề lớn, được đặt lên hàng đầu và là vấn đề trung tâm, xuyên suốt trong toàn bộ nội dung tư tưởng của chủ tịch Hồ Chí Minh
Trung thành với C.Mác, Lênin cho rằng: “So với những nướctiên tiến, thì đối với nước Nga, bắt đầu cuộc đại cách mạng vô sản
là một điều dễ dàng hơn, nhưng tiếp tục cuộc cách mạng đó đến thắng lợi cuối cùng… lại là một điều khó khăn hơn” Như vậy, theo Lênin, so với những nước tư bản tiên tiến, Nga làm cách
mạng vô sản dễ hơn nhưng để đi đến thắng lợi cuối cùng thì lại khó khăn hơn Khó đến mức mà hiện nay nước Nga xã hội chủ nghĩa là không còn nữa
Trung thành với Lênin, khi nghiên cứu tình hình cụ thể các nước phương Đông, Hồ Chí Minh cho rằng với những lý do lịch sử
Trang 2là thần dân của vua Sau Hồ Chí Minh, nhiều nhà nghiên cứu của Việt Nam đã cho rằng cùng với chế độ “'lãnh hữu” chứ không phải
“sở hữu” và ruộng đất các nước phương Đông dễ tiến lên chủ nghĩa xã hội, hơn chủ nghĩa tư bản
Nhưng để tiến lên chủ nghĩa xã hội và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội là hai việc khác nhau Cái thứ nhất suy cho cùng
là tiền đề, cái thứ hai mới là mục đích Hồ Chí Minh cho rằng
thắng đế quốc và phong kiến là tương đối dễ, thắng bần cùng
và lạc hậu còn khó hơn nhiều, rằng cách mạng xã hội chủ nghĩa
là cuộc cách mạng vĩ đại, vẻ vang nhất nhưng là cuộc cách mạng gay go nhất, phức tạp, khó khăn nhất, là cuộc chiến khổng lồ
chống lại những gì cũ kỹ, hư hỏng, để tạo ra những cái mới mẻ, tốttươi Qua thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta trong những năm qua, chúng ta càng thấm thía tư tưởng của Người
CHƯƠNG I QUAN ĐIỂM CỦA V.I.LÊNIN VỀ CHỦ NGHĨA
XÃ HỘI VÀ THỜI KỲ QUÁ ĐỘ ĐI LÊN CHỦ NGHĨA XÃ
HỘI
Trang 31.1 Chủ nghĩa Mác-lê nin về chủ nghĩa xã hội
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng (năm 1991)
đã thông qua "Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ”trong đó khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng HồChí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động"Đây là kết luận rút ra từ kết quả tổng kết sâu sắc thực tiễn lịch
sử của Đảng và của cách mạng Việt Nam trong suốt quá trình cách mạng từ khi thành lập Đảng đến nay Đó là một quyết định có tầm lịch sử quan trọng thể hiện bước tiến trong tư duy lý luận của Đảngta
Hơn 70 năm qua, chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
đã dẫn dắt dân tộc ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Tổngkết 15 năm đổi mới ở nước ta, Đảng đã rút ra những bài học kinhnghiệm chủ yếu, trong đó bài học hàng đầu là phải kiên trì mụctiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trên nền tảng chủ nghĩaMác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh
Từ thực tiễn phong phú và những thành tựu to lớn đã đạt được,
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng khẳng định: “Đảng
và nhân dân ta quyết tâm xây dựng đất nước Việt Nam theo con đường xã hội chủ nghĩa trên nền tảng của chủ nghĩa Mác-Lênin và
tư tưởng Hồ Chí Minh".
Vì vậy, việc nghiên cứu, học tập để nắm vững, biết vận dụngsáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
là nhiệm vụ và trách nhiệm hàng đầu của mỗi cán bộ, đoàn viên vàthanh niên Việt Nam
Trang 4đó Nhiều tư tưởng tiến bộ và nhân đạo đã hình thành và phát triển
để dẫn dắt cuộc đấu tranh của quần chúng
Đến giữa thế kỷ XIX, phong trào đấu tranh của giai cấp côngnhân và nhân dân lao động chống lại sự áp bức bóc lột của giai cấp
tư sản phát triển mạnh mẽ, đòi hỏi có một lý luận khoa học hướngdẫn Chủ nghĩa Mác ra đời đã đáp ứng đòi hỏi cấp bách đó
C.Mác (1818-1883) và Ph.Ăngghen (1820-1895) đã kế thừa cóphê phán những thành tựu khoa học và những giá trị tư tưởng củanhân loại đạt được trước đó, bằng lao động khoa học và sáng tạohai ông đã phân tích xã hội tư bản, tổng kết thực tiễn phong tràođấu tranh của giai cấp công nhân và nhân dân lao động C.Mác vàĂngghen đã xây dựng nên học thuyết cách mạng, khoa học vànhân đạo để giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội, giải phóng conngười Trong học thuyết của mình, hai ông đã chứng minh sự sụp
đổ tất yếu của chủ nghĩa tư bản và sự quá độ sang một xã hội mớikhông còn chế độ người bóc lột người Đó là chủ nghĩa xã hội, giaiđoạn đầu của chủ nghĩa cộng sản
b Lênin đã bảo vệ, vận dụng sáng tạo và phát triển toàn diện
lý luận của Mác-Ăngghen trong điều kiện mới.
Trang 5. Đầu thế kỷ XX, tình hình thế giới đã xuất hiện những đặc điểmmới: Chủ nghĩa tư bản chuyển sang giai đoạn tột cùng của nó làchủ nghĩa đế quốc Sự phát triển không đều của chủ nghĩa đế quốctạo tiền đề cho cách mạng vô sản có thể nổ ra và thắng lợi ở một sốnước, thậm chí ở một nước.
Trong hoàn cảnh đó, Lênin (1870–1924) đã vận dụng sáng tạo
và phát triển toàn diện học thuyết của Mác-Ăngghen để giải quyếtnhững vấn đề cơ bản của cách mạng vô sản Lênin đã ra sức bảo vệ
lý luận Mác, phê phán không khoan nhượng với mọi loại kẻ thù tưtưởng: Xét lại, cơ hội… Đồng thời, ông chú trọng tổng kết kinhnghiệm thực tiễn đấu tranh cách mạng của giai cấp công nhân thếgiới, dựa trên những kết quả mới của khoa học, bổ sung, phát triển
cơ sở lý luận của Mác-Ăngghen với tinh thần biện chứng duy vật.Trên cơ sở phân tích sâu sắc về bản chất của chủ nghĩa đế quốc
và thực tiễn phong trào của giai cấp công nhân Nga, Lênin đã lãnhđạo cuộc Cách mạng Tháng Mười Nga thành công, mở ra thời đạimới: Thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trênphạm vi toàn thế giới
Những cống hiến vĩ đại của Lênin cả về lý luận và thực tiễn đãgóp phần làm cho hệ thống lý luận của Mác, Ăngghen ngày cànghoàn chỉnh Để ghi nhận công lao và những đóng góp to lớn củaLênin, những người cộng sản và giai cấp công nhân quốc tế trântrọng gọi học thuyết đó là chủ nghĩa Mác-Lênin
c Chủ nghĩa Mác-Lênin là gì?
Có thể nói một cách ngắn gọn: Chủ nghĩa Mác-Lênin là thếgiới quan và phương pháp luận khoa học, nó cung cấp cho con
Trang 6Đó là giai cấp công nhân.
1.1.2 Những phát triển mới của Lênin về chủ nghĩa xã hội
và thời kỳ quá độ.
a lý luận về khả năng thắng lợi của cách mạng vô sản
trước tiên ở một số nước, thậm chí ở một nước TBCN riêng lẻ.
Trong điều kiện CNTB trước độc quyền, Mác và Ph Angghenrút ra kết luận: cách mạng vô sản ko thể ko xảy ra trong tất cả các nước văn minh, ít nhất cũng phải cùng xảy ra ở Anh, Pháp, Đức Luận cứ cho các kết luận đó của các ông là: đại công nghiệp, do đãtạo nên thị trường thế giới nên đã nối liền các dân tộc trên trái đất lại với nhau, tất cả là các dân tộc văn minh, khiến cho cách mạn gởmỗi dân tộc đều có quan hệ phụ thuộc vào tình hình cách mạng xảy
ra ở mỗi dân tộc khác Sau nữa, đại công nghiệp đã san bằng sự phát triển XH ở tất cả các nước văn minh, vì vậy, cuộc cách mạng
vô sản không những có tính chất dân tộc mà còn có tính chất quốc
tế và sẽ đồng thời xảy ra ở các nước văn minh Trên cơ sở tổng kết thực tiễn phát triển của CNTB trong giai đoạn mới là cực kì ko đều Quy luật phát triển không đềuvề kinh tế và chính trị của các nước trong thời kỳ đế quốc chủ nghĩa đã làm cho cách mạng vô sản phát triển ko đều, tạo ra những khâu yếu nhất trong sợi dây
Trang 7và cả ở sự phát triển ghê gớm của quy mô và thế lực TB tài chính
đã làm cho những mâu thuẫn của CNTB trở nên hết sức gay gắt
CN đế quốc đã tạo nên những tiền đề vật chất làm cơ sở hiện thực cho sự thay thế CNTB bằng CNXH trên phạm vi toàn thế giới Những tiền đề ấy chứng tỏ “ CNXH đến gần, đã dễ thực hiện, đã
có khả năng thực hiện, đã cần kíp rồi” Với sự bắt đầu của thời đại mới, mọi quốc gia dù phát triển hay kém phát triển về kinh tế đều
có khả năng khách quan để vượt qua thời đại TBCN và bước vào thời đại XHCN
Có thể làm cuộc cách mạng XHCN với các đều kiện sau:
- sự thống trị của giai cấp vô sản trong nước
- sự ủng hộ kịp thời của cách mạng XHCN ở 1 nước hay một số nước tiên tiến
- sự liên minh giữa giai cấp vô sản đang nắm chính quyền với đại
Trang 8đa số nông dân Trong đều kiện chưa có sự giúp đỡ kịp thời của cách mạng vô sản thế giới thì sự liên minh giữ công dân và nông dân càng có ý nghĩa quan trọng sống còn
c Lý luận về tính tất yếu khách quan của thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội:
Theo Lenin sự cần thiết khách quan phải có thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là do đặc điểm ra đời, phát triển phương thức sản xuấtcộng sản chủ nghĩa và cách mạng vô sản quy định
Quan hệ SX phong kiến và quan hệt SX TBCN đều dựa trên chế
độ tư hữu về tư liệu SX Do vậy, quan hệ sản xuất TBCN có thể ra
đờ từ trong lòng XH phong kiến.Sự phát triển của phương thức SXTBCN đến một trình độ nhất định sẽ làm sâu sắc thêm mâu thuẫn của XH phong kiến, cách mạng TS sẽ bùng nổ
Cách mạng vô sản co điểm khác biệt với cách mạng tư sản Do quan hệ SX TBCN dựa trên chế độ tư hữu về tư liệu SX, còn quan
hệ SX XHCN dựa trên chế độ công hữu về tư liệu SX, nên chủ nghỉa XH không thể ra đời trong lòng từ XH TB Phương thức SX cộng sản chủ nghĩa chỉ ra đời sau khi cách mạng vô sản thành công
Sự phát triển của phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa là một thời kỳ lâu dài, không thể ngay 1 lúc có thể hoàn thành dc Để pháttriền lực lượng sản xuất , tăng năng xuất lao động, xây dựng chế độ
Trang 9công hữu XHCN về tư liệu SX , xây dựng kiểu XH mới, cần phải
có thời gian.Nói cách khác, tất yếu phải có thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội
Thời kỳ quá độ đi lên CNXH là thời kỳ cải biến cách mạng sâu sắc, triệt để , toàn diện , từ xã hội cũ sang xã hội mới và kết thúc khi xây dựng thành công các cơ sở của XH – XHCN về vật chất –
kỹ thuật, kinh tế, văn hóa, tư tưởng
d lý luận về con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở những nước CNTB chưa phát triền:
- luận điểm về việc giành lấy chính quyền làm điều kiện tiên chiến
để xây dựng tiền đề kinh tế cho CNXH
- Luận điểm về thời kỳ quá độ với một loạt những bước quá độ:+ không thể quá độ trực tiếp lên CNXH mà phải qua con đường gián tiếp chứ ko thề “quá vội vàng, thẳng tuột, ko thể chuẩn bị”+ những bước quá độ ấy theo Lênin là CNTB nhà nước và chủ nghĩa XH
+ bước quá độ từ CNTB nhà nước được thể hiện trong “chính sách kinh tế mới” mà việc trao đổi hàng hóa được coi al2 “đòn xeo chủ yếu”
- luận điểm về quá độ tiến thẳng lên chủ nghĩa XH bỏ qua giai đoạn phát triển của TBCN Có 2 loại tiến thẳng lên CNXH:
+ quá độ từ CNTB lên CNXH: phản ánh quy luật phát triền tuần tựcủa XH loài người
+ Quá độ từ các hình thái kinh tế - xã hội trc CNTB lên CNXH: phản ánh quy luật phát triển nhảy vọt của XH loài người
Trang 10.CHƯƠNG II: Hồ Chí Minh phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin về cách mạng vô sảnvà chủ nghĩa xã hội lên tầm
cao mới trong điều kiện cụ thể của Việt Nam
2.1 Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
2.1.1: Bằng việc đặt ra câu hỏi và trả lời câu hỏi “chủ nghĩa xã hội
ở Việt Nam là gì?”, trên cơ sở tiếp cận chủ nghĩa Mác-Lênin từ cácphương diện đạo đức, văn hóa, xã hội, tùy vào các đối tượng người Việt Nam khác nhau, các góc độ xem xét và mục đích của mỗi Hội nghị khác nhau, mà Hồ Chí Minh đưa ra nhiều định nghĩa
về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
Từ những quan điểm cụ thể khác nhau ấy của Người về chủ nghĩa
xã hội ở Việt Nam, có thể khái quát những đặc trưng bản chất của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam theo tư tưởng triết học Hồ Chí Minh
là: Một: Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một chế độ chính trị mà
ở đó mọi quyền làm chủ đều thuộc về nhân dân Hai: Chủ nghĩa xã
hội ở Việt Nam là một chế độ xã hội có nền kinh tế phát triển cao, với lực lượng sản xuất tiên tiến hiện đại và khoa học kĩ thuật tiên
tiến hiện đại, dần xóa bỏ chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất để thực hiện chế độ công hữu đối với tư liệu sản xuất Ba:
Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là giai đoạn xã hội phát triển cao hơn
CNTB về văn hóa, đạo đức Bốn: Chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam mới chỉ là một xã hội thực hiện công bằng hợp lý Năm: Chủ nghĩa
xã hội ở Việt Nam là công trình tập thể của nhân dân, do nhân dân
tự xây dựng đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam
Trang 11Các đặc trưng của chủ nghĩa xã hội ấy chứa đựng trong đó một hệ thống các giá trị đặc thù, mà giá trị trung tâm là con người với các nhu cầu lợi ích của nó Con người là mục tiêu phát triển Chủ nghĩa
xã hội theo Hồ Chí Minh là xã hội của con người, vì con người, chế độ xã hội đó mang bản chất dân chủ, nhân đạo trong tiến trình vận động xã hội loài người
2.2 Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh về con đường quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
2.2.1 Nếu diễn đạt như Mác, Ăngghen và Lênin về thời kỳ quá độ
lên chủ nghĩa xã hội, thì Hồ Chí Minh đã chỉ ra: Việt Nam từ một nước nông nghiệp lạc hậu, thuộc địa và phong kiến tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không kinh qua phát triển tư bản chủ nghĩa
Người khẳng định tính chất của nó là cuộc đấu tranh một mất một còn giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa tư bản ở Việt Nam
Tư tưởng này với thực tiễn đưa miền Bắc lên chủ nghĩa xã hội, HồChí Minh không chỉ trung thành, mà đã vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin trong điều kiện Việt Nam, làm cho lý luận quá độ gián tiếp lên chủ nghĩa xã hội theo hình thức thứ hai của Lênin đầu tiên trở thành hiện thực
2.2.2 Trong điều kiện giáo điều, người ta đã quên lời dạy của
Lênin “Không có chủ nghĩa xã hội giống nhau cho mọi dân tộc, chỉ
có chủ nghĩa xã hội phù hợp với từng dân tộc”, bắt cả thế giới phải tuân thủ “một mô hình chủ nghĩa xã hội”, Hồ Chí Minh quan niệm chủ nghĩa xã hội có mục tiêu, nguyên lý chung giống nhau, nhưng mỗi nước có đặc điểm lịch sử cụ thể khác nhau nên phương thức,
Trang 12biện pháp, bước đi cách làm khác nhau Người nhắc nhở, việc học tập những kinh nghiệm nước ngoài là rất cần thiết Nhưng Người cũng nhấn mạnh: “Ta không thể không thể giống Liên Xô, vì Liên
Xô có phong tục tập quán khác, có lịch sử địa lý khác” Làm khác, thậm chí làm trái với Liên Xô, ta vẫn là mac-xit
Tư tưởng này và thực tiễn cách mạng Việt Nam của Người, chứng minh sự đúng đắn, khoa học của tư duy độc lập, tự chủ, sáng tạo vàđổi mới của Người
2.2.3 Xuất phát từ trình độ rất thấp của Việt Nam, mà Người đã chỉ
ra tầm quan trọng to lớn của quyết tâm dân tộc khi thực hiện mục tiêu chủ nghĩa xã hội Người từng dạy, làm chủ nghĩa xã hội ở ViệtNam “kế hoạch 10 phần, thì biện pháp phải mười lăm phần và quyết tâm phải hai mươi phần”
2.2.4 Theo Hồ chí Minh muốn xây dựng thành công chủ nghĩa xã
hội ở Việt Nam phải đảm bảo 4 nguyên tắc (Bốn nhân tố bảo đảm cho sự thắng lợi của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam): Phải đảm bảo một cách tuyệt đối sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; Phảinâng cao trình độ, năng lực quản lý nhà nước đối với toàn xã hội; Phải mở rộng và tăng cường hoạt động chủ động và tích cực có hiệu quả của các tổ chức chính trị quần chúng; Phải đào tạo đủ đội ngũ cán bộ có đủ đức, đủ tài đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của lịch sử
Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội không kinh qua tư bản chủ nghĩa ở Việt Nam trên đây, là sản phẩm của sự kết tinh những giá trị truyềnthống tốt đẹp của Việt Nam với tinh hoa văn hóa của nhân loại trên