Phân tích cơ sở khi quy định các điều kiện chi ngân sách nhà nước; thực trạng áp dụng các điều kiện chi ngân sách nhà nước năm 2013 và ý kiến để khắc phục những khó khăn trong quá trình áp dụng

MỞ BÀI Chi ngân sách là một hoạt động quan trọng trong hoạt động ngân sách nhà nước(NSNN). Trong thời gian qua, công tác quản lý chi NSNN đã có những chuyển biến tích cực.Tuy nhiên, từ khi triển khai thực hiện Luật NSNN 2002 công tác kiểm soát chi NSNN cũng đã bộc lộ nhiều hạn chế và tồn tại như: Việc cấp phát, chi trả NSNN nhiều khi mới chỉ là xuất quỹ theo kế hoạch vốn và kinh phí đã được phân bố, chưa thanh trực tiếp đến người chủ nợ thực sự của quốc gia; nhiều cơ quan, đơn vị tìm mọi cách để sử dụng hết kinh phí được cấp, không quan tâm đến việc chấp hành đúng mục đích, đối tượng và chi toán được duyệt; trách nhiệm, quyền hạn của các Bộ, ngành, cơ quan, đơn vị vẫn chưa được phân định một cách rõ ràng, cụ thể. Xuất phát từ tình hình thực tế đó, em xin chọn đề tài số 6: “ Phân tích cơ sở khi quy định các điều kiện chi ngân sách nhà nước; thực trạng áp dụng các điều kiện chi ngân sách nhà nước năm 2013 và ý kiến để khắc phục những khó khăn trong quá trình áp dụng”.

M C L C ỤC LỤC ỤC LỤC

MỞ BÀI 1 NỘI DUNG 1

I Khái quát chung về chi ngân sách nhà nước 1

1 Khái niệm chi ngân sách nhà nước 1

2 Đặc điểm chi ngân sách nhà nước 2

3 Phân loại chi ngân sách nhà nước 3

II Cơ sở khi quy định các điều kiện chi ngân sách nhà nước 4

1 Cơ sở khi quy định các điều kiện chi ngân sách nhà nước 4

2 Các điều kiện chi ngân sách nhà nước 5

III Thực tiễn áp dụng các điều kiện chi ngân sách nhà nước năm 2013 và các biện pháp cần thiết để nâng cao hiệu quả áp dụng các điều kiện chi ngân sách nhà nước 8

1 Những kết quả đạt được 8

2 Những bất cập, hạn chế 10

3 Các biện pháp cần thiết để nâng cao hiệu quả áp dụng các điều kiện chi ngân sách nhà nước 11

KẾT LUẬN 12

Danh mục tài liệu tham khảo: 13

MỞ BÀI

Chi ngân sách là một hoạt động quan trọng trong hoạt động ngân sách nhà nước(NSNN) Trong thời gian qua, công tác quản lý chi NSNN đã có những chuyển biến tích cực.Tuy nhiên, từ khi triển khai thực hiện Luật NSNN 2002 công tác kiểm soát chi NSNN cũng đã bộc lộ nhiều hạn chế và tồn tại như: Việc cấp phát, chi trả NSNN nhiều khi mới chỉ là xuất quỹ theo kế hoạch vốn và kinh phí đã được phân bố, chưa thanh trực tiếp đến người chủ nợ thực sự của quốc gia; nhiều

cơ quan, đơn vị tìm mọi cách để sử dụng hết kinh phí được cấp, không quan tâm đến việc chấp hành đúng mục đích, đối tượng và chi toán được duyệt; trách nhiệm, quyền hạn của các Bộ, ngành, cơ quan, đơn vị vẫn chưa được phân định một cách

rõ ràng, cụ thể Xuất phát từ tình hình thực tế đó, em xin chọn đề tài số 6: “ Phân

tích cơ sở khi quy định các điều kiện chi ngân sách nhà nước; thực trạng áp dụng các điều kiện chi ngân sách nhà nước năm 2013 và ý kiến để khắc phục những khó khăn trong quá trình áp dụng”.

NỘI DUNG

I Khái quát chung về chi ngân sách nhà nước

1 Khái niệm chi ngân sách nhà nước

Chi ngân sách là hoạt động nhằm sử dụng quỹ ngân sách, là quá trình phân phối nguồn tiền tệ nằm trong quỹ ngân sách nhà nước để chi dùng vào những mục đích khác nhau

Chi ngân sách nhà nước là phân phối và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước theo

dự toán ngân sách đã được chủ thể quyền lực quyết định nhằm duy trì sự hoạt động

của bộ máy nhà nước và bảo đảm nhà nước thực hiện được các chức năng của mình

Luật NSNN năm 2002 cũng đã đưa ra khái niệm chi ngân sách nhà nước nhưng

ở dạng liệt kê, tại khoản 2 Điều 2 Theo đó, chi ngân sách nhà nước bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước; chi trả nợ của nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật Khái niệm trên đã chỉ ra một cách khá đầy đủ những nội dung chi cơ bản, mang tính then chốt cho việc đảm bảo các hoạt động của bộ máy nhà nước, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của nhà nước trong các lĩnh vực khác nhau

2 Đặc điểm chi ngân sách nhà nước

Chi ngân sách nhà nước là hoạt động mang những đặc điểm chủ yếu sau:

Một là, chi ngân sách nhà nước chỉ được tiến hành trên cơ sở pháp luật và theo

kế hoạch chi ngân sách cũng như phân bổ ngân sách do cơ quan quyền lực nhà nước quy định Mọi hoạt động chi ngân sách phải được thực hiện trên cơ sở các quyết định của Quốc hội và hội đồng nhân dân các cấp

Hai là, chi ngân sách nhà nước nhằm vào mục tiêu thỏa mãn nhu cầu về tài chính cho sự vận hành của bộ máy nhà nước, bảo đảm cho Nhà nước thực hiện các chức năng nhiệm vụ của mình Chi ngân sách nhà nước luôn gắn liền với bộ máy nhà nước Nhà nước thông qua hoạt động chi ngân sách đảm bảo hoạt động của mình trên các lĩnh vực kinh tế, xã hội, an ninh và quốc phòng

Ba là, chi ngân sách nhà nước là hoạt động được tiến hành bởi hai nhóm chủ thể: (1) nhóm chủ thể đại diện cho nhà nước thực hiện việc quản lí, cấp phát, thanh toán các khoản chi ngân sách nhà nước; (2) nhóm chủ thể sử dụng ngân sách

Nhóm thứ nhất gồm các cơ quan đại diện cho Nhà nước thực thi quyền hạn có liên quan tới việc xuất quỹ ngân sách nhà nước cho các mục tiêu đã được phê duyệt Nhóm chủ thể này bao gồm Bộ tài chính – vật giá tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, phòng tài chính quận, huyện, thị xã thuộc tỉnh, thành phố ( gọi chung là

cơ quan tài chính); sở kế hoạch và đầu tư và kho bạc nhà nước

Nhóm thứ hai gồm các chủ thể sử dung ngân sách Nhóm chủ thể này rất đa dạng nhưng có thể khái quát thành ba loại chủ thể chủ yếu sau:

- Các cơ quan nhà nước, kể cả các cơ quan hành chính thực hiện khoán biên chế và kinh phí quản lý hành chính

- Các đơn vị, kể cả đơn vị sự nghiệp có thu

- Các chủ dự án sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước

3 Phân loại chi ngân sách nhà nước

Chi ngân sách nhà nước gồm nhiều loại: chi phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước; chi trả nợ của Nhà nước; chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật ( Khoản 2 Điều 2 Luật NSNN 2002) Tuy nhiên, nếu căn cứ vào tiêu chí mục đích kinh tế - xã hội của các khoản chi ngân sách nhà nước thì ta có thể phân chia các khoản chi NSNN thành hai loại:

Chi đầu tư phát triển: là khoản chị phản ánh việc nhà nước sử dụng một bộ phận ngân sách nhà nước để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội, phát triển sản xuất nhằm bảo đảm thực hiện các mục tiêu ổn định và tăng trưởng kinh tế Đây

là khoản chi mang tính tích lũy Theo khoản 1 Điều 3 NĐ 60/2003/NĐ – CP thì các khoản chi được xếp vào loại chi đầu tư phát triển gồm: chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội không có khẳ năng thu hồi vốn; chỉ đầu

tư và hỗ trợ cho các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế, tổ chức tài chính nhà nước; chi

bổ sung dự trữ nhà nước; chi đầu tư phát triển thuộc các mục tiêu quốc gia, dự án nhà nước… Chi đầu tư phát triển phải đảm bảo cấp đủ và đúng tiến độ thực hiện trong phạm vi dự toán được giao

Chi thường xuyên: là khoản chi nhằm thực hiện nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về quản lí các mặt của đời sốn xã hội Đây là những khoản chi mang tính

ổn định, định kỳ, lặp di lặp lại và là khoản chi mang tính tiêu dụng, vì vậy nó không có tính tích lũy Những khoản chi này gồm: chi cho các hoạt động sự nghiệp giáo dục, đào tạo, y tế, xã hội, văn hóa thông tin, văn học nghệ thuật, chi cho quốc phòng an ninh, trật tự an toàn xã hội… Chi thường xuyên theo định kỳ được bố trí kinh phí đều trong năm để chi

Ngoài ra, ta còn có thể thấy các loại chi ngân sách khác như chi trả nợ gốc và lãi các khoản tiền do Chính phủ vay, chi viện trọ của Ngân sách trung ương, chi bổ sung ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới…

II Cơ sở khi quy định các điều kiện chi ngân sách nhà nước

1 Cơ sở khi quy định các điều kiện chi ngân sách nhà nước

Chi ngân sách nhà nước luôn được xem là lĩnh vực chứa đựng nhiều nguy cơ tham nhũng và lãng phí nhất Quan niệm tiền công là tiền không của riêng ai khiến cho các đối tượng thụ hưởng ngân sách nhà nước đều có xu hướng chi tiêu thoải mái, lãng phí, không tính đến hiệu quả của nguồn vốn mà Nhà nước đầu tư Điều này khiến cho nhà nước luôn phải tính đến khả năng kiểm soát việc chi tiêu ngân sách như thế nào cho hiệu quả và tiết kiệm, trong đó việc sử dụng công cụ pháp luật để điều chỉnh hoạt động chi ngân sách là vấn đề then chốt, góp phần đảm bảo tính minh bạch, ngăn chặn tệ tham nhũng, lãng phí trong quá trình sử dụng công quỹ

Thêm vào đó, quỹ ngân sách nhà nước hình thành chủ yếu từ sự đóng góp của nhân dân.Nhà nước là chủ thể đại diện thay mặt nhân dân quyết định việc sử dụng

cụ thể như thế nào.Vì vậy, Nhà nước phải đảm bảo làm sao cho sử dụng thật hiệu quả nguồn vốn đó, tránh để mất lòng tin của nhân dân đối với Nhà nước.Công cụ hữu hiệu để đảm bảo cho hoạt động sử dụng nguồn tài chính đó chính là pháp luật.Nhà nước đã quy định những điều kiện cụ thể mà chỉ khi đáp ứng đủ những điều kiện đó, hoạt động chi ngân sách nhà nước mới được thực hiện Những quy định này đã tạo nên một giới hạn pháp lí đối với các đối tượng sử dụng ngân sách nhà nước, đảm bảo các chủ thể này sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả nguồn tài chính do nhà nước đầu tư

Quy định các điều kiện chi ngân sách cụ thể góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành luật của các đơn vị sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước, đồng thời tạo điều kiện cho các đơn vị sử dụng ngân sách, cơ quan tài chính, cơ quan kho bạc

có đủ căn cứ pháp lí để chấp hành chi

Do tính đặc thù của các khoản chi ngân sách nhà nước là mang tính chất không hoàn trả trực tiếp nên đối tượng thụ hưởng ngân sách thường có xu hướng sử dụng thiếu cân nhắc, không tính toán đến hiệu quả sử dụng nguồn vốn Vì vậy, Nhà nước phải đưa ra các điều kiện chi để đảm bảo chi đúng, chi đủ, chi hợp pháp

2 Các điều kiện chi ngân sách nhà nước

Các điều kiện chi ngân sách nhà nước được quy định cụ thể tại Khoản 2 Điều 5 Luật ngân sách nhà nước năm 2002 và Điều 51 Nghị định 60/2003/NĐ-CP Các điều kiện đó gồm:

2.1 Khoản chi dự định thực hiện phải có trong dự toán ngân sách được giao

Như đã biết, các khoản chi NSNN được chia chủ yếu thành hai loại là chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, nhưng trong mỗi loại chi đó, các nội dụng chi cụ thể là hết sức đa dạng Sở dĩ pháp luật quy định các khoản chi ngân sách nhà nước muốn được thanh toán, chi trả phải có trong dự toán ngân sách được giao là bởi vì mọi nhu cầu chỉ dự kiến cho năm kế hoạch phải được xác định trong dự toán kinh phí từ cơ sở thông qua các bước xét duyệt của cơ quan nhà nước có thẩm quyền từ thấp đến cao Quyết định cuối cùng cho dự toán ngân sách nhà nước thuộc

về Quốc hội.Bởi Quốc hội là cơ quan cao nhất và duy nhất có thẩm quyền quyết định dự toán ngân sách nhà nước Chỉ sau khi dự toán chi đã được Quốc hội xét duyệt và thông qua mới trở thành căn cứ chính thức để phân bổ số chi cho mõi ngành, mỗi cấp Xét trên góc độ pháp lí, khoản kinh phí đã được ghi trong dự toán chi ngân sách thể hiện câm kết thanh toán của nhà nước đối với các đơn vị sử dụng ngân sách Dựa trên cam kết này, các đơn vị sử dụng ngân sách có đòi hỏi nhà nước phải cấp đủ cho mình số kinh phí mà nhà nước đã cam kết với điều kiện đơn vị sử dụng ngân sách chứng minh được rằng họ có đầy đủ những điều kiện được cấp phát theo quy định của pháp luật

Đây là điều kiện thứ nhất mà các khoản chi phải thỏa mãn để có thể được thanh toán Có thể nói đây, đây là điều kiện “ ở cấp trung ương” đối với các khoản chi Bởi nó quy định khoản cho đó phải nằm trong dự toán ngân sách, quy định này đưa ra nhằm đảm bảo các khoản dự định chi sẽ phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội mà nhà nước đề ra trong năm ngân sách

Tuy nhiên điều kiện này có ngoại lệ của nó:

- Thứ nhất là trường hợp đầu năm ngân sách, dự toán ngân sách và phương án phân bổ ngân sách chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thì cơ quan tài chính các cấp được phép tạm thời cấp kinh phí cho các nhu cầu không thể trì hoãn cho tới khi dự toán ngân

sách và phương án phân bổ ngân sách được quyết định Đây có thể coi

là phương án bổ sung mà luật đưa ra cho các chủ thể sử dụng ngân sách áp dụng, tạo sự linh hoạt trong hoạt động của các chủ thể đó khi chưa có dự toán ngân sách, đảm bảo ứng phó kịp thời với các trường hợp xảy ra ngoài dự kiến, đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao

- Thứ hai, trong quá trình chấp hành ngân sách nhà nước, có sự thay đổi

về thu chi, khoảnchi từ nguồn tăng thu so với dự toán được giao và từ nguồn dự phòng ngân sách theo quyết định của cấp có thẩm quyền Nguồn tăng thu là nguồn phát sinh tăng thêm, nằm ngoài dự toán ngân sách vì vậy chi từ khoản này cũng không thể nằm trong dự toán ngân sách Chi từ nguồn tăng thu ở cấp ngân sách nào sẽ do cơ quan có thẩm quyền của cấp ngân sách đó quyết định

Trên đây là điều kiện thứ nhất của chi ngân sách nhà nước, là điều kiện cốt lõi, đầu tiên mà các khoản chi cần thỏa mãn đê có thể được thanh toán, cấp phát

2.2 Khoản chi dự định thực hiện phải đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cấp

có thẩm quyền quyết định

Không chỉ nằm trong dự toán ngân sách nhà nước được giao, khoản chi dự định thực hiện phải nằm trong phạm vi chế độ, tiêu chuẩn, định mức đã được quy định bởi cấp có thẩm quyền Mỗi lĩnh vực chi mang một điểm đặc thù lĩnh vực khác nhau vì vậy không thể có một tỉ lệ chi dự toán chi chung cho tất cả các lĩnh vực Các định mức, tiêu chuẩn, chế độ được ban hành cho những lĩnh vực chi khác nhau này do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng bộ tài chính, Ủy ban nhân dân tỉnh quyết định Cụ thể như sau: Chính phủ quy định chế độ chi quan trọng, phạm vi ảnh hưởng rộng như chế độ tiền lương, trợ cấp xa hội, chế độ đối với người có công với cách mạng… Thủ tướng chính phủ quy định chế độ, định

mức thực hiện thống nhất trong phạm vi cả nước Bộ tài chính quy định chế độ, định mức áp dụng đối với các ngành, lĩnh vực Ủy ban nhân dân tỉnh quy định một

số khoản chi mang tính đặc thù ở địa phương

2.3 Khoản chi dự định thực hiện phải được Thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân

sách hoặc người được ủy quyền quyết định chi

Đây có thể coi là điều kiện đủ để một khoản chi có thể được thực hiện Một khoản chi đã nằm trong dự toán ngân sách nhà nước, đã đúng với chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cấp có thẩm quyền quyết định nhưng nếu không được Thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được ủy quyền quyết định chi thì khoản chi đó cũng không thể được thực hiện Chỉ người đại diện theo pháp luật và người đại diện theo ủy quyền mới được phép quyết định chi Quy định này của luật đảm bảo quyền quản lí của những người đứng đầu đơn vị sử dụng ngân sách trong việc chi ngân sách, đồng thời đảm bảo chi đúng, chi đủ Bởi thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được ủy quyền là những người trực tiếp quản lí, điều hành dơn vị đó Vì vậy, họ sẽ nắm rõ nhu cầu chi của đơn vị mình quản lí, từ đó ra quyết định có chi hay không một khoản nào đó

Đối với những khoản chi do cơ quan tài chính cấp phát trực tiếp thi quyết định chi là “ lện chi tiền” của cơ quan tài chính Lệnh chi tiền là quyết định chỉ do

cơ quan tài chính phát hành, gửi kho bạc nhà nước, yêu cầu kho bạc chi trả, thanh toán một số tiền cho đơn vị sử dụng ngân sách theo đúng nội dụng ghi trong lệnh chi tiền của cơ quan tài chính

Đối với cac khoản chi cơ quan tài chính không cấp phát trực tiếp thì khi có nhu cầu chi, đơn vị sử dụng ngân sách lập và gửi kho bạc nhà nước giấy rút dự toán ngân sách nhà nước cùng với quyết định chi do thủ trưởng đơn vị ký

III Thực tiễn áp dụng các điều kiện chi ngân sách nhà nướcnăm 2013 và các biện pháp cần thiết để nâng cao hiệu quả áp dụng các điều kiện chi ngân sách nhà nước

1 Những kết quả đạt được

Tổng chi NSNN thực hiện 6 tháng đầu năm 2013 ước đạt 448.910 tỷ đồng, bằng 45,9% dự toán, tăng 7,5% so với cùng kỳ

- Chi NSNN tháng 7 ước đạt 78.950 tỷ đồng đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ theo dự toán được giao và tiến độ thực hiện Tính chung 7 tháng, chi NSNN ước đạt 527.860 tỷ đồng, bằng 54% dự toán, tăng 7,3% so với cùng kỳ năm 2012; trong đó:

- Chi đầu tư phát triển: ước đạt 92.155 tỷ đồng, bằng 52,7% dự toán, tăng 1,6%

so với cùng kỳ năm 2012; trong đó, NSNN đã thực hiện cấp bù lãi suất tín dụng nhà nước cho Ngân hàng Phát triển và Ngân hàng Chính sách xã hội đạt 62,4% dự toán; chi cho vay chính sách đối với học sinh sinh viên đạt 58,4% dự toán; chi bổ sung dự trữ quốc gia đạt 54,5% dự toán

Tiến độ giải ngân vốn đầu tư XDCB (cả vốn NSNN và vốn trái phiếu Chính phủ) đạt khá so với cùng kỳ năm 2012, trong đó vốn NSNN giải ngân đến các chủ đầu tư ước đạt 52,5% dự toán (cùng kỳ năm 2012 đạt 47,7%); vốn đầu tư từ nguồn trái phiếu Chính phủ ước đạt khoảng 54,5% kế hoạch (cùng kỳ năm 2012 đạt khoảng 43,9% kế hoạch)

- Chi trả nợ và viện trợ: ước đạt 60.080 tỷ đồng, bằng 57,2% dự toán, tăng 3%

so với cùng kỳ năm 2012, đảm bảo thanh toán đầy đủ và kịp thời các khoản nợ đến hạn