141 bản chất pháp lý của hợp đồng mua bán hàng hóa trong thương mại phân biệt với hợp đồng mua bán hàng hóa trong dân sự

LTM năm 2005 không đưa ra định nghĩa về hợp đồng mua bán hàng hóa HĐMBHH song có thể xác định bản chất pháp lý của HĐMBHH trong thương mại trên cơ sở quy định của Bộ luật Dân sự 2005 về

BÀI LÀM

1 Khái niệm hợp đồng mua bán hàng hóa trong thương mại.

LTM năm 2005 không đưa ra định nghĩa về hợp đồng mua bán hàng hóa (HĐMBHH) song có thể xác định bản chất pháp lý của HĐMBHH trong thương mại trên cơ sở quy định của Bộ luật Dân sự 2005 về hợp đồng mua bán tài sản (HĐMBTS) Từ đó cho thấy HĐMBHH trong thương mại là một dạng cụ thể của

của HĐMBTS Theo đó, HĐMBHH trong thương mại là thỏa thuận giữa các bên theo đó bên bán có nghĩa vụ giao hàng hóa và chuyển quyền sở hữu cho bên mua, nhận thanh toán còn bên mua có nghĩa vụ thanh toán cho bên bán và nhận quyền

sở hữu theo thỏa thuận.

2 Bản chất pháp lý của hợp đồng mua bán hàng hóa trong thương mại Phân biệt với hợp đồng mua bán hàng hóa trong dân sự.

HĐMBHH là hình thức của quan hệ mua bán hàng hóa HĐMBHH cũng là một loại hợp đồng vì vậy nó có bản chất chung của hợp đồng đó là sự thỏa thuận của các bên nhằm xác lập, thay đổi và chấm dứt quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ mua bán Nhiều vấn đề về HĐMBHH được điều chỉnh bởi pháp luật không có sự khác biệt với các HĐMBTS trong dân sự như: giao kết hợp đồng, hợp đồng vô hiệu và xử lý hợp đồng vô hiệu…Bên cạnh đó, để phù hợp với bản chất thương mại của HĐMBHH, một số vấn đề như chủ thể, hình thức, quyền

và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ mua bán hàng hóa, chế tài và giải quyết tranh chấp HĐMBHH …được quy định trong pháp luật thương mại có tính chất là

sự phát triển tiếp tục những quy định của dân luật truyền thống về hợp đồng mua bán tài sản Với tư cách là hình thức pháp lý của quan hệ mua bán hàng hóa, HĐMBHH có những đặc điểm nhất định, xuất phát từ bản chất thương mại của hành vi mua bán hàng hóa Thông qua những đặc điểm này ta thấy rõ được bản chất pháp lý của HĐMBHH và đó cũng là cơ sở để ta phân biệt với HĐMBTS trong dân sự Cụ thể như sau:

Thứ nhất, về đối tượng:

- HĐMBHH có đối tượng là hàng hóa Luật thương mại năm 2005 quy định về

hàng hóa tại khoản 2 điều 3 như sau: “2 Hàng hóa bao gồm: a) Tất cả các loại động sản, kể cả động sản hình thành trong tương lai; b) Những vật gắn liền với đất đai.”

- HĐMBTS trong dân sự: theo quy định tại khoản 1 điều 429 BLDS 2005:

“Đối tượng của hợp đồng mua bán là tài sản được phép giao dịch.” Và tài sản trong dân sự được hiểu theo quy định tại điều 163 BLDS 2005: “Tài sản bao gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản”.

Như vậy, đối tượng của HĐMBTS trong dân sự có phạm vi rộng hơn đối tượng của HĐMBHH trong thương mại

Thứ hai, về chủ thể:

- HĐMBHH: chủ yếu là thương nhân Thương nhân theo quy định tại khoản

1 điều 6 LTM 2005 được hiểu: “Thương nhân bao gồm tổ chức kinh tế được thành lập hợp pháp, cá nhân hoạt động thương mại một cách độc lập, thường xuyên và có đăng ký kinh doanh” Thương nhân là chủ thể của HĐMBHH có thể

là thương nhân Việt Nam hoặc thương nhân nước ngoài (trong HĐMBHH quốc tế) Ngoài chủ thể là thương nhân, các tổ chức, cá nhân không phải là thương nhân cũng có thể trở thành chủ thể của HĐMBHH Hoạt động của chủ thể không phải là thương hân và không nhằm mục đích lợi nhuận trong quan hệ HĐMBHH chỉ phải tuân theo LTM khi chủ thể này lựa chọn áp dụng LTM

- HĐMBTS: Chủ thể là mọi tổ chức, cá nhân đầy đủ năng lực hành vi dân sự,

có nhu cầu mua bán tài sản

Như vậy, HĐMBTS trong dân sự được thực hiện bởi phạm vi chủ thể rộng hơn HĐMBHH trong thương mại

Thứ ba, về mục đích:

Bản thân hai hợp đồng này chỉ là hình thức thể hiện của quan hệ mua bán, không có mục đích mà chính chủ thể khi xác lập một loại hợp đồng nào đó thì sẽ đặt ra mục đích khác nhau Nhưng trong hai hợp đồng này lại thường gắn với những chủ thể xác định vì vậy ta cũng có thể xem xét đây là một tiêu chí để phân biệt Cụ thể:

- HĐMBHH: Chủ thể của hợp đồng này chủ yếu là các thương nhân Mục đích của họ khi xác lập hợp đồng này là mục đích kinh doanh thu lợi nhuận (là bản chất của thương nhân), chỉ phần nào đó phục vụ mục đích tiêu dùng và các mục đích khác cho cả thương nhân và không phải thương nhân tùy theo mong muốn và nhu cầu của họ trong từng thời điểm

- HĐMBTS : Chủ thể khi xác lập hợp đồng này không nhất thiết phải có mục đích kinh doanh mà có thể nhằm nhiều mục đích khác nhau: tiêu dùng, tặng cho, làm từ thiện, sở thích…

Thứ tư, về hình thức:

Trong luật thì không có sự khác biệt về hình thức giữa hai hợp đồng này

Cả hai loại hợp đồng đều được thực hiện dưới ba hình thức cơ bản là: lời nói, văn bản và hành vi Tuy nhiên trong thực tế thì HĐMBHH thường có số lượng nhiều, giá trị lớn…vì thế để đảm bảo lợi ích cho các bên và tránh xảy ra tranh chấp thì hình thức được ưu tiên áp dụng và chủ yếu được áp dụng trên thực tế là hình thức bằng văn bản Còn HĐMBTS thì cả ba hình thức đều được áp dụng một cách ngang bằng nhau

Thứ năm, về nội dung:

Nội dung của cả hai hợp đồng đều là các điều khoản do các bên thỏa thuận, thể hiện quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ hợp đồng Tuy nhiên, HĐMBHH trong thương mại là một chế định riêng của Luật Thương mại, vì thế

sự can thiệp của Nhà nước vào vấn đề này có phần cụ thể hơn Có những quy định

mà HĐMBTS không có Ví dụ:

- Về cách thức xác định giá: LTM đã quy định cụ thể tại điều 52 như sau:

“Trường hợp không có thoả thuận về giá hàng hoá, không có thoả thuận về phương pháp xác định giá và cũng không có bất kỳ chỉ dẫn nào khác về giá thì giá của hàng hoá được xác định theo giá của loại hàng hoá đó trong các điều kiện tương tự về phương thức giao hàng, thời điểm mua bán hàng hoá, thị trường địa lý, phương thức thanh toán và các điều kiện khác có ảnh hưởng đến giá”

Còn trong Luật dân sự quy định về giá và phương thức thanh toán tại khoản

1 điều 431 như sau: “ Giá do các bên thỏa thuận hoặc do người thứ ba xác định theo yêu cầu của các bên.” Như vậy, quan hệ mua bán tài sản trong dân sự, sự

thỏa thuận của các bên được Nhà nước ghi nhận một cách tối đa

Đặt trong sự so sánh với HĐMBTS trong dân sự như trên, chúng ta đã hiểu

rõ hơn về bản chất pháp lý của HĐMBHH trong thương mại Chính những sự khác nhau đó mà việc các nhà làm luật quy định riêng về HĐMBHH là rất cần thiết, phù hợp với sự phát triển của nền kinh tế