hoàn thiện pháp luật về gia đình ở việt nam hiện nay

Trong các quan hệ xã hội nói trên, luận án chỉ đi sâu nghiên cứu 4 nhóm phápluật điều chỉnh các nhóm quan hệ 1, 2, 3, 7 bởi vì việc hoàn thiện các nhóm quy phạmpháp luật này có ý nghĩa đ

TRẦN TUYẾT ÁNH

hoàn thiện pháp luật

về gia đình ở việt nam hiện nay

TểM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYấN NGÀNH: Lí LU N VÀ L CH S NHÀ N C VÀ PHÁP LU T

Mó số: 62 38 01 01

HÀ NỘI - 2015

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

Ngư ờ i hư ớ ng dẫ n khoa họ c: GS.TS Lê Minh Tâm

Phả n biệ n 1:

Phả n biệ n 2:

Phả n biệ n 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Vào hồi giờ ngày tháng năm 20

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Gia đình là tế bào của xã hội, là nơi duy trì nòi giống, là môi trường quan trọnghình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, tạo nguồn nhân lực để phục

vụ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đồng thời, gia đình cũng là tổ ấm, nơibình yên, an toàn, nơi duy trì và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống về gia đình,bảo tồn các phong tục, tập quán tốt đẹp, đấu tranh loại bỏ những tiêu cực, tệ nạn Chủtịch Hồ Chí Minh cho rằng, giữa gia đình và xã hội có mối liên hệ mật thiết với nhau:

“Gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốt thì gia đình càng tốt Hạt nhân của xã hội làgia đình”

Trong gần ba mươi năm thực hiện đường lối đổi mới, những thành tựu to lớn đạtđược trong phát triển kinh tế, xã hội đã góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinhthần cho mọi gia đình Pháp luật về gia đình ngày càng hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lýxây dựng gia đình ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, bình đẳng Hệ thống cơ quan nhà nước

và tổ chức tham gia công tác gia đình ngày càng kiện toàn và hoạt động có hiệu quả.Đảng và Nhà nước đã quan tâm đề ra nhiều chủ trương, chính sách để phát huy vai tròcủa gia đình Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựngnền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và hội nhập quốc tế

Tuy nhiên, nhiều hiện tượng tiêu cực mới nẩy sinh trong quan hệ gia đình có xuhướng ngày càng phức tạp Công tác quản lý nhà nước về gia đình chưa thực sự hiệuquả Bạo hành trong gia đình còn diễn biến rất phức tạp Ở nhiều nơi, trong nhiều giađình vẫn còn nặng tư tưởng trọng nam, khinh nữ, chưa bảo đảm bình đẳng giới tronggia đình Hiện tượng các tệ nạn xã hội như ma túy, mại dâm, HIV/AID xâm nhập vàogia đình chưa thuyên giảm Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình hình nói trên, trong

đó có một số nguyên nhân như: Sự nhận thức về vị trí, vai trò của gia đình và công tácgia đình, công tác quản lý nhà nước về gia đình còn một số bất cập, chưa huy động sựtham gia của xã hội và cộng đồng Pháp luật về gia đình đã được sửa đổi, bổ sungnhưng chưa theo kịp sự phát triển của gia đình trong điều kiện phát triển kinh tế thịtrường, hội nhập quốc tế Các quy định pháp luật về gia đình tồn tại rải rác trong nhiềuvăn bản khác nhau Nhiều quy phạm chưa cụ thể, rõ ràng, thiếu minh bạch, không phùhợp điều kiện thực tế khách quan nên tính khả thi còn hạn chế Nhiều vấn đề phát sinhtrong lĩnh vực gia đình chưa được phản ánh và xử lý kịp thời; chính sách, pháp luật vềgia đình chưa đồng bộ; công tác phổ biến, giáo dục pháp luật về gia đình và trang bịcác kiến thức, kỹ năng ứng xử trong các quan hệ về gia đình chưa được coi trọng…Việc tổng kết thực hiện pháp luật về gia đình, nghiên cứu chính sách, pháp luật về gia

đình chưa được quan tâm và đầu tư đúng mức, vì vậy, cho đến nay chưa có cơ sở khoahọc và thực tiễn đúng đắn phục vụ cho công tác hoạch định chính sách, xây dựng vàhoàn thiện pháp luật về gia đình.

Do vậy, nghiên cứu một cách cơ bản, toàn diện pháp luật về gia đình, xây dựng

cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc hoàn thiện pháp luật về gia đình, hướng tới mục tiêuxây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc và bền vững là cần thiết và có

ý nghĩa hết sức quan trọng ở nước ta hiện nay.

Xuất phát lý do trên, Nghiên cứu sinh chọn đề tài: “Hoàn thiệ n pháp luậ t về gia đình ở Việ t Nam hiệ n nay” làm Luận án tiến sĩ của mình tại Học viện Chính trị Quốc

2.2 Nhiệ m vụ nghiên cứ u củ a đề tài

- Phân tích khái niệm pháp luật về gia đình; làm rõ vai trò, nội dung và nhữngđặc điểm của pháp luật về gia đình Việt Nam; nghiên cứu hình thành các tiêu chí đểxác định mức độ hoàn thiện của pháp luật về gia đình; các yếu tố ảnh hưởng đến việchoàn thiện pháp luật về gia đình ở Việt Nam Ở mức độ nhất định, đề tài nghiên cứupháp luật về gia đình ở một số nước trên thế giới và rút ra những giá trị có thể thamkhảo ở Việt Nam

- Nghiên cứu tổng quan về quá trình phát triển của pháp luật về gia đình ở ViệtNam từ 1945 đến nay; phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về gia đình Việt Namtrong giai đoạn hiện nay để khẳng định những bước phát triển, những ưu điểm cần pháthuy, đồng thời tìm ra những hạn chế và nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó

- Đề xuất quan điểm và những giải pháp hoàn thiện pháp luật về gia đình ở ViệtNam hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

3.1 Đố i tư ợ ng nghiên cứ u

Đối tượng nghiên cứu của luận án là những vấn đề lý luận và thực tiễn của phápluật về gia đình ở Việt Nam hiện nay

3.2 Phạ m vi nghiên cứ u

Pháp luật về gia đình có nội dung rất rộng, luận án chỉ tập trung nghiên cứu phápluật điều chỉnh các quan hệ xã hội trong đó gia đình là một chủ thể, không nghiên cứuquan hệ hôn nhân

Có nhiều nhóm quan hệ xã hội mà gia đình là chủ thể, bao gồm: 1/ quan hệ vềbình đẳng giới trong gia đình; 2/ quan hệ về phòng, chống bạo lực gia đình; 3/ quan hệ

về trách nhiệm của gia đình trong ngăn chặn tệ nạn xã hội xâm nhập vào gia đình; 4/quan hệ dịch vụ gia đình; 5/ quan hệ hỗ trợ các gia đình có hoàn cảnh khó khăn; 6/quan hệ phát triển kinh tế gia đình; 7/ quan hệ phát sinh trong quá trình quản lý nhànước đối với gia đình

Trong các quan hệ xã hội nói trên, luận án chỉ đi sâu nghiên cứu 4 nhóm phápluật điều chỉnh các nhóm quan hệ 1, 2, 3, 7 bởi vì việc hoàn thiện các nhóm quy phạmpháp luật này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, trực tiếp góp phần hoàn thành mục tiêuhàng đầu được nêu trong Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2020, tầmnhìn 2030, đó là: “Nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí, trách nhiệm của gia đình vàcộng đồng trong việc thực hiện tốt chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật về hônnhân và gia đình, bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình, ngăn chặn các tệ nạn

xã hội xâm nhập vào gia đình”

Về không gian và thời gian: Luận án nghiên cứu pháp luật về gia đình ở ViệtNam từ năm 1945 nhưng tập trung vào giai đoạn hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Đề tài luận án được nghiên cứu trên cơ sở lý luận khoa học của chủ nghĩa Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhà nước

Mác-và pháp luật nói chung, về gia đình Mác-và pháp luật về gia đình nói riêng Bên cạnh đó, đềtài chú trọng những quan điểm, tri thức khoa học có tính phổ biến ở trong nước vànước ngoài về gia đình và pháp luật về gia đình để tham khảo và phục vụ cho việc tiếpcận và giải quyết các vấn đề thuộc phạm vi nghiên cứu của luận án

Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng, phương pháp luận của chủnghĩa duy vật lịch sử của triết học Mác - Lênin, tác giả luận án sử dụng những phươngpháp nghiên cứu cụ thể sau đây:

- Phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp được sử dụng trong chương 2,

3, 4 để làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và đề xuất quan điểm, giải pháp hoànthiện pháp luật về gia đình

- Phương pháp hệ thống được sử dụng trong các chương 2,3,4 để làm rõ nộidung, vai trò, các tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về gia đình,

các yếu tố ảnh hưởng và các điều kiện bảo đảm hoàn thiện pháp luật về gia đình ởViệt Nam.

- Phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn, phương pháp lô gíc được sử dụng ởchương 2, 3, 4: Luận án nghiên cứu từng vấn đề trong mối quan hệ chặt chẽ giữa lýluận với thực tiễn, giữa quan điểm, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước vớithực tiễn thực hiện pháp luật về gia đình Ba chương của luận án được nghiên cứutrong mối quan hệ lô gíc xuyên suốt từ cơ sở lý luận đến thực trạng và quan điểm, giảipháp hoàn thiện pháp luật về gia đình

- Phương pháp thống kê và xã hội học pháp luật được sử dụng trong chương 3khi đánh giá thực trạng pháp luật về gia đình

- Phương pháp so sánh được sử dụng trong chương 1 để làm rõ tình hình nghiêncứu, chỉ ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu Phương pháp này cũng được sử dụng

ở chương 2 để so sánh các pháp luật về gia đình của một số nước

5 Những đóng góp mới về mặt khoa học của đề tài

Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện

về hoàn thiện pháp luật về gia đình ở Việt Nam hiện nay Kết quả nghiên cứu của luận

án sẽ có những đóng góp mới về mặt khoa học như sau:

- Trên cơ sở phân tích một cách toàn diện các quan điểm, quan niệm về phápluật về gia đình, luận án đã xây dựng khái niệm khoa học pháp luật về gia đình, chỉ ravai trò, đặc điểm của pháp luật về gia đình, với nội dung bao gồm các nhóm quy phạmpháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội trong quản lý nhà nước về gia đình, phòngchống bạo lực gia đình, bình đẳng giới trong gia đình, phòng chống tệ nạn xã hội xâmnhập vào gia đình; đồng thời, xây dựng các tiêu chí về nội dung và hình thức để xácđịnh mức độ hoàn thiện của pháp luật về gia đình; phân tích làm rõ các yếu tố ảnhhưởng đến việc hoàn thiện pháp luật về gia đình ở Việt Nam hiện nay

- Chỉ rõ quá trình phát triển của pháp luật về gia đình ở Việt Nam; phân tích,đánh giá thực trạng pháp luật về gia đình ở Việt Nam, khẳng định những bước pháttriển, những ưu điểm cần phát huy, đồng thời chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân củanhững hạn chế đó Từ đó, luận án đề xuất 4 quan điểm và 6 nhóm giải pháp hoàn thiệnpháp luật về gia đình ở Việt Nam hiện nay

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần bổ sung và làm giàu thêm những kiếnthức lý luận về gia đình và pháp luật về gia đình; xây dựng cơ sở khoa học cho việcphân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về gia đình; xây dựng và hoàn thiện pháp luật

về gia đình và tổ chức thực hiện có hiệu quả pháp luật về gia đình trong thực tiễn

Luận án là tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, giảng dạy luật học vàvăn hóa pháp lý chuyên sâu về gia đình và pháp luật về gia đình Luận án cũng là tàiliệu tham khảo hữu ích cho các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền và trách nhiệm xã hộitrong quá trình xây dựng và hoàn thiện các chính sách, pháp luật về gia đình; xây dựng

và thực hiện các chương trình, đề án, kế hoạch cụ thể tổ chức thực hiện có hiệu quảpháp luật về gia đình ở Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xâydựng gia đình hạnh phúc, tiến bộ

7 Bố cục của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục công trình nghiên cứu của tác giả liênquan đến luận án và danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm 4 chương, 11 tiết

Chương 1

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ GIA ĐÌNH,

PHÁP LUẬT VỀ GIA ĐÌNH, HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ GIA ĐÌNH VÀ

NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU 1.1 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC

1.1.1 Nhóm công trình nghiên cứu về gia đình

Các công trình đã phân tích các khái niệm và thuật ngữ liên quan đến lĩnh vựcgia đình: Gia đình, hôn nhân, hộ, hộ gia đình, các chức năng cơ bản của gia đình; vaitrò của gia đình đối với các thành viên, đối với cộng đồng và xã hội; các văn bản phápluật, chính sách về hôn nhân gia đình; chủ trương, đường lối của Đảng và chính sáchcủa Nhà nước về gia đình

1.1.2 Nhóm công trình nghiên cứu pháp luật về gia đình

Báo cáo Đánh giá hệ thống chính sách và pháp luật Việt Nam hiện hành liên quan đến gia đình - khuyến nghị hướng hoàn thiện do nhóm chuyên gia pháp luật,

Vụ Pháp luật Hình sự - Hành chính, Bộ Tư pháp, thực hiện tháng 12 năm 2004 Báocáo đã phân tích thực trạng hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành về gia đình vàđưa ra những khuyến nghị nhằm từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật về giađình Việt Nam

1.1.3 Nhóm công trình liên quan đến quản lý nhà nước về gia đình

Các công trình đã phân tích nội dung quản lý Nhà nước đối với gia đình; Thựctrạng và những thách thức của quản lý Nhà nước về gia đình ở Việt Nam và kiến nghịnhằm tăng cường quản lý nhà nước về gia đình

1.1.4 Nhóm tài liệu nghiên cứu về phòng, chống bạo lực gia đình

Các công trình đã phân tích thực trạng tình hình bạo lực gia đình ở Việt Nam,các nguyên nhân, hậu quả của bạo lực gia đình, đánh giá công tác phòng, chống bạolực gia đình trong thời gian vừa qua, từ đó đề xuất giải pháp có tính đột phá nhằm giảmthiểu bạo lực gia đình

1.1.5 Nhóm tài liệu nghiên cứu về bình đẳng giới trong gia đình

Các công trình đã phân tích làm rõ các khái niệm về “giới”, “bình đẳng giới”,

“pháp luật về bình đẳng giới”, phân tích đặc điểm của thực hiện pháp luật về bình đẳnggiới ở Việt Nam; các yêu cầu thực hiện pháp luật về bình đẳng giới ở Việt Nam hiệnnay; nghiên cứu pháp luật và thực hiện pháp luật về bình đẳng giới ở một số nước, qua

đó rút ra những kinh nghiệm mà Việt Nam có thể tham khảo và tiếp thu; đánh giá thựctrạng pháp luật về bình đẳng giới ở Việt Nam, đề xuất và luận chứng các quan điểm vàgiải pháp thực hiện pháp luật về bình đẳng giới ở Việt Nam

1.2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NGOÀI NƯỚC

1.2.1 Nhóm công trình liên quan đến pháp luật gia đình ở nước ngoài

Các công trình đã nghiên cứu về những thay đổi của pháp luật về gia đình trênthế giới trong thế kỷ XX, việc quản lý nhà nước về gia đình trong các văn bản phápluật; phân tích các nội dung của pháp luật gia đình quốc tế trong mối tương quan sosánh với pháp luật gia đình trong nước

1.2.2 Nhóm công trình nước ngoài nghiên cứu các nội dung pháp luật về

gia đình của Việt Nam

Một số công trình đã giới thiệu chính sách, pháp luật về bình đẳng giới để phụ

nữ tham gia ngày càng nhiều hơn, chủ động hơn, đóng góp ngày càng lớn hơn cho sựphát triển của gia đình, cộng đồng, đất nước và thực hiện bình đẳng giới…

1.3 NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

Để hoàn thành mục tiêu của đề tài, luận án còn phải tiếp tục nghiên cứunhững vấn đề mà các công trình nghiên cứu khoa học nói trên chưa có điều kiệnlàm rõ sau đây:

1.3.1 Về mặt lý luận

- Xây dựng khái niệm pháp luật về gia đình; phân tích nội dung và những đặcđiểm của pháp luật về gia đình Việt Nam; làm rõ vai trò của pháp luật về gia đình ởViệt Nam

- Xây dựng hệ thống tiêu chí làm cơ sở để xác định mức độ hoàn thiện của phápluật về gia đình ở Việt Nam

- Phân tích làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến việc hoàn thiện pháp luật về giađình ở Việt Nam.

- Nghiên cứu pháp luật về gia đình ở một số nước trên thế giới, rút ra một số giátrị có thể tham khảo cho việc hoàn thiện pháp luật về gia đình ở Việt Nam

- Luận chứng các quan điểm và đề xuất giải pháp cụ thể, toàn diện nhằm hoànthiện pháp luật về gia đình ở Việt Nam hiện nay

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT

VỀ GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM 2.1 KHÁI NIỆM PHÁP LUẬT VỀ GIA ĐÌNH, ĐẶC ĐIỂM, NỘI DUNG VÀ VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT VỀ GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM

2.1.1 Khái niệm gia đình và đặc trưng của gia đình Việt Nam

2.1.1.1 Khái niệ m gia đình

Gia đình là một phạm trù có tính lịch sử, là một khái niệm phức hợp bao gồmcác yếu tố sinh học, tâm lý, kinh tế, văn hóa, xã hội và nhân văn; gia đình là một thiếtchế đặc biệt, bao gồm một cộng đồng người có quan hệ mật thiết với nhau, có quan hệmật thiết với nhau bởi hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng; có sự gắn kết với nhautrên cơ sở đạo đức và niềm tin; có các quyền, nghĩa vụ tương ứng về nhân thân và tài

sản Theo đó: Gia đình được hiểu là một thiết chế xã hội đặc thù, bao gồm một cộng đồng người có quan hệ mật thiết với nhau bởi hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc

quan hệ nuôi dưỡng, có sự gắn kết với nhau để cùng chung sống, quan tâm, chia sẻ và

giúp đỡ lẫn nhau trên cơ sở của đạo đức, niềm tin và thực hiện các quyền, nghĩa vụ về

nhân thân và về tài sản, nhằm thỏa mãn những ước muốn, lợi ích về vật chất và tinh thần của mỗi cá nhân và của cả gia đình.

2.1.1.2 Đặ c trư ng củ a gia đình Việ t Nam

Gia đình Việt Nam có các đặc trưng cơ bản: Gia đình phải sống chung một máinhà; trong một gia đình phải có giới tính (nam, nữ); quan hệ trong gia đình phải là quan

hệ ruột thịt, huyết thống nghĩa là có quan hệ tái sản xuất con người; các thành viêntrong gia đình phải gắn bó với nhau về đặc điểm tâm sinh lý; gia đình phải có ngânsách chung Do đó gia đình phải là một nhóm xã hội ít nhất có từ 02 người trở lên.

Trong xã hội hiện đại, sự tác động của các yếu tố khách quan như nền kinh tế thịtrường, quá trình giao lưu hợp tác quốc tế, sự thâm nhập của những giá trị mới, cùngvới việc bản thân giá trị truyền thống trong gia đình Việt Nam chưa có những cơ chếvững chắc để có thể tự bảo lưu, tiếp tục phát triển là những nguyên nhân dẫn đến sựbiến đổi của gia đình truyền thống Sự bảo lưu phải vừa tích cực, giữ lại được nhữngtinh hoa của giá trị gia đình truyền thống, vừa phải biết bổ sung thêm những giá trị tíchcực của thời đại mới

Tóm lại, đặc trưng của gia đình Việt Nam có quy luật phát triển mang tính chất

và đặc thù riêng với tư cách là một thể thống nhất, một tế bào hoàn chỉnh và là một đơn

vị cơ sở của một xã hội cụ thể

2.1.2 Khái niệm, đặc điểm của pháp luật về gia đình ở Việt Nam

2.1.2.1 Khái niệ m pháp luậ t về gia đình

Pháp luật về gia đình là hệ thống các nguyên tắc, quy phạm pháp luật chứa

đựng trong các văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền

ban hành theo hình thức, trình tự, thủ tục nhất định và các tập quán tốt đẹp được nhà

nước thừa nhận, thể hiện bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc, không trái với những

nguyên tắc cơ bản của chế độ hôn nhân và gia đình và các điều cấm của Hiến pháp và pháp luật, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội về gia đình, hướng tới xây dựng gia

đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, bền vững.

2.1.2.2 Đặ c điể m củ a pháp luậ t về gia đình

Pháp luật về gia đình có những đặc điểm của pháp luật nói chung, đồng thời cónhững điểm đặc thù

Thứ nhất, về tính chất: Pháp luật về gia đình cùng loại với pháp luật dân sự,

nhưng không đồng nhất với pháp luật dân sự Sự khác biệt đó thể hiện rõ nét ở đốitượng điều chỉnh và phương pháp điều chỉnh của pháp luật hôn nhân và gia đình

Thứ hai, về nguồn pháp luật: Pháp luật về gia đình có hệ thống nguồn pháp luật

rất phong phú, chủ yếu trong Hiến pahps và các văn bản quy phạm pháp luật về giađình, các tập quán tốt đẹp của các dân tộc

Thứ ba, về phạm vi điều chỉnh: Pháp luật về gia đình có hệ thống các nguyên

tắc, quy phạm đặc trưng bao gồm: những quy định về chế độ hôn nhân và gia đình; vềnhững chuẩn mực pháp lý cho cách ứng xử giữa các thành viên gia đình; về quyền và

trách nhiệm của gia đình, của cá nhân, tổ chức, Nhà nước và xã hội trong việc xâydựng, củng cố chế độ hôn nhân và gia đình tiến bộ ở Việt Nam.

Thứ tư, về mục đích: Pháp luật về gia đình quy định, xây dựng và bảo vệ một

trật tự pháp luật về gia đình hợp lý, bảo đảm sự hài hòa giữa lợi ích của cá nhân, giađình và xã hội; phản ánh, bảo vệ và bảo đảm các giá trị xã hội lớn như an toàn, bìnhđẳng, tiến bộ, nhân ái, phát huy các giá trị đạo đức, các phong tục tập quá tốt đẹp củacác địa phương, dân tộc để điều chỉnh và hướng tới xây dựng gia đình no ấm, bìnhđẳng, tiến bộ, hạnh phúc và bền vững

Thứ năm, về mối quan hệ của pháp luật về gia đình với pháp luật quốc tế: Ở

những mức độ khác nhau, pháp luật về gia đình còn phản ánh mối quan hệ giữa phápluật quốc gia và quốc tế trong lĩnh vực gia đình, phù hợp với xu hướng phát triểnchung pháp luật quốc tế về gia đình, hướng tới những mục tiêu chung về gia đình củanhân loại trên thế giới

2.1.3 Nội dung của pháp luật về gia đình

Pháp luật về gia đình là một bộ phận trong hệ thống pháp luật nói chung, nhưngđồng thời với vị trí, vai trò là một lĩnh vực pháp luật chuyên ngành, có những đặc điểmriêng, có đối tượng và phương pháp điều chỉnh đặc thù, đến lượt mình, pháp luật về giađình cũng là một hệ thống có hình thức biểu hiện khá phong phú với những bộ phậnhợp thành có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, bao gồm:

Thứ nhất: Các nguyên tắc cơ bản của pháp luật về gia đình.

Các nguyên tắc cơ bản của pháp luật về gia đình là những nguyên lý, tư tưởngchỉ đạo quán xuyến và xuyên suốt trong tổng thể hệ thống quy phạm pháp luật vềgia đình

Thứ hai: Các quy phạm pháp luật điều chỉnh các mối quan hệ về gia đình.

Xét ở góc độ chung, hệ thống các quy phạm pháp luật về gia đình bao gồm cácnhóm lớn để điều chỉnh các nhóm quan hệ tương ứng là: các quan hệ nhân thân vàquan hệ tài sản giữa vợ và chồng, giữa cha mẹ và các con và giữa những người thânthích, ruột thịt khác trong gia đình; và nhóm quan hệ xã hội mà gia đình là chủ thể

Xét ở mức độ cụ thể, hệ thống các quy phạm pháp luật về gia đình bao gồm cácnhóm quy phạm sau:

- Các quy định của Hiến pháp Hiến pháp là đạo luật cơ bản có giá trị pháp lýcao nhất, những quy định của Hiến pháp là cơ sở để hình thành và phát triển hệ thốngpháp luật nói chung và hệ thống pháp luật về gia đình nói riêng Các Hiến pháp củanước ta đều có các quy định chung về những nguyên tắc, những giá trị mà Hiến pháp

và pháp luật bảo vệ và bảo đảm thực hiện, về các quyền cơ bản của con người, quyền

công dân và những quy định trực tiếp về gia đình là cơ sở cho việc xây dựng và pháttriển gia đình Đặc biệt, Hiến pháp năm 2013 có rất nhiều quy định cụ thể về cácnguyên tắc và về những quyền cơ bản của của con người, công dân làm cơ sở cho việcxây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về gia đình.

- Các quy định của Luật hôn nhân và gia đình Đây là hệ thống các quy phạmpháp luật chuyên ngành thể hiện một cách toàn diện và có hệ thống để điều chỉnh cácnhóm quan hệ cụ thể trong lĩnh vực gia đình

- Các quy phạm được ghi trong các văn bản pháp luật khác có chứa các quy

định có liên quan để điều chỉnh quan hệ về gia đình Ví dụ, các quy định có liên quanđược quy định trong Bộ luật dân sự, Luật giáo dục, Luật bảo vệ sức khỏe nhân dân,Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Luật bình đẳng giới, Luật phòng, chốngbạo lực gia đình

- Các quy định được thể hiện trong các văn bản quy phạm pháp luật dưới luật đểhướng dẫn thi hành các văn bản luật liên quan đến gia đình hoặc cụ thể hóa và bổ sungnhững quy định cụ thể, cần thiết để kịp thời điều chỉnh những quan hệ mới phát sinhtrong lĩnh vực gia đình

- Bên cạnh hệ thống các quy phạm pháp luật có tính truyền thống của pháp luật

về gia đình được phân tích ở trên, trong những thập kỷ gần đây, để phù hợp với trình

độ phát triển chung của pháp luật về gia đình của nhiều nước trên thế giới và phù hợpvới các công ước quốc tế về bình đẳng giới, về phòng chống bạo lực gia đình và tăngcường trách nhiệm của nhà nước, các quốc gia có xu hướng tăng cường các giải pháphài hòa hóa, bổ sung và hoàn thiện các nhóm quy phạm về bình đẳng giới; về phòngchống bạo lực gia đình; về trách nhiệm của nhà nước trong việc quản lý và ngăn chặncác tệ nạn xã hội xâm nhập vào gia đình; cung cấp các dịch vụ gia đình và hỗ trợ cácgia đình khó khăn phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo và bảo đảm an sinh xã hội…

Như vậy, xét về nội dung, pháp luật về gia đình điều chỉnh các nhóm quan hệ xãhội như sau:

Nhóm 1: Các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ về bình đẳng giới trong

gia đình

Nhóm 2: Các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ về phòng, chống bạo lực

gia đình

Nhóm 3: Các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ về trách nhiệm của gia

đình trong ngăn chặn tệ nạn xã hội xâm nhập vào gia đình

Nhóm 4: Các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ về dịch vụ gia đình.

Nhóm 5: Các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ hỗ trợ các gia đình có

hoàn cảnh khó khăn

Nhóm 6: Các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ phát triển kinh tế gia đình Nhóm 7: Các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ phát sinh trong quá trình

quản lý nhà nước về gia đình

Như trong phần phạm vi nghiên cứu đã nêu, Luận án tập trung nghiên cứu 4nhóm quy phạm pháp luật điều chỉnh các nhóm quan hệ 1,2,3,7 bởi vì việc hoàn thiệnpháp luật điều chỉnh 4 nhóm quan hệ này trực tiếp góp phần hoàn thành mục tiêu quantrọng hàng đầu được nêu trong Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2020,tầm nhìn 2030, đó là: “Nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí, trách nhiệm của gia đình

và cộng đồng trong việc thực hiện tốt chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật vềhôn nhân và gia đình, bình đẳng giới, phòng, chống bạo lực gia đình, ngăn chặn các tệnạn xã hội xâm nhập vào gia đình”

2.1.4 Vai trò của pháp luật về gia đình

Một là: Pháp luật về gia đình là phương tiện để thể chế hoá quan điểm, chủ

trương của Đảng về xây dựng và phát triển gia đình Việt Nam

Hai là: Pháp luật về gia đình là phương tiện bảo đảm hiệu lực và hiệu quả quản

lý nhà nước về gia đình

Ba là: Pháp luật về gia đình là phương tiện góp phần xây dựng gia đình no ấm,

hạnh phúc, bình đẳng, tiến bộ, làm nền tảng cho cộng đồng xã hội văn minh

Bốn là: Pháp luật về gia đình có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo quyền

con người, tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của các thành viên gia đình; đảmbảo sự phát triển lành mạnh của trẻ em; đồng thời đảm bảo trật tự, an toàn xã hội

2.2 KHÁI NIỆM VÀ CÁC TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM

2.2.1 Khái niệm về tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về

gia đình

Tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của pháp luật về gia đình là những chuẩnmực, thước đo hay là những tính chất, những dấu hiệu làm căn cứ để tiến hành hoànthiện pháp luật về gia đình

2.2.2 Các tiêu chí ánh giá m c hoàn thi n c a pháp lu t v gia ình

2.2.2.1 Tiêu chí về tính toàn diệ n củ a pháp luậ t về gia đình

2.2.2.2 Tiêu chí về tính thố ng nhấ t, đồ ng bộ củ a pháp luậ t về gia đình

2.2.2.3 Tiêu chí về tính phù hợ p củ a pháp luậ t về gia đình