NGƯỜI TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG CƠ QUAN TÒA ÁN NHÂN DÂN

Quy định pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của người tiến hành tố tụng hình sự trong cơ quan Toà án nhân dân trong giai đoạn xét xử sơ thẩmError!. Quy định pháp luật về n

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TẠ THỊ NGỌC ĐIỆP

NGƯỜI TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG CƠ QUAN TÒA ÁN NHÂN DÂN (Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TẠ THỊ NGỌC ĐIỆP

NGƯỜI TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG CƠ QUAN TÒA ÁN NHÂN DÂN (Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk)

Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự

Mã số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN VĂN TUÂN

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Tạ Thị Ngọc Điệp

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ NGƯỜI TIẾN HÀNH TỐ

TỤNG HÌNH SỰ TRONG CƠ QUAN TÒA ÁN NHÂN DÂN 7

1.1 Khái niệm, vị trí, vai trò và nguyên tắc hoạt động của người

tiến hành tố tụng hình sự trong cơ quan Tòa án nhân dân 7

1.1.1 Khái niệm người tiến hành tố tụng hình sự trong cơ quan Tòa

án nhân dân 7

1.1.2 Vị trí, vai trò của người tiến hành tố tụng hình sự trong Tòa án

nhân dân 9

1.1.3 Các nguyên tắc trong hoạt động tố tụng của người tiến hành tố

tụng hình sự trong cơ quan Tòa án nhân dânError! Bookmark not defined

1.2 Mối quan hệ giữa những người tiến hành tố tụng hình trong

cơ quan Tòa án nhân dân Error! Bookmark not defined

1.2.1 Mối quan hệ giữa Thẩm phán với Chánh án, Phó Chánh án Tòa ánError! Bookmark not defined

1.2.2 Mối quan hệ giữa Thẩm phán với Hội thẩm nhân dân, Thư ký

Tòa án Error! Bookmark not defined

1.3 Khái quát các quy định của pháp luật về người tiến hành tố

tụng các vụ án hình sự trong cơ quan Tòa án nhân dân từ

năm 1945 đến nay Error! Bookmark not defined

1.3.1 Người tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án nhân dân trong

giai đoạn từ năm 1945 đến năm 1988 Error! Bookmark not defined

1.3.2 Người tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án nhân dân theo

quy định Bộ luật Tố tụng hình sự năm 1988 và năm 2003Error! Bookmark not defined 1.4 Người tiến hành tố tụng hình sự trong luật tố tụng hình sự

một số nước trên thế giới Error! Bookmark not defined

Kết luận chương 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ NGƯỜI TIẾN HÀNH

TỐ TỤNG HÌNH SỰ TRONG CƠ QUAN TÒA ÁN NHÂN

DÂN VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH

ĐẮK LẮK Error! Bookmark not defined

2.1 Những quy định pháp luật về người tiến hành tố tụng trong

cơ quan Toà án nhân dân Error! Bookmark not defined

2.2 Quy định pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm

của người tiến hành tố tụng hình sự trong cơ quan Toà án

nhân dân trong giai đoạn xét xử sơ thẩmError! Bookmark not defined

2.2.1 Quy định pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của

người tiến hành tố tụng hình sự trong cơ quan Toà án nhân dân

trong giai đoạn chuẩn bị xét xử Error! Bookmark not defined

2.2.2 Quy định pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của

người tiến hành tố tụng hình sự trong cơ quan Toà án nhân dân

trong phiên tòa xét xử sơ thẩm Error! Bookmark not defined

2.3 Quy định pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm

của những người tiến hành tố tụng hình sự trong cơ quan

Toà án nhân dân trong giai đoạn xét xử phúc thẩmError! Bookmark not defined 2.4 Thực tiễn áp dụng pháp luật về người tiến hành tố tụng hình sự

trong cơ quan Tòa án nhân dân trên địa bàn tỉnh Đắk LắkError! Bookmark not defined 2.4.1 Tình hình tổ chức, cán bộ ngành Tòa án nhân dân tỉnh Đắk LắkError! Bookmark not defined

2.4.2 Kết quả đạt được trong việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của

người tiến hành tố tụng trong xét xử vụ án hình sự trong cơ

quan Tòa án nhân dân trên địa bàn tỉnh Đắk LắkError! Bookmark not defined

2.4.3 Những hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn áp dụng pháp luật

về người tiến hành tố tụng hình sự trong cơ quan Tòa án nhân

dân trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk Error! Bookmark not defined

2.4.4 Nguyên nhân của những hạn chế, vướng mắc trong việc thực

hiện các quy định của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của

người tiến hành tố tụng hình sự trong cơ quan Tòa ánError! Bookmark not defined

Kết luận chương 2 Error! Bookmark not defined

Chương 3: NHỮNG YÊU CẦU CẢI CÁCH TƯ PHÁP NHẰM

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG XÉT XỬ VỤ ÁN HÌNH SỰ

CỦA NGƯỜI TIẾN HÀNH TỐ TỤNG TRONG CƠ QUAN

TÒA ÁN NHÂN DÂN Error! Bookmark not defined

3.1 Những yêu cầu cải cách tư pháp nhằm nâng cao chất lượng

xét xử vụ án hình sự của những người tiến hành tố tụng

hình sự trong cơ quan Toà án nhân dânError! Bookmark not defined

3.2 Những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng xét xử vụ án

hình sự của người tiến hành tố tụng hình sự trong cơ quan

Tòa án nhân dân Error! Bookmark not defined

3.2.1 Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự của những người tiến hành tố

tụng hình sự trong cơ quan Tòa án trong Bộ luật tố tụng hình sựError! Bookmark not defined

3.2.2 Các giải pháp khác nhằm nâng cao chất lượng xét xử vụ án hình sự

của những người tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án nhân dânError! Bookmark not defined Kết luận chương 3 Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BLTTHS : Bộ luật Tố tụng hình sự HĐXX : Hội đồng xét xử

TAND : Tòa án nhân dân

TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao THTT : Tiến hành tố tụng

TTHS : Tố tụng hình sự

XHCN : Xã hội chủ nghĩa

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1: Những điểm khác nhau cơ bản của Bộ luật Tố tụng hình

sự năm 1988 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003

Error! Bookmark not defined.

Bảng 2.1: Báo cáo số lượng cán bộ công chức ngành Tòa án

nhân dân tỉnh Đắk Lắk tính đến tháng 7/2014

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.2: Báo cáo chất lượng cán bộ công chức ngành Tòa án

nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Lắk tính đến tháng 7/2014

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.3: Báo cáo về độ tuổi cán bộ công chức ngành Tòa án

nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Lắk tính đến tháng 7/2014

Error! Bookmark not defined

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tòa án là trung tâm và là bộ mặt của nền tư pháp ở mỗi quốc gia Kết quả trong hoạt động xét xử là thước đo cho tính công bằng và mức độ đảm bảo các quyền dân chủ và quyền con người góp phần vào việc thực hiện pháp luật đảm bảo công bằng và giữ gìn trật tự xã hội, thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật đối với những hành vi phạm tội nguy hiểm cho xã hội Xây dựng Nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp với vai trò trung tâm của hệ thống Tòa án là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta Nghị quyết Đại

hội lần thứ VIII của Đảng khẳng định “Tăng cường pháp chế xã hội chủ

nghĩa, xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam, quản lý xã hội bằng pháp luật, đồng thời coi trọng giáo dục, nâng cao đạo đức”, Đại hội lần thứ IX của

Đảng một lần nữa khẳng định: “Nhà nước ta là công cụ chủ yếu để thực hiện

quyền làm chủ của nhân dân, là Nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân” Quán triệt chỉ đạo của Đảng, tiếp thu những tư tưởng mới về Nhà nước

pháp quyền cũng như thực tiễn công cuộc Đổi mới và hội nhập của đất nước

ta trong giai đoạn hiện nay, Hiến pháp năm 2013 kế thừa những thành tựu lập hiến của các bản Hiến pháp năm 1946, 1959, 1980 và 1992 vẫn tiếp tục khẳng định vị trí trung tâm của Tòa án trong hệ thống tư pháp, vị trí trọng tâm của hoạt động xét xử trong các hoạt động tư pháp

Theo quy định tại Điều 33 của Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm

2003 thì người tiến hành tố tụng trong cơ quan Toà án gồm có Chánh án, Phó Chánh án Toà án, Thẩm phán và Thư ký Toà án Là một trong các chủ thể của

tố tụng hình sự (TTHS), những người tiến hành tố tụng (THTT) trong cơ quan Tòa án có vai trò quan trọng, mang tính quyết định trong quá trình chứng minh, giải quyết vụ án hình sự Những người THTT có nhiệm vụ, quyền hạn

và lợi ích hợp pháp của công dân

Thực tiễn tố tụng hình sự nước ta cho thấy mặc dù định hướng cải cách tư pháp của Đảng và Nhà nước rõ ràng và nhận được sự đồng thuận cao, đồng thời hiến pháp đã ghi nhận xét xử là chức năng duy nhất của tòa

án nhưng trong nghiên cứu lập pháp và hoạt động áp dụng vẫn chưa có sự đồng nhất trong việc tiếp cận vấn đề này Hệ quả dẫn tới trong khoa học pháp lý và thực tiễn công tác tố tụng tồn tại song song nhiều quan điểm, cách thức tiến hành còn khác nhau về tổ chức, hoạt động xét xử của tòa án Điều này có thể lý giải bởi hai nguyên nhân cơ bản: Ở góc độ luật thực định,

Bộ luật tố tụng hình sự và các văn bản hướng dẫn hiện hành vẫn còn tồn tại những bất hợp lý trong phân định chức năng của các chủ thể tiến hành tố tụng, điển hình trong đó nhiều qui định buộc Tòa án phải chịu trách nhiệm chứng minh tội phạm và thực hiện những công việc bên phần sân công tố; hoặc quy định chưa rõ ràng hoặc qui định chưa đẩy đủ các quyền năng để Tòa án có thể thực hiện được “tròn trịa” vai trò trọng tài, người phân xử Ở góc độ các chủ thể của quan hệ pháp luật tố tụng hình sự, năng lực, trách nhiệm chưa cao của một bộ phận cán bộ thực hiện công tác tố tụng cùng với

cơ chế, phương thức giải quyết án tại nhiều cơ quan tiến hành tố tụng chưa thực sự khoa học và đúng với qui trình tố tụng cũng là nguyên nhân làm nảy sinh nhiều hạn chế trong công tác xét xử

Tỉnh Đắk Lắk là một tỉnh nằm ở trung tâm Tây Nguyên, Việt Nam có diện tích 13.140km²; dân số gần 2.000.000 người Cơ cấu tổ chức của ngành Tòa án tỉnh Đắk Lắk hiện nay gồm: TAND tỉnh Đắk Lắk có 05 Tòa chuyên

3

trách, 03 phòng giúp việc và 15 Tòa án cấp huyện Toàn ngành TAND tỉnh Đắk Lắk có 322 công chức, trong đó có 291 người trình độ đại học Trong những năm qua, cùng với ngành Tòa án toàn quốc, TAND tỉnh Đắk Lắk đã không ngừng nỗ lực hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó Chất lượng hoạt động xét xử đã được nâng lên từng bước, góp phần giải quyết tốt các tranh chấp phát sinh trong đời sống xã hội, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội tại địa phương, tại môi trường ổn định, thuận lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội, hội nhập quốc tế, xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc

Nhận thấy tầm quan trọng về lý luận và thực tiễn trong việc nghiên cứu vai trò, chức năng, nhiệm vụ của những người THTT trong cơ quan Tòa án trong hệ thống pháp luật về tố tụng hình sự Việt Nam, tác giả mạnh dạn chọn

đề tài luận văn thạc sỹ là: “Người tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án

Nhân dân (trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk)”

2 Tình hình nghiên cứu

Vai trò, chức năng, nhiệm vụ và mối quan hệ giữa người tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án với các chủ thể tham gia tố tụng hình sự khác là một trong những vấn đề được đề cập trong nhiều công trình nghiên cứu Sau khi BLTTHS năm 2003 có hiệu lực thi hành đã có một số công trình nghiên cứu đề cập các khía cạnh liên quan tới đề tài này như:

- “Giáo trình luật tố tụng hình sự”, của Khoa Luật - Đại học Quốc gia

Hà Nội;

- “Bình luận khoa học Bộ luật Tố tụng hình sự Việt Nam”, do GS.TS

Võ Khánh Vinh chủ biên, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2004;

- “Trình tự thủ tục giải quyết các vụ án hình sự”, của Mai Thanh Hiếu

và Võ Chí Công, Nxb Lao động, Hà Nội;

- “Bình luận khoa học Bộ luật tố tụng hình sự (Xét xử sơ thẩm, phúc

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu những vấn đề nhiệm vụ, quyền hạn của người tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án trong hoạt động tố tụng hình sự và thực trạng về chất lượng người tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án trong hoạt động xét xử án hình sự trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk

Đề xuất những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng xét xử vụ án hình sự thông qua việc đổi mới hoạt động của người tiến hành tố tụng trong

cơ quan Tòa án trong thời gian tới

Để đạt mục đích trên, luận văn thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Khái quát những vấn đề lý luận cơ bản về nhiệm vụ, quyền hạn của người tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án trong BLTTHS

- Thực trạng áp dụng các quy định của BLTTHS về nhiệm vụ, quyền hạn của người tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án vào xét xử vụ án hình

sự trong từng giai đoạn

- Các giải pháp hoàn thiện các quy định của BLTTHS về nhiệm vụ, quyền hạn của người tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án nhằm nâng cao chất lượng xét xử vụ án hình sự

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về nhiệm vụ, quyền hạn của người tiến hành tố tụng

5

trong cơ quan Tòa án và những vấn đề trong công tác xét xử và áp dụng pháp luật trong giải quyết vụ án hình sự của từng chủ thể người tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án qua thực tiễn tại tỉnh Đắk Lắk

Trên cơ sở mục đích, đối tượng nghiên cứu đã xác định phạm vi nghiên cứu của đề tài chủ yếu tập trung vào những vấn đề tố tụng hình sự liên quan đến nhiệm vụ, quyền hạn của người tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án và thực tiễn áp dụng từ năm 2009 đến năm 2014 trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk nhằm phát hiện những tồn tại, hạn chế cũng như những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xét xử của Tòa án, từ đó đưa ra những giải pháp khắc phục nguyên nhân, phát huy những thành tựu, đáp ứng một cách tốt nhất các yêu cầu của hoạt động xét xử các vụ án hình sự của Tòa án nhân dân địa phương, đồng thời đề xuất các giải pháp để đảm bảo cho xét xử các vụ án hình sự của TAND đúng pháp luật, phù hợp với tiến trình xây dựng nhà nước pháp quyền

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, chủ yếu sử dụng phương pháp kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, phân tích và tổng hợp, lịch sử Ngoài ra luận văn còn sử dụng các phương pháp của các bộ môn khoa học khác Hệ thống các phương pháp trên được sử dụng cụ thể như sau: Phương pháp phân tích và tổng hợp được sử dụng để giải quyết nhiệm vụ đặt ra ở các chương của luận văn

6 Đóng góp mới của luận văn

Trên cơ sở làm sáng tỏ những vấn đề lí luận và thực tiễn về nhiệm vụ, quyền hạn của người tiến hành tố tụng hình sự trong cơ quan Tòa án nói chung và hoạt động xét xử vụ án hình sự trên địa bàn TAND tỉnh Đắk Lắk nói riêng Luận văn lần đầu tiên đưa ra những luận cứ khoa học để làm sáng tỏ một cách hệ thống vấn đề thực trạng mà người tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án đã và đang xét xử vụ án hình sự trong những năm qua và đưa ra

6

những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng xét xử vụ án hình sự được tốt hơn

để từ đó có thể giúp cho người tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án giải quyết vụ án hình sự được tốt hơn Luận văn đồng thời phân tích làm rõ những kết quả, hạn chế, nguyên nhân của những hạn chế trong việc xét xử vụ án hình sự trong thời gian qua của người tiến hành tố tụng trong cơ quan Tòa án

7 Ý nghĩa khoa học của luận văn

Luận văn góp phần xây dựng hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn trong chất lượng xét xử vụ án hình sự của người tiến hành tố tụng trong cơ quan

Tòa án Luận văn có thể được xây dựng làm cơ sở hình thành nên các chính

sách nhằm nâng cao hiệu quả chất lượng hoạt động tố tụng hình sự Luận văn

có thể là tài liệu tham khảo trong nghiên cứu và trong công tác xét xử những

vụ án hình sự

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề chung về người tiến hành tố tụng hình sự

trong cơ quan Tòa án nhân dân

Chương 2: Thực trạng pháp luật về những người tiến hành tố tụng

hình sự trong cơ quan Tòa án nhân dân và thực tiễn áp dụng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

Chương 3: Những yêu cầu cải cách nhằm nâng cao chất lượng xét xử

vụ án hình sự của người tiến hành tố tụng hình sự trong cơ quan Tòa án nhân dân