Một số biến chứng của tăng huyết áp và biện pháp quản lý, chăm sóc bệnh nhân tăng huyết áp tại nhà

THU TăNG ăVI TăT T BN B nhănhơn HA Huy tăáp HATT Huy tăápătơmăthu HATTR Huy tăápătơmătr ng THA T ngăhuy tăáp WHO World Health Organization T ăch căYăt ăTh ăgi i KQM K tăqu ămongăđ

B ăGIÁOăD CăVÀă ÀOăT O

KHOAăKHOAăH CăS CăKH E

*****o0o*****

Mã sinh viên: B00347

M TăS ăBI NăCH NGăC AăT NGăHUY TăÁPăVÀă

T NGăHUY TăÁPăT IăNHÀ

Ng iăHDKH:ăThs.ăTr ngăCôngă t

HÀăN Iă- THÁNG 10 N M 2015

L IăC Mă N

ăhoƠnăthƠnhăchuyênăđ ănƠy,ăem xin bƠyăt ătrơnătr ngă c mă n t i:

ngă y, Banăgiámăhi u,ăKhoaăđi uăd ng tr ngă iăh căTh ngăLong đưă

t oănh ngăđi uăki năthu năl iănh tăchoăemătrongăquáătrìnhăh căt p

Em bƠyăt lòngăbi tă năcácăth y giáo, côăgiáoăkhoaă i uăD ng đưăgiúpăđ ă

em trongăquáătrìnhăh căt p

căbi tăem xinăchơnăthƠnhăc mă năvƠăbƠyăt ălòngăbi tă n sơuăs căđ n Th că

s ăTr ngăCôngă t là ng iăth yăh ngăd n,ăm cădùăr tăb năv iăcôngăvi cănh ngă

th yă đưă giƠnhă nhi uă th iă giană t nă tìnhă h ngă d n,ă ch ă b o,ă cungă c pă tƠiă li uă vƠă

nh ngăki năth căquýăbáuăgiúpăemăth căhi năchuyênăđ ănƠy

V iăt tăc ălòngăthƠnhăkínhăem xin chơnăthƠnhăc măt ăvƠăbi tă năsơuăs căđ năcác Giáoăs , phóăGiáoăs , Ti năs trongăh iăđ ng đưăthôngăquaăchuyênăđ ăvƠăh iă

đ ngăch măkhóaălu năt tănghi p đưăđóngăgópăcho em cácăýăki năquýăbáu giúp em hoƠnăthƠnhăchuyênăđ ănƠy

Em c ngăxinăchân thành c mă năcác anh ch ,ăcácăđ ngănghi păvƠ b n bèăc aăemăđưă ngăh ,ăđ ngăviênăemătrongăquáătrìnhăth căhi năchuyênăđ

Cu iăcùngăemăxin bƠyăt ălòngăkínhăyêuăđ năm ăvƠănh ngăng i thân trong giaăđình đưădành tìnhăth ng và t oăđi uăki năthu năl iăđ ăh căt păvƠătr ngăthƠnhă

nh ăngƠyăhômănay

HƠăN i, ngày 04 tháng 11 n mă2015

TR NGăTH ăCÚC

THU TăNG ăVI TăT T

BN B nhănhơn

HA Huy tăáp

HATT Huy tăápătơmăthu

HATTR Huy tăápătơmătr ng

THA T ngăhuy tăáp

WHO World Health Organization

T ăch căYăt ăTh ăgi i KQM K tăqu ămongăđ i

DANHăM CăB NGăBI U,ăS ă VÀăHỊNHă NH

Hìnhă1:ăHAălƠăthôngăs ăđoăl cătácăđ ngăc aămáuălênăthƠnhăm ch 2

S ăđ ă2 Ph iăh păcácăthu cătrongăđi uătr ăt ngăhuy tăáp 13

Hìnhă7:ă ngăm chăx ăc ngădƠyălênădoăTHA,ăh uăqu ăHAăcƠngăt ng 15

M CăL C

Trang

TăV Nă 1

CH NGă1:ăT NGăQUAN 2

1.ă iăc ngăv ăt ngăhuy tăáp 2

1.1.ă nhăngh a 2

1.2.ăPhơnălo iăt ngăhuy tăáp 2

1.2.1.ăPhơnălo iăt ngăhuy tăáp theoănguyênănhơnăgơyăb nhăchiaă2ălo i: 2

1.2.2.ăPhơnălo iătheoăgiaiăđo năb nh 3

1.2.3.ăPhơnălo iătheoăch ăs ăhuy tăáp 3

1.2.4 NgoƠiăraăcònăcóăcácăth t ngăhuy tăáp sau: 4

1.3.ăNguyênănhơnăt ngăhuy tăáp 4

1.3.2.ăCácăb nhăgơyăt ngăhuy tăápănguyên phát: 4

1.3.2.ăCácăb nhăgơyăt ngăhuy tăápăth ăphát: 4

1.4 Cácăy uăt ănguyăc 5

1.5.ăBi uăhi năc aăăt ngăhuy t áp: 5

1.6 ăC ăch ăb nhăsinhăc aăt ngăhuy tăáp 6

1.7 ăCh năđoánăt ngăhuy tăáp 8

1.7.1ăCh năđoánăxácăđ nh 8

1.7.2.ăCh năđoánăgiaiăđo năt ngăhuy tăáp 9

1.8 ă i uătr ăt ngăhuy tăáp 10

1.8.1.ăNguyênăt căđi uătr 10

1.8.2.Cácăbi năphápăđi uătr 10

1.8.3.ă i uătr ăt ngăhuy tăápăb ngăthu căt iătuy năc ăs 10

1.8.4.Cácătr ngăh păc năchuy nătuy nătrênăho căchuyênăkhoaătimăm ch 11 CH NGă2:ăBI NăCH NGăC AăT NGăHUY TăÁPăVÀăBI NăPHÁPă PHọNGăNG A 14

2.1 B i năch ngăc aăt ngăhuy tăáp 14

2.1.1.ăT iănưo: 14

2.1.2 T iătim 15

2.1.3.ăT iăm chămáu: 15

2.1.4.ăT iăm t: 15

2.1.5.ăTh n: 16

2 2.ăBi năphápăphòngăng a 17

CH NGă3:M TăS ăBI NăPHÁPăQU NăLụăVÀăCH MăSịCăB NHă

NHỂNăT NGăHUY TăÁPăT IăNHÀ 21

3.1.ăQu nălỦăb nhănhơnăt ngăhuy tăáp 21

3.2.ăQuyătrìnhăch măsócăb nhănhơnăt ngăhuy tăáp 22

3.2.1.ăNh năđ nhătìnhătr ngăng iăb nh 22

3.2.2.ăCh năđoánăđi uăd ng 23

3.2.3.ăL păk ăho chăch măsóc 24

3.2.4.ăTh căhi năk ăho chăch măsóc 25

3.2.5.ă ánhăgiáăquáătrìnhăch măsóc 27

3.3 ăTìnhăhu ng: 27

3.4 ăCh măsócăng iăb nhăt ngăhuy tăápăt iănhƠ: 31

3.4.1.ăKi măsoátăhuy tăáp 31

3.4.2.ă măb oăch ăđ ă nău ng 32

3.4.3.ăT păluy n,ăngh ăng iăh pălý 32

K TăLU N 33

KI NăNGH 34 TÀIăLI UăTHAMăKH O

PH ăL C HỊNHă NH

TăV Nă

T ngăhuy tăápă(THA)ălƠăm tăb nhăth ngăg pă ăc ngăđ ng,ăđ căbi tălƠăng iă

l nătu i VƠoăn mă2000,ătheoă cătínhăc aăT ăch căYăt ăTh ăgi iă(WHO),ătoƠnăth ă

gi iăcóăt iă972ătri uăng iăb ăTHAăvƠăconăs ănƠyăđ că cătínhălƠăkho ngă1,56ăt ă

ng iăvƠoăn mă2025 Theoăth ngăkêăt iăHoaăK ăn mă2006,ăcóăkho ngă74,5ătri uă

ng iăM ăb ăTHA;ăngh aălƠăc ă3ăng iăl năcóă1ăng iăb ăTHA.ăNgayăt iăVi tăNam,ă

th ngăkêăn mă2008ăchoăth yăt ăl ăTHAă ăng iăl nălƠă25,1%.ăTHAăđưăvƠăđangătr ăthƠnhănguyăc ăhƠngăđ uăc aăcácăbi năch ngătimăm ch N mă2013ătheoăđi uătraăc aă

Vi nă Timă m chă choă th yă t ă l ă m că b nhă t ngă huy tă ápă ă ng iă tr ngă thƠnhă lƠă25,5%.ăT ngăhuy tăápălƠăm tăb nhăm nătínhămƠăph năl năkhôngătìmăth yănguyênănhơnă(kho ngă90%)ăđangătr ăthƠnhăm iăđeădo ăchoănhơnălo iătrênăth ăgi i.ăT ngăhuy tăápăgơyăraănhi uăbi năch ngăph căt p,ăđ căbi tălƠăbi năch ngătaiăbi năm chămáuănưo,ănh iămáuăc ătim,ăsuyăth n,ăsuyătim ăcóăth ăgơyătƠnăph ăvƠăt ăvong

Theoăbáoăcáoăc aăt ăch căYăt ăth ăgi iătrongănh ngăn măquaăt ăl ăb nhănhơnă

t ngăhuy tăápăngƠyăcƠngăgiaăt ngăv iănh ngăbi năch ngăn ng,ăđóălƠăgánhăn ngăchoăgiaăđìnhăvƠăxưăh i.ăTr căđơyăb nhăt ngăhuy tăápăth ngăg pă ănh ngăng iăl nă

tu iăvƠă ănh ngăn căcóăn năkinhăt ăphátătri n.ăNgƠyănayănh ngăhi uăbi tăv ăb nhăđưăthayăđ iăr tănhi u,ăb nhăkhôngăch ăg pă ăng iăl nătu iămƠăcònăg păc ă ăl aătu iă

tr ,ă ăc ăhaiăgi iăvƠă m iăqu căgiaătrênăth ăgi iătrongăđóăcóăVi tăNam

Nh ngăn măg năđơyăcùngăv iăs ăphátătri năc aăn năkinhăt ăxưăh iăđ iăs ngă

c aăng iădơnăngƠyăcƠngăđ căc iăthi năh nănênăy uăt ăngh ănghi păd năđ năt ngăhuy tăápăđangăđ cănhi uătácăgi ăchúăýănghiênăc u.ă ăVi tăNamătrongănh ngăn mă

g năđơyăkhiăn năkinhăt ăc aăđ tăn căngƠyăcƠngăphátătri n,ăcácă y uăt ăStressătácă

đ ngăngƠyăcƠngănhi uăđ năc ăth ăconăng i Nh ngăng iăth ngăxuyênălaoăđ ngătríăócăv iăc ngăđ ăcao,ăstressăt ăápăl căcôngăvi c,ăxưăh iăn ngăn ,ăs ăcó nguyăc ăcaoăm căb nh t ngăhuy tăáp.ăChínhăvìăv yăchuyênăđ ănƠyăđ căth căhi năv iă2ăn iădungănh ăsau:

1 Bi n ch ng c a t ng huy t áp

2 Mô t m t s bi n pháp qu n lý và ch m sóc b nh nhân t ng huy t áp t i nhà

m chălúcătimăbópăđ tăm căcaoănh t và huy tăápătơmătr ng (HATTr)ălƠăhuy tăáp

th pănh tăcu iăthìătơmătr ng

- T ngăhuy tăápă(THA)ălƠăkhiăhuy tăápătơmăthuă≥ 140mmHgăvƠ/ho căhuy tăápătơmătr ngă≥ 90mmHg

Hình 1: HA là thông s đo l c tác đ ng c a máu lên thành m ch

1.2 Phân lo i t ng huy t áp

Ng iătaăphơnălo iăTHAăd aăvƠoănguyênănhơnăgơyăb nh,ăgiaiăđo năb nh,ăch ă

s ăhuy tăápăvƠăd aăvƠoăth ăb nh

1.2.1 Phân lo i t ng huy t áp theo nguyên nhân gây b nh chia 2 lo i:

- T ngăhuy tăápătiênăphát,ăcònăg iălƠăb nh t ngăhuy tăáp,ăkhiăkhôngătìmăth yănguyênănhơn,ălo iănƠyăchi mă90ă- 95%ăt ngăs ăb nhănhơn.ăPh năl năt ngăhuy tăáp ă

ng iătrungăniênăvƠăng iăgiƠăthu călo iănƠy

- T ngăhuy tăápăth ăphátăhayăt ngăhuy tăáp tri uăch ng,ălƠăt ngăhuy tăápătìmă

th yănguyênănhơnăchi măkho ngă5-10%.ăKhámălơmăsƠngăt ăm ăcóăth ăphátăhi năvƠă

h ngăt iănguyênănhơnăsau:

+ Cácăb nhăv ăth n:ăViêmăc uăth năc păvƠăm n,ăviêmăđƠiăb ăth n,ăs iăth n,ă

th năđaănang,ăh păđ ngăm chăth n

+ Nguyênănhơnăn iăti t:ăC ngăaldosteronănguyênăphátă(h iăch ngăConn),ău tu ă

th ngăth n,ăh iăch ngăCushing,ăt ngăcanciămáu,ăc ngătuy năgiáp,ăsuyătuy năgiáp

+ Cácănguyênănhơnăkhác:ăDùngăthu că(corticoidăkéoădƠi,ăthu cătránhăthaiăkéoădƠi,ăthu cănh ăm i,ăcocain,ăergotamine,ăthu căđi uătr ăgi mămi năd ch…),ădoă nă

u ngă(u ngănhi uăr u,ă nănhi uămu i,ăhútăthu călá)…

1.2.2 Phân lo i theo giai đo n b nh

TheoăWHO/ISHă1993ăcáchăphơnăchiaăb nhăt ngăhuy tăápătheoăgiaiăđo năc nă

c ăvƠoăm căđ ănh ăc aăcácăt năth ngăhayăbi năch ngămƠăb nhăgơyăraăchoăcácăph ă

t ngă(tim,ănưo,ăth n,ăm t)ăg mă3ăgiaiăđo n:

- Giaiăđo năI:ăKhôngăcóăd uăhi uăkháchăquanăvƠăt năth ngăth căth ănƠoă ăcácă

ph ăt ng

- Giaiăđo năII:ăCóăítănh tă1ătrongăcácăbi năch ngăsauă:

+ DƠyăth tătráiă(phátăhi nătrênălơmăsƠng,ăđi nătim,ăXăquang, siêu âm)

+ H pălanăr ngăhayăkhuătrúăcácăđ ngăm chăvõngăm c

+ Proteinăni uăho căcreatininăhuy tăt ngănh

+ M ngăv aăx ănh ngăđ ngăm chăl nă(xácăđ nhăb ngăXquang,ăsiêuăơm)

- Giaiăđo năIII:ăCóăítănh tăm tătrongăcácăbi năch ngăsauă:

+ Tim:ăC năđauăth t ng c,ănh iămáuăc ătim,ăsuyătimătrái

+ Nưo:ăXu tăhuy tănưoă(ti uănưo,ăthơnănưo,ăb nhănưoădoăt ngăhuy tăáp)

+ M t:ăXu tăhuy tăvõngăm c,ăxu tăti tăvõngăm c,ăphùăgaiăth

+ Th n:ăSuyăth n,ăcreatininămáuăt ngătrênă2g/dl

+ M chămáu:ăphìnhăm ch,viêmăt căđ ngăm ch chi

1.2.3 Phân lo i theo ch s huy t áp

- Huy tă ápă t iă uă lƠă huy tă ápă tơmă thuă <120mmHgă vƠă huy tă ápă tơmă tr ngă

- T ngăhuy tăápăđ ăIIălƠăhuy tăápătơmăthuăt ă160- 179mmHgăvƠ/ho căhuy tăápătơmătr ngăt ă100- 109mmHg

- T ng huy tăápăđ ăIIIălƠăhuy tăápătơmăthuă≥180mmHgăvƠ/ho căhuy tăápătơmă

- N u huy tăápătơmăthuăvƠăhuy tăápătơmătr ngăkhôngăcùngăm căphơnăđ ăthìă

ch năm căcaoăh năđ ăx pălo i.ăTHAătơmăthuăđ năđ căc ngăđ căphơnăđ ătheoăcácă

m căbi năđ ngăc aăhuy tăápătơmăthu

1.2.4 Ngoài ra còn có các th t ng huy t áp sau:

- T ngăhuy tăápă“áoăchoƠngătr ng”:ăKhiăhuy tăápăth ngăxuyênăt ngăt iăb nhă

vi năho căphòngăkhámătrongăkhiăđoăhuy tăápăhƠngăngƠyăho căđoătrongă24ăgi ăv năbìnhă th ng.ă Ch nă đoánă khiă tr ă s ă huy tă ápă đoă t iă phòngă khámă ≥140/90ă mmHgănhi uăl nălúcăđiăkhámătrongăkhiăđóăhuy tăápătrongă24ăgi ăv nă<125/80ămmHg

- T ngăhuy tăápă n:ălƠătìnhătr ngătráiăng căv iăt ngăhuy tăápă“áoăchoƠngă

tr ng”:ătr ăs ăhuy tăápă ăm căbìnhăth ngăn uăđoăt iăphòngăkhámănh ngă ăm c t ngăhuy tăáp n uăđoăt iăn iăkhác

1.3 Nguyên nhân t ng huy t áp

Ph năl năt ngăhuy tăápă ăng iătr ngăthƠnhălƠăkhôngărõănguyênănhơnă(t ngăhuy tăáp nguyênăphát),ăch ăcóăkho ngă10%ăcácătr ngăh pălƠăcóănguyênănhơnă(t ngăhuy tăápăth ăphát)

1.3.2 Các b nh gây t ng huy t áp nguyên phát:

Th ngă chi mă t ă l ă kháă cao,ă theoă tácă gi ă Giffordă – Weissă t ă l ă t ngă HAănguyênăphátăchi măđ nă90%

1.3.2 Các b nh gây t ng huy t áp th phát:

- B nhăth năc păho căm nătính:ăviêmăc uăth năc p/m n,ăviêm th năk ,ăs iă

th n,ăth năđaănang,ăth nă ăn c,ăsuyăth n

- H păđ ngăm chăth n

- Uăt yăth ngăth nă(Phéocromocytome)

- C ngăAldosteroneătiênăphátă(H iăch ngăConn)

- H iăch ngăCushing’s

- B nhălýătuy năgiáp/c năgiáp,ătuy năyên

- Doăthu c,ăliênăquanăđ năthu că(khángăviêmănon-steroid,ăthu cătránhăthai,ăcorticoid,ăcamăth o,ăho tăch tăgi ngăgiaoăc mătrongăthu căc m/thu cănh ăm iă…)

- H păeoăđ ngăm chăch

- Nhi măđ căthaiănghén

- Ng ngăth ăkhiăng

1.4 Các y u t nguy c

- R iălo nălipidămáu

- áiătháoăđ ng

- Cóămicroalbuminăni uăho căm căl căc uăth nă cătínhă<60ăml/ph

- Tu i (namă>55ătu i,ăn ă>65ătu i)

- Ti năs ăgiaăđìnhăm căb nhătimăm chăs mă(namă<55,ăn ă<65ătu i)

- Th aăcơn/béoăphì;ăbéoăb ng

- Hútăthu călá,ăthu călƠo

- U ngănhi uăr u,ăbia

- Ítăho tăđ ngăth ăl c

- StressăvƠăc ngăth ngătơmălý

- Ch ăđ ă năquáănhi uămu i,ăítărauăqu ,…

1.5 Bi u hi n c a t ng huy t áp:

Ph năl năTHAăkhôngăcóătri uăch ng,ăkhiăđưăcóătri uăch ngăthìăth ngălƠăđưăcóăbi năch ngăho cătìnhătr ngăTHAăđưăn ng.ăVìăth ămƠăng iăb ăTHAăth ngăch ăphátăhi năraăkhiăđoăHA.Tùyătheoăt ngăgiaiăđo nămƠăcóănh ngăbi uăhi năsauă

- Ng iăb ăTHAăgiaiăđo năđ uăth ngăkhôngănh năth yăbi uăhi năgìărõăr t,ăkhôngăcóăd uăhi uăkháchăquanănƠoăv ăt năth ngăth căth ăCóăth ăcóănh ngăd uă

hi uăs mănh :

+ă auăđ uă(đauăhaiăbênătháiăd ng,ăđauăvùngătrán,ăcóăkhiăđauăn aăđ u,ăđau

t ngăkhiăb ăkíchăthíchăb iăs ă năƠo,ăt căgi n,ăh iăh p…)

+ăHoaăm t,ăchóngăm t,ăgi măth ăl c,ăm tăkh ăn ngăt pătrung,ătríănh ăgi m,ă

m tăng …

+ăR iălo năv năm ch:ătêăchơnătay,ăgi măc măgiác

+ăR iălo năth năkinhăth căv t:ăcóăc năb căh a,ănóngăđ ăb ngăm t

- ăgiaiăđo năII,ăng iăb nhăcóăítănh tăm tătrongăcácăd uăhi uăth căt nă

nh [25]:

+ăDƠyăth tătráiă(phátăhi năđ căquaăsiêuăơmătim,ăđi nătơmăđ ,ăch păXQătimăph i).ă +ăH păcácăđ ngăm chăvõngăm călanăr ngăhayăkhuătrú

+ăăProteinăni uăvƠ/ho căcreatininăhuy tăt ngăt ngănh

- Giaiăđo năIII,ăb nhăđưăgơyăraăbi năch ngă ănhi uăc ăquanăkhácănhau,ăth ă

hi năcácăd uăhi uănh ăsuyătimătrái,ăxu tăhuy tănưo,ăxu tăhuy tăvõngăm c.ăCácăd uă

hi uănƠyăđ cătr ngăchoăgiaiăđo năn ng,ăti nătri nănhanh.ăăNgoƠiăraăcònăcóăth ăcóă

bi uăhi nălƠănh ngăh uăqu ăc aăTHAănh ăc năđauăth tăng c,ănh iămáuăc ătim,ăhuy tă

kh iăđ ngăm chătrongăs ,ăviêmăt căđ ngăm ch,ăsuyăth n…

- T ngăhuy tăápăácătính:ăchi mă2-5%ăcácătr ngăh păTHA,ăph năl năx yăraătrênăng iăb nhăđưăcóăti năs ăTHAăt ătr c.ăTri u ch ngăkháăphongăphú,ăn iăb tălƠă

h iăch ngănưo,ănh căđ uăd ăd i.ăHAăđoăđ căth ngăr tăcaoăc ăt iăđaăvƠăt iăthi u,ăkhátăn cănhi u,ăs tăcơn,ăr iălo nătiêuăhóa.ăTi nătri nănhanhăvƠăn ng,ăhayăcóăbi nă

ch ngă ănưoăvƠătim.[1],[5],[10]

1.6 C ch b nh sinh c a t ng huy t áp

C ăch ăb nhăc a t ngăhuy tăáp choăđ nănayăv năcònănhi uăv năđ ăcònăbƠnă

lu n,ătuyănhiênăm tăs ăc ăch ăđưăđ căcôngănh năquaănh ngăthƠnhăt uănghiênăc uă

g năđơyăc aăcácănhƠăsinhălý,ăsinhălýăb nhăvƠălơmăsƠngăh c:

- T ngăho tăđ ngăc aăh ăth năkinhăgiaoăc m:

H ăgiaoăc măb tăngu năt ăs ngăbênătu ăs ngăt ăD1-D5,ăm tăs ăs iăgiaoăc măquaăđámăr iă«sao»ăđ ăt iătimă(nútăxoang,ănútănh ăth t,ăbóăHis);ăkhiăkíchăthíchănóălƠmăchoă timă đ pă nhanh,ă m nh,ă t ngă tínhă h ngă ph n,ă t ngă t că đ ă d nă truy nă vƠă t ngă

tr ngăl căc ătimă(ho tăđ ngăc aăcácăs iăgiaoăc măthôngăquaăch tătrungăgianăhoáă

h că lƠă Noadrenalin);ă đ ngă th iă s ă gơyă raă ph nă x ă coă th tă toƠnă b ă h ă th ngă đ ngă

m chăngo iăviăvƠăđ ngăm chăth n,ălƠmăt ngăs căc năngo iăviăd năđ năh uăqu ăt ngăhuy tăáp đ ngăm ch.ă

- Vaiătròăc aăh ăRenin-Angiotensin-Aldosterone:

ReninălƠăm tăEnzymăch ăy uădoăcácăt ăbƠoăt ăch căc nhăc uăth năvƠăm tăvƠiă

t ăch căkhácăti tăraăkhiăcóăcácăy uăt ăkíchăthích.ăCácăt ăbƠoăc ătr nătrênăthƠnhămaoă

m chăđ năc aăcácăti uăc uăth năch uătráchănhi mănh n c măápăl căc aăđ ngăm chă

ti uăc uăth năvƠăkíchăthíchăcácăt ăbƠoăc nhăti uăc uăth năti tăraăReninăđ ăđi uăhoƠăhuy tăáp,ăduyătrìăápăl căl că ăti uăc uăth n

Y uăt ăkíchăthíchăti tăReninălƠăn ngăđ ămu iătrongăhuy tăt ngăvƠăth ăth ăBeta Adrenergic; khi Renin đ că ti tă raă s ă chuy nă Angiotensinogenă thƠnhăAngiotensinăIătu năhoƠnătrongămáu,ăt iăph iănóătáchăkh iăch tăv năchuy năvƠănh ăEnzymă ăph iă(Converting-Enzym)ăt oăthƠnhăAngiotensinăIIăcóăkh ăn ngăkíchăthíchă

v ă th ngă th nă ti tă Aldosteroneă gơyă gi ă n că vƠă mu i,ă gơyă coă m chă m nhă (g pă100-200ăl năAdrenalin).ăAngiotensinăIIăb ăpháăhu ăb iăEnzymăAngiotensinaseăt oăthƠnhăm tăs ăch tătrungăgianănh ăAngiotensinăIIIălƠăm tăheptapeptidă(chu iă7ăacidăamin)ăc ngălƠmăt ngăti tăaldosterone

- Vaiătròăc aăNatriătrongăc ăch ăb nhăt ngăhuy tăáp:

Natriă đóngă vaiă tròă kháă quană tr ngă trongă c ă ch ă b nhă sinhă t ngă huy tă áp, nghiênă c uă c aă Braunwaldă (1954)ă choă th yă nh ngă ng iă nă nhi uă mu iă thìă kh ă

n ngăl căc aăc uăth năt ngăvƠăc ngăt ngătáiăh păthuăn călƠmăth ătíchămáuăt ng.ăMƠngăt bƠoăcóăs ăth măth uăv iăNatri,ăionăNatriă ăđ ngănhi uătrongăcácăs iăc ătr năăthƠnhăcácăti uăđ ngăm chălƠmăt ngăđ ăth măth uăc aăCanxiăquaămƠngăt ăbƠoăd nă

đ năt ngăkh ăn ngăcoăm ch,ăt ngăs căc năngo iăviăgơyăt ngăhuy tăáp

- Quáătrìnhăv aăx ăđ ngăm chăgơy t ngăhuy tăáp:

V aăx ălƠmăgi mă kh ăn ngăđƠnăh iăc aăthƠnhăđ ngă m chă(đ căbi tălƠăcácă

đ ngăm chăl n)ăgơyăt ngăhuy tăáp;ăt ngăhuy tăápăliênăquanăđ năx ăv aăđ ngăm chă

th ngăg pă ăng iăgiƠăcóăhuy tăápătơmăthuăcaoă(HATT),ătrongăkhiăđóăhuy tăápătơmă

tr ngă(HATTr)ăv nă ăgi iăh năbìnhăth ng

- Thayăđ iăch căn ngăc aăth ăc măth ăápăl căgơyăt ngăhuy tăáp:

Th ăc măth ăápăl că ăxoangăđ ngăm chăc nhăthôngăquaăvòngăph năx ăth năkinhăđi uăhoƠăhuy tăáp,ăkhiăthayăđ iăch căn ngăc aăth ăc măth ăápăl căxoangăđ ngă

m chăc nh thìăvòngăph năx ăluônăduyătrìăs ăgơyăt ngăhuy tăáp

- Gi măch tăđi uăhoƠăhuy tăáp:ăProstaglandinăE2ăvƠăKaliăcreatinină ăth năcóă

ch căn ngăsinhălýăđi uăhoƠăhuy tăáp,ăh ăCanciămáu,ăt ngăCanciăni u;ăkhiăcácăch tănƠyăb ă căch ăho căthi uăs ăgơyăt ngăhuy tăáp

M tăc ăch ăkhácăv ăt ngăhuy tăápăđ căgi iăthíchăđóălƠăc ăch ăth năti mă n.ă

C ăth ,ăt ngăhuy tăápălƠădoăcácătácănhơnăgơyăcoăm chătoƠnăthơnăvƠăbênătrongăth n.ăTheoăth iăgian,ăch năth ngăbênătrongăth năphátătri năv iăcácăb nhăviăm chămáuăbênătrongăth n,ăt bƠoăk ăTădiăđ ngăvƠătuy năd ngăđ iăth căbƠoătrongăvi căgơyăph n ngăt ămi năd ch,ăv iăn iăhìnhăthƠnhăanngiotensineăIIăvƠăth ăh ăoxyăhóa.ăNh ngăthayăđ iănƠyăduyătrìăs ăcoăm chăbênătrongăth năvƠăgi măoxyăv iăm tăs ăduyătrìănatriăcơnăb ngăb ngăcáchăco-giãn m ch M tănghiênăc uăkhácăc aătácăgi ăDaichiăShimboăvƠăc ngăs ăl iăchoăr ngăvi căsuyăgi măch căn ngăn iămôăkhôngăđóngăvaiătròăquană

tr ngătrongăs ăphátătri năt ngăhuy tăáp

1.7 Ch n đoán t ng huy t áp

1.7.1 Ch n đoán xác đ nh

Ch năđoánăxácăđ nhăt ngăhuy tăápăd aăvƠoătr ăs ăhuy tăápăđoăđ căsauăkhiăđoăhuy tăáp.ăCóănhi uăcáchăđoăhuy tăáp,ătuyănhiênăđ ăđ măb oăđoăhuy tăápăđ căchínhăxácăc nătuơnăth ăđúngăquyătrìnhăđoăchu n,ătrongăđóăl uăýănh ngăđi măsau:

- Ng iăngh ătr căkhiăđo,ăítănh tă5ă- 10 phút, trong phòngăyênăt nh

- Ng iăb nhănênăng ngăthu căláăho căcƠăphêătr căđóă2ăgi

- B nhănhơnănênăng iăgh ăt aăl ng,ăho căt ăth ăn m,ăcánhătayăđ ătr n,ăđ tăngangătim.ăKíchăth căc aăbaoăcu năph iăthíchăh p,ătúiăh iătrongăbaoăqu năcóăchi uădƠiăt iăthi uăb ngă80%ăvòng cánhătay,ăb ăr ngăt iăthi uăb ngă40%ăchuăviăcánhătay.ă

Qu năb ngăđ ăch t,ăb ăd iăc aăbaoăđoătrênăn păl năkhu uă2ăcm.ăDùngămáyăđoăthu ăngơnălƠăt tănh t,ăkhiăngheăti ngăđ păđ uătiênăđóălƠăhuy tăápătơmăthu,ăkhiăm tăti ngă

đ pălƠăhuy tăápătơmătr ng.ăTr ăs ăhuy tăápăđ cătínhătheoătrungăbìnhăc aă>2ăl năđoăcáchănhauă2ăphút.ăN uă2ăl năđoăđ uătiênăcóăs ăđoăcáchănhauă>10ămmHgănênăđoăthêmă

l nă3ăsauăkhiăđưăngh ătrênă5ăphút

C năchúăýăm tăs ăy uăt ăsauă ăng iăgiƠ:ăT ngăhuy tăápăgi ăt o,ăt tăhuy tăápă

th ăth ăđ ngăvƠăkho ngătr ngăhuy tăáp

Huy tăápăk ăth yăngơn Huy tăápăk ăđ ngăh Huy tăápăk ăđi năt

Hình 2 :ăM tăs ăthi tăb ăđoăhuy tăápăthôngăd ng

Hình3 :ăM tăs ăt ăth ăđoăhuy tăáp

- Cácăng ngăch năđoánăt ngăhuy tăápătheoăt ngăcáchăđo:

+ N uăcánăb ăyăt ăđoătheoăđúngăquyătrìnhămƠăhuy tăápătơmăthuă≥140ămmHgăvƠăhuy tăápătơmătr ngă≥ă90ămmHg

+ oăb ngămáyăđoăhuy tăápăt ăđ ngă24ăgi ămƠăhuy tăápătơmăthuă≥130ămmHgăvƠăhuy tăápătơmătr ngă≥ă80ămmHg

+ T ăđoăt iănhƠă(đo nhi u l n) mƠăhuy tăápătơmăthuă≥135ămmHgăvƠăhuy tăápă

tơmătr ngă≥ă85ămmHg

1.7.2 Ch n đoán giai đo n t ng huy t áp

B ngă1:ăX pălo iăTHAătheoăJNCăVIă(1997)

1.8 i u tr t ng huy t áp

1.8.1 Nguyên t c đi u tr

T ngăhuy tăápălƠăb nhămưnătínhănênăc nătheoădõiăđ u,ăđi uătr ăđúngă vƠăđ ă

hƠngăngƠy,ălơuădƠi.ăM cătiêuăđi uătr ălƠăđ tă“huy t áp m c tiêu”ăvƠăgi măt iăđaă“nguy

c tim m ch”

- “Huy t áp m c tiêu”ăc năđ tălƠă<140/90ămmHgăvƠăth păh năn aăn uăng iă

b nhăv nădungăn păđ c.ăN uănguyăc ătimăm chăt ăcaoăđ năr tăcaoăthìăhuy tăápăm cătiêuăc năđ tălƠă<130/80ămmHg

- i uătr ăc năh tăs cătíchăc că ăb nhănhơnăđưăcóăt năth ngăc ăquanăđích.ăKhôngănênăh ăhuy tăápăquáănhanhăđ ătránhăbi năch ngăthi uămáuă ăcácăc ăquanăđích,ătr ătìnhăhu ngăc păc u

1.8.2.Các bi n pháp đi u tr

- Cácăbi năphápătíchăc căthayăđ iăl iăs ng: nh ăgi măcơnăn ngăn uăth aăcơn,ă

h năch ăr uăbia,ăng ngăhútăthu căláăho căthu călƠo,ăgiaăt ngăho tăđ ngăth ăl că ă

m căthíchăh p,ătránhăloăơuăc ngăth ngăth năkinh,ăth ăgiưnăngh ăng iăh pălý,ătránhă

l nhăđ tăng t

- Ph ngăphápăđi uătr ădùngăthu c:ăVi cădùngăthu căđ căti năhƠnhăkhiăcácă

bi năphápăkhôngădùngăthu căđưăth căhi nămƠăkhôngăđemăl iăhi uăqu ăCácăthu că

đi uătr ăt ngăhuy tăáp đ uăcanăthi păvƠoăcácăkhơuăc aăhuy tăđ ng,ănh mălƠmăgi măcungăl ngătimăho căgi măs căc năngo iăvi,ăho căc ăhaiăkhơuăđó.ăM tăthu căch ngă

t ngăhuy tăápă lýăt ngăph iăcóăhi uăqu ă khiădùngă đ nă đ căho că khiăk tă h pă v iăthu căkhác.ăCóăth ălƠmăgi măt ăl ăbi năch ngăvƠăt ăvong,ăkhôngăcóătácăd ngănhi mă

đ căkéoădƠi,ăítătácăd ngăph ăvƠăcóăth ăs ăd ngăm tăl nătrong ngày

1.8.3 i u tr t ng huy t áp b ng thu c t i tuy n c s

- T ngăhuy tăápăđ ăI:ăcóăth ăl aăch năm tăthu cătrongăs ăcácănhóm:ăl iăti uăthiazideăli uăth p;ă căch ămenăchuy n;ăch năkênhăcanciălo iătácăd ngăkéoădƠi;ăch năbetaăgiaoăc mă(n uăkhôngăcóăch ngăch ăđ nh)

- T ngăhuy tăápăt ăđ ăIIătr ălên:ănênăph iăh pă2ălo iăthu că(l iăti u,ăch năkênh canci,ă căch ămenăchuy n,ă căch ăth ăth ăAT1ăc aăangiotensinăII,ăch năbetaăgiaoăc m

- T ng b căph iăh păcácăthu căh ăhuy năápăc ăb n,ăb tăđ uăt ăli uăth pănh ă

l iă ti uă thiazideă (hydrochlorothiazideă 12,5mg/ngƠy),ă ch nă kênhă canciă d ngă phóngăthíchăch mă(nifedipineăch mă(retard)ă10-20mg/ngƠy),ă căch ămenăchuy nă(enalaprilă5mg/ngày; perindopril 2,5-5ămg/ngƠyă…)

- Qu n lýăng iăb nhăngayăt iătuy năc ăs ăđ ăđ măb oăb nhănhơnăđ cău ngăthu căđúng,ăđ ăvƠăđ u;ăđ ngăth iăgiámăsátăquáătrìnhăđi uătr ,ătáiăkhám,ăphátăhi nă

s măcácăbi năch ngăvƠătácăd ngăph ăc aăthu cătheoă4ăb căqu nălýăt ngăhuy tăápă ătuy năc ăs

- N uăch aăđ tăhuy tăápăm cătiêu:ăch nhăli uăt iă uăho căb ăsungăthêmăm tă

lo iăthu căkhácăchoăđ năkhiăđ tăhuy tăápăm cătiêu

- N uăv năkhôngăđ tăhuy tăápăm cătiêuăho căcóăbi năc :ăc năchuy nătuy nătrênăho căg iăkhámăchuyênăkhoaătimăm ch

1.8.4.Các tr ng h p c n chuy n tuy n trên ho c chuyên khoa tim m ch

Cơnă nh că chuy nă đ nă cácă đ nă v ă qu nă lýă t ngă huy tă ápă tuy nă trênă ho căchuyênăkhoaătimăm chătrongăcácătr ngăh păsau:

- T ng huy tăápăti nătri n:ăt ngăhuy tăápăđeăd aăcóăbi năch ngă(nh ătaiăbi nă

m chănưoăthoángăqua,ăsuyătimă…)ăho căkhiăcóăcácăbi năc ătimăm ch

- Nghi ng ăt ngăhuy tăápăth ăphátăho căt ngăhuy tăápă ăng iătr ăho căkhiă

c năđánhăgiáăcácăt năth ngăc ăquanăđích

- T ngăhuy tăápăkhángătr ăm cădùăđưădùngănhi uălo iăthu căph iăh pă(≥ă3ăthu c,ătrongăđóăítănh tăcóă1ăthu căl iăti u)ăho căkhôngăth ădungăn păv iăcácăthu căh ăáp,ăho căcóăquáănhi uăb nhăn ngăph iăh p

S đ 1 Quy trình đi u tr t ng huy t áp

Phơnăđ ăhuy tăápă&ăphơnăt ngănguyăc ătimăm chăđ ăxácăđ nhăhuy tăápăm cătiêuă&ăchi năl căđi uătr

M cătiêu:ăHuy tăápă<140/90ămmHg(130/80 n u có đái tháo đ ng ho c b nh th n m n tính)

Nơngăcaoănh năth că&ăTíchăc căthayăđ iăl iăs ngăđ ăh năch ăt iăđaăcácăy uăt ănguyăc ătimăm chăkhác

L aăch năthu căkh iăđ u

Khôngăcóăch ăđ nhăb tăbu căho că uătiên

T ngăhuy tăápăđ ă2-3

- Dùngăcácăthu cătheoăch ă

đ nhăb tăbu căho că uătiên

- Ph iăh păthêmăv iăcácă nhómăthu c:ăl iăti u,ăch nă kênhăcanxi,ă CMC,ă CTT,ăch năbeta,ăch nă anphaăkhiăc năthi t….ă

T ng huy tăápăđ ă1

(140-159/90-99mmHg)

- L iăti uăthiazideăli uăth p

- Cóă th ă thayă th ă b ngă m tă

thu că khácă thu că nhómă ch nă

kênhă canxi,ă CMC,ă CTT,ă

ch năbeta….ăă

Giám sát, t v n, khuy n khích tuân th đi u tr

Ki m soát ho c H n ch t i đa các y u t nguy c tim m ch khác

T ng li u t i đa ho c ph i h p thu c đ n khi đ t huy t

áp m c tiêu Tham kh o ý ki n chuyên gia tim m ch

S đ 2 ph i h p các thu c trong đi u tr t ng huy t áp

CH NGă2:ăBI NăCH NGăC AăT NGăHUY TăÁPăVÀăBI NăPHÁP

PHọNGăNG A

2.1 Bi n ch ng c a t ng huy t áp

Tácăh iăc aăTHAăx yăraăch ăy uă ătim,ănưo,ăth n,ăm tăvƠăm chămáu

Hình 4 :ăCácăbi năch ngăc aăt ngăhuy tăáp

2.1.1 T i não:

THAăgơyăraăc năthi uămáuănưoăthoángăqua,ăsuyăgi mănh năth căvƠăsaăsútătríă

tu ă tăqu ,ătaiăbi năm chămáuănưo,ănh iămáuănưo,ăh păđ ngăm chăc nh,ănh căđ u,ă

m tăng ăG nă80%ăng iăb nhăTHAăb ăđ tăqu ălƠădoăthi uămáuănưo,ădoăhuy tăkh iă

t iă ch ă gơyă t că m chă hayă huy tă kh iă t ă n iă khácă trôiă đ nă gơyă thuyênă t că m ch.ăThi uămáuănưoăthoángăqua th ngădoăcácăm ngăx ăv aăbongăraăt ăđ ngăm chăc nhăhayăc cămáuăđôngăgơyăthuyênăt căcóăngu năg căt ătim

Hình 5 :ăBi năch ngăt iănưo

THAăgơyăbi năch ngăphìnhăđ ngăm chăch ăb ng,ăphìnhătáchăđ ngăm chăch ,ă

b nhăm chămáuăngo iăbiên,ăx ăv aăđ ngăm ch

Hình 7 :ă ngăm chăx ăc ngădƠyălênădoăTHA,ăh uăqu ăHAăcƠngăt ng

2.1.4 T i m t:

Khámă m tă r tă quană tr ngă vìă đóă lƠă d uă hi uă t tă đ ă tiênă l ng.ă Theo Keith Wagener-Barkerăcóă4ăgiaiăđo năt năth ngăđáyăm t

- Giaiăđo nă1:ăti uăđ ngăm chăc ngăvƠăbóng

- Giaiăđo nă2:ăti uăđ ngăm chăh păcóăd uăb tăchéoă(d uăGunn)

- Giaiăđo nă3:ăxu tăhuy tăvƠăxu tăti tăvõngăm c

- Giaiăđo nă4:ăphùălanăt aăgaiăth

Tácăgi ăTr năV năTuy năvƠăc ngăs ăkhiănghiênăc uăy uăt ănguyăc ăvƠătaiă

bi nătimăm chătrênăb nhănhơnăt ngăhuy tăápănguyênăphátăchoăth yă50,0%ăb nhănhơnă

có nguy caoăv ătimăm ch;ă41,2%ăb nhănhơnăt ngăhuy tăápănguyênăphátăcóăbi uăhi nădƠyăth tătrái

Nghiênăc uăc aătácăgi ăPh măV năTr ngăvƠăc ngăs ăchoăbi tăn uăt ngăhuy tăápăkhôngăđi uătr ăk păth iăthìăs ăđ ăl iăh uăqu ăx uăđóălƠătrongănh ngăb nhănhơnăb ătaiăbi năm chămáuănưoăcóă80%ălƠădoăt ngăhuy tăáp

Hình 8 :ăTHAăgơyăxu tăhuy tăvõngăm c

2.1.5 Th n:

THAăgơyăt năth ngăm chămáuăth n,ăcu iăcùngăgơyăsuyăth n.ă

Hình 9 :ăTHAăgơyăt năth ngăm chămáuăth n

T tăc ănh ngăbi năch ngănƠyăđ uăgơyă nhăh ngăx uăđ năs căkh eăng iă

b nh,ăăđ ăl iădiăch ng,ătƠnăt tăth măchíălƠăt ăvong.ă căbi tălƠătaiăbi năm chămáuănưo.ăTHAăgơyăgi mătu iăth ăt ă10ăđ nă20ăn măv ăm tăchiăphíăch aăb nhălƠmăgiáăthƠnhăt ngălênăr tănhi uăl n.ăChínhăvìăv yăb nhăTHAăc năđ căphátăhi năs m,ăch mă