giáo án bài sự thẩm thấu của tế bào sống ở mô thực vật

BÀI: THỰC HÀNH THÍ NGHIỆM SỰ THẨM THẤU VÀ TÍNH THẤM CỦA TẾ BÀO I.. - Giải thích được kết quả thí nghiệm sự thẩm thấu và tính thấm của tế bào.. - Chuẩn bị 2 thí nghiệm: sự thẩm thấu ; thí

BÀI: THỰC HÀNH THÍ NGHIỆM SỰ THẨM THẤU VÀ TÍNH

THẤM CỦA TẾ BÀO

I. Mục tiêu bài học.

Sau khi học xong bài này học sinh cần phải

1. Mục tiêu kiến thức.

- Mô tả được quy trình làm thí nghiệm

- Trình bày được đặc điểm của tế bào sống và tế bào chết

- Trình bày được sự vận chuyển các chất qua màng sinh chất (đặc biệt là hiện tượng thẩm )

- So sánh được tính thấm của tế bào sống và tế bào chết

- Giải thích được kết quả thí nghiệm sự thẩm thấu và tính thấm của tế bào

2. Mục tiêu kỹ năng.

- Rèn luyện kỹ năng tiến hành thí nghiệm phát hiện kiến thức và tính tỉ mỉ trong khi làm thí nghiệm

- Kỹ năng quan sát, phân tích, đánh giá kết quả thí nghiệm

- Kỹ năng làm việc nhóm

3. Mục tiêu thái độ

- Có thái độ học tập tích cực, hứng thú với môn học

- Nhận ra được tính liên thông kiến thức giữa 3 bộ môn : vật

lý, hóa học, sinh học

- Vận dụng kiến thức đã học để giải thích hiện tượng trong thực tế

- Có ý thức giữ gìn vệ sinh chung

II. Phương pháp giảng dạy.

- Phương pháp thuyết giảng

- Phương pháp tiến hành thí nghiệm

- Phương pháp hỏi đáp.

- Phương pháp làm việc nhóm

III. Phương tiện dạy học.

1. Chuẩn bị của học sinh.

- Ôn tập kiến thức cũ

- Chuẩn bị 2 thí nghiệm: sự thẩm thấu ; thí nghiệm tính thấm của tế bào sống và chết

( Học sinh làm thí nghiệm trước ở nhà theo hướng dẫn của giáo viên từ buổi học hôm trước.)

2. Chuẩn bị của giáo viên.

- Bảng, phấn

- Chuẩn bị thí nghiệm: “ Sự thẩm thấu ”; “tính thấm của tế bào sống và chết”

- Nguyên liệu:

 Thí nghiệm 1: khoai lang, nước cất, dung dịch đường

 Thí nghiệm 2: Hạt ngô đã ủ 1 ngày, xanh mêtilen

- Dụng cụ: cốc thủy tinh, dao, bếp điện, kính hiển vi, kim mũi mác, đĩa kính, lưỡi dao cạo

IV. Tiến trình dạy học.

1. Ổn định lớp, kiểm tra sĩ số (1 phút)

2. Kiểm tra kiến thức của học sinh.(3 phút)

Câu1: Trình bày các hình thức vận chuyển qua màng?

Trả lời:

Các hình thức vận chuyển qua màng sinh chất:

- Vận chuyển thụ động: là phương thức vận chuyển các chất qua màng sinh chất mà không tiêu tốn năng năng lượng,

theo nguyên lí khuếch tán của các chất từ nơi có nồng độ cao đến nơi có nồng độ thấp

- Vận chuyển chủ động: là phương thức vận chuyển các chất qua màng từ nơi có nồng độ chất tan thấp đến nơi có nồng độ chất tan cao và cần tiêu tốn năng lượng

- Nhập bào và xuất bào

+ Nhập bào là phương thức tế bào đưa các chất vào bên trong tế bào bằng cách biến dạng màng sinh chất Gồm ẩm bào và thực bào

+ Xuất bào là phương thức vận chuyển các chất ra khỏi tế bào ngược lại với nhập bào

Câu 2: Thẩm thấu là gì?

Trả lời:

Thẩm thấu là sự khuếch tán của các phân tử nước qua màng sinh chất

3. Đặt vấn đề.(1 phút)

Bài hôm trước chúng ta đã được học sự vận chuyển các chất qua màng sinh chất và biết được thẩm thấu là quá trình

khuếch tán của các phân tử nước, vậy sự thẩm thấu của tế bào sống diển ra như thế nào? Quá trình vận chuyển chất của

tế bào sống và chết khác nhau ra sao? Để hiểu rõ hơn và trả lời cho những câu hỏi đó hôm nay chúng ta học bài: “Thực hành thí nghiệm sự thẩm thấu và tính thấm của tế bào”

4. Hoạt động tổ chức bài học thí nghiệm.( 38 phút)

Thời

gian Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh

10 phút 1. Thí nghiệm sự thẩm thấu

của tế bào sống ở mô thực vật.

a. Dụng cụ và nguyên liệu

thí nghiệm.

 Dụng cụ: cốc thủy tinh,

dao, bếp điện

 Nguyên liệu: khoai lang,

nước cất, dung dịch

đường

b. Cách tiến hành :

* Bước 1 :

 Làm mẫu (sử dụng 2

củ khoai cùng kích

thước)

 Củ 1 gọt vỏ rồi chia

thành 2 phần :

• Ở mỗi phần đều khoét

bỏ ruột giống như hình chiếc

cốc (A & B)

• Đặt 2 phần A & B vào

đĩa pêtri

 Củ 2 rửa sạch

 Củ 2 không gọt vỏ

• Đun sôi trong 5

phút

• Vớt ra để nguội

• Gọt vỏ và cắt thành 2

GV: Nêu các dụng cụ

và nguyên liệu cần dùng trong thí nghiệm

GV: Yêu cầu một học sinh trình bày lại quy trình thí nghiệm đã được làm trước ở nhà

GV: Hỏi:

Chúng ta luộc mẩu khoai nhằm mục đích

HS: Chú ý lắng nghe

và quan sát, nhận biết các dụng cụ

và nguyên liệu cần cho thí nghiệm

HS:Nêu các bước trong quy trình làm thí nghiệm

HS: Luộc khoai để làm chết tế bào

15 phút

phần, dùng 1 phần khoét bỏ

ruột giống như hình chiếc

cốc (C)

• Đặt vào đĩa pêtri

* Bước 2:

 Rót nước cất vào 3 đĩa pêtri

 Rót dd đường đậm

đặc vào cốc B & C

 Đánh dấu mực dd

bằng cách ghim trên thành

cốc B & C

 Cốc A để rỗng không chứa dd

 Sau 24 giờ, quan sát hiện tượng

c. Kết quả:

 Phần khoai cốc A:

Không có nước

 Phần khoai cốc B:

Mực dd đường dâng cao hơn

 Phần khoai cốc C:

Mực dd đường hạ thấp

gì?

GV: Tại sao phải để mực nước trong cốc và mực dung dịch đường trong lòng chén bằng nhau?

GV: Chia lớp ra thành các nhóm 5 người Yêu cầu các nhóm tiến hành lại thí

HS:Phải để mực nước trong cốc và dung dịch đường bằng nhau để dễ quan sát sự thay đổi mực nước

HS: Làm việc theo nhóm đã chia, đi lấy dụng cụ thí nghiệm

5 phút

hơn

d. Giải thích:

 Cốc B: Dd đường dâng

cao do có sự chênh lệch áp

suất thẩm thấu giữa trong &

ngoài cốc Các tế bào sống

tác động như 1 màng bán

thấm có tính chọn lọc Nước

di chuyển từ ngoài cốc vào

trong

 Làm dd đường trong cốc dâng lên

 Cốc C: Do khoai bị

luộc chín dẫn tới tế bào chết,

mất tính thấm chọn lọc, chất

tan có thể đi tự do Đường sẽ

khuếch tán ra ngoài theo

chiều gradien nồng độ

 Mực dung dịch

đường trong cốc bị hạ thấp

 Cốc A: Do không có

sai khác về nồng độ chất tan

nên nước không xâm nhập

vào trong

 Hiện tượng thẩm thấu

không xảy ra

nghiệm để học sinh được rèn luyện kỹ năng thực hành và tiếp xúc với các dụng cụ phòng thí nghiệm đồng thời qua đó giáo viên có thể quan sát và điều chỉnh những sai xót trong quá trình làm thí nghiệm của học sinh

GV: Yêu cầu mỗi nhóm học sinh công

bố kết quả thí nghiệm

đã thực hiện

ở nhà.Do thời gian quan sát kết quả thí nghiệm mà học sinh

HS: Mỗi thành viên trong nhóm làm các công việc được phân công trong quá trình thí nghiệm

HS: Công

bố kết quả thí nghiệm của nhóm mình

2 phút

1 phút

Kết luận : Hiện tượng

thẩm thấu chỉ xảy ra khi

có sự chênh lệch nồng độ giữa 2 mặt của mô sống

e. Ứng dụng thực tế

Làm các loại mứt hoa quả

làm trên lớp dài nên kết quả đó sẽ được giáo viên ghi lại sau buổi học và đối chiếu với kết quả làm tại nhà mà học sinh công bố

GV: Yêu cầu mỗi nhóm giải thích kết quả thí nghiệm

GV: Tóm tắt lại kết quả và giải thích cho học sinh rõ hơn

GV: Từ thí nghiệm vừa thực hiện hãy giải thích tại sao trong công đoạn chế

HS: Giải thích kết quả thí nghiệm

HS: lắng nghe và ghi chép lại

HS: Trước khi ướp đường phải trụng chín nguyên liệu bằng nước sôi giúp các

2. Thí nghiệm tính thấm

của tb sống & tb chết (TN2).

a. Nguyên liệu và dụng

cụ thí nghiệm

 Nguyên liệu: hạt ngô đã

ủ 1 ngày, dung dịch xanh

metilen

 Dụng cụ: bếp điện, kính

hiển vi, kim mũi mác, đĩa

kính, lưỡi dao cạo

b. Các bước tiến hành

* Bước 1:

 Dùng kim mũi mác

tách 10 phôi đã từ hạt đậu ủ

nẩy mầm

 Lấy 5 phôi cho vào ống

nghiệm đun cách thuỷ 5

biến mứt từ các loại rau quả trước khi ngâm ướp đường người ta thường trụng chín nguyên liệu bằng nước sôi

GV: Nêu các dụng cụ

và nguyên liệu cần dùng trong thí nghiệm

sản phẩm không bị teo tóp biến dạng do ngăn chặn được sự thẩm thấu của nước từ trong mô ra ngoài khi nồng độ môi trường bên ngoài cao

HS: Chú ý lắng nghe

và quan sát, nhận biết các dụng cụ

và nguyên liệu cần cho thí nghiệm

* Bước 2:

 Cho tất cả các phôi

ngâm phẩm nhuộm xanh

metylen khoảng 2 giờ

 Rửa sạch phôi

* Bước 3:

 Cắt phôi thành lát mỏng

 Lên kính bằng nước cất,

đậy lá kính

 Quan sát dưới kính hiển

vi

c. Kết quả:

 Lát phôi sống không

GV: Yêu cầu một học sinh trình bày lại quy trình thí nghiệm đã được làm trước ở nhà

GV đặt câu hỏi: “Giải thích tại sao đun sôi cách thuỷ

5 phút ?”

GV: Chia lớp ra thành các nhóm 5 người

Yêu cầu các nhóm tiến hành lại thí

HS: Nêu các bước trong quy trình làm thí nghiệm

HS trả lời: đun cách thuy để giết chết phôi bằng nhiệt

mà không

để cho phôi

bị ngấm nước dẫn tới khó khăn trong việc nhuộm

HS: Làm việc theo nhóm đã chia, đi lấy dụng cụ thí nghiệm

nhuộm màu.

 Lát phôi chết bị nhuộm

màu

d. Giải thích:

 Phôi sống không bị

nhuộm màu do màng tb có

tính thấm chọn lọc, chỉ cho 1

số chất cần thiết đi qua tb

 Phôi chết bị nhuộm

màu do màng tb không còn

tính thấm chọn lọc, nên phẩm

màu có thể thấm vào dễ

dàng

Kết luận: thí nghiệm

chứng tỏ rằng phôi sống do

màng sinh chất có khả năng

thấm chọn lọc nên không

nhuộm màu Còn phôi chết ,

màng sinh chất mất khả năng

thấm chọn lọc nên phẩm màu

thấm vào, chất nguyên sinh

bắt màu

nghiệm

GV : yêu cầu HS cắt lát phôi mỏng thật mỏng Làm tiêu bản tránh bọt khí

GV: Yêu cầu mỗi nhóm học sinh công

bố kết quả thí nghiệm

đã thực hiện

ở nhà

GV đặt câu hỏi:

_Tại sao lát phôi sống không nhuộm màu ? _Tại sao lát phôi

HS thao tác

TN (làm tiêu bản) theo hướng dẫn của giáo viên

HS trình bày kết quả của nhóm

HS trả lời : Chỉ có tế bào sống mới có tính thấm chọn lọc

chết bị nhuộm màu ?

GV đưa ra kết luận về thí nghiệm

và tính thấm của tế bào khi còn sống và khi

đã chết

HS lắng nghe và ghi chép

5. Củng cố kiến thức

Giúp HS ghi nhớ kiến thức cũng như bản chất các thí nghiệm bằng câu hỏi thực tế

 Câu 1: Tại sao các cô bán rau hay vẩy nước vào rau ? Cơ

sở khoa học của hành động này là gì ?

o Rau để lâu bên ngoài dễ bị héo là do tế bào mất nước dẫn đến cây mềm, oặt ẹo, khi vẩy nước vào rau, nước sẽ thẩm thấu vào tế bào làm cho tế bào (lá cây rau) trương lên, bù đắp lượng nước bị mất do thoát hơi nước ở lá khiến rau trở nên tươi và xanh hơn

 Câu 2 : Tại sao khi xào rau, rau hay bị quắt lại Cách xào rau để không bị khô rau ?

o Khi xào rau, nếu cho mắn muối ngay từ đầu và đun lửa nhỏ thì

do tính thẩm thấu, nước ra khỏi tế bào làm rau quắt lại nên rau

dai, ko ngon Để tránh hiện tưỡng này, ta nên chia ra xào từng ít một, ko cho mắm muối ngay từ đầu, đun to lửa để nhiệt độ của mỡ tăng cao đột ngột làm lớp tế bào bên ngoài cọng rau

"cháy" ngăn cản nước trong tế bào thẩm thấu ra ngoài, sau cùng mới cho mắm muối vào như vậy rau sẽ xanh, ko bị quắt lại, vẫn giòn ngon

o

6. Nhận xét giờ học.(1 phút)

- Tinh thần, thái độ và hiệu quả làm việc của học sinh

- Kết quả thí nghiệm

7. Dặn dò học sinh (1 phút)

- Viết bài thu hoạch theo yêu cầu SGk trang 70

- Chuẩn bị bài học mới

-V. Rút kinh nghiệm.