Sức khỏe và an toàn nghề nghiệp trường đh y tế công cộng

Lượng giá Trắc nghiệm Bài 3: S ức khỏe và an toàn nghề nghiệp của một số ngành nghề ở Việt Nam Nội dung - Nông nghiệp - Xây dựng - Khai khoáng - Y tế - Hóa chất - Dệt M ay - Sản xuất v

SỨC KHỎE VÀ AN TOÀN

NGHỀ NGHIỆP

Tài liệu dành cho sinh viên Giảng dạy cho đối tượng cử nhân Vừa học vừa làm

Hà Nội, 2012

THÔNG TIN HÀNH CHÍNH

Tên môn học: SỨC KHỎE NGHỀ NGHIỆP

Mã số: YTSA 4417

Số tín chỉ: 2

Niên khóa: Học kỳ 1 - Năm thứ 3

Đơn vị phụ trách: Bộ môn Sức khỏe và an toàn nghề nghiệp

Danh sách giảng viên và trợ giảng tham gia đào tạo:

1 Nguyễn Thúy Quỳnh, BS Ths YTCC – Bộ môn VSLĐ-BNN trường Đại học Y tế công cộng

2 Phạm Công Tuấn, Ths YTCC - Bộ môn VSLĐ-BNN trường Đại học Y tế công cộng

3 Trần Thị Thu Thủy, Ths YTCC - Bộ môn VSLĐ-BNN trường Đại học Y

tế công cộng Điều phối môn học Email: thuy4tytcc@gmail.com, ĐT: 6.2662322

MỤC LỤC

1 Mục tiêu môn học 3

2 Phương pháp Dạy và Học – Learning strategies 3

3 Lượng giá 4

4 Lịch học 1

5 Tài liệu 2

6 Nội dung, hoạt động dạy - học và lượng giá của từng bài 2

6.1 Các bài thuyết giảng 2

6.2 Bài tập tình huống 4

1 Tên tình huống 4

2 Mục tiêu học tập 4

3 Nội dung bài tập tình huống 4

4 Nội dung chính được đề cập trong tình huống này 6

5 Nhiệm vụ của sinh viên 7

6 Gợi ý trả lời 7

7 Gợi ý cách hỗ trợ sinh viên thảo luận 9

8 Tài liệu tham khảo 9

NỘI DUNG

1 Mục tiêu môn học

Sau khi kết thúc môn học này, sinh viên có khả năng:

1 Trình bày được những khái niệm cơ bản về Sức khoẻ - An toàn nghề nghiệp và

áp dụng các kiến thức đó vào các hoạt động tại thực địa

2 Phân loại được các loại tác hại nghề nghiệp, và mô tả được mô hình quản lý nguy cơ

3 Mô tả được hệ thống tổ chức và luật pháp hiện hành về sức khoẻ và an toàn nghề nghiệp ở Việt Nam

4 Mô tả được một số đặc điểm chính về sức khỏe và an toàn nghề nghiệp trong một số ngành nghề

5 Tham gia xác định ưu tiên, đề xuất các giải pháp để giải quyết những vấn đề sức khoẻ cho người lao động

2 Phương pháp Dạy và Học – Learning strategies

1 Thuyết giảng: Một số bài tùy theo chủ đề được tiến hành bằng phương pháp thuyết giảng để giảng lý thuyết Tuy gọi là phương pháp thuyết giảng nhưng trong các bài, giảng viên vẫn sử dụng những phương pháp dạy và học tích cực khác như động não, nghiên cứu tình huống, thảo luận v.v…

2 Thảo luận nhóm bài tập tình huống : Trong môn này có một bài tập tình huống với 3 hoạt động liên quan đến nội dung học lý thuyết của nhiều chủ

đề Trình tự tổ chức thảo luận nhóm như sau:

- Sinh viên được chia nhóm để làm bài tập tình huống Mỗi nhóm có thể từ 8-10 sinh viên để tiện trao đổi, chia sẻ thông tin và phân công trong nhóm khi tiến hành các bước: 1) tự học; 2) thảo luận nhóm và 3) tham dự seminar trong từng hoạt động

- Tự học: Dựa vào nội dung của tình huống và nhiệm vụ được nêu trong từng hoạt động, s inh viên đọc lý thuyết đã được học, tự tìm và đọc một số tài liệu để có ý tưởng thực hiện nhiệm vụ Tài liệu đọc có thể tìm kiếm qua webs ite - elearning của Trường do Bộ môn cung cấp và tự tìm những tài liệu khác có liên quan

- Sau khi tự học, sinh viên tham gia thảo luận nhóm để hoàn thành bài trình bày của nhóm dưới dạng Power Point đối với từng hoạt động Những kiến thức hay thông tin của từng người cần được chia sẻ trong nhóm và đóng góp cho nhóm để hoàn thành bài trình bày của nhóm dưới dạng Power Point để trình bày trên lớp

- Thảo luận nhóm trên lớp có hướng dẫn của các giảng viên: Trước mỗi buổi Seminar, các nhóm sẽ có buổi thảo luận trên lớp có hướng dẫn, trong buổi đó các

nhóm có thể thảo luận và đặt các câu hỏi trực tiếp cho các giảng viên để nhận được sự hướng dẫn ngay tại lớp

- Tham dự seminar: Đến buổi trình bày và thảo luận trên lớp, các nhóm sẽ được bốc thăm để chọn ngẫu nhiên 4 nhóm trình bày, các nhóm còn lại tham gia thảo luận hoạt động đó, giáo viên chỉ có trách nhiệm tham gia khi cần thiết

- Khi thực hiện qui trình trên với từng hoạt động trong bài tập tình huống, sinh viên

sẽ được giám sát hỗ trợ bởi giảng viên và trợ giảng do bộ môn phân công

3 Lượng giá

Điểm môn học của mỗi cá nhân được tính như sau:

D = (KT1 + KT2)/2 x 0,4 + 0,6 x T

Trong đó

KT1: điểm kiểm tra 15 phút lần 1

KT2: điểm kiểm tra 15 phút lần 2

T: điểm thi hết môn

D: điểm tổng kết môn học

Hình thức thi và kiểm tra: trắc nghiệm

4 Lịch học

LỊCH HỌC

(Áp dụng cho sinh viên cử nhân vừa học vừa làm Đồng Tháp năm học 2011 - 2012)

Thứ Hai

19/3

7.30 – 11.30

Giới thiệu môn học, tiêu chí đánh giá

Bài 1: Sức khoẻ và An toàn nghề nghiệp cho người lao động

ThS Nguyễn Thúy Quỳnh

13.30 – 17.0

Bài 2: Tác hại nghề nghiệp - Bệnh nghề nghiệp

Hướng dẫn thảo luận hoạt động 1 trên lớp

ThS Nguyễn Thúy Quỳnh

Thứ Ba

20/3

7.30 – 11.30

Bài 3: An toàn nghề nghiệp Trình bày hoạt động 1

Ôn tập các bài 1, 2, 3

ThS Nguyễn Thúy Quỳnh

13.30 – 17.0

Kiểm tra 15 phút lần 1(Bài 1-3)

Bài 4: Sức khoẻ và an toàn nghề nghiệp ở một số ngành nghề ThS Nguyễn Thúy Quỳnh

Thứ Tư

21/3

7.30 – 11.30

Bài 5: Theo dõi sức khoẻ môi trường lao động và phương pháp nghiên cứu Hướng dẫn thảo luận hoạt động 2

ThS Nguyễn Thúy Quỳnh

13.30 – 17.0

Trình bày hoạt động 2 Hướng dẫn thảo luận hoạt động 3 ThS Nguyễn Thúy Quỳnh

Thứ Năm

22/3

7.30 – 11.30

Trình bày hoạt động 3

Ôn tập các bài 4, 5, 6

ThS Nguyễn Thúy Quỳnh

13.30 – 17.0

Kiểm tra 15 phút lần 2

Thứ Sáu

23/3 7.30 – 11.30 Tổng kết – giải đáp thắc mắc ThS Nguyễn Thúy Quỳnh

13.30 – 17.0

5 Tài liệu

Tài liệu bắt buộc:

- Giáo trình Sức khoẻ nghề nghiệp cho đối tượng cử nhân, Chủ biên PGS.TS Bùi Thanh

Tâm Nhà xuất bản Y học, Hà Nội 2008

Tài liệu tham khảo:

Tiếng Việt:

1 Bộ lao động – thương binh – xã hội (2002), Một số chế độ, qui định mới về bảo hộ

lao động, Hà Nội

2 Bộ môn dịch tễ học, Trường Đại học Y Hà Nội: Giáo trình dịch tễ học

3 Bùi Thanh Tâm và cs (2001), Quản lý An toàn - Vệ sinh lao động ngành Y tế, Nhà

xuất bản y học

4 Đại học Y tế công cộng (2001), Giáo trình Quản lý an toàn vệ sinh lao động ngành

y tế, Hà Nội

5 Viện Y học lao động và vệ sinh môi trường (1997), 21 bệnh nghề nghiệp được bảo

hiểm ở Việt Nam, Hà Nội

6 Vụ Y tế dự phòng (2001), Chiến lược toàn cầu về y tế lao động và nâng cao sức

khoẻ, Hà nội

Tiếng Anh

7 Barry S Levy, David H Wegman (1995), Occupational Health: Recognizing and

preventing work - related disease, third edition, Little, Brown and Company

8 D Koh, T-C Aw Surveillance in occupational health Occupational and

Environmental M edicine 2003; 60:705-710

Một số trang Web hữu í ch

http://www.who.int/occupational_health/en/

http://www.wp ro.who.int/themes_focuses/theme2/focus1/healthy_workp lace.asp

http://www.lib.unimelb.edu.au/postgrad/litreview/home.html

http://www.nohsc.gov.au

http://www.ilo.org

http://www.dosmolisa.gov.vn

6 Nội dung, hoạt động dạy - học và lượng giá của từng bài

6.1 Các bài thuyết giảng

Bài 1: Tác hại nghề nghiệp – Bệnh nghề nghiệp

1 Nội dung - Tác hại nghề nghiệp: Khái niệm, phân loại, giải pháp

kiểm soát tác hại nghề nghiệp

- Nguy cơ nghề nghiệp: Các khái niệm, phân loại nguy cơ

và mô hình quản lý nguy cơ nghề nghiệp

- Bệnh nghề nghiệp: Khái niệm, phân loại, giải pháp dự phòng

- Quản lý sức khỏe người lao động và bệnh nghề nghề nghiệp

2 Hoạt động Động não, thảo luận nhóm, thuyết trình

3 Lượng giá Trắc nghiệm

Bài 2: An toàn và tai nạn thương tí ch nghề nghiệp

1 Nội dung - Các khái niệm và định nghĩa: an toàn nghề nghiệp, tai

nạn thương tích nghề nghiệp…

- Tình hình tai nạn thương tích nghề nghiệp trên thế giới

và Việt Nam

- Những qui định về khai báo, điều tra và thống kê tai nạn lao động

- Những biện pháp phòng chống tai nạn lao động

2 Hoạt động Động não, thảo luận nhóm, thuyết trình

3 Lượng giá Trắc nghiệm

Bài 3: S ức khỏe và an toàn nghề nghiệp của một số ngành nghề ở Việt Nam Nội dung - Nông nghiệp

- Xây dựng

- Khai khoáng

- Y tế

- Hóa chất

- Dệt M ay

- Sản xuất vừa và nhỏ

- Làng nghề

Hoạt động Động não, thuy ết trình, bài tập về nhà

Lượng giá Trắc nghiệm

Bài 4: Hệ thống theo dõi giám sát sức khỏe nghề nghiệp và phương pháp

nghiên cứu

Nội dung - Chiến lược theo dõi giám, sát môi trường lao động

- Giám sát tình trạng sức khỏe người lao động

- Áp dụng phương pháp nghiên cứu dịch tễ học trong sức khỏe nghề nghiệp

Hoạt động Động não, thuy ết trình, nghiên cứu t ình huống

Lượng giá Trắc nghiệm

Bài 5: S ức khỏe và an toàn nghề nghiệp cho người lao động

1 Nội dung - Khái niệm sức khỏe và lao động

- Quá trình hình thành và phát triển sức khỏe và an toàn nghề nghiệp

- Các biện pháp bảo vệ và nâng cao sức khỏe tại nơi làm

việc

2 Hoạt động Động não, thảo luận nhóm, thuyết trình

3 Lượng giá Trắc nghiệm

Bài 6: Quản lý sức khỏe và an toàn nghề nghiệp

Nội dung - Luật pháp về sức khỏe và an toàn nghề nghiệp ở Việt

Nam: Hệ thống văn bản pháp qui hiện hành, định hướng phát triển hệ thống văn bản y tế lao động

- Hệ thống quản lý sức khỏe nghề nghiệp ở Việt Nam: Chức năng nhiệm vụ của các tuyến, mạng lưới tổ chức

và thực hiện công tác nghiên cứu, đào tạo, hệ thống báo cáo

Hoạt động Động não, thuy ết trình, nghiên cứu t ình huống

Lượng giá Trắc nghiệm

6.2 Bài tập tình huống

1 Tên tình huống: Sức khỏe cho nhân viên y tế - một vấn đề cần được quan tâm

2 Mục tiêu học tập

Sau khi học xong bài tập tình huống này, sinh viên có khả năng:

- Xác định được các yếu tố nguy cơ nghề nghiệp trong nhân viên y tế

- Liệt kê được các nguy cơ tiềm ẩn và đánh giá nguy cơ lây nhiễm các bệnh qua đường

máu trong nhân viên y tế

- Đề xuất các biện pháp phòng chống bệnh viêm gan B nghề nghiệp trong nhân viên y

tế cho một bệnh viện tuyến tỉnh và mô tả được chức năng của các bên liên quan phù hợp với các quy định luật pháp hiện hành của Việt Nam về phòng chống bệnh nghề

nghiệp cho cho người lao động

3 Nội dung bài tập tình huống

Nhân viên y tế (NVYT) là lực lượng lao động thường xuyên phải tiếp xúc với nhiều yếu tố tác hại nghề nghiệp (THNN), đặc biệt là nguy cơ lây nhiễm các bệnh qua đường máu, trong

đó có viêm gan B (VGB) Nhiều nghiên cứu của Tổ chức y tế thế giới về bệnh nhiễm khuẩn nghề nghiệp (NKNN) của NVYT cũng đã chứng minh rằng, các bệnh lây truyền qua đường máu, trong đó VGB đóng vai trò quan trọng trong mô hình bệnh truyền nhiễm nghề nghiệp của NVYT thể hiện ở nguy cơ lây nhiễm, tỷ lệ mắc, tính trầm trọng và hậu quả của bệnh đên sức khỏe và đời sống kinh tế xã hội Cho đến nay đã có ít nhất 20 loại tác nhân gây bệnh theo đường máu được phát hiện, trong đó có 3 loại vi rút thường gặp nhất trong các cơ sở y tế là

vi rút viêm gan B (HBV), vi rút viêm gan C (HCV) và vi rút gây suy giảm miễn dịch ở người (HIV)

Trong các cơ sở y tế, NVYT có thể bị nhiễm các vi rút gây bệnh theo đường máu do tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể (dịch màng bụng, màng phổi, tinh dịch ) chứa vi rút qua các vết xước ở da; qua vùng da bị viêm xuất tiết hoặc qua các màng niêm mạc (miệng, âm đạo) Lây nhiễm nghề nghiệp các vi rút gây bệnh qua đường máu xảy ra ở NVYT thông qua phơi nhiễm với máu của bệnh nhân mang mầm bệnh Các phơi nhiễm này có thể xảy ra qua

da bị tổn thương, qua các màng niêm mạc mắt, mũi, miệng hoặc qua các tổn thương sâu dưới

da do kim hoặc các vật sắc nhọn khác gây ra Đặc biệt họ dễ bị lây nhiễm HBV, HCV và HIV do thường xuyên phải tiếp xúc với máu và các dịch sinh học của người bệnh Do nhịp

độ làm việc khẩn trương, cǎng thẳng, áp lực công việc mà các phơi nhiễm dưới da với máu xảy ra với tần suất cao

Có khá nhiều các văn bản pháp quy của các bộ ngành liên quan đề cập đến công tác chăm sóc sức khỏe cho nhân viên y tế Theo các văn bản này cần thiết phải có sự tham gia phối hợp của các cơ quan liên quan trong công tác chăm sóc sức khỏe cho (CSSK) người lao động nói chung và cho NVYT nói riêng Tuy vậy, các nghiên cứu gần đây cho thấy hiện nay còn rất nhiều địa phương chưa thực hiện quản lý BNN và nhiều cơ sở y tế chưa tổ chức khám sức khỏe định kỳ và khám BNN cho NVYT nói chung và VGB nói riêng theo các thông tư/quy định của nhà nước Theo nghiên cứu mới nhất về VGB nghề nghiệp tại Việt Nam, chỉ có 18,2% tỉnh/thành phố quản lý công tác khám BNN và quản lý thông tin về khám BNN của cơ

sở y tế Trong đó, trung bình chỉ có 18,9% cơ sở y tế thực hiện khám sức khỏe định kỳ và chỉ

có 6,8% số cơ sở y tế thực hiện khám BNN

Tỉnh X là một tỉnh nông nghiệp thuộc đồng bằng sông Hồng, cách Hà Nội 80 km về phía Nam, dân số khoảng 2 000 000 người và là một trong những tỉnh có dân số cao nhất trong cả nước Tỉnh X nằm trong vùng dịch tễ có tỷ lệ dân số nhiễm HBV cao, khoảng 15-20% dân số trong tỉnh có HBsAg (+); không nằm trong danh sách các tỉnh trọng điểm về HIV/AIDS và HCV

Bệnh viện Đa khoa tỉnh X là bệnh viện đầu ngành của tỉnh, là nơi có trình độ kỹ thuật và chuyên môn cao nhất tiếp nhận điều trị các ca bệnh nặng được chuyển đến từ t uyến dưới Với tổng số hơn 600 giường bệnh, công suất giường bệnh hàng năm luôn trên 130%, ngày điều trị nội trú trung bình của bệnh nhân là 10 ngày nhân viên y tế luôn phải làm việc với một cường

độ và áp lực lớn Tổng số cán bộ công nhân viên của bệnh viện hơn 600 người trong đó có

150 bác sỹ; 300 điều dưỡng; hơn 20 dược sỹ và các cán bộ, nhân viên khác Trong thời gian vừa qua, có khá nhiều bác sỹ và NVYT khác có kinh nghiệm của bệnh viện đã chuyển đi làm

việc ở những tuyến cao hơn hoặc mở các phòng khám hay bệnh viện tư Nghiên cứu chọn mẫu tại bệnh viện tỉnh X năm 2008 về phơi nhiễm với máu dịch của bệnh nhân cho thấy, tỷ

lệ phơi nhiễm khá cao, thông tin chi tiết xem trong bảng sau:

Bảng1.1: Tần suất phơi nhiễm với máu dịch của bệnh nhân viên bệnh viên X, năm 2008

Đặc điểm Tổn thương xuyên da Do văng bắn máu dịch Chung

Tần số Tần suất Tần số Tần suất Tần số Tần suất

người/năm

(n) /1000 người/năm (n) /1000

người/năm

Y tá/Điều

Hiện nay, vấn đề quản lý bệnh nghề nghiệp nói chung và bệnh lây nhiễm nghề nghiệp qua đường máu nói riêng cho NVYT của bệnh viện cũng chưa được thực hiện đầy đủ NVYT chưa được theo dõi phơi nhiễm, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp theo các quy định hiện nay của nhà nước

4 Nội dung chính được đề cập trong tình huống này

- Yếu tố THNN/yếu tố nguy cơ nghề nghiệp và phân loại THNN

- Bệnh nghề nghiệp và bệnh nghề nghiệp được bảo hiểm

- Đánh giá nguy cơ

- Quy định luật pháp hiện hành về quản lý bệnh nghề nghiệp nói chung và bệnh lây nhiễm qua đường máu nói riêng trong NVYT, các bên liên quan tham gia trong chăm sóc sức khỏe cho NVYT và chức năng nhiệm vụ của từng bên

- Áp dụng các quy định hiện hành lập kế hoạch quản lý bệnh nghề nghiệp nói chung và bệnh lây nhiễm nghề nghiệp nói riêng cho NVYT