Hiệu quả tư vấn và giáo dục của điều dưỡng viên trong kiểm soát tối đa yếu tố trên bệnh nhân đái tháo đường typ 2 điều trị ngoại trú tại khoa khám bệnh theo yêu cầu bệnh viện bạch mai năm 2015

1 T V Nă B nhăđáiătháoăđ ngă T ălƠăb nhălỦăr iălo năchuy năhóaăth ngăg pănh t,ăcóădi năbi năph căt p,ăv iăt căđ ăphátătri năr tănhanh,ăb nhăđ căxemălƠăđ iăd chă ăcácăn căđangăphátătri n.

1

T V Nă

B nhăđáiătháoăđ ngă( T )ălƠăb nhălỦăr iălo năchuy năhóaăth ngăg pănh t,ăcóădi năbi năph căt p,ăv iăt căđ ăphátătri năr tănhanh,ăb nhăđ căxemălƠăđ iăd chă ăcácăn căđangăphátătri n.ăTheoă cătínhăm iănh tăc aăliênăđoƠnă T ăQu căt ă(IDF)ătrong n mă2013ăcóăkho ngă382ătri uăng iăm că T ătrênătoƠnăth ăgi iăvƠ d ătínhă

có đ nă592ătri uăng iăvƠoăn mă2035ăvƠăvùngăTơyăTháiăBìnhăD ngă(trongăđóăcóă

Vi tăNam)ăs ăt ngăkho ngă46%ăvƠoăn mă2035ă[27]

T ă lƠă v nă đ ă s că kh eă c ngă đ ngă c aă toƠnă c u,ă b nhă gơyă raă nhi uă bi nă

ch ngă ănưo,ă m t,ătim,ăth n,ă m chă máu,ăth năkinh… nhăh ngăt iătu iăth ,ăch tă

l ngăcu căs ng,ăđòiăh iăkinhăphíăđi uătr ăcaoăvà tr ăthƠnhăgánhăn ngăkinhăt ăchoăcáănhơn,ăgiaăđình,ăxưăh i Ki măsoátăglucoseămáuăch tăch ăs ăng năng aăvƠălƠmăch mă

s ăxu tăhi năcácăbi năch ngă ăb nhănhơn (BN) T ,ăgi măđ căcácăbi năc ătimă

m ch,ăt ăl ătƠnăt tăvƠăt ăl ăt ăvong.ăT ăđóăgi măđ căgánhăn ngăchoăgiaăđình,ăxưăh iăvƠă yă t ă toƠnă c u.ă Nghiênă c uă Unitedă Kingdom of Prospective Diabetes Study (UKPDS)ăchoăth yăđi uătr ătíchăc căgi măđ că1%ăHbA1călƠmăgi mă21%ăt ăl ăt ăvong,ă37%ăt ăl ăcácăbi năch ngăth năvƠăm t,ăvƠă14%ăt ăl ănh iămáuăc ătimă[29]

Ki măsoátăglucoseămáuăbaoăgi ăc ngăph iăđiăkèmăv iăvi căđi uăch nhăcácăy uă

t ănguyăc nh ăt ngăhuy tăáp(THA),ăth aăcơn,ăbéoăphì,ăr iălo nălipidă(RLLP)ămáu…

t oăthƠnhătìnhătr ngăki măsoátăđaăy uăt ă ăVi tăNam,ătìnhăhìnhăqu nălỦăb nhă T ăcònănhi uăh năch doăthi uăc ăs ăv tăch t,ăthi uăcánăb ăyăt ăcóăkh n ngăkhámăvƠă

đi uătr ăb nhă T Trongăth căt ăcóăr tăítăng iăb nhăđ căki măsoátăt tăglucoseămáuăvƠăcácăy uăt ănguyăc ăK tăqu ănghiênăc uăc aăDiabcareă ăkhuăv căchơuăỄătrongăđóăcóăVi tăNam,ăchoăth yăt ăl ăb nhănhơnă T ăđ tăđ căm cătiêuăglucoseămáuălƠăr tăth pă[24], [25]

Doăđóăđ ătƠiănƠyăđ căth căhi năv iăm cătiêu:

1 Kh o sát th c tr ng ki m soát đa y u t : glucose máu lúc đói, HbA1c, huy t áp

và lipid máu c a b nh nhân T typ2 đi u tr ngo i trú t i khoa Khám Ch a

B nh Theo Yêu C u (KCBTYC) - B nh vi n B ch Mai n m 2015

2 Hi u qu t v n và giáo d c c a đi u d ng viên trong ki m soát đa y u t

c a b nh nhân T typ 2 đi u tr ngo i trú t i khoa Khám Ch a B nh Theo

Yêu C u - B nh vi n B ch Mai sau 3 tháng và sau 6 tháng

c aăinsulinăho căc ăhai[15]

1.1.2 Phân lo i b nh T

T ch c Y t th gi iă(WHO)ăđưăphơnălo iă T ăthƠnhăcácăth chínhănh ăsau:

- T ătyp 1ă( T ăph ăthu căinsulin)ă

- T ătyp 2ă( T ăkhôngăph ăthu căinsulin)ă

- T ăthaiăk :ăcóănguyăc ăphátătri năthƠnhăb nhă T ătyp 2ăv ăsauănƠy

- T ă khácă nh ă T ă doă tu ,ă cácă b nh n iă ti tă khácă ti tă khácă (H iă ch ngăCushing, Basedow,ătoăđ uăchi…),ădoăthu căho căhóaăch t(Glucocorticoid,ăthiazid,ăT3,ăT4…),ădoădiătruy nă(Turner,ăKlinfenter,ăDown…)

1.2 D CH T H Că ỄIăTHỄOă NG TYP 2

B nhă T ălƠăm tătrongănh ngăb nhăkhôngălơyăph ăbi n nh tăhi nănayătrênătoƠnăc u.ăS ăng iăm căb nhă T ăngƠyăcƠngăgiaăt ngăđ căbi tălƠă T ătyp 2 ngày nayăđangătr ăthƠnhăđ iăd ch

Theoăcôngăb ăc aăT ăch căyăt ăth ăgi i,ăn mă1985ătoƠnăth ăgi iăcóă30ătri uăng iă

m că T ,ăn mă1995ătrênăth ăgi iăcóă118,4ătri uăng iăm căb nhă T ,ătrongăđóă T ătýp 2 là 114,9 tri uăng i,ăchi mă97,6%.ă căđoán,ătrongăn mă2013ăcóăkho ngă382ătri uăng iăm că T ătrênătoƠnăth ăgi iăvƠăđ nă592ătri uăng iăvƠoăn mă2035,ăt ngă55%ătrongăvòngă22ăn m.ăTrongăđóăh uăh tăng iăm iăm căs ngă ăcácăn căthuănh pă

th păvƠătrungăbìnhă[27] T iăVi tăNam,ăb nhăđangăcóăchi uăh ngăgiaăt ngănhanhătheoăt căđ ăphátătri năkinhăt ăc ngănh ăt căđ ăđôăth ăhóa.ăTheoăk tăqu ănghiênăc uă

c aăm tăs ăcu căđi uătraăđ uănh ngăn mă1990,ăt ăl ăm că T ăt iăHƠăN i,ăHu ,ăthƠnhăph ăH ăChíăMinhăt ngă ngălƠă1,ă2%,ă0,96% và 2,52% [01],[10], [13].ă nă

n mă2001ăt ăl ăm că T ăt iăkhuăv căn iăthƠnhăc aăb năthƠnhăph ăl nălƠă4,0%,ăt ăl ă

3

r iălo nădungăn păGlucoseălƠă5,1%ă[03].ăM iăđơyănh t,ăn mă2012ăB nhăvi năN iăti tăTrungă ngăđưăti năhƠnhăcu căđi uătraăt iă6ăvùngăsinhătháiătrongăc ăn căg măMi nănúi phía B c,ă ngăb ngăsôngăH ng,ăDuyênăh iămi năTrung,ăTơyăNguyên,ă ôngăNamăB ăvƠăTơyăNamăB ăK tăqu ăchoăth y,ăt ăl ăng iăm că T ă ăn cătaăchi mă5,42%ădơnăs ăTrongăđóăTơyăNamăB ăcóăt ăl ăcaoănh tăv iă7,2%ădơnăs ăvƠăkhuăv căTơyăNguyênăv iă3,8%ădơnăs ăT ăl ăm că T ăt iăVi tăNamă10ăn măquaăđưăt ngăg păđôiăch ngăt ăVi tăNamălƠăm tătrongăcácăn căcóăt ăl ăm iăm căcaoăvìătrênăth ăgi iă

ph iătr iăquaă15ăn măt ăl ăm că T ăm iăt ngăg păđôi[17]

1.3 C ăCH B NHăSINHă ỄIăTHỄOă NG TYP 2

Cóă haiă c ă ch ă c ă b nă trongă b nhă sinhă c aă T ă typ 2ă đóă lƠă s ă đ ă khángă

insulinăvƠăr iălo năti tăinsulin[11], [14], [15]

- R i lo n ti t insulin: ng iă bìnhă th ng,ă khiă đ ngă máuă t ngă s xu t

hi n ti t insulin s măvƠăđ đ có th ki m soát n ngăđ đ ngămáu.ă i v iăng i

b T ,ă tìnhă tr ng thi u h tă insulină đi n hình s x y ra sau m tă giaiă đo nă t ngăinsulin máu nh măđ bù tr cho tình tr ng kháng insulin Bài ti t insulin v i kích thíchăt ngăđ ng máu ch măh nă(khôngăcóăphaăs m, xu t hi n pha mu n) Ng đ c glucose,ăt ngăacidăbéoăt do m nătính…ăcóăvaiătròăthamăgiaăvƠoăquá trình gây suy

gi m ch căn ngăt bào beta

- Kháng insulin: b nhănhơnă T ătypă2,ăinsulinăkhôngăcóăkh n ngăth c

hi n nh ngătácăđ ng c aămìnhănh ăng iăbìnhăth ng Khi t bào beta không còn

kh n ngăti t insulin bù vào s l ng kháng insulin, đ ng máu lúcăđóiăs t ngăvƠă

xu t hi nă T ăKhángăinsulinăch y u là gan,ăc ăvƠ mô m

1.4 CÁC Y U T NGUYăC ăGỂYăB NHă ỄIăTHỄOă NG

1.5.1 Bi n ch ng c p tính c a b nh nhâ năđáiătháoăđ ng:

- Hônămêăt ngăápăl căth măth u: th ngăg pă ăb nhănhơnă T ătyp 2

- Hônămêănhi mătoanăceton: th ngăg pă ăb nhănhơnă T ătyp 1

- Hônămêănhi mătoanăacidălactic:ăTh ngălƠătácăd ngăph ăc aăđi uătr ăMetformin

- Hônămêăh ăđ ngăhuy t:ăDoăđi uătr ălƠmăgi măglucoseămáuă<ă3,9ămmol/l

1.5.2 Bi n ch ng m n tính

Bi năch ngăm nătínhăphơnăthƠnhă2ălo i:ăBi năch ngăm chămáuăvƠăbi năch ngăkhôngăph iăm chămáu[14]

- Bi n ch ng m ch máu:bi năch ngăvõngăm c,ăbi năch ngăth n,ăbi năch ngă

th năkinhă(t ngăglucoseămáuăm nătínhăgơyăm tămyelinăc aăs iăth năkinh,ăd năđ nă

m tăch căn ngăc aănó) T ălƠăm tătrongăcácăy uăt ănguyăc ăl năgơyăraăx ăv aă

đ ngăm ch.ăX ăv aăđ ngăm chăx yăraăs măh n,ălanăr ngăh năvƠăhayă nhăh ngăt iăcácăđ ngăm chă ăxaăm chămáuăl nă[19]

- Bi n ch ng không ph i m ch máu:nh nh pătimănhanh,ăh ăhuy tăápăt ăth ă

vƠă kémă dungă n pă khiă g ngă s c,ă r iă lo nă ch că n ngă th că qu n,ă li tă d ă dƠy,ă bƠngăquangăth năkinh,ăb tăl cănam,ăsuyăy uăt iămáuă ăda,ăkhôăda,ăm tănh yăc măv iăh ăglucose máu, t năth ngădơyăth năkinhăs ănưo,ăviêmăđ nădơyăth năkinhăhayăviêmăđaădơyăth năkinh, laoăph i,ăviêmăbƠngăquang…Bi năch ngăbƠnăchơnălƠăbi năch ngăn ngătrongăb nhă T ăbaoăg măloét,ăb nhăx ngăkh pă(bƠnăchơnăCharcot)ăvƠăc tăc tăchi.ă

1.6 KI MăSOỄTă AăY U T B NHăNHỂNă T TYP 2

1.6.1 Bi n pháp không dùng thu c

- Giáo d căvƠăt ăv n: tr c ti p ho c gián ti p có mô ph ng b ng tranh nh,

phát t r iănh m giúp BN nh n th căđúngăv b nhă T :ălƠăb nh mãn tính, theo dõi

đ nh k vƠăđi u tr lâu dài

Giáo d căvƠăt ăv n v : + BN c n táiăkhámăđ nh k đ đ cătheoădõiăvƠăđi u ch nhăđ nătùyătheoăt ng giaiăđo n c a b nh

+ BN tuy tăđ iăkhôngăđ c t ý b thu c ho cădùngăđ năc aăng i khác có cùng ch năđoánăb nh

+ BN c n u ng thu c, tiêm thu căđúngăgi và tuân th cácăquyăđ nh khi dùng thu c + Tuy tăđ i không t ý dùng thu c nam, thu c b c

5

+ BN c n tuân th ch đ năvƠăch đ luy n t pătheoăh ng d n c a nhân viên y t

+ăH ng d n BN theo dõi và phát hi n s m các d u hi u c a h đ ng huy t

nh :ăb n r n chân tay, vã m hôi, chân tay l nh…

+ăH ng d n BN cách s d ngăvƠăcáchătiêmăInsulinăđúng

+ăH ng d n BN cách s d ngămáyăđoăđ ng huy t t i nhà (n u BN có theo dõiăđ ng máu t i nhà b ngămáyăđoăđ ngămáu):ăđoăđ ngămáuălúcăđói,ăsauă nă2hă

và ghi vào phi u theo dõi hàng ngày

- Ch đ dinhăd ng:ch đ năr t quan tr ng, là n n t ngăc ăb n c a ch đ

đi u tr b nhă T ăKhôngăth đi u tr có hi u qu T ătypeă2ămƠăkhôngăth c hi n

t t ch đ năh p lý, cung c păđ yăđ các thành ph n th că năvƠăl ngăcaloriăđ m

b o cho cân n ng năđ nh, phù h p Ch đ dinhăd ng còn nhăh ngăđ n các y u

t nguyăc ătimăm chănh ăTHA,ăRLLPămáuăvƠăbéoăphì

M c đích c a đi u tr ch đ dinh d ng là [32]:

- Nh măc iăthi năvƠăcungăc pănh ngăch ăđ ă nălƠnhăm nh,ănh năm nhănhi uă

lo iăth căph mădinhăd ngăkhácănhauăv iăs ăl ngăthíchăh pănh măc iăthi năs că

kh eătoƠnăb ăvƠăđ căbi tăđ :

+ă tăđ cănh ngăđíchăđ năv ăglucoseămáu,ăHbA1c, huy tăáp,ăm ămáuătheoăkhuy n cáoăADAăg m:

 HbA1c < 7%

 Huy tăápă<ă140/80ămmHg

 LDL-Cholesterol < 100 mg/dL, Triglycerid< 150 mg/dL, HDL-Cholesterol > 40ămg/dLăchoănamăvƠă>ă50ămg/dLăchoăn

+ă tăđ căvƠăduyătrìăcơnăn ngăđích

+ăTrìăhoưnăho căng năng aăbi năch ngă T

- Ch ăraănh ngănhuăc uădinhăd ngăcáăth ăd aătrênăs ăthíchăcáănhơnăvƠăv năhóa,ănh ngătínhătoánăvƠăhi uăbi tăv ăs căkh e,ănh ngăđánhăgiáăđ ăch năl aăth că

ph mălƠnhăm nh,ănh ngăn ngăl căthayăđ iăhƠnhăvi,ăc ngănh ănh ngărƠoăc năđ ăthayăđ i

- V năduyătrìăs ăvuiăv ătrongă nău ngăb ngăcáchăcungăc pănh ngăthôngătinătíchă

c căv ăl aăch năth că năvƠăch ăgi iăh năch năl aăm tăs ăth că năkhiăcóănh ngăb ngă

ch ngăđ căhi u

- Cungăc păchoăb nhănhơnă T ănh ngăcôngăc ăth căhƠnhăđ ăcóăk ăho chă nă

u ngătheoăngƠyăh nălƠăch ăt pătrungăvƠoădinhăd ngăđ iăl ng,ădinhăd ngăviăl ngă

ho cănh ngăth căph măđ năđi u

- Cơnăn ngălỦăt ngăđ cătínhătheoăcôngăth că[21]:

Cơnăn ngălỦăt ngă=ă(chi uăcao)2 x 22

B ng 1.1 T l các thành ph n dinh d ng trong ch đ n c a b nh nhân T

theo khuy n cáo c a ADA 2006 [22]

ThƠnhăph n M căđ ăchoăphép

Protein

15 – 20%

•ă căbi tă10-35%

•ăBi năch ngăth n:ă0,8g/kg/ngƠy Carbonhydrat 45 - 65%ănh ngăkhôngăd iă130g/ngƠy

Ch tăx ≥ă5ăgăch tăx /kh uăph nă n

- Vi căxơyăd ngăch ăđ ă năph iătu ăt ngăcáănhơnăđ ăphùăh păt ngăng iăvà khôngăcóăm uăth căđ năriêngăchoăb nhăti uăđ ngăv iănh ngălỦădoăsau:ăm iăng iă

đ uăcóăth ătr ngăkhácănhau,ăkinhăt ,ăsinhăho tăkhácănhayăvƠătìnhătr ngăb nhălỦăkhôngă

gi ngănhau.ăNgoƠiăraăcònătu iătác,ăkh uăv ,ăthóiăquen,ăt păquánă nău ngăt ngăđ aă

ph ngăkhác nhau

- Khuy năcáoăm iăc aăcácănhƠăchuyênămônăthìăch ăđ ă năchoăBNă T ăc ngă

gi ngănh ăng iăbìnhăth ng,ănh ngăc năchúăỦăch tăch ăđ ătránhăbi năch ng

+ă ánhăgiáătìnhătr ngădinhăd ng:ăcơnăn ng,ăphơnăb ăm ăc ăth ă(vòngăeo,ăvòngămông),ăch ăs ăBMIăđ aăv ăt iă uălƠă22.ăC ăth ă,ăn uăth aăcơnăho căthi uăcơnă

đ uăph iăđ aăv ăcơnăn ngălỦăt ngătheoăcôngăth c:ăBMIăxăChi uăcao2

VD: B nhănhơn caoă1m60,ăcơnăn ngăhi năt iă64kg

V yăcơnăn ngălỦăt ngăc aăb nhănhơnă=ă1,62 x 22 = 2,56 x 22 = 56,3(kg) +ăXơyăd ngăth căđ năt ngăs ăcalo/ngƠyătheoăcơnăn ngălỦăt ng.ăT ngs caloă

c aăBN s ăph ăthu căvƠoătìnhătr ngălaoăđ ng,ăsinhăho t,kinhăt ,ăphongăt căt păquánănău ngăc aăBN

7

+ăT ngăs ăcalo/ngƠyăđ cătínhătheoăcôngăth c:

T ngăs ăcalo/ngƠy iăt ng

Cơnăn ngălỦăt ngăxă20-25 BNălaoăđ ngăv aăph i,ăth ătr ngătrungăbình

Cơnăn ngălỦăt ngăxă26-30 BNăcóăth aăcơn,béoăphì,ălaoăđ ngănh

Cơnăn ngălỦăt ngăxă30-35 BNălaoăđ ngăn ng,ăth ătr ngăg y,ăthi uădinhăd ng

- Phơnăb ăch tăđ m,ăch tăbéoăvƠăch tăb tăđ ngăd aăvƠoăcơnăn ngălỦăt ng và theoăch ăđ nhăc aăbácăs ădinhăd ng,ăph ăthu cătìnhătr ngăb nhălỦăc aăb nhănhơn,ăcácăxétănghi măđ ngămáu,ăm ămáuăhi năt i

- Ch năth căph măt iă uăđ iăv iăb nhănhơnă T

- Cáchă n,ăph ngăphápăn uăcácămónă năvƠăphơnăb ăb aă năh pălỦănh ă3ăb aăchính và 1ăb aăph

- T ngăv năđ ngăvƠăho tăđ ngăth ăl c

- Theoădõiăđ ngăhuy tăđ ăđánhăgiáăcáchăki măsoátăđ ngăhuy t

- N uăđ ngăhuy tăsauă năcaoăthìănênăchiaănh ăcácăb aă năthƠnhă5- 6ăb a

M t s đi u c n bi t khi ch n th c ph m:

- Ch tăb tăđ ng: Khôngăs ăd ng đ ng,ăk o,ăm tăongătr ăkhiăb ăh ăđ ngăhuy t + G oă(g oăt ,ăg oăn p,ăg oăl t…):ă nă200gam/ngƠyăt ngăđ ngăv iă4ăl ngăbátăc m

+ Khoai,ăc ăt iă(khoaiălang,ăkhoaiăs ,ăs n…):ă nă200ă– 400gam/ngày

+ H năch ă năkhoaiătơy,ămi nărong,ăbánhăm ăvìăcácălo iăth căph mănƠyăd ălƠmă

t ngănhanhăđ ngăhuy tă(1ăngƠyăm iălo năch ănênă nă1ăl n)

+ Bánhăng tă(khôngăquáă30gam/ngƠy).ă

+ Cácăth căph măt ngăđ ngădùngăthayăth :

100gamăg oăt ngăđ ng:400gamăkhoai,ăc ăt iă(khoaiătơy,ăkhoaiălang,ăkhoaiă

s ,ăs n); 130gam khoai, s năkhô; 100gamăbánhăph ,ăbúnăkhô,ămi nărong,ăm ăs i,ăngôăh t,ăb tm ; 200gamăngôăt i; 170gamăbánhăm

+ Cácălo iăth tăcá:ă100ă– 150gam/ngƠy.ăCh năth tăn c,ăkhôngă năth tăm ăTh tăgƠăthìăc năb ădaăv iătr ngăh păth ăcơn,ăbéoăphì

+ T ngăc ngă năcácălo iăđ măth căv tăt ăcácălo iăđ u,ănh :

 uăph :ă150ă– 200gam/ngày

 S aăđ uănƠnhăkhôngăđ ng:ă200ă– 400ml/ngày + H năch ă n:ătôm,ătr ngă(1ăqu /1ătu n),ăph ăt ngăđ ngăv t,ăm ,ăcácămónăxƠo,ărán… + Cácăth căph măt ngăđ ngădùngăthayăth :

100gamăth tăl năn căt ngăđ ng:ă100gamăth tăbòăn c, 100gamăth tăgƠăn căb ă

da, 100gamăcáăn c, 150gamăđ uăph , 100gam tôm

- Các lo iărauăqu : + năđ căt tăc ăcácălo iărauă300ă– 500gam/ngày + Qu :

 Khôngă năqu ăs yăkhô

 Qu ăítăng tănh ăcam,ăb i,ăcácălo iăđƠo,ăm n,ăthanhălong,ăchômăchôm:ă năkhông quá 400gam/ngày

 Q a nhi uă ng tă nh :ă mít,ă xoƠi,ă chu i,ă na,ă nho,ă s uă riêng… nă khôngă quáă100gam/ngày

 ChúăỦ:ăm tăngƠyă năkhôngăquáă200gamăqu ăcácălo iătínhătheoăđ năv ăc aă

lo iăqu ăítăng t,ă năqu ănƠyăthìăph iăb tăqu ăkiaăđi.ăKhôngănênă năd năm tălúcămƠănênăchiaălƠmănhi uăl nătrongăngƠyă(2ă– 3ăl n)

bi năphápăđi uătr ăph iăh păc ăb năxuyênăsu tăli uătrìnhăđi uătr ăv iăcácăbi năphápă

đi uătr ăb ngăthu c

Cácăho tăđ ngăth ăl cănh :ăđiăb ,ăb iăl i,ăđ păxeăđ p….ăTu ăvƠoătìnhătr ngă

b nhămƠăcóăch ăđ ăluy năt păphùăh p.ă

9

Luy n t p ph i phù h p v i l a tu i, tình tr ng s c kh e và s thích cá nhân Nên t p nh ng môn rèn luy n s d o dai b n b h nălƠănh ng môn c n s d ng nhi u th l c Ho tăđ ng th l căth ng xuyên hàng ngày gi m 5% tr ngăl ngăc ă

th làm gi m 55% t l T ăm i m cătrênănhómăđ iăt ngănguyăc ăcaoă[23], [28] Các nghiên c u trên th gi iăđưăchoăth y, vi c t p luy n th l căth ng xuyên

có tác d ng làm gi m n ngăđ glucose huy tăt ngă b nhănhơnă T ătyp2,ăđ ng

th i giúp duy trì s bình n c a lipid máu, huy t áp, c i thi n tình tr ng kháng insulin, và c i thi n tích c c v m t tâm lý S ph i h p ho tăđ ngth l căth ng xuyênăvƠăđi u ch nh ch đ năcóăth giúp làm gi mănguyăc ăm c b nhă T ătypă2ă

m t cách r tăđángăk

1.6.2 Bi n pháp dùng thu c

Theo khuy năcáoăc aăWHOă2002ă[30], IDF 2005 [31]nênăđi uătr ăb ngăthu căkhiă

ch ăđ ă n, luy năt păvƠăcôngătácăgiáoăd căkhôngăgiúpăng iăb nhăđ tăđ căm cătiêuă

đi uătr ăTùyăthu căvƠoăn ngăđ ăglucoseămáu,ăcơnăn ngăc aăb nhănhơn,ătìnhătr ngăcácă

bi năch ngăc pătínhăđ ăl aăch năphácăđ ăđ nătr ăli uăhayăph iăh p

- Cácăthu căđi uătr ă T :ă

+Thu c làm t ng ti t Insulin:Sulfonylureas,nhómă kíchă thíchă t yă bƠiă ti tă

insulinăkhôngăph iălƠăsulfonylurea

+Thu c làm gi m đ kháng Insulin:nhóm Biguanid, Thiazolidinediones

+Thu c c ch men glucosidase

+ Nhóm các thu c incretin: cácăthu cănhómă căch ăDPPă– 4, cácăthu căđ ngă

phân GLP -1 (Glucagon –like Peptide 1),ăđ ngăphơnăAmyli:

+ Insulin:nhanh,ăr tănhanh,ăbánăch m,ăh năh p…

B ng 1.2 M c tiêu ki m soát các ch s đ ng huy t và HbA1c c a b nh nhân

T typ 2 c a H i N i Ti t – ái tháo đ ng Vi t Nam n m 2013 [18]

Ch ăs Ki măsoátăđ c Ch aăki măsoátđ c

Glucose máu lúcăđóiă(mmol/l) 3,9- 7,2 > 7,2

- Thu căđi uătr ăRLLPămáuă [16]: cóă2ănhómăthu căchínhăđ căs ăd ng là

nhóm Statin và nhóm fibrat

M c tiêu ki m soát Lipid máu

B ng 1.3 M c tiêu ki m soát lipid máu b nh nhân T typ 2 theo Hi p h i

- Các thu căđi u tr THA b nhănhơnă T ătyp 2:

+ Thu c c ch men chuy n: Perindopril (coversyl) Enalapril (Renitec)

+ Thu c c ch th th Angiotensin 2: Micardis 40mg, micardis plus,

Irbesartan (Aprovel)

+ Ch n kênh calci: Amlodipin (Amlor), Lacipil viên 2/4 mg,Zanedip

+ Ch n beta giao c m: Betaloc 25 mg, 50mg, Atenolol

+ L i ti u Thiazid: Indapamid (Natrilix)

M c tiêu ki m soát huy t áp:theoă khuy nă cáoă c aă American Diabetes

Association (2013) c năc ăg ngăđ tăđ căhuy tăápă<ă130/80 mmHg [20].ăV iăđ iă

t ngămƠăcóăproteinăni uă≥ă1g/ă24hăthìăhuy tăáp t iă uălƠă≤ă120/80 mmHg

11

Ch ngă2

2.1 Aă I M, TH IăGIANăVĨă IăT NG NGHIÊN C U

2.1.1.ă aăđi m nghiên c u

Nghiên c uăđ c ti n hành t i khoa KCBTYC B nh vi n B ch Mai

2.1.2 Th i gian nghiên c u:T thángă6ăn mă2014 đ năthángă6ăn mă2015

2.1.3.ă iăt ng nghiên c u

+ BN trong tình tr ng r i lo n ý th c

+ BNăkhôngăđ ng ý tham gia tr l i ph ng v n, b nhănhơnăkhôngăđ kh n ngă

tr l i chính xác câu h i ph ng v nănh :ăquáăgiƠăsaăsútătríătu , lú l n,ăcơm,ăđi c, có nhi u b nh n ngăkhácăđiăkèm…

2 2.ăPH NGăPHỄPăNGHIểNăC U

2.2.1 Thi t k nghiên c u

- Nghiên c u can thi p cóăđánhăgiáătr c sau

- C m u thu n ti n: trong th i gian t thángă6/2014ăđ n tháng 6/2015 chúng tôi thu th păđ c 119 m u b nh án nghiên c u

- Th ătr ng:ăcơnăn ng,ăchi uăcao

- Hútăthu călá,ău ngăr uăbia

- Ph ngăphápăđi uătr ă T ătypă2

- Th iăgianăm căb nhă T ătyp 2

- Ho tăđ ngăt ăv năgiáoăd c:ăHo tăđ ngăth ăl c,ătuơnăth ăch ăđ ă n,ătuơnăth ă

ch ăđ ăđi uătr ,ătáiăkhámăđ nhăk ,ătheoădõiăđ ngăhuy tăt iănhƠ,ănh năth căđúngăv ă

- S ăli uăđ căphơnătíchăb ngăph năm măSPSSă16.0

- Cácăthu tătoánăđ căs ăd ng:

+ Tínhăt ăl ă%

+Tínhăgiáătr ătrungăbìnhăvƠăđ ăl chăchu n

+ So sánh các trung bình,ăt ăl ă%

+ S ăd ngăcácătestăth ngăkê:ăTtestăghépăc păchoă2ănhómăv iăs ăli uătuơnătheoăphơnăb ăchu n;ăSigntestăchoăs ăli uăphơnăb ăkhôngăchu n

+ pă>ă0,05:ăKhácăbi tăkhôngăcóăỦăngh aăth ngăkê

+ pă<ă0,05:ăKhácăbi tăcóăỦăngh aăth ngăkê.ă

2.4 KHÍA C NHă O C C Aă TÀI

- B nhănhơnăđ căgi iăthích,ătraoăđ iăđ ăh ăt ănguy năthamăgiaănghiênăc u

- B nhănhơnăcóăquy nărútăkh iănghiênăc uăb tăc ăkhiănƠo

13

- Thông tin c aăb nhănhơnăđ cătuy tăđ iăgi ăbíăm t vƠămưăhóaăd ăli u

- Nghiênăc uăch ănh măm căđíchăđ măb o t tăchoăs căkh eăc aăb nhănhơn

S ă ăNGHIểNăC U

BNă T ătypă2ănghiênăc u

ánhăgiá:ăđ ngămáu lúcăđói,ăHbA1c,ălipidămáu,ăhuy tă

ápătr căcanăthi p

Canăthi păt ăv năvƠăgiáoă

d căc aăđi uăd ng

Xét nghi m:ăđ ngămáuălúcăđói,ăHba1c,ălipidămáu;ăđoăhuy tăápăsauă3ăthángă

Xétănghi m:ăđ ngămáuălúcăđói,ăHba1c,ălipidămáu;ăđoăhuy tăápăsauă6ătháng

Canăthi păt ăv năvƠăgiáoă

d căc aăđi uăd ng

K tălu nă

Ch ngă3

K T QU NGHIÊN C U

3.1.ă Că I M CHUNG C Aă IăT NG NGHIÊN C U

3.1.1.ă căđi m chung

Bi u đ 3.1 Phân b b nh nhân theo gi i

Nh n xét:Có 62 b nh nhân nam, chi m 52,1%, 57 b nh nhân n , chi m 47,9%

T l n / nam: 1,1

15

- Trìnhăđ h c v n:

Bi u đ 3.2 Phân b b nh nhân theo trình đ h c v n

Nh n xét: Trìnhăđ h c v n cao nh t là THPT và THCS v i t l t ngă ng là 37,8% và 29,4% Trìnhăđ Caoăđ ng/ i h c chi m t l 19,3% Có 7,6% BN mù

Bi u đ 3.3 Phân b b nh nhân theo ngh nghi p

Nh n xét: Công vi c toàn th i gian chi m ch y u v i 44,5% Ngh h uă chi m 42,1%; n i tr 9,2%

Nh n xét: Có 25/77 BN hi n v n hút thu c lá chi m 21,0% Ch có 17/119 BNđưă

t ng hút thu c lá (hi n t i h không còn hút) chi m 14,3% T l BN ch aăt ng hút thu c lá bao gi chi m 64,7% Khi h i nhóm 25 b nh nhân có hút thu c lá v s

l ngăđi uăhút/ngƠyătrungăbìnhălƠă2,5ăđi u Hút ít nh tălƠă2ăđi u/ngày và nhi u nh t lƠă4ăđi u/ngày

Cácăph ngăpháp đi uătr ă T n %

U ngăthu căh ăđ ngămáuă+ăThayăđ iăl iăs ng 92 77,3

TiêmăInsulină+ăThayăđ iăl iăs ng 22 18,5

T ng 119 100

Nh n xét: Ph ngăphápăđi u tr đáiătháoăđ ng ch y u là dùng thu c h đ ng huy t u ng vƠăthayăđ i l i s ng chi m 77,3,% TiêmisulinvƠăthayăđ i l i s ng có 22

tr ng h p chi m 18,5%

- Th i gian phát hi n b nh

B ng 3.6 Phân b b nh nhân d a vào th i gian phát hi n b nh T

Nh n xét: T l b nh nhân phát hi n b nh t 1đ nă<ă5ăn măcaoănh t v i 65,6%, t

l b nh nhân phát hi n b nh t 10ăn mătr lên chi m t l th p nh t 11,7% Không

có b nhănhơnănƠoăđưăphátăhi n b nhă T ăd iă1ăn m

3.2 ỄNHăGIỄ TH C TR NGKI MăSOỄTă AăY U T B NH NHÂN

T TYP 2

Bi u đ 3.4 T l BN đ t m c tiêu ki m soát đa y u t tr c nghiên c u

Nh n xét: T i th iăđi mătr c nghiên c u t l BN ki măsoátăđ căđ ng máu lúc đóiă lƠă 38,3%, HbA1c là 39,5%, LDL-Cholesterol và HDL –Cholesterol và Triglyceride l năl t là 34%, 29,2% và 32,7%, t l ki m soát huy t áp là 65,4%

19

3.3 HI U QU T ăV N VÀ GIÁO D C C Aă I UăD NG TRÊN KI M

SOỄTă A Y U T C A BNă T ăTYPă2

3.3.1 Hi u qu trên ki măsoátăđaăy u t

B ng 3.7 Giá tr trung bình c a đ ng máu lúc đói, HbA1c, huy t áp, lipid máu

th i đi m b t đ u so v i sau 03 tháng và sau 6 tháng

ph n (mmol/l) 5,4±2,2 4,9±1,1 0,0001 4,7±1,2 0,0007 Triglycerid

(mmol/l) 2,8±2,3 2,1±2,1 <0,05 1,9±1,7 <0,05 LDL-Cholesterol

(mmol/l) 3,1±1,1 2,4±0,9

<0,05

2,3±0,8 <0,05 HDL-Cholesterol

(mmol/l) 0,9±0,3 0,97±0,4 >0,05 1,02±0,3 >0,05 Huy t áp tâm

tr ngă(mmHg) 86,5±6,5 82,4±5,0 >0,05 81,7±6,9 >0,05 Huy t áp tâm thu

(mmHg) 128,3±10,8 123,9±6,8 >0,05 122,4±11,3 >0,05

Nh n xét: Sauă3ăthángătheoădõiăcácăch ăs ăglucoseămáuălúcăđói, HbA1c, LDL –

Cholesterol và Triglyceride đ uăgi măsoăv iăth iăđi mătr cănghiênăc uăcóăỦăngh aă

th ngăkêăv iăpă<0,05.ăSau 6 tháng theo dõi cácăch ăs ăđ ngăhuy tălúcăđói,ăHbA1c,

LDL - Cholesterol, Triglycerid trung bình đ u gi m so v i th iă đi mă tr c can thi păcóăỦăngh aăth ng kê v i p<0,05 Tuyănhiênăch aăcóăs khác bi tăcóăỦăngh aă

th ng kê (p>0,05) v ch s HDL – Cholesterol và huy t áp trung bình sau 3 tháng

và sau 6 tháng theo dõi

B ng 3.8.T l BN đ t m c tiêu ki m soát đa y u t tr c nghiên c u, sau 03

Sau 6 tháng (3)

v i p <0,05 Sau 6 tháng t l BNđ t m cătiêuăđi u tr trên c 3 y u t đ uăcaoăh nă

so tr c khi nghiên c u cóăỦăngh aăth ng kê( p < 0,05) Tuyănhiênăch aăcóăs khác

bi tăcóăỦăngh aăth ng kê v i ch s HDL – cholesterol máu sau 3 tháng và 6 tháng theo dõi (p>0,05)

(1)

Sauănghiênăc uă3ă

tháng (2)

Sauănghiênăc uă6ă

tháng (3)

Nh n xét: T n su t ho tăđ ng th l c c a BN nghiên c u sau 3 tháng và sau 6 tháng

đ uăcaoăh năsoăv iătr c can thi păcóăỦăngh aăth ng kê (p<0,05)

(1)

Sauănghiênăc uă3ă

tháng (2)

Sauănghiênăc uă6ă

tháng (3)

(1)

Sauănghiênăc uă3ă

tháng (2)

Sauănghiênăc uă6ă

tháng (3)

Nh n xét:Táiăkhámăđ nh k c a BN nghiên c uăsauă3ăthángăvƠăsauă6ăthángăđ u cao

h năsoăv iătr c can thi păcóăỦăngh aăth ng kê (p<0,05)

(1)

Sauănghiênăc uă3ă

tháng (2)

Sauănghiênăc uă6ă

tháng (3)

(1)

Sauănghiênăc uă3ă

tháng (2)

Sauănghiênăc uă6ă

tháng (3)

Ch ngă4 BÀN LU N

4.1 TÌNH HÌNH CHUNG C A NHÓM NGHIÊN C U

4.1.1 Tu i, gi i

-Tu i

Tu iăcóăliênăquanăv iăs ăphátătri năc aăb nhă T ăh uăh tăcácănghiênăc uăđ uă

th yăđ ătu iăcƠngăcaoăthìăt ăl ăm căb nhă T ăcƠngăt ngăvƠăgiaăt ngănhi uănh tă ăl aă

tu iă50ătr ălên

Trongănghiênăc uăc aăchúngătôiătu iătrungăbìnhăc aăBNănghiênăc uălƠ 56,5 ± 10,4tu i,ăcaoănh tălƠă85 tu i,ăth pănh tălƠă35 tu i.ăTu iătrungăbìnhăc aăb nhănhơn nghiênă c uă c aă chúngă tôiă t ngă t ă nh ă k tă qu ă c aă ch ngă trìnhă Diabcareă Asiaă(1998)[24] tu iă m că b nhă trungă bìnhă lƠă 57,7ă ±ă 12,2ă n m,ă Diabcareă - Vi tă Namă(2003)[25] tu iătrungăbìnhăm că T ălƠă57,6ă±ă13,2ăn măhayăc aătácăgi ăTr ngăQuangăPh ă(2008)ă[09]nghiênăc uătrênă182ăBNă T ătype 2ă ăthƠnhăph ăC năTh ă

tu iătrungăbìnhălƠă58ă±ă12,6ăn m.ă

Phơnă b ă tu iă c aă b nhă nhơn đ că trìnhă bƠyă ă b ngă 3.1.ă Nhómă tu iă trongănghiênăc uăc aăchúngătôiăch ăy uă ăl aătu iă51- 60ăchi măt ăl ă37,0 %ăvƠă ăl aă61ă-70ăchi măt ăl ă19,3%,ătrênă70ătu iăg pă12,6%,ăcònănhómăd iă40ătu iăg păítănh tă3,4% Nhómătu iăt ă51-70ătu iăc ngălƠănhómătu iăth ngăg pă ăcácănghiênăc uăkhác:ăPh măTh ăH ngăHoaă(2010)[09] nghiênăc uăBNăqu nălỦăvƠăđi uătr ăngo iătrúă

t iăb nhăvi năB chă mai,ăk tăqu ănhómătu iă t ă51-60ăg pă37,5%.ă Nhómătu iă m că

T ă hayă g pă nh tă lƠă t ă 51-70ă tu iă chi mă 71,7%,ă vƠă nhómă d iă 40 tu iă g pă cóă2,0%.ă Nghiênă c uă c aă Nguy nă Th ă Thanhă H ngă (2007)[06] c ngă choă th yă haiănhómătu iătrênăcóăt ăl ăcaoănh t

Nh ăv y,ăph năl năng iăb nhă T ătype 2ălƠăng iătrungăniênăvƠăng iăcaoă

tu i.ă ơyăc ngălƠăy uăt ănguyăc ătimăm chăvìăv yănh ngăb nhănhơn nƠyăc năph iă

đ căchúăỦăh n