Những vấn đề chủ yếu của điều tra thống kê và vận dụng để xây dựng một phương án điều tra một ví dụ cụ thể

Mục đích cuối cùng của một cuộc nghiên cứu thống kê là thu thập nhữngthông tin định lượng về hiện tượng nghiên cứu trong điều kiện lịch sử cụ thể,trên cơ sở đó phát hiện bản chất quy luậ

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

I LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐIỀU TRA THỐNG KÊ 2

1 Khái niệm, nhiệm vụ và ý nghĩa 2

2 Phân loại điều tra thống kê 2

3 Hình thức tổ chức điều tra thống kê 4

4 Phương pháp thu thập thông tin 5

5 Những vấn đề cơ bản 6

a Mục đích 6

b Đối tượng điều tra 7

c Thời điểm điều tra thống kê 8

d Nội dung điều tra 9

e Biểu mẫu điều tra và bảng ghi chép cách ghi biểu mẫu 10

II LẬP PHƯƠNG ÁN ĐIỀU TRA VỀ NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN K48 TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI11 1 Mục đích 11

2 Đối tượng, phạm vi và đơn vị điều tra 12

3 Nội dung điều tra 12

4 Phiếu điều tra 14

5 Thời điểm điều tra 16

6 Phương pháp điều tra 16

7 Kế hoạch tiến hành điều tra 17

8 Tổ chức thực hiện 18

a Tổ chức điều tra 18

b Tổ chức tổng hợp số liệu 19

KẾT LUẬN 22

LỜI MỞ ĐẦU

Thống kê học ra đời, phát triển theo nhu cầu thực tiễn của xã hội và là mộttrong những môn khoa học xã hội có lịch sử lâu đời nhất Trước khi trở thànhmột môn khoa học độc lập, thống kê học đã có một lịch sử phát triển khá lâu Đó

là một quá trình tích lũy kinh nghiệm từ đơn giản đến phức tạp, được rút dầnthành lý luận khoa học và ngày càng hoàn chỉnh Những thành tựu nổi bật củakhoa học tự nhiên trong thế kỷ XVIII, đặc biệt là sự ra đời của lý thuyết xác suất

và thống kê toán đã có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của thống kê học Kể từ

đó thống kê có sự phát triển rất mạnh mẽ và ngày càng hoàn thiện

Mục đích cuối cùng của một cuộc nghiên cứu thống kê là thu thập nhữngthông tin định lượng về hiện tượng nghiên cứu trong điều kiện lịch sử cụ thể,trên cơ sở đó phát hiện bản chất quy luật phát triển của hiện tượng, giải quyếtđược một vấn đề lý thuyết hoặc một yêu cầu nhất định của thực tiễn Tất cả cáccông việc này được gọi là hoạt động thống kê

Điều tra thống kê là giai đoạn mở đầu của quá trình hoạt động thống kê

Là một khâu rất quan trọng trong hoạt động thống kê điều tra thống kê có nhiệm

vụ thu thập đầy đủ các thông tin cần thiết cho việc nghiên cứu Đây là nhữngthông tin sơ cấp, nếu làm tốt giai đoạn này thì các thông tin, số liệu mới thu thậpđược một các trung thực, khách quan, chính xác, đầy đủ và kịp thời, tạo điềukiện để thực hiện tốt các giai đoạn tiếp theo Điều tra thống kê được thực hiệntrong rất nhiều lĩnh vực với quy mô, phạm vi, nguồn lực, kinh phí khác nhau tùytheo mục đích nghiên cứu, đặc điểm của đối tượng điều tra và điều kiện thực tế

Để hiểu rõ hơn về phương pháp điều tra thống kê, nhóm 8 quyết định lựa

chọn đề tài: “Những vấn đề chủ yếu của điều tra thống kê và vận dụng để

xây dựng một phương án điều tra một ví dụ cụ thể.”

I LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐIỀU TRA THỐNG KÊ

1 Khái niệm, nhiệm vụ và ý nghĩa

- Khái niệm: Điều tra thống kê là tổ chức thu thập tài liệu về hiện tượngnghiên cứu một cách khoa học và theo khái niệm thống nhất, dựa trên hệthống chỉ tiêu đã xác định

- Nhiệm vụ: Tiến hành thu thập tài liệu ban đầu của hiện tượng nghiên cứudựa vào nội dung của quá trình nghiên cứu thống kê

- Yêu cầu: chính xác, kịp thời và đầy đủ

- Ý nghĩa: Đây là giai đoạn đầu tiên của quá trình nghiên cứu thống kê Nó

có nhiệm vụ thu thập số liệu ban đầu để làm căn cứ cho các bước tiếptheo

2 Phân loại điều tra thống kê

Tùy theo tính phức tạp của hiện tượng kinh tế - xã hội, mục đích nghiêncứu thống kê và khả năng thu thập tài liệu mà người ta áp dụng loại hình điều trathống kê thích hợp

a Điều tra thường xuyên và điều tra không thường xuyên

Tùy theo yêu cầu phản ánh tình hình các cá thể của tổng thể một cách liêntục hay không liên tục, người ta áp dụng điều tra thường xuyên hay khôngthường xuyên

- Điều tra thường xuyên : tiến hành thu thập tài liệu của các cá thể của tổngthể một cách liên tục, theo sát với quá trình phát sinh, phát triển của hiệntượng nghiên cứu

Ví dụ: người ta thường xuyên ghi chép biến động nhân khẩu (sinh, tử, sốngười chuyển đi, chuyển đến), đăng ký biến động đất đai.

Điều tra thường xuyên tạo ra khả năng theo dõi được tỉ mỉ tình hình biếnđộng của hiện tượng theo thời gian, thường dùng trong các đơn vị sản xuất, kinhdoanh, lưu thông, dịch vụ

- Điều tra không thường xuyên tiến hành thu thập các tài liệu của các cá thểtrong tổng thể không liên tục, không gắn với quá trình phát sinh, phát triểncủa hiện tượng Tài liệu của điều tra không thường xuyên chỉ phản ánhtrạng thái của hiện tượng ở một thời gian nhất định

Ví dụ: Các cuộc điều tra năng suất, sản lượng cây trồng, điều tra vật tưhàng hóa tồn kho,… là điều tra không thường xuyên

Như vậy, điều tra không thường xuyên đáp ứng cho những trường hợphiện tượng xảy ra không thường xuyên, cho những trường hợp không cần theodõi thường xuyên hoặc điều kiện vật chất không cho phép điều tra thường xuyên

b Điều tra toàn bộ và điều tra không toàn bộ

Tùy theo mục đích điều tra phản ánh toàn bộ hay một bộ phận của tổngthể, có thể phân loại điều tra thống kê thành :

- Điều tra toàn bộ: (hay còn gọi là tổng điều tra) tiến hành thu thập tài liệu vềtoàn bộ các cá thể của tổng thể, không bỏ sót bất cứ cá thể nào Chẳng hạn, tổngđiều tra dân số, tổng điều tra nông nghiệp, nông thôn, tổng kiểm kê đất đai,… làcác cuộc điều tra toàn bộ

- Điều tra không toàn bộ: tiến hành thu thập tài liệu của một số cá thể đượcchọn ra từ tổng thể chung Tùy theo mục đích nghiên cứu, điều tra không toàn

bộ được phân loại như sau : điều tra chọn mẫu, điều tra trọng điểm, điều trachuyên đề

+ Điều tra chọn mẫu chỉ tiến hành điều tra một số cá thể được chọn ra từ tổngthể Những cá thể được lựa chọn được gọi là mẫu điều tra, phải đại diện đượccho tổng thể Kết quả trên mẫu điều tra được tính toán suy rộng cho toàn bộ tổngthể Chẳng hạn điều tra năng suất, sản lượng lúa,…

+ Điều tra trọng điểm chỉ điều tra ở bộ phận chủ yếu của tổng thể, khác vớiđiều tra chọn mẫu điều tra trọng điểm không dùng để đại diện được cho toàn bộtổng thể, chỉ cho phép nhận thức được tình hình cơ bản của tổng thể Chẳng hạn,trong nông nghiệp có một số cây trồng tập trung thành vùng chuyên canh, đốivới điều tra năng suất, sản lượng người ta tiến hành điều tra trọng điểm ở một sốđịa điểm cụ thể nào đó

+ Điều tra chuyên đề chỉ tiến hành ở một số ít đơn vị, thậm chí chỉ trên một

cá thể của tổng thể, nhưng lại đi sâu nghiên cứu rất nhiều đặc điểm của chúng.Mục đích của điều tra chuyên đề là nghiên cứu các nhân tố mới, xu hướng pháttriển của hiện tượng, rút ra các bài học cho công tác quản lý, chỉ đạo

3 Hình thức tổ chức điều tra thống kê

Báo cáo thống kê định kỳ: là một hình thức điều tra thống kê thườngxuyên, có định kỳ, theo nội dung, phương pháp và chế độ báo cáo thống nhất của

cơ quan thẩm quyền quy định

Báo cáo thống kê định kỳ là hình thức tổ chức điều tra theo con đườnghành chính bắt buột, bắt đơn vị báo cáo phải thực hiện đúng quy định, nếu sai là

vi phạm kỹ luật báo cáo

Điều tra chuyên môn: là hình thức tổ chức điều tra không thường xuyên,được tiến hành theo một kế hoạch và phương pháp quy định riêng cho mỗi lầnđiều tra Chẳng hạn, điều tra dư luận xã hội là hình thức tổ chức điều tra chuyênmôn

4 Phương pháp thu thập thông tin

Chất lượng và hiệu quả của việc thu thập thông tin phụ thuộc rất lớn vàophương pháp thu thập nó, hay trình tự thực hiện các bước trong quá trình thuthậpthông tin Trên thực tế người ta thường sử dụng các phương pháp thu thậpthông tin sau:

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp thăm dò dư luận

- Phương pháp thu thập thông tin tại bàn

- Phương pháp thu thập thông tin tại hiện trường.

Mặc dù là có rất nhiều phương pháp thu thập thông tin nhưng không phải

sử dụng phương pháp thu thập thông tin nào cũng có hiệu quả Lựa chọn phươngpháp thu thập thông tin cho phù hợp với từng hoàn cảnh quản trị thực tế là mộtvấn đề khoa học Thông thường để lựa chọn được các phương pháp thu thậpthông tin có hiệu quả người ta thường căn cứ vào những yêu cầu cần phải đạt

được, mục tiêu của việc thu thập thông tin, nội dung của những thông tin cần thuthập, hoàn cảnh thực tiễn và khả năng của doanh nghiệp cùng nhiều yếu tố khácnữa

Những phương pháp thu thập thông tin được lựa chọn phải là nhữngphương pháp ít tốn kém, đảm bảo chất lượng thu thập thông tin, kịp thời và cóhiệu quả

Bất cứ một hoạt động nào khi nghiên cứu cũng được tìm hiểu ở nhiều góc

độ khác nhau Song điều tra thống kê thì không thể và không cần thiết phải điềutra tất cả các khía cạnh của hiện tượng mà chỉ nên tập trung khảo sát những khíacạnh có liên quan trực tiếp phục vụ yêu cầu nghiên cứu

Căn cứ để xác định mục đích điều tra thường là những nhu cầu thực tếcuộc sống, nhu cầu hoàn chỉnh lí luận

VD: Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng tới kết quả học tập của sinh viên

Đại Học Thương Mại Mục đích điều tra là nhằm thu thập dữ liệu phản ánh kếtquả học tập của sinh viên từ 1-3 kỳ học gần đây và các yếu tố ảnh hưởng tới kếtquả học tập Các dữ liệu khác có liên quan nhưng không cần thu thập như: Quêquán, là thành viên thứ mấy trong gia đình…

b Đối tượng điều tra.

Đối tượng điều tra thống kê là tổng thể các đơn vị thuộc đối tượng nghiêncứu có các dữ liệu cần thiết khi tiến hành điều tra Xác định đối tượng điều tra làxác định xem những đơn vị tổng thể nào thuộc phạm vi điều tra, cần thu thậpthông tin

VD: Trong ví dụ trên đối tượng điều tra là các sinh viên đang học ít nhất 3

học kỳ gần đây nhất tại trường ĐH Thương Mại

Xác định đối tượng điều tra giúp chúng ta xác định đúng số đơn vị điềutra tránh được những nhầm lẫn khi thu thập dữ liệu Muốn xác định chính xácđối tượng điều tra, một mặt phải dựa vào sự phân tích lý luận, mặt khác nêu lênnhững tiê chuẩn cơ bản phân biệt hiện tượng nghiên cứu với các hiện tượng khácliên quan, phân biệt đơn vị tổng thể này với đơn vị tổng thể khác

VD: Ở ví dụ trên tiêu chuẩn đưa ra là sinh viên ĐH Thương Mại đang học

khác với sinh viên đã học, học chính quy khác với học tại chức

Đơn vị điều tra là từng đơn vị cá biệt thuộc đối tượng điều tra và đượcđiều tra thực tế trong điều tra toàn bộ số đơn vị điều tra là số đơn vị thuộc đốitượng điều tra Trong điều tra không toàn bộ thì số đơn vị điều tra là những đơn

vị được chọn ra từ tổng số các đơn vị thuộc đối tượng điều tra Đơn vị điều trachính là nơi phát sinh những tài liệu ban đầu, điều tra viên cần đến đó để thuthập thông tin trong mỗi cuộc điều tra Đơn vị điều tra còn là căn cứ để tiến hànhtổng hợp dữ liệu, phân tích và dự báo thóng kê cần thiết Tùy thuộc vào mụcđích mà đơn vị điều tra cũng khác nhau Việc xác định đơn vị điều tra là đi trảlời cho câu hỏi “ điều tra ở đâu ?”

VD: Trong điều tra dân số, đơn vị điều tra là từng hộ gia đình.

c Thời điểm điều tra thống kê

- Thời điểm điều tra:

Thời điểm điều tra là mốc thời gian được xác định để thống nhất đăng ký

dữ liệu cho toàn bộ các đơn vị điều tra

VD: Thời điểm điều tra dân số năm 1999 là 0h này 1/4/1999.

Xác định thời điểm điểm điều tra là xác định cụ thể giờ ngày để thống nhấtđăng ký dữ liệu nhằm nghiên cứu trạng thái của hiện tượng tại thời điểm đó Tùytheo tính chất, đặc điểm của hiện tượng cần nghiên cứu mà xác định thời điểmđiều tra cho phù hợp Tuy nhiên khi xác định thời điểm điều tra người ta thườngchọn thời điểm mà tại đó hiện tượng ít biến động

VD: Điều tra thị trường tiêu thụ áo dạ tại Việt Nam thì không thể chọn

thời điểm là mùa hè

- Thời kì:

Thời kì điều tra là khỏng thời gian được xác định để thống nhất đăng ký

dữ liệu của các đơn vị điều tra trong suốt thời gian đó (cả ngày, cả tuần, cả tháng,

cả năm…)

VD: Điều tra số người vi phạm luật giao thông trong một ngày, một tuần

trong địa bàn Hà Nội

Thời kì điều tra dài hay ngắn tùy thuộc vào mục đích nghiên cứu

- Thời hạn điều tra:

Thời hạn điều tra là thời gian dành cho việc thu thập tất cả các dữ liệu điềutra, được tính từ khi bắt đầu cho tới lúc kết thúc toàn bộ công việc thu thập dữliệu

VD: Điều tra dân số trong thời hạn là 10 ngày.

Như vậy thời hạn điều tra dài hay ngắn tùy thuộc vào quy mô, tính chấtphức tạp của hiện tượng, nội dung nghiên cứu và lực lượng tham gia không quádài

d Nội dung điều tra

Nội dung điều tra là toàn bộ các đặc điểm cơ bản của từng đối tượng, từngđơn vị điều tra mà ta cần thu thập thông tin Trong thực tế các đơn vị của hiệntượng nghiên cứu thường có rất nhiều đặc điểm khác nhau và ta cũng không thể,không nhất thiết phải thu thập thông tin của toàn bộ các tiêu thức đó mà chỉ cầnthu thập theo một số tiêu thức quan trọng đáp ứng cho mục đích điều tra và mụcđích nghiên cứu

Ví dụ:

Điều tra mức sống dân cư của Tổng cục Thống kê gồm các nội dung điềutra như:

 Tình hình cơ bản của các hộ gia đình

- Tình hình thu và cơ cấu các nguồn thu

- Tình hình chi và cơ cấu các khoản chi

- Tình hình thu nhập

- Ý kiến của hộ gia đình về khó khăn, thuận lợi, nguyện vọng

 Để xác định đúng, đủ nội dung điều tra cần căn cứ vào các yếu tố sau:

- Mục đích điều tra: mục đích điều tra chỉ rõ những thông tin nào để đápứng nhu cầu của nó vì mục đích khác nhau thì nhu cầu về thông tin cũngkhác nhau

- Đặc điểm của hiện tượng nghiên cứu: tất cả những hiện tượng mà thống kênghiên cứu đều tồn tại trong những điều kiện cụ thể về thời gian và khônggian Khi điều kiện thay đổi thì đặc điểm của hiện tượng cũng thay đổitheo,khi đó các biểu hiện của chúng cũng khác nhau

- Khả năng về nhân lực, chi phí và thời gian cho phép

e Biểu mẫu điều tra và bảng ghi chép cách ghi biểu mẫu

 Biểu mẫu điều tra (hay còn gọi là phiếu điều tra)

- Khái niệm: là loại văn bản in sẵn theo mẫu quy định trong kế hoạch điềutra được sử dụng thống nhất để ghi dữ liệu của đơn vị điều tra

- Yêu cầu của phiếu điều tra: có đầy đủ các nội dung cần điều tra, các thang

đo định tính sử dụng trong nội dung điều tra cần được mã hóa sẵn, các câuhỏi được thiết kế cụ thể, khoa học, thuận lợi cho việc kiểm tra và tổng hợp

dữ liệu

 Bản giải thích cách ghi biểu mẫu

- Khái niệm: là bản giải thích và hướng dẫn cụ thể cách xác định và ghi dữliệu vào biểu mẫu điều tra Nội dung, ý nghĩa của các câu hỏi phải được

giải thích khoa học và chính xác Những câu hỏi phức tạp có nhiều khảnăng trả lời cần có ví dụ cụ thể.

- Ngoài những nội dung chủ yếu trên, bản giải thích còn đề cập đến một sốvấn đề về phương pháp, cách tổ chức và tiến hành điều tra như sau:

 Cách chọn mẫu

 Phương pháp thu thập và ghi chép số liệu ban đầu

 Các bước và tiến độ điều tra

II LẬP PHƯƠNG ÁN ĐIỀU TRA VỀ NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN K48 TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

 Phương pháp học ( Bạn có thời gian biểu cụ thể không? Phân

bổ thời gian hợp lí chưa? Bạn có phương pháp học của bạn đãkhoa học chưa?

Các yếu tố về ý thức học tập sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực của sinhviên, nếu ý thức học tập của bạn tốt thì sẽ giúp cho năng lực tăng lên và ngượclại

Các yếu tố bên ngoài là các yếu tố tác động đến các nhóm yếu tố bên trongnhư môi trường học tập từ gia đình, trường học, bạn bè, xã hội

Đối với những yếu tố bên trong, sinh viên có cái nhìn đúng đắn rồi từ đókhắc phục điều chưa tốt, phát huy điểm mạnh Đồng thời có thể đưa ra nhữngphương pháp học hiệu quả nhằm cải thiện tình trạng học, khắc phục những trởngại từ bên ngoài

2 Đối tượng, phạm vi và đơn vị điều tra

- Đối tượng điều tra: là sinh viên K48 đang học tập tại trường Đại HọcThương Mại

- Phạm vi điều tra: toàn bộ sinh viên K48 trường Đại Học Thương Mại

- Đơn vị điều tra: từng sinh viên của các lớp thuộc K48 trường Đại HọcThương Mại

3 Nội dung điều tra

3.1 Phương pháp học tập

3.1.1 Lập kế hoạch học tập

Là một việc làm quan trọng có ảnh hưởng đến hiệu suất và chất lượng họctập Việc lập kế hoạch học tập bao gồm việc tìm hiểu mục tiêu của môn học