Thực trạng thừa cân béo phì ở trẻ 4 6 tuổi trong hai trường mầm non xã yên mỹ , huyện thanh trì, hà nội, năm 2015 và kết quả bước đầu áp dụng chương trình can thiệp

Các ph ngăphápăđánhăgiáătìnhătr ng th a cân, béo phì .... Tình tr ngădinhăd ng .... Khuy n khích tr thamăgiaăcácătròăch iăv năđ ng phù... Có th do các ngu n thông tin truy năthôngăkhácăn

B GIÁO D CăVÀă ÀOăT O

TR NGă I H CăTH NGăLONG KHOA KHOA H C S C KH E

CH NGăTRỊNH CAN THI P

TÀI T T NGHI P C NHÂN H VLVH

HÀ N I ậ Thángă10ăn mă2015

B GIÁO D CăVÀă ÀOăT O

TR NGă I H CăTH NGăLONG KHOA KHOA H C S C KH E

CH NGăTRỊNH CAN THI P

TÀI T T NGHI P C NHÂN H VLVH

Ng iăh ng d n khoa h c: ThS Bs NGUY N THANH PHONG

HÀ N I ậ Thángă10ăn mă2015

L I C Mă N

Tôi xin g i l i c mă n trân tr ng nh t t i B mônă i uăd ng ậ Khoa Khoa

h c s c kh e ậ Tr ngă i h că Th ngă Longă HƠă N i, Ban giám hi uă vƠă Tr ng

M m non Yên M ậ n iătôiăcôngătácăđưăt oăđi u ki năgiúpăđ tôi trong su t th i gian nghiên c uăđ tài

Tôi xin bày t lòng bi tă năsâu s c nh t t i Th c s , Bác s Nguy n Thanh Phong,ăng i Th yăđángăkínhăluônădƠnhăth i gian và công s căđ đ ng viên, giúp

đ tôi trong su t quá trình th c hi năđ tài nghiên c u

Tôi xin g i l i c mă năchơnăthƠnhăt i:

- T p th cán b , giáo viên, nhân viên c aă2ătr ng m m non và cán b

tr m y t trongăđ a bàn xã Yên M trong quá trình thu th p s li u

- Ban giám hi uăvƠăcácăcôăgiáoătr ng m m non Yên M đưăc ng tác ch t

ch , nghiêm túc trong khi tri năkhaiăch ngătrìnhăcanăthi p th a cân, béo phì

- Các b c ph huynh và các cháu 4 ậ 6 tu i c aă2ătr ng m mănonătrongăđ a bàn xã Yên M đưăc ng tác nhi t tình và chia s v i tôi trong quá trình cung c p thông tin và th c hi n can thi p th a cân, béo phì

- Các anh ch và các b năbèăđ ng nghi p tr c ti p hay gián ti păđưăt oăđi u

ki n thu n l i cho tôi trong quá trình h c t păđ hoƠnăthƠnhăđ tài nghiên c u này

Và cu i cùng tôi xin c mă nănh ngăng iăthơnăyêuătrongăgiaăđìnhătôiăđưăluônă

c v ,ă khíchă l và t o m iă đi u ki n thu n l iă giúpă đ tôiă hoƠnă thƠnhă đ tài t t nghi p này

Tôi xin chân thành c mă n!

Hà N i, tháng 10 n m 2015

Tr n Thu Hà

M C L C

L IăC Mă Nă

L IăCAMă OAN

THU TăNG ăVI TăT Tă

M C L C

DANHăM CăCÁCăB NGă

DANH M C CÁC BI Uă , HÌNH V VÀăS ă

T V Nă 1

CH NGă1.ăT NG QUAN 3

1.1.ă i c ngăth a cân, béo phì 3

1.1.1 Khái ni m 3

1.1.2 Phân lo i 3

1.1.3 Các ph ngăphápăđánhăgiáătìnhătr ng th a cân, béo phì 3

1.1.4 Các y u t nguyăc ăgơyătìnhătr ng th a cân và béo phì 5

1.1.5 H u qu 7

1.1.6 Các bi n pháp can thi p phòng ch ng 8

1.2 Th a cân, béo phì tr em 9

1.2.1.ă căđi măt ngătr ng và nhu c uădinhăd ng h p lý tr 4 ậ 6 tu i 9

1.2.2 Các bi n pháp d phòng và x trí th a cân, béo phì tr em 9

1.3 Các nghiên c u v th a cân, béo phì t i Vi t Nam và th gi i 11

1.3.1 Th c tr ng th a cân, béo phì trên th gi i 11

1.3.2 Th c tr ng th a cân, béo phì Vi t Nam 13

1.3.3 T ngăquanăcácăch ngătrìnhăcanăthi păđ i v i tr th a cân béo phì t i Vi t Nam và th gi i 13

CH NGă2.ă IăT NGăVÀăPH NGăPHÁPăNGHIểNăC U 15

2.1.ă i t ng nghiên c u 15

2.1.1.ă iăt ng 15

2.1.2 Tiêu chu n l a ch n 15

2.1.3 Tiêu chu n lo i tr 15

2.2 Th iăgianăvƠăđ aăđi m nghiên c u 15

2.3 Thi t k nghiên c u 15

2.3.1.ăGiaiăđo n 1: nghiên c u mô t c t ngang 15

2.3.2.ăGiaiăđo n 2: nghiên c u can thi pătr căsauăcóăđ i ch ng 15

2.4 C m u, ch n m u nghiên c u 17

2.5 Bi n s nghiên c u 17

2.6.ăPh ngăphápăvƠăcôngăc thu th p s li u 18

2.6.1 Tình tr ngădinhăd ng 18

2.6.2 Ph ng v n tr c ti p 19

2.7 Tiêu chu năđánhăgiá 20

2.8 X lý và phân tích s li u 20

2.9 Sai s và h n ch sai s 20

2.9.1 Sai s 20

2.9.2 H n ch sai s 20

2.10 H n ch c aăđ tài: 20

2.11 V năđ đ oăđ c trong nghiên c u 21

CH NGă3.ăK T QU NGHIÊN C U 22

3.1 M t s đ căđi m c a tr 22

3.2 T l th a cân, béo phì c a tr 22

3.3 M t s y u t liênăquanăđ n th a cân, béo phì 24

3.3.1.ăDinhăd ng và tình tr ng th a cân, béo phì 24

3.3.2 Thói quen v năđ ng và tình tr ng th a cân, béo phì 26

3.4 K t qu b căđ u áp d ngăch ngătrìnhăcanăthi păđ i v i tr th a cân, béo phì 28 3.4.1 K t qu c a can thi păđ i v i chi u cao và cân n ng c a tr 28

3.4.2 K t qu c a can thi p đ i v i th căhƠnhăch măsócătr 29

CH NGă4.ăBÀNăLU N 31

4.1 M t s đ căđi m c a tr 31

4.2 Tình tr ng th a cân, béo phì c a tr 4 ậ 6 tu i xã Yên M 31

4.3 M t s y u t liênăquanăđ n th a cân, béo phì tr 4 ậ 6 tu i 33

4.3.1 M t s thói quenădinhăd ng 33

4.3.2 M t s thói quen v năđ ng 34

4.4 K t qu sau can thi p th a cân, béo phì 35

4.4.1 K t qu can thi păđ n chi u cao và cân n ng c a tr 35

4.4.2 K t qu can thi păđ n th căhƠnhăch măsócătr 36

CH NGă5.ăK T LU N 38

1 Th c tr ng th a cân, béo phì tr 4 ậ 6 tu iătrongă02ătr ng m m non xã Yên M , huy n Thanh Trì, Hà N i 38

2 M t s y u t liênăquanăđ n tình tr ng th a cân, béo phì tr 4 ậ 6 tu i trong 02ătr ng m m non xã Yên M , huy n Thanh Trì, Hà N i 38

3 K t qu b căđ u c aăch ngătrìnhăcanăthi păđ i v i tr béo phì tr 4 ậ 6 tu i trong 02 tr ng m m non xã Yên M , huy n Thanh Trì, Hà N i 38

CH NGă6.ăKHUY N NGH 39

PH L C

1

T V Nă

S giaăt ngăt l th a cân, béo phì tr emăđangălƠăm t trong nh ng m i quan tơmăhƠngăđ u các qu c gia Nguyên nhân c a th a cân, béo phì không ch do ch

đ nău ng thi u khoa h c mà còn do m t s y u t khácănh ăgi m ho tăđ ng th

l c, stress, ô nhi mămôiătr ng và c nh ng v năđ xã h i… Ng iătaăquanătơmăđ n béo phì tr emăvìăđóălƠăm iăđeăd aălơuădƠiăđ n s c kh e, tu i th và n u tình tr ng béo phì kéoădƠiăđ n tu iătr ng thành s lƠmăgiaăt ngănguyăc ăm c các b nh m n tínhănh ăt ngăhuy t áp, b nh m ch vành, ti uăđ ng,ăviêmăx ngăkh p, s i m t, gan nhi m m và m t s b nhăungăth ăBéoăphìă tr em còn làm ng ngăt ngătr ng

s m, d d n t i nh ng nhăh ng n ng n v tâm lý tr nh ăt ti, nhút nhát, kém hòaăđ ng, h c kém Béo phì tr em có th là ngu n g c th m h a c a s c kh e trongăt ngălaiă[6], [9], [16], [33]

Theo s li u c a T ch c Y t th gi i,ăn mă2008ătrênătoƠnăth gi i có kho ng 1,5

t ng i t 20 tu i tr lên b th a cân Nhìn chung c 10ăng iătr ng thành thì có 1

ng i b béoăphì.ăN mă2010,ăkho ng 43 tri u tr emăd i 5 tu i b th a cân, ch y u cácăn c phát tri n (g n 35 tri u tr em) và cácăn căđangăphátătri n (g n 8 tri u tr em) Không ch cácăn c có thu nh p cao mà ngay t iăcácăn c có thu nh p th p và trung bình thì t l th aăcơn,ăbéoăphìăc ngăt ng,ănh t là các khu v căđôăth [34]

T i Vi tăNam,ătr căn mă1995ăt l th aăcơnăkhôngăđángăk , béo phì h uănh không có; n mă2000,ăt l th a cân ph n tu iăsinhăđ t 15 ậ 49 tu i là 4,6%, thành ph (9,2%) cao g p 3 l n nông thôn (3,0%) [12].ă i u tra th a cân, béo phì

ng iătr ng thành Vi tăNamăn mă2005 cho th y 16,3% b th a cân, béo phì và t

l thành th là 32,5%,ăcaoăh năsoăv i 13,8% nông thôn [1]

Nh ng nghiên c u tr em tu i h căđ ngăc ngăchoăth y t l th a cân, béo phìăđangăcóăxuăh ngăgiaăt ng.ăN mă2011,ăbáoăcáoătìnhăhìnhădinhăd ng qu c gia

tr d i 5 tu i trên toàn qu c cho t l th aăcơnăbéoăphìălƠă4,8%ăvƠăt ngăg p 6 l n so

v i s li uăn mă2000ă[18]

Th a cân và béo phì có th phòngăđ cănh ngăvi căđi u tr l i r tăkhóăkh n,ă

t n kém và h u nh ăkhôngăcóăk t qu ăDoăđóăphòngăng aăđ c béo phì tr em s góp ph n làm gi m t l béo phì ng i l n, gi mănguyăc ăm c các b nh m n tính khôngălơyăcóăliênăquanăđ n béo phì và gi m chi phí y t [16]

Xã Yên M n m phíaă ôngăhuy n Thanh Trì, Hà N i, là m t làng c ven sông H ng.ăTr căđơyălƠăm t xã thu nănôngănh ngă10ăn mătr l iăđơyăcùngăhòaănh p

v i s phát tri n chung c aăđ tăn c, s l ngălaoăđ ng nông nghi p ch còn 16% Kinh t , xã h i phát tri năc ngăkéoătheo t l tr th a cân, béo phì m i l a tu i t i

xã nh ngăn măg năđơyăt ngălênăđángăk Xong các nghiên c u v tình tr ng th a cân, béo phì tr 4 ậ 6 tu iăcònăch aăđ yăđ và c p nh t Hi n nay, huy năThanhăTrìăch aă

có nghiên c u nào m t cách h th ngăđiăt th c tr ng , phân tích y u t liênăquanăđ n tình tr ng th a cân, béo phì và xây d ngăch ngătrìnhăcanăthi p th a cân, béo phì d a vào các y u t liên quan cho l a tu i 4 ậ 6 t i xã Yên M

Xu t phát t nhu c u th c t trên, chúng tôi ti n hành nghiên c u “Th c tr ng

th a cân, béo phì tr 4 – 6 tu i trong 02 tr ng m m non xã Yên M , huy n

Thanh Trì, Hà N i, n m 2015 và k t qu b c đ u áp d ng ch ng trình can

thi p” v i mong mu n gi m t l th a cân, béo phì c a tr 4 ậ 6 tu i t i xã

* M c tiêu nghiên c u:

1.ăXácăđ nh t l th a cân, béo phì tr 4 ậ 6 tu i trong 02 tr ng m m non

xã Yên M , huy n Thanh Trì, Hà N iăn mă2015

2 Mô t m t s y u t liên quan đ n tình tr ng th a cân, béo phì tr 4 ậ 6

tu i trong 02 tr ng m m non xã Yên M , huy n Thanh Trì, Hà N i

3 Mô t k t qu b căđ u c aăch ngătrìnhăcan thi p đ i v i tr th a cân, béo phì tr 4 ậ 6 tu i trong 02 tr ng m m non xã Yên M , huy n Thanh Trì, Hà N i

1.1.2 Phân lo i

- Phân lo i béo phì theo sinh b nh h c:

+ Béoăphìăđ năthu n (Béo phì ngo i sinh): là béo phì không có nguyên nhân sinh b nh h c rõ ràng

+ Béo phì b nh lý (Béo phì n i sinh): là béo phì do các v năđ b nh lý liên quan t i béo gây nên [10]

- Phân lo i béo phì theo hình thái mô m và tu i b t đ u béo phì:

+ Béo phì b tăđ u t nh : là lo iăbéoăphìăcóăt ngăs l ngăvƠăkíchăth c t bào m + Béo phì b tăđ u ng i l n: là lo iăbéoăphìăcóăt ngăkíchăth c t bào m , còn s l ng t bào m thì bìnhăth ng

+ Béo phì xu t hi n s m: là lo i béo phì xu t hi nătr c 5 tu i

+ Béo phì xu t hi n mu n: là lo i béo phì xu t hi n sau 5 tu i [11], [33]

- Phân lo i béo phì theo vùng c a mô m và v trí gi i ph u:

+ Béo b ng: là d ng béo phì có m ch y u t p trung vùng b ng

+ Béoăđùi:ălà d ng béo phì có m ch y u t p trung vùngămôngăvƠăđùiă[10]

1.1.3 Các ph ng pháp đánh giá tình tr ng th a cân, béo phì

Có nhi uă ph ngă phápă đánhă giáă tìnhă tr ngă dinhă d ng (TTDD) trongă đóă cóă

ph ngăphápănhơnătr c h c v i các ch s : ch s kh iăl ngăc ăth (BMI), cân n ng theo tu i (CN/T), chi u cao theo tu i (CC/T), cân n ng theo chi uăcaoă(CN/CC)… [7]

B ng 1.1 Phân lo i th a cân, béo phì theo ch s BMI ng iătr ng thành Phân lo i BMI (kg/m

2 ) (WHO 1998)

BMI (kg/m 2 ) (WHO 2000 ậ DƠnhăchoăng i Châu Á)

Theo khuy n ngh c a WHO thì TE t 10 ậ 19 tu i nên s d ng BMI và

ph i h p v i b dày n p g p da (c ătamăđ uăvƠăgócăd iăx ngăb vai) đ đánhăgiáătình tr ng th a cân, béo phì (TCBP) Tuy nhiên, m t s tác gi l i cho r ng BMI khôngăđ c s d ng đ đánhăgiá TTDD tr đangăphátătri năvìăluônăthayăđ i theo

m i tu i nên không th xây d ng thang phân lo i cho m i tu i [26]

- Cân n ng theo chi u cao:

N mă1995, CN/CC đ c WHO khuy n cáo s d ngăđ đánhăgiáăTTDD c a

tr d i 10 tu i v i qu n th tham kh o NCHS Ch s CN/CC tr nên ph bi nănh ă

là m tăph ngăti năđánhăgiáăTTDD qu n th TE,ăđ c bi t tr d i 5 tu i, ch s này s d ngăđ đánhăgiáăc thi u và th aădinhăd ng [4]

Cân n ng theo chi u cao th păh năsoăv i chu năđ c g i là g y, r t th p là suy dinh d ng c p Cân n ng theo chi uăcaoătrênăng ng chu năđ c coi là TC và

r tă caoă đ c coi là BP, CN/CC t iă +2Zscoreă t ngă ng v i 97,7ă percentile.ă uă

đi m c a ch s CN/CCălƠăkhôngăđòiăh i nh tu i c a tr ,ăđi u này s thu n l i cho

nh ng vùng kém phát tri nănh ngăkhôngănênădùngănóăthayăchoăch s CC/T hay CN/T vì s d ngăđ ng th i 3 ch s này m i ph năánhăđ yăđ quá trình phát tri n sinh h c khác nhau c a tr [7], [26]

Theo phân lo i c a WHO, nh ng tr có ch s nhân tr c (CN/T, CC/T và

5

t +3SD tr lên có th coi là BP Tuy nhiên, khiăđánhăgiáăTTDDăc a t ng cá th ,

ch tiêu CN/CC m că>ă+2SDăch aăđ đ đ aăraăk t lu năđ a tr b TCBP,ănh ngă

c ngăđ ng ch tiêuănƠyăđ c th a nh n là m t ch tiêu t tăđ đánhăgiáăTCBPă

qu n th [4]

- Vòng th t l ng:

Các nhà nghiên c u dùng vòng th tăl ngăđ xácăđ nh s phân b m b ng

và t l các y u t nguyăc ăNh ngăđ phân lo i m t tr cóănguyăc ăth p hay nguy

c ăcaoăthìăkhôngăth dùng vòng th tăl ngăđ phân lo i [4]

- Xác đ nh l ng m c th :

+ oăl ng m tr c ti p: đo tr c ti p c uătrúcăc ăth đ c tính t ng kh i

m c ă th và các thành ph n khác c a kh i không m ; g m các k thu t: đo t

tr ngăc ăth d iăn c, ch p c ngăh ng t , ch p c t l p,ăđoăkhángătr đi n sinh

h c… [21], [24], [28]

+ oă l ng m gián ti p b ng ph i h p các ch tiêu nhân tr c: ng i ta

th ng dùngăđoăvòngăth tăl ng,ăvòngămôngăvƠăm t s vòngăđoăkhác,ăđoăb dày n p

g p da và các ch s l y t CN, CC…ăT t c các đoăl ngănƠyăđ u d a vào k n ngă

ng iăđo,ăđ chính xác liên quan [28]

1.1.4 Các y u t nguy c gây tình tr ng th a cân và béo phì

- Y u t di truy n:

Nhi u nghiên c u cho r ng c hai y u t genăvƠămôiătr ngăđ u góp ph n phát tri n BP,ăng i ta th y có đ n 200 gen có liên quan đ n tính nh y c m v i BP các cá th khác nhau M t s nghiên c u cho th y n u ch b ho c m TCBP thì conăcóănguyăc ăm c BP là 3 l n, n u c hai b m TCBPăthìănguyăc ălƠă13ăl n Tuy nhiên v năđ gen l i không gi iăthíchăđ c s t ngălênănhanhăchóngăc a BP hi n nay trên toàn th gi i Theo tài li u c a WHO, nguyên nhân c a TCBP t p trung

ch y u vào các y u t môiătr ng nh ăch đ dinhăd ng, luy n t p, v năđ ng c a

tr hay các y u t xã h iăkhác… [31]

- Ho t đ ng th l c:

H u h t các nghiên c u d ch t h c cho th yănguyăc ăt ngăcơn,ăTC và BP ít

h nă nh ngă ng iă thamă giaă đ uă đ n vào các ho tă đ ng th l c hi n t i v i s

l ng t trung bình t i nhi u [31]

Các ho tăđ ng th l c gi măđiăđ c bi t các ngh nghi p có tính ch tăt nh

t i,ăvuiăch iăgi i trí không tích c cănh ăxemătivi nhi uăđưăthúcăđ y s t ngăcơn Các nghiên c u nh m làm gi măcácăhƠnhăviăt nhăt iăđưăt p trung ch y u vào hành vi xem tivi c a TE Gi m th i gian xem kho ng 30 phút/ngày TE M cho th y là

kh thi và có liên quan t i gi m BMI [31]

- Kh u ph n n và thói quen n u ng:

Ch đ năgiƠuălipid ho c n ngăl ng cao có liên quan ch t ch v i s gia

t ngăc a t l BP Nghiên c u tr 5 ậ 8 tu i, nhóm BP tiêu th ch t béo nhi uăh nănhómăkhôngăBP,ăxuăh ngăcƠngă n nhi u ch t béo thì BP càng nhi uăvƠănguyăc ăBPăcàng n ng Theo Grund A và c ng s nghiên c u tr t 3 ậ 5 tu i cho th yăt ngă%ă

m năvƠoălƠmăt ngăch s BMI [25]

- M t s nguyên nhân khác:

+ Tu i xu t hi n th a cân, béo phì: m t s nghiên c u cho th y tu i xu t

hi n TCBP r t s m (t 1 ậ 5 tu i),ătuyănhiênăđ tu i xu t hi n ph bi n là l a tu i

h căđ ng [2]

+ă i u ki n kinh t v năhóaăxưăh i: các y u t v năhóa,ădơnăt c, t ng l p xã

h i,ătônăgiáoăc ngălƠănh ng y u t môiătr ng làm nhăh ngăđ năl ng th că nă

đ aăvƠoătheoănhi u cách khác nhau; các nhà tâm lý h c nh t trí r ng nhi u bà m nuông chi u và ân c n quá m c trong vi că nău ng c a tr đưăs d ng nh ng th c

ph m không thích h păđ làm yên lòng nh ngăđ a tr hi uăđ ng, qu y khóc; chính

vì v yăđưăt o cho tr thóiăquenăđòiăvƠă nănh ng th c ph m này khi bu n chán [29]

+ Th i gian ng : ng ítăc ngăđ c tìm th yănh ăm t y u t nguyăc ăcaoăc a

tr TC; nguyênănhơnăch aărõănh ngătheoăm t s tác gi có th do ho tăđ ng tiêu m

c aăc ăth là t iăđaăv đêmăvà s ng ít làm gi m tiêu m nói chung [29]

+ Cân n ngăs ăsinh: m t s nghiên c u cho th y có m i liên quan gi a cân

n ng khi sinh cao và tr béo phì và cân n ng khi sinh th păcóăliênăquanăđ n béo

b ng sau này, cân n ngăs ăsinhăcƠngăth p thì kh i m c ăth càng cao và phân b

m vùng thân càng nhi u [5]

7

1.1.5 H u qu

- nh h ng t i s c kh e:

Th aă cơnă vƠă béoă phìă đangă lƠă m iă đeă d a nghiêm tr ng t i s c kh e con

ng i Tr ngăl ngăd ăth a b t k tu iănƠoăđ u không t t cho s c kh e Nhi u nghiên c u cho th y có s ti n tri n tr c ti p t m t tr béo t i m tăng i l n béo

Có t iă30%ăng i l năbéoăđưăbéoătrongăsu t th i k TE, 80% thanh thi u niên s

ti p t căbéoăkhiătr ng thành và m căđ béo ngày càng nghiêm tr ng TE thì béo càng dai d ng t i tu iătr ng thành Do s giaăt ngăcácănguyăc ăb nh lý c ng v i các y u t xã h i,ăng i BP trung bình s gi m 6 ậ 10ăn mătu i th [2]

B ng 1.2 Béo phì tr emăvƠănguyăc ăbéoăphìă tu iătr ng thành [32]

Béo phì tr em Nguyăc ăbéoăphìătu i tr ng thành

Béo phì th iăth ă u có th d năđ n m c b nh m nătínhăkhôngălơyănh ăr i

lo n dung n p glucose,ăkhángăinsulin,ăđáiătháoăđ ngătypeăII,ăt ngăhuy t áp, r i lo n lipit máu… [29]

- nh h ng t i kinh t và xã h i:

+ nhăh ng t i kinh t xã h i: h u qu kinh t có th chia làm 2 lo i: h u

qu tr c ti p và h u qu gián ti p; h u qu tr c ti p là nh ng chi phí dành cho vi c

ch a tr b nh và các b nh liên quan; h u qu gián ti p là vi c gi măn ngăl c s n

xu t do nh ngăc năb nh xu t phát t BPănh ăcaoăhuy tăáp,ăđáiătháoăđ ng [29]

+ M t tho i mái trong cu c s ng: ng iăBPăth ng có c m giác khó ch u v mùa hè do l p m dƠyăđưătr thành m t h th ng cách nhi t [29]

+ Gi m hi u su tălaoăđ ng và kém lanh l i: do kh iăl ngăc ăth quá l n nênăđ hoàn thành m t công vi cătrongălaoăđ ngăng i BP m t nhi u công s căh n;ă

h u qu là hi u su tălaoăđ ng gi m rõ r t so v iăng iăbìnhăth ng [29]

+ nhăh ngăđ n s phát tri n tâm lý xã h i tr em: tr BPăth ng b b n

bè trêu ch c, d năđ n tâm lý t ti,ăcôăđ c, th m chí có nh ng bi u hi n tiêu c cănh ăcoiăth ng b n thân; các t năth ngătơmălýănƠyăn uăkhôngăđ c phát hi năvƠăđi u

tr k p th i s kéoădƠiăđ n tu iătr ng thành làm cho tr tr nên khó hòa nh p c ng

đ ng,ăcóăt ăt ng n i lo n, th măchíăcóăýăđ nh t v n [29]

- M t s gi i pháp can thi p t i Vi t Nam:

M t trong nh ng gi i pháp quan tr ng c a Chi năl c Qu c gia v dinhăd ng

là phòng ch ng các b nh m nătínhăcóăliênăquanăđ nădinhăd ngănh ăBP,ătim m ch, cao huy tăáp…ăTrongăchi năl c này thì giáo d cădinhăd ngăđ căđ t vào v tríă uătiên v i m c tiêu c th lƠăng iădơnăđ c nâng cao v ki n th c và th c hành dinh

d ng h p lý [1] Chi năl c d phòng BP bao g m:

+ăT ngăc ng hi u bi t c a c ng đ ng v BP và các b nh m n tính không lây cóăliênăquanăđ n BP

+ Khuy n khích ch đ năh p lý trên nguyên t c gi m đ đ m c a th că năthông qua gi m các th că năbéo,ăđ ng ng t,ăt ngăc ng gluxit ph c h p và rau

qu H n ch l ng protein không nên quá 15% t ng s n ngăl ng,ăl ng lipid không nên quá 20% t ng s n ngăl ng, h n ch r u, bia

+ Khuy n khích ho tăđ ng th l c và l i s ngăn ngăđ ng

9

+ Ki m soát cân n ng: duy trì cân n ng gi i h n an toàn BMI < 23

+ Có s ph i h p liên ngành n m trong chi năl c Qu c gia v dinhăd ng [9]

tr ng th ch t c a TE không ph iăđ ngăyênămƠăthayăđ i theo th i gian [19]

Theo nghiên c u c a Lê Nam Trà cho th y 4 ậ 6 tu i m căt ngătr ng

CC v n di năraăđ uăđ n m iăn măt ngăkho ng 4,75 ậ 7,08cm, CN m iăn măt ngăt 0,98 ậ 1,69kg giaiăđo n 4 ậ 6 tu i tr có ch căn ngăv năđ ng phát tri n nhanh,

ho tăđ ngăvuiăch iăcóăvaiătròăch đ oăđ i v i s phát tri n trí tu c a TE và quy t

đ nh s phát tri n tâm lý [20]

- Nhu c u dinh d ng c a tr 4 – 6 tu i:

Giaiăđo n 4 ậ 6 tu iăcácăc ăquanăch căn ngăc a tr ngày càng hoàn thi n,

h năn a các lo i th că năc ngăngƠyăcƠngăphongăphúăvƠăc ăc u b aă năc ngăcàng

gi ngăng i l nătrongăgiaăđình.ăTu i 4 ậ 6 v nălƠăgiaiăđo n quan tr ngăđ hình thành

t păquánă nău ngăvƠăthóiăquenădinhăd ng vì th c n tôn tr ng nguyên t căchoă nă

nh ăl a tu iătr căđó:ă năđúngăgi , gi yênăt nhăkhiăchoă n,ăkhôngăchoă năquáănhi u

m t b a,ăchoă năbƠnăriêng,ăchoă nă s măh năng i l năvƠăkhôngă choă nă đ ng t

tr c b aă nă[20]

1.2.2 Các bi n pháp d phòng và x trí th a cân, béo phì tr em

- Các ch ng trình phòng ch ng béo phì cho tr em:

+ăCh ngătrìnhăd aăvƠoăgiaăđình:ăgiaăđìnhălƠămôiătr ng nhăh ng m nh

nh tăđ n tr cóănguyăc ăBP,ă nh ngăgiaăđìnhănh năđ c giáo d c phù h p v ch

đ năvƠăl i s ng thì t l tr BP gi măđiărõăr t so v i nh ngăgiaăđìnhăkhôngănh n

đ c l i khuyên và h tr [30]

+ăCh ngătrìnhăd aăvƠoănhƠătr ng: nhƠătr ngălƠăn iăphátăhi n nh ng tr cóănguyăc ăBPăthôngăquaăcácăch ngătrìnhăgiáoăd c và nh ng l năth măkhámăc a bácăs ăt iătr ng h c; t ngăc ng th l c thông qua vi c l ngăghépăch ngătrìnhăt p

luy năđ uăđ năvƠoătrongăch ngătrìnhătr ng h c là m t bi n pháp hi u qu đ c i thi n s c kh e và cân n ng TE [30]

- Chi n l c d phòng th a cân và béo phì:

r ng (bánh, k o,ăn c u ngăcóăga…).ăC năl uăýălƠăthôngăquaăvi c qu n lý ch đ nă

c a tr có th t p cho tr nh ngăthóiăquenă nău ng t t, n n t ng c a vi c duy trì s c

kh e trong su tăđ iăng i.ă i uănƠyăcóăýăngh aăh nălƠăvi căápăđ t ch đ năchoătr

nh m gi m cân

+ Truy n thông giáo d cădinhăd ng phòng ch ng th a cân, béo phì:

Truy n thông giáo d cădinhăd ng là nh ng ho tăđ ng, nh ng n l c có

m căđích, có k ho ch nh măthayăđ i ki n th c,ătháiăđ , hành vi c aăcácănhómăđ i

t ng v nh ng v nă đ cóă liênă quană đ nă dinhă d ng,ă đ c i thi nă đ c TTDD, phòng ch ng các b nhădoădinhăd ngăchoăcácănhómăđ iăt ng trong c ngăđ ng

M c tiêu cu i cùng c a truy n thông giáo d cădinhăd ngălƠălƠmăchoăđ iăt ng thay

đ i nh ngăhƠnhăviădinhăd ng không h p lý và th căhƠnhăhƠnhăviădinhăd ng theo

h ng có l i cho s c kh e [22]

+ă phòngăt ngăcơnăb ng cách ki m soát cân n ng và chi u cao c a tr : Chi năl c này d h n,ăr h năvƠăhi u qu h nălƠăđi u tr BP B i l , BP phát tri n qua th i gian dài, m tăkhiăđưăm c b nh thì r t khó ch a; các h u qu s c

kh eădoăBPătíchăl yătrongăth i gian dài không th ph c h i hoàn toàn khi gi m cân; cácăn căđangăphátătri n, kinh phí x trí BP và các b nh kèm theo là quá t n kém + Các bi n pháp giúp tr t ngăc ng v năđ ng:

C n h n ch th i gian tr ng i xem tivi,ătròăch iăđi n t d i 1 gi /ngày Không nên b t tr h c quá nhi u, nên t oăđi u ki năđ tr đ căvuiăđùaăch y nh y sau nh ng gi h căc ngăth ng Khuy n khích tr thamăgiaăcácătròăch iăv năđ ng phù

11

h p v i l a tu iănh ăđáăbóng,ăch iăc uălông,ăb iăl i, nh yădơy,ăđáăc u…ănênăh ng

d n tr tìmăđ c môn th thaoă aăthíchăs giúp tr h ngăthúăh n Khuy n khích tr tham gia giúp cô giáo và cha m m t s công vi cănh ăchiaăc măv bƠn,ăkêăgi ng

ng , thu d năđ ch i…

1.3 Các nghiên c u v th a cân, béo phì t i Vi t Nam và th gi i

1.3.1 Th c tr ng th a cân, béo phì trên th gi i

Trên th gi i, TC và BP là y u t nguyăc ăth 5 gây t vong v i g n 2,8 tri u

tr ng thành t vongăhƠngăn m.ăTrongă3ăth p k qua (1980 ậ 2010) s caăBPăđưă

t ngăg păđôiătrênătoƠnăth gi i [33], [34]

Hình 1.1 T l dân s trên 15 tu i có BMI > 30

m t s qu c gia trên th gi iăn mă2007ă[34]

Tình tr ng TC TE (2 ậ 18 tu i)ăđangăt ngălênănhanhăchóngăv i t l trung bìnhă hƠngă n mă lƠă 10%.ă N mă 2010,ă k t qu phân tích trên 450 cu că đi u tra c t ngang v th a cân, béo phì (TCBP) c a TE 144ăn c trên th gi i cho th y có kho ng 43 tri uăTEăd i 5 tu i b TCBP [23] T l BP cácăn c phát tri n cao

g p 2 l năcácăn căđangăphátătri n,ăđ c bi t B c M và Châu Âu có m c TC cao

nh t [28]

Bi uăđ 1.1.ăXuăh ng TCBP c a tr em l a tu i h căđ ng trên th gi i

T i Châu Á, t l TCBP l a tu i h căsinhăc ngăgiaăt ngănhanhăchóng.ăHi n nay, TCBP TEăđ căxemănh ălƠăm t trong nh ng thách th căđ i v i ngành dinh

ậ 2010)

4

7

13 13

14

18

0 5 10 15 20

13

1.3.2 Th c tr ng th a cân, béo phì Vi t Nam

M t s nghiên c u g năđơyăchoăth y tình tr ng BP TE xu t hi năvƠăđangă

t ngănhanh,ăTE nuôi nhân t oăhayăBPăh năTE nuôi b ng s a m Nhi u bà m quá quan tâm b iăd ngăchoăcon,ăngh ăr ngăcƠngă nănhi u ch t b càng t t và càng l n nhanh, càng n ng cân càng t t [8] n c ta, các cu căđi u tra d ch t h cătr c

n mă1995ăchoăth y t l TCăkhôngăđángăk , BP h uănh ăkhông có [6] T n mă1995ăliên t c có các thông báo v TCBP TE

- N mă2000:ănghiên c u c a Tr n Th Phúc Nguy t t i n i thành Hà N i TE

t 4 ậ 6 tu i th y t l TCBP là 4,9%, tr trai là 6,1% và tr gái là 3,8% [17]

- N mă2012:ătheo th ng kê c a Trung tơmăDinhăd ng thành ph Hà N i, t l

tr TCBP c a tr d i 5 tu i là 11% (Báo cáo H i ngh ắChi năl c qu c gia v dinhăd ng t iăgiaiăđo n 2013 ậ 2015, t mănhìnăđ năn mă2020”)

- N mă2013:ătheo các báo cáo khoa h c t i h i ngh Dinhăd ng thành ph H Chí Minh m r ng l n th 3, t l TCBP TEăd i 5 tu i t 3,7%ăn mă2000ăt ngălênă11,5%

- N mă2014:ăThS.ăBsăNguy nă c Minh cùng các c ng s đưănghiênăc u v tình tr ngăTEăd i 6 tu iătrênăđ a bàn t nh Khánh Hòa k t qu cho th y có t i 6,2%

tr b TCBP [13]

1.3.3 T ng quan các ch ng trình can thi p đ i v i tr th a cân béo phì t i

Vi t Nam và th gi i

M t s ch ngătrìnhăcanăthi p TCBP trên th gi i có hi u qu là d a vào cách

ti p c nătr ng h c v i s quan tâm ch t ch c aăgiaăđìnhăvƠăc ngăđ ng [28] Vi t Namăđưăcóăr t nhi u các nghiên c uăvƠăcácăđánhăgiáăth c tr ng, t l tr TCBP Tuy nhiên l i có r t ít các nghiên c uăđ aăraăcácăbi n pháp can thi p, các mô hình can thi p

t i c ngăđ ng nh m d phòng và x trí TCBP tr em,ăđ c bi t là TE 4 ậ 6 tu i

Trên th gi i và t i Vi t Nam cácăch ngătrìnhăcanăthi p ch y u t p trung vào:

- Ch đ dinhăd ng (h n ch n ngăl ngă năvƠo):ăb ng cách s d ng ch đ năr t th păn ngăl ng ho c kh u ph nă năh n ch n ngăl ng m t cách v a ph i Qua các nghiên c u tr c thì k t qu cho th y ch đ năgi măđiă100kcalăm i ngày

s d n t i gi măđiă5kgătrongăvòngăm t [10]

- Ch đ v năđ ng (t ngăc ng ho tăđ ng th l c): các nghiên c uătr căđơyă

ch ra r ng ít nh t t p luy n 30 phút m i ngày m căđ trung bình và t păđ u t t c

các ngày trong tu n s làm gi măđ c kh i m và b o v đ c mô n c [10] Tuy nhiên vi c duy trì t p luy nălƠăkhóăkh năđ i v iăng i TCBP, do thi u kiên trì ho c thi u s ng h c aăgiaăđình,ăb n bè và xã h i [28]

- Thayăđ i hành vi: các nghiên c uătr c cho th y li u pháp này t o nên s thay

đ i hành vi trong m t th i gian ng n và gi m cân m tăcáchăcóăýăngh aăthôngăquaăvi c

h ng d n ch đ nălƠnhăm nh Tuy nhiên s không hi u qu n uănh ăkhôngăkiênătrìă

th c hi n k ho ch t đi u ch nh b n thân và c năđi u tr su tăđ i [10]

- i u tr b ng thu c: th ngăđ c s d ng ng i l n khi có BMI > 30, khi các bi năphápă năkiêng,ăt p luy n,ăthayăđ i hành vi t ra không hi u qu [10]

- Ph ngăphápăph u thu t: ph u thu t c t d dƠyăđ làm h n ch l ngă n vào

và gi m h p thu th că năhayăph ngăphápăhútăm th a s d ng r ng rãi trong ph u thu t th m m Tuy nhiên không tránh kh i nh ng r iăroănh ăh i ch ng dumping sau ph u thu t d dƠyăvƠăc ngăkhôngăth hi năđ c l i ích c a s c kh e trong vi c

h n ch các bi n ch ng sau ph u thu t [10]

- Ngoài ra còn có m t s ph ngăphápăkhácănh :ăyoga,ăthôiămiênă[28], k t h p

nh ăchơmăvƠăth châm [14], s d ngăChitosanăt ngăc ng vào bánh x p [15]

C th :

- Nghiên c u c aă Ơoă căMinhăn mă2014ăđưădùngăbi năphápăđi u tr béo phì

b ngănh ăchơmăk t h p v i th châm [14]

- Nghiên c u c a Phan Bích Nga, Nguy n Th Lâm, Nguy năL ngăH nhăn mă2004ăđưădùngăChitosanăđ làm gi m cân n ng,ăl ng m c ăth vƠăhƠmăl ng lipid máu [15]

- Nghiên c u c a Tr n Th Xuân Ng căn mă2012ăđư th c hi n can thi p thông qua mô hình truy n thông giáo d cădinhăd ngăđ i v i h c sinh và cán b giáo viên trongătr ng [16]

- Nghiên c u c a Tr n Th Phúc Nguy tăn măđưăth nghi m m t s gi i pháp can thi p t i Hà N iănh :ătruy n thông giáo d c ki n th cădinhăd ng cho các bà

m ,ăcôăgiáo;ăh ng d n th c hành cho các bà m và nhân viên n uă n;ătheoădõiăcơnă

n ng tr ; th c hành rèn luy n th l c tr ;ăt ăv n cá nhân; theo dõi và giám sát [17]

- Nghiên c u c aăPhùngă c Nh tăn măă2014ăt i H ChíăMinhăđưăápăd ng các can thi p: truy n thông cho ph huynh và giáo viên v ch đ dinhăd ngăch măsócă

tr h p lý [18]

15

CH NGă2.ă IăT NGăVÀăPH NGăPHỄPăNGHIểNăC U

2.1.ă iăt ng nghiên c u

+ Ch n cha m ho căng iăch măsócătr

+ ng ý tham gia vào nghiên c u

2.1.3 Tiêu chu n lo i tr

- Tr b b nh ph i nhà cách ly không có m t t iătr ng trong th i gian nghiên c u

- Tr b các b nh n i, ngo iăkhoaăđangăđ căđi u tr

2.2 Th iăgianăvƠăđ aăđi m nghiên c u

- Th i gian nghiên c u: t tháng 01/10/2014ăđ n tháng 30/09/2015

- aăđi m nghiên c u:ă2ătr ng m m non bao g m:

+ăTr ng m m non Yên M

+ăTr ng m mănonă i Lan

2.3 Thi t k nghiên c u

Nghiên c uăđ c thi t k g mă2ăgiaiăđo n (Ph l c 1 ậ Cácăb c t ch c nghiên c u):

2.3.1 Giai đo n 1: nghiên c u mô t c t ngang

i u tra c t ngang trên qu n th tr c aă2ătr ng m m non trong xã Yên M , huy n Thanh Trì, Hà N iăđ xácăđ nh t l TCBP và m t s y u t liênăquanăđ n TCBP tr l a tu i t 4 ậ 6 tu i trong th i gian t 12/01/2015 đ n 31/01/2015

2.3.2 Giai đo n 2: nghiên c u can thi p tr c sau có đ i ch ng

Theo mô hình ắTh nghi m can thi p c ngăđ ng trên toàn b m u”ăđ đánhăgiá k t qu sau can thi p (Ph l c 2 ậ Thi t k can thi p)

Chúng tôi th c hi n các can thi p t iătr ng m m non Yên M trong th i gian

t 01/02/2015ăđ n 31/07/2015 trên 198 tr t 4 ậ 6 tu i và cha/m ho căng iăch măsóc tr Các can thi păđ c s d ng trong nghiên c u là:

1 Áp d ng th căđ n T thángă02/2015ăđ n

tháng 07/2015

Trong 6 tháng can thi p

Tác gi c aăđ tài

và k toán, cô nuôi c aătr ng

Giáo viên ch nhi m 07 l p

5 Th mă l p (gi n,ă

th d c)

T thángă02/2015ăđ n tháng 07/2015

≥ă 3l n/tu n vƠăđ t xu t Tác gi c aăđ tài

6 Trò chuy n v i tr T thángă02/2015ăđ n

tháng 07/2015

≥ă1l n/

tu n/tr Tác gi c aăđ tài Xây d ng và áp d ng

th căđ năchu n

Truy n thông giáo d c

ki n th cădinhăd ng

Theo dõi ch

s cân

n ng, chi u cao

PH I H P GI A NHÀăTR NGăVÀăGIAă ỊNH

17

2.4 C m u, ch n m u nghiên c u

- C m u: toàn b

- Ph ngăphápăch n m u: ch n m u thu n ti n

+ăGiaiăđo n 1: ch n t t c tr t 4 ậ 6 tu i đ tiêu chu n nghiên c u t i 2ătr ng

m m non trong xã Yên M , huy n Thanh Trì, Hà N i trong th i gian nghiên c u

+ăGiaiăđo n 2:

Nhóm can thi p: t t c tr t 4 ậ 6 tu i và cha/m /ng i ch măsóc tr

đ tiêu chu n nghiên c u t i tr ng m m non Yên M trong xã Yên M , huy n Thanh Trì, Hà N iăđ uăđ c m i tham gia nghiên c u

Nhóm ch ng: t t c tr t 4 ậ 6 tu i đ tiêu chu n nghiên c u t i

tr ng m mănonă i Lan trong xã Yên M , huy n Thanh Trì, Hà N iăđ uăđ c m i tham gia nghiên c u

căđi m nhóm can thi p và nhóm ch ng:

ơyălƠăhaiătr ng m m non n mătrênăđ a bàn xã Yên M , huy n Thanh Trì,

Hà N i Haiătr ng n m trong cùng m t xã nên s không có s khác bi t l n v

đi u ki n kinh t ,ăv năhóa,ăxưăh i Haiătr ng có t ng s tr và t l tr phân b theo

gi iăkháăt ngăđ ng.ă c bi t c haiătr ngăđ u có t l tr TCBPăkháăt ngăđ ng

d ng

Tr thíchă nărau,ăc và trái cây Bi n nh phân

7 Tr thích u ng các lo iăn c ng t,ăđ u ng có ga Bi n nh phân

8 Tr thích các lo i th că năng tănh ăbánh,ăk o,… Bi n nh phân

9 Tr thích các lo i th că nă nh ă đ xƠo,ă đ

10 Thói

quen

v n

đ ng

Tr thích xem tivi hay ng iăch iăcácătròăch iăđi n t Bi n nh phân

11 Tr thíchă ch iă đùa,ă ch y nh y v i b nă hayă ch iă

d ng

c a tr

Tr th ngăxuyênăkêuăđói Bi n nh phân

14 Tr th ng xuyên v a xem tivi v aă n Bi n nh phân

15 Tr nănhi uăh năsoăv i tr cùng tu i Bi n nh phân

16 Tr th ngăxuyênă năb a ph vƠoăbanăđêm Bi n nh phân

18 Tr th ngăxuyênăđ căch iăđùa,ăch y nh y v i

b năhayăch iă ngoài tr i Bi n nh phân

19 Tr th ng xuyên tham gia các ho tă đ ng th

20

Th c hành nuôi

d ng

tr

Tr th ngăxuyênă nărau,ăc và trái cây Bi n nh phân

21 Tr th ng xuyên các lo iăn c ng t,ăđ u ng có

22 Tr th ngăxuyênă nă cácălo i th că năng tă nh ă

23 Tr th ngăxuyênă năđ xƠo,ăđ chiên/rán… Bi n nh phân

2.6.ăPh ngăphápăvƠăcôngăc thu th p s li u

19

K thu t cân: khi cân, tr ch m c qu n áo g n nh t và tr b t cân n ng trung bình c a qu n áo khi tính k t qu ; cơnăđ c ki m tra v i v t chu n và ch nh

v v trí cân b ng s 0 tr c khi s d ng,ăsauăđóăc cân kho ng 10 tr l i ki m tra

và ch nh cân 1 l n; tr đ ng gi a bàn cân, không c đ ng, m t nhìn th ng, tr ng

l ng b đ u c hai chân; cơnăđ căđ t v trí năđ nh và b ng ph ng [19]

+ Chi u cao:

oăchi u cao b ngăth c Microtoiseă( chính xác 1mm); đ năv đoăchi u cao là cm, k t qu đ c ghi v i 1 s l (Ví d : 101,5cm)

K thu tăđo:ăth căđ căđ t theo chi u th ngăđ ng, vuông góc v i m t

đ t n m ngang; tr b gi y,ădép,ăđiăchơnăkhông,ăđ ngăquayăl ngăvƠoăth căđo,ăm t nhìn th ngăraăphíaătr c, hai tay buông thõng sao cho ch m, vai, mông, b p chân, gót chân theo m tăđ ng th ng ch m lên b m tăth căđoăđ ng; kéoăth c t trên

xu ng d năvƠăkhiăth căápăsátăđ nhăđ uănhìnăvƠoăth căvƠăđ c k t qu [19]

2.6.2 Ph ng v n tr c ti p

- Ph ng v n l n 1: s d ng b câu h i (Ph l c 11)ăđưăđ c thi t k s năđ

ph ng v n tr 6 câu và cha/m /ng iăch măsócătr 15 câu

- Ph ng v n l n 2: s d ng b câu h i (Ph l c 12)ăđưăđ c thi t k s năđ

ph ng v n cha/m /ng iăch măsócătr 13 câu

- Th i gian ph ng v n:

+ L n 1: vƠoăđ u giaiăđo n 1 (Tháng 1/2015) khi tr ch aăđ c can thi p + L n 2: vào cu iăgiaiăđo n 2 (Tháng 8/2015) sau khi tr đưăđ c can thi p

- Ng i th c hi n ph ng v n: tác gi c aăđ tài

2.7 Tiêu chu năđánhăgiá

- ánhăgiáă1 tr /qu n th b TCBP d a vào b ng tham chi u qu n th NCHS CN/CCă(WHOăn mă2006 ậ Ph l c 13) Tr đ c phân lo i TCBP khi:

+ CN/CC c a tr n m trong kho ng trên +2SD tr lên là th a cân

+ CN/CC c a tr n m trong kho ng trên +3SD tr lên thì là béo phì

- ánhăgiáăhi u qu sau can thi p: d a trên các ch s v : cân n ng, chi u cao

và các y u t liên quan v i test ki măđ nhă 2, test chính xác c a Fisher, Student's test và p

2.9 Sai s và h n ch sai s

- Sai s doăđ iăt ng không hi u rõ

ý c a các câu h i ho c ph n tr l i - Gi i thích l i và dùng t ng đ năgi năh n

21

- Quy mô can thi pă ch aă r ngă vƠă ch aă sơuă (đưă k t h p c giaă đìnhă vƠă nhƠă

tr ng song m i ch theo dõi, giám sát tr ng mà nhà ch h i…)

- Ch aăđ m b oăđ c tính b n v ng c a can thi p (sau khi k t thúc nghiên c u thì cha/m /ng iăch măsócătr có th s không th c hành n a)

- tƠiăch aăx lýăđ c y u t nhi u B i không th kh ngăđ nh 100% là mô hình can thi p c a tác gi có hi u qu làm gi m t l vƠănguyăc ăm c TCBP Có th

do các ngu n thông tin truy năthôngăkhácă(nh ătiăvi,ăđƠiăbáo,ăinternet…)ălƠmăthayă

đ iătháiăđ và hành vi c a cha/m /ng iăch măsócătr

2.11 V năđ đ oăđ c trong nghiên c u

- c ngănghiênăc uăđ c thông qua và có s cho phép c a Tr m y t và

Hi uătr ngăcácătr ng m m non trongăđ a bàn xã tr c khi ti n hành tri n khai

- iăt ng nghiên c uăđ c gi i thích v m căđíchăvƠăn i dung c a nghiên

c uătr c khi ti n hành ph ng v n và m i thông tin s đ c mã hóa và b o m t tuy tăđ i.ăNg i tham gia nghiên c u tham gia m t cách t nguy n, không ch u s chi ph i c aăđ iăt ng nào N uăđ iăt ng không h p tác n a thì d ng nghiên c u

- K t qu nghiên c u hoàn toàn ph c v cho m căđíchăh c t p và nghiên c u khoa h c, không vì b t k m căđíchănƠoăkhác

Nh n xét: S tr phân b theo gi iălƠăt ngăđ iăđ ngăđ u, không có s khác bi t

gi a hai gi i Có 48,4% tr nam và 51,6% tr n tham gia nghiên c u Bên c nhăđó,ăt

l tr nam và tr n gi aăhaiătr ngăc ngăt ngăđ iăđ ngăđ u nhau (V i p > 0,05)

3.2 T l th a cân, béo phì c a tr

B ng 3.3 Trung bình cân n ng và chi u cao c a tr

Nh n xét: Tr c a c haiătr ng có cân n ng trung bình là 17,03 ± 3,68kg và chi u cao trung bình là 102,03 ± 7,72cm Tr có s cân cao nh t là 33kg và tr có chi u cao l n nh t là 119cm

Nh n xét: T l TCBP tr ng M mănonă i Lan (7,1%) nhi uăh năsoăv i

tr ng M m non Yên M (6,4%) Tuy nhiên s tr TCBP tr ng M mănonă i Lan (12 tr ) l i ítăh năsoăv iătr ng M m non Yên M (13 tr )

B ng 3.4 Tình tr ng th a cân, béo phì theo tu i và gi i

M mănonăYênăM M mănonă iăLan

Th aăcơn Béo phì Th aăcơn,ăbéoăphì

M mănonăYênăM M mănonă iăLan

Th aăcơn Béo phì Th aăcơn,ăbéoăphì

Nh n xét: V i p > 0.05: t l TC chung 4 ậ 6 tu i là 4,0%, BP là 2,7%; t l

tr TC th p nh t nhóm 4 tu i (3,5%) và cao nh t là nhóm 6 tu i (4,3%)

T l BP chung là 6,7%, t l BP 4 tu i là 5,3%, 5 tu i là 6,8% và 6 tu i là 7,9%

Th a cân nam là 4,4%ăcaoăh năn (3,6%) v i p > 0,05

Bi uăđ 3.3 T l th a cân, béo phì theo tu i

Nh n xét: T l TC tr 5 và 6 tu iălƠăt ngăđ ngănhauă(l năl t là 4,2% và 4,3%) Tuy nhiên t l BP l i nhi u nh t tr 6 tu i (3,6%),ăsauăđóăđ n tr 4 tu i (2,5%) và th p nh t là tr 3 tu i (1,6%)

3.3 M t s y u t liênăquanăđ n th a cân, béo phì

3.3.1 Dinh d ng và tình tr ng th a cân, béo phì

B ng 3.5 S thích c a tr và tình tr ng th a cân, béo phì

S thích dinhăd ng

TCBP (n = 25)

4ătu i 5ătu i 6ătu i

25

Nh n xét: Nh ng tr có s thích u ngăn c ng t,ăđ u ng có ga và các lo i

th că nă ng t, th că năgiƠuă lipid thìă cóă nguyă c ă TCBPă h nă soă v i nh ngă đ a tr không thích v i p < 0,05 Ch aăth y rõ m iăt ngăquanăgi a s thíchă nărau, c và trái cây v i nh ng tr TCBP

B ng 3.6 Thói quen c a tr và tình tr ng th a cân, béo phì

Thóiăquenădinhăd ng

TCBP (n = 25)

KTCBP (n = 347)

B ng 3.7 Th căhƠnhănuôiăd ng tr và tình tr ng th a cân, béo phì

Th c hành nuôiăd ng tr

TCBP (n = 25)

Nh n xét: Nh ng tr th ngăxuyênăđ că năth că năng t, th că năgiƠuălipid,

n c ng t,ăđ u ng có ga và ít đ că nărau c , trái cây thìăcóănguyăc ăTCBPănhi u

KTCBP

Thích xem tivi hay

ng iă ch iă cácă tròă

KTCBP (n = 347)

xem tivi hay ng i

ch iă cácă tròă ch iă

Nh n xét: Nh ng tr th ng xuyên ch iăđùa,ăch y nh y và tham gia các ho t

đ ng th d c th thao thì có ít nguyă c ă TCBPă h nă soă v i tr khôngă đ că ch iă

th ng xuyên v i p < 0,05

Ch aăth y rõ m iăt ngăquanăgi a nh ng tr th ngăxuyênăđ c xem tivi hay

ng iăch iăcácătròăch i v i tr TCBP

3.4 K t qu b căđ u áp d ngăch ngătrìnhăcan thi p đ i v i tr th a cân, béo phì 3.4.1 K t qu c a can thi p đ i v i chi u cao và cân n ng c a tr

B ng 3.10 S thayăđ i trung bình cân n ng, chi u cao c a tr Các ch s

nhân tr c

Th i gian can thi p

Nhóm can thi p Nhómăđ i ch ng

p

S l ng Trung bình (X ± SD)

S l ng Trung bình (X ± SD)

17,38 ± 3,54

166 17,78 ± 3,97 > 0,05

107,83 ± 7,85

166 107,91 ± 7,36 > 0,05

Nh n xét: Sau can thi p trung bình CN c a tr nhóm can thi păt ngălênă0,43kg vƠă nhómă đ i ch ng là 0,66kg Chi uă caoă t ngă trungă bìnhă c a nhóm can thi p là 5,94cmăvƠănhómăđ i ch ng là 5,7cm S khác bi tănƠyăch aăcóăýăngh aăth ng kê v i hai nhóm, b i n u ch nhìn vào CC hay CN không thôi thì ch aăđ đánhăgiáăđ c

hi u qu sau can thi păđ i v i TTDD c a tr

B ng 3.11 T l th a cân, béo phì 2ănhómăthayăđ i sau can thi p Tình tr ng

dinh d ng

Th i gian can thi p

Nhóm can thi p Nhómăđ i ch ng

Nh n xét: Sau can thi p 6 tháng tr TC nhóm can thi p gi m 1,5% và nhóm

đ i ch ngăt ngălênă3,1% Còn tr kênh BP nhóm can thi p gi m 1,0% và nhóm

Nhóm can thi p Nhómăđ i ch ng

vƠoăbanăđêm

Tr c 91/202 45,0 91/170 53,5 > 0,05 Sau 104/198 52,5 70/166 42,2 < 0,05

Nh n xét: K t qu can thi p ch ra s l n tr không v a xem tivi v aă nă nhóm can thi p t ngălênă9,4%,ătrongăkhiăđóătr nhómăđ i ch ng l i có xu h ng

gi măđiă7,5%.ăT ngăt , tr nhóm can thi păđưăkhôngă nănhi uăh năsoăv i b n

t ngălênă5,1%, còn tr nhómăđ i ch ng l i gi măđiă15%.ă c bi t là th căhƠnhă năthêm b a ph vƠoăbanăđêmăc a tr gi măđiă nhóm can thi p (7,5%) vƠăt ngălênă nhómăđ i ch ng (11,3%) V i p < 0,05, nh ng con s trên cho th y các bi n pháp can thi păcóătácăđ ngăđ n vi c th căhƠnhădinhăd ng cho tr

B ng 3.13 S thayăđ i th c hành v năđ ng cho tr

Th c hành

v năđ ng

Th i gian can thi p

Nhóm can thi p Nhómăđ i ch ng

Nh n xét: Sau 6 tháng, th c hành v năđ ng c a tr nhóm can thi p t t lên: tr khôngăth ng xuyên xem tivi t ngă16,4%, tr th ngăxuyênăch iăđùaăch y nh y v i

b n t ngă13,8% vƠăđ c bi t là s tr th ng xuyên tham gia các ho tăđ ng th d c

th thaoăt ngălên 20,8% so v i tr c khi can thi p K t qu cóăýăngh aăth ng kê v i

Nhóm can thi p Nhómăđ i ch ng

cho tr u ngăđ ng t,

n c u ngăcóăga…

Tr c 144/202 71,3 123/170 72,4 > 0,05

Sau 154/198 77,8 111/166 66,9 < 0,05 Khôngă th ng xuyên

cho tr nă cácă lo i

th că nă ng tă nh ă

bánh, k o…

Tr c 94/202 46,5 83/170 48,8 > 0,05

Sau 109/198 50,1 72/166 43,4 < 0,05 Khôngă th ng xuyên

cho tr nă th că nă

giàu lipidănh ăđ xào,

đ uăcóăxuăh ng gi măđi:ăđã có 6,5% tr sau can thi păkhôngăth ng xuyên u ng

n c ng tăvƠăđ u ng có ga; còn các th că năng tănh ăbánh,ăk o…ătr c ngă năítă

h nă3,6%; vƠăđ c bi t là các th că năgiƠuălipid thì gi m t i 5,7% tr khôngăth ng xuyênă năn a.ă i uăđóăch ng t các bi n pháp can thi p là có hi u qu v iăýăngh aă

h c sinh nam và h c sinh n l năl t là 49,2% và 50,8%) [16].ă i uăđóăchoăth y

r ng phân b theo gi i c a tr t i xã Yên M r tăt ngăđ ng v i s phân b theo

gi i c a tr trên toàn thành ph Hà N i

Tuy nhiên t l tr phân b khôngăđ ngăđ u theo các nhóm tu i ôngănh t nhóm 6 tu i (37,6%), ti p theo là nhóm tr 5 tu i (31,7%) và th p nh t là nhóm tr

4 tu i (30,7%) (b ng 3.2) Tuy nhiên, s khác bi tăkhôngăcóăýăngh aăth ng kê S

tr các nhóm tu iăđ ngăđ u s giúp cho các nhà tr trong xã d dƠngăh nătrongăvi c

l p và th c hi n các k ho chăch măsócăđ ng b và t t nh t cho các tr m i l a

tu i K t qu nghiên c u c a chúng tôi không gi ng v i k t qu nghiên c u c a Phùngă c Nh tăn mă2014ăt i H Chí Minh (t l tr phân b cao nh t nhóm tr

5 tu i là 34,2%, ti p theo là nhóm tr 4 tu i 33,8% và th p nh t là nhóm tr 6 tu i là 32%) [18] S khác bi t này có th doăđ aăđi m nghiên c u t i nh ng vùng mi n khácănhauăvƠăcácătr ng m m non khác nhau

Tr c aăhaiătr ng tham gia nghiên c uăđ uăcóăđ tu i trung bìnhăt ngăđ i

đ ngăđ u nhau Tu iătrungăbìnhătr ng m m non Yên M là 5,07 ± 0,84 và tu i trungăbìnhătr ng m mănonă i Lan là 5,07 ± 0,81

4.2 Tình tr ng th a cân, béo phì c a tr 4 ậ 6 tu i xã Yên M

K t qu nghiên c u cho th y t l TCBP chung các tr 4 ậ 6 tu i t i các

tr ng m m non trong xã Yên M là 6,7% (b ng 3.4) K t qu này th păh năt l TCBP tu i m u giáo quan sát t i qu n Gò V p thành ph H Chí Minh (7,9%) [5]

S khác bi tănƠyătheoăchúngătôiălƠădoăđ iăt ng nghiên c u khác nhau K t qu c a chúng tôi khá phù h p v i nghiên c u c a Nguy nă c Minh (2014) v tình tr ng TEăd i 6 tu iătrênăđ a bàn t nh Khánh Hòa, k t qu cho th y có t i 6,2% tr b TCBP [13]

K t qu trênă caoă h nă k t qu nghiên c u t n mă 2000ă c a Tr n Th Phúc Nguy t t i n i thành Hà N i TE t 4 ậ 6 tu i, t l TCBP là 4,9% [17] Nh ăv y,

t l tr TCBPăcóăxuăh ngăngƠyăcƠngăgiaăt ngăt i Hà N iăc ngănh ăc n c Gi i thíchăđi u này theo chúng tôi là do s thayăđ i v kinh t ậ xã h i d năđ n s thay

đ i v di truy năvƠăđ c bi t là nh ngăthayăđ i v nhu c uădinhăd ng và thói quen

v năđ ngălƠmăt ngăt l tr b TCBP

K t qu nghiên c u cho th y t l tr TCBP tr ng m mănonă i Lan là 7,1%ăcaoăh năsoăv iătr ng M m non Yên M (6,4%) (bi uăđ 3.1) Tuy nhiên, s khác bi t v t l TCBP tr 4 ậ 6 tu i t iă2ătr ng m mănonă i Lan và Yên M khôngăcóăýăngh aăth ng kê

Khiăxácăđ nh t l tr TCBP theo tu i, chúng tôi th y t l TC cao nh t

nh ng tr 6 tu i, chi m 4,3% K t qu c a chúng tôi t ngăt v i nghiên c u t i n i thành Hà N iăn mă2006 c a Tr n Th Phúc Nguy t (6,1%) [17] T l béo phì tr

4 tu i và 5 tu i l năl t là 1,6% và 2,5%, th păh năso v i tr 6 tu i (3,6%) K t qu này c ngăt ngăt nghiên c u c a Phùngă c Nh tăn mă2014ăt i qu n 5, thành ph

H Chí Minh [18].ăNh ăv y t l tr TCBP l a tu i m u giáo 4 ậ 5 tu i th păh nă

l a tu i tr b tăđ uăđ nătr ng (6 tu i) Gi i thích s khác bi t này theo chúng tôi có

th do hi n nay, chúng ta có nhi uăch ngătrìnhăch măsócădinhăd ng cho tr d i

5 tu iăh n Bên c nhăđó,ătr càng l n thì nhu c uădinhăd ng càng l năh n,ăch măsócădinhăd ng và v năđ ng t b m ho căng iăch măsócăđ i v i tr càng khó

ki măsoátăh nănênătr càng d b TCBPăh nătr nh Nghiên c u c a Tr n Th Xuân

gi m s tr TC,ăkhôngăđ i tr chuy n sang BP Khi tr đưăBP,ăcácăcanăthi p trên

c ngăđ ngăđ aătr tr l iăCNăbìnhăth ng s r tăkhóăkh n.ăTheo chi năl c phòng

ch ng TCBP c a WHO, khi t l TC cao c n ti p c n làm gi m t l TC không tr thành BP và nh m làm gi m t l TCBP chung