Đặc điểm kiến trúc Nhật Bản trong các công trình tôn giáo

Một trong những đặc trưng cơ bản của kiến trúc Nhật Bản là sự ưa thích các vật liệu và khung cảnh tự nhiên. Việc chọn vật liệu xây dựng do khí hậu quyết định nên gỗ được chuộng hơn cả vì gỗ nhạy cảm với khí hậu, nhà gỗ mát, tuy dễ bị ẩm, nhưng mùa đông không bị lạnh. Ngoài ra người Nhật còn dùng tranh, vỏ cây và đất sét để lợp mái, hay đá được dùng làm bệ đỡ cột, lót nền nhà. Mặt khác, cũng chính do đặc điểm này mà những ngôi chùa của người Nhật thường được xây dựng theo kiểu bất đối xứng, khác với kiểu ngôi chùa đối xứng ở Trung Quốc. Đây là một trọng những cách thức kế thừa và sáng tạo vô cùng khéo léo của người Nhật

Trang 1

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

PHẦN NỘI DUNG 1

1 Sự hình thành và phát triển của các công trình kiến trúc tôn giáo ở Nhật Bản 1

2 Đặc điểm kiến trúc Nhật Bản trong các công trình tôn giáo 1

2.1 Những nguyên tắc cơ bản của kiến trúc Nhật Bản 1

2.2 Đền 2

2.2.1 Ảnh hưởng của thần đạo Shinto đối với kiến trúc đền Nhật Bản 2

2.2.2 Những công trình đền tiêu biểu 3

2.2.3 Những nét đặc sắc của kiến trúc đền Nhật Bản 4

2.3 Chùa 6

2.3.1 Những yếu tố ảnh hưởng đến kiến trúc chùa Nhật Bản 6

2.3.2 Những công trình chùa tiêu biểu 6

2.3.3 Những nét đặc sắc của kiến trúc chùa Nhật Bản 8

3 Giá trị của những công trình tôn giáo ở Nhật Bản và phương pháp bảo tồn các công trình tôn giáo của người dân Nhật Bản 10

PHẦN KẾT LUẬN 11

Trang 2

PHẦN MỞ ĐẦU

Nhật Bản – một quốc đảo nằm tách biệt với lục địa Một đất nước ngày ngày phải đối mặt với động đất, núi lửa, sóng thần, Một đất nước với những con người nhỏ bé, khiêm nhường Nhưng, dồng thời cũng là một đất nước có các công trình kiên cố, vững chãi thách thức thời gian cùng thiên tai, mà tiêu biểu trong số đó là các công trình tôn giáo Điều gì đã làm nên điều đó?

PHẦN NỘI DUNG

1 Sự hình thành và phát triển của kiến trúc Nhật Bản

Đạo Phật chính thức được đón nhận ở Nhật Bản vào thế kỷ thứ VI mà theo nhiều tài liệu là vào năm 538 Từ đó trở đi, Phật giáo đã góp phần không nhỏ vào công cuộc xây dựng nền văn hóa Nhật Bản và một trong số đó là sự hình thành các công trình chùa, tháp độc đáo ở Nhật Bản Sự suy yếu hay phát triển của các công trình tôn giáo có quan hệ mật thiết với phạm vi ảnh hưởng của tôn giáo đó, và các công trình chùa ở Nhật Bản cũng không ngoại lệ

Ở thời kỳ đầu hay còn gọi là thời kỳ “truyền bá” của Phật giáo, các công trình chùa cũng bắt đầu manh nha xuất hiện Thời kỳ này không thể không nhắc đến thái tử Shotoku Ông là người Nhật đầu tiên hiểu được tư tưởng của đức Phật và đặt niềm tin sâu sắc vào Phật Tháng 4 năm Suy Cổ thứ 12, thái tử Shotoku đã cho ban hành hiến pháp gồm 17 điều luật mà trong đó, một mặt, ông dùng tư tưởng Phật giáo để chỉ đạo về tinh thần; mặt khác, lấy lý luận Nho gia làm cơ sở cho chính trị và cuối cùng, lấy nguyên tắc của Pháp gia làm phương pháp thi hành Chính nhờ điều này đã dẫn đến việc 46 ngôi chùa được xây dựng với hơn 1376 tăng ni, phật tử tham gia hành đạo Đặc biệt, từ năm 645 (khi “Chiếu thư” đầu tiên về phát triển Phật giáo được công bố) đến cuối thế kỷ thứ VII, cả nước đã có hơn

Trang 3

540 ngôi chùa với hơn 3363 tăng ni và phật tử Sau này, người ta đã tôn sùng thái tử Shotoku là Thánh Đức để ghi nhớ công đức lớn lao của ông

Thời kỳ tiếp theo là thời kỳ Nhật Bản hóa (từ thế kỷ thứ IX đến thế kỷ thứ XIV) Trong thời kỳ này, sự hỗn dung giữa đạo Phật và đạo Shinto đã được biểu hiện một cách có hệ thống qua mối quan hệ của các giáo phái, như Ryobu và Sanno của đạo Shinto Nói như vậy không có nghĩa là, giữa đạo Phật và đạo Shinto không có sự bất đồng Những người theo đạo Phật cho rằng, các Kami của đạo Shinto là những biểu hiện phái sinh của đức Phật và Bồ tát; còn những người theo đạo Shinto lại cho rằng, thực thể đầu tiên hay cái bản thể là do các Kami tạo nên và hơn thế nữa, các đức Phật và Bồ tát chỉ là những biểu hiện của Kami mà thôi Tuy nhiên, hai tôn giáo vẫn song song tồn tại, người dân tổ chức lễ hội của cả 2 tôn giáo và cùng thờ phụng các vị thần linh của cả hai Thông thường trong các ngôi chùa lớn thường có các ngôi đền, miếu thờ Thần đạo nhỏ để mọi người tiện cho việc thờ cúng

Trong thời kỳ tồn tại (từ thế kỷ XV đến thế kỷ XIX), dưới chế độ phong kiến Nhật Bản, ảnh hưởng của đạo Phật đã bị thu hẹp do chính sách hai mặt của chế độ Mạc phủ Tokugawa (1603 - 1867), mặc dù nó vẫn còn sức mạnh tiềm tàng trong dân chúng Đó là chủ trương vừa lợi dụng, vừa kiềm chế sự phát triển của đạo Phật Ngay cả vào thời điểm sau cuộc cách mạng Duy Tân, đời sống tôn giáo cũng không được cải thiện gì thêm Chính những điều này đã ảnh hưởng đến việc phát triển các công trình chùa ở Nhật Bản Chỉ đến khi chính phủ tuyên bố ban hành hiến pháp đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, đạo Phật mới khôi phục được địa vị hợp pháp của mình

Thần đạo xuất hiện từ trước Công nguyên, nhưng hệ thống tín ngưỡng tôn giáo phát triển khá chậm, các nghi lễ được thực hiện trong hang đá hoặc những địa điểm linh thiêng và hầu như không có tên gọi chỉ đến khi Phật giáo và Nho giáo xâm nhập vào Nhật Bản, tên gọi Thần đạo mới được đặt ra để phân biệt Trong thời

Trang 4

kỳ Asuka ( 538 - 710), những thần xã đầu tiên được xây dựng, nhưng Thần đạo nhanh chóng bị áp đảo bởi Phật giáo Đầu thế kỷ thứ IX, đại sư Kōbō hợp nhất những tư tưởng Phật giáo và tín ngưỡng xưa để tạo ra Chân ngôn tông Tuy cùng tồn tại với Phật giáo, nhưng Thần đạo gần như bị loại bỏ

Đến tận thế kỷ 18, thời kỳ Edo (1603 - 1868), Thần đạo được tách ra khỏi Phật giáo nhờ một số người như Motoori Norinaga hay Hirata những người này đề cao tư tưởng tự hào dân tộc và rất ghét những phong tục du nhập từ nước ngoài vào Tuy nhiên do tầm ảnh hưởng của Phật giáo rất lớn, những nỗ lực để đưa Thần đạo thành quốc giáo không thành công và phải chờ đến cả thế kỷ sau Năm 1867, chế độ Mạc phủ bị lật đổ, và Thiên hoàng Minh Trị lên nắm quyền Ngày 13 tháng

3 năm 1868, chính phủ Nhật Bản công bố "Thần Phật phân ly lệnh", tách Thần đạo

ra khỏi Phật giáo, đồng thời khôi phục lại Thần kỳ quan một cơ quan lo việc tôn giáo, khuyến khích Thần đạo phát triển, tôn làm quốc giáo Từ đó các công trình đền có cơ hội phát triển

2 Đặc điểm kiến trúc Nhật Bản trong các công trình tôn giáo

2.1 Những nguyên tắc cơ bản của kiến trúc Nhật Bản

Một trong những đặc trưng cơ bản của kiến trúc Nhật Bản là sự ưa thích các vật liệu và khung cảnh tự nhiên Việc chọn vật liệu xây dựng do khí hậu quyết định nên gỗ được chuộng hơn cả vì gỗ nhạy cảm với khí hậu, nhà gỗ mát, tuy dễ bị ẩm, nhưng mùa đông không bị lạnh Ngoài ra người Nhật còn dùng tranh, vỏ cây và đất sét để lợp mái, hay đá được dùng làm bệ đỡ cột, lót nền nhà Mặt khác, cũng chính

do đặc điểm này mà những ngôi chùa của người Nhật thường được xây dựng theo kiểu bất đối xứng, khác với kiểu ngôi chùa đối xứng ở Trung Quốc Đây là một trọng những cách thức kế thừa và sáng tạo vô cùng khéo léo của người Nhật

Trang 5

Người Nhật có tính cách cần cù, tỉ mỉ Vì vậy khi nói đến đặc trưng kiến trúc Nhật Bản không thể không nói đến sự quan tâm đến chi tiết được thể hiện trong các công trình Phần mái cong vút, tinh tế tạo nên sự sự duyên dáng tuyệt dẹp của các công trình kiến trúc ở Nhật đã thể hiện rất rõ đặc trưng này Khi đo đạc sửa chữa, những người thợ phải thực sự lành nghề và có sự cẩn thận tuyệt đối với những con số chính xác để tạo ra độ cong hoàn hảo

Ngoài ra, kiến trúc Nhật Bản còn chịu ảnh hưởng của bản địa một cách mạnh mẽ kết hợp với sự tinh lọc kinh nghiệm của nước ngoài Thời cổ đại và trung đại, kiến trúc Nhật Bản chịu ảnh hưởng của Triều Tiên và Trung Quốc, thời cận đại và hiện đại, kiến trúc Nhật Bản chịu ảnh hưởng của châu Âu và Mỹ Tuy nhiên, Người Nhật luôn chủ động nắm bắt những cái hay của văn hóa nước ngoài đồng thời biến đổi, sử dụng nó sao cho phù hợp với văn hóa bản địa Chính sự cộng sinh văn hoá đó đã tạo ra cho kiến trúc Nhật Bản những phong cách mới lạ và độc đáo 2.2 Đền

2.2.1 Ảnh hưởng của thần đạo Shinto đối với kiến trúc đền Nhật Bản

Thần đạo (Shinto) là một tôn giáo đa thần, có nguồn gốc từ những tín ngưỡng thời cổ xưa ở Nhật Bản, người ta thờ cúng các sự vật, hiện tượng được coi là có năng lực linh thiêng trong tự nhiên và xã hội, như đỉnh núi, con sông, biển, mặt trời, mưa, giông bão, các vị anh hùng và tổ tiên để mong được sự phù hộ, chở che trong cuộc sống hiện tại Những truyền thuyết về nguồn gốc thần linh của Hoàng tộc đã trở thành một phần quan trọng của giáo lý Thần đạo Từ Thần đạo (Shinto) chỉ những nghi lễ tế thần và đền thờ được thấy xuất hiện rất sớm, nhưng phải đến tận cuối thế kỷ thứ XII thuật ngữ này mới mang ý nghĩa chỉ một loại tôn giáo nhất định

Trang 6

Kiến trúc truyền thống Nhật Bản có một phong cách riêng biệt ảnh hưởng sâu sắc bởi các tôn giáo Phật giáo và Thần đạo Nhà và đền thờ làm bằng gỗ, đặt trên sàn để nâng cao chúng trên mặt đất và có mái dốc bằng tranh hoặc ngói tạo ra một hình bóng đặc biệt trong kiến trúc truyền thống của Nhật Bản.Việc sử dụng gỗ nhẹ và tre để tạo Fusuma (cửa trượt) và rơm hoặc cỏ dệt để tạo Tatami (thảm) là những tính năng độc đáo khác của thiết kế kiến trúc Nhật Bản.Những quan điểm trọng yếu của kiến trúc Nhật Bản đó là “gắn vào” thiên nhiên, nằm trong trật tự của thiên nhiên hay tôn thêm thiên nhiên, đó là những mục tiêu mà ngôi nhà, ngôi đền hay chùa Nhật Bản phải đạt được “Hướng một ngôi nhà về phía Nam là đón nhận ánh sáng từ thiên đỉnh, là nguồn hơi ấm và lửa, biểu tượng của sự sống và sự hủy diệt Biểu tượng của ánh sáng là nguồn hồi sinh vô tận, ngồi nhà phải tắm mình trong cái khí của Mặt trời Điều đó biểu hiện sự tôn sùng đối với thần linh tổ tiên của họ thần Mặt trời Người Nhật Bản cổ xưa muốn thông qua kiến trúc tìm một bình đồ để tâm linh của họ có thể liên kết với các đấng thần linh, để cho hơi thở của thần linh tràn ngập trong những ngôi nhà, để cho cuộc sống trần tục được thần linh bảo hộ và đẩy lùi mọi tai ươn trước khi trở về với các Kami thông qua cái chết và bình đồ theo trục thẳng đứng hướng lên Trời được tôn thờ, nó thể hiện mối liên hệ giữa Trời và Đất đã được thiết lập Đó cũng chính là mối quan hệ giữa Con người-Thiên nhiên- Thần linh trong tư tưởng Thần đạo

2.2.2 Những công trình đền tiêu biểu

2.2.2.1 Đền Itsukushima

Nằm trên đảo Miyajima thuộc tỉnh Hiroshima, đền Itsukushima hay còn gọi là thần xã Itsukushima là công trình thần đạo quan trọng của Nhật Bản Khung cảnh ngôi đền ẩn hiện trong làn nước biển phía trước núi Misen của đảo Miyajima là một trong ba cảnh đẹp nhất của xứ mặt trời

Kiến trúc rất đặc biệt của đền Itsukushima có từ năm 1168, được xây dựng trên bãi đất ven biển, nên người ta không sử dụng một vật dụng kim loại nào kể cả

Trang 7

một chiếc đinh, mà chủ yếu làm bằng gỗ mộc Với đặc điểm này, đền được coi là một trong những công trình đặc biệt nhất trong kiến trúc tôn giáo trên thế giới Đền Itsukushima có chiếc cổng tuyệt đẹp mang tên O-torri, được xây dựng năm 1875, cao 16m sừng sững trên mặt biển bằng kết cấu khung, không hề có bộ phận nào chôn dưới mặt đất Chiếc cổng này cũng chính là biểu tượng của đảo Miyajima Ngoài ra, đền còn có bộ mái dài 24m với những cột chính làm từ những cây gỗ độc mộc, đường kính khoảng 1m, các bộ phận được kết hợp với nhau hài hòa trong gam màu đỏ chủ đạo rực rỡ Một vài tấm gỗ cổ khổng lồ được vận chuyển từ miền Bắc Nhật Bản tới Miyajima để dùng làm ván sàn có chiều rộng 1,5 mét và trên 10 mét chiều dài Trong ngôi đền còn lưu giữ nhiều tác phẩm nghệ thuật đặc sắc, mà người ta xem chúng như quốc bảo của nền văn hóa xứ sở mặt trời mọc

Về cấu trúc, đền có một đền chính, nhiều đền thờ nhỏ bố trí xung quanh, một sân khấu kịch Noh, một phòng tấu nhạc và nhiều cây cầu nối liền các khu vực lại với nhau Ngôi đền được dựng lên là để tưởng nhớ 3 trinh nữ, con gái của vị thần biển và giông bão Susano-o no Mikoto Để gìn giữ sự thiêng liêng, người dân Miyajima muốn vào đền phải neo thuyền của họ ngoài cổng, phụ nữ đến gần ngày sinh, người già, người đau ốm buộc phải rời đảo, không được phép ở lại Không có sự sinh và cũng không có cái chết được tồn tại ở đây

2.2.2.2 Đền Izumo (550)

Izumo Taisha nằm tại thành phố Izumo, tỉnh Shimane Đây được coi là ngôi đền thiêng nhất nước Nhật về tình yêu Ngôi đền nhằm tưởng nhớ đến tình yêu của Izanagi và Izanami, những người kết hôn và lập nên đất nước Nhật bây giờ, và nơi đầu tiên họ đặt chân đến chính là Izumo Điện chính của ngôi đền cao

24 mét, toàn bộ hình dáng của kiến trúc này trong giống như ngọn núi Cấu trúc của nó rất độc đáo, đó là sự kết hợp giữa các cột gỗ cao liên tiếp nhau như một cầu thang đi lên thiên đàng Mặt bằng đền gần vuông, 2 gian, ở giữa có 1 cột to, có vách ngăn đôi không gian (trong đặt thành tích) Sàn cao 4m, có hành lang bao quanh, cầu thang lệch về một phía Mái lợp rơm, cong thoai thoải, các thanh gỗ trên mái có tính trang trí Công trình không lớn nhưng mang đặc trưng kiến trúc bản địa, kiến tạo rõ ràng

Trang 8

2.2.3 Những nét đặc sắc của kiến trúc đền Nhật Bản

Đền thờ Shinto là nơi thờ tự của vị thần Shinto Kami Người dân Nhật Bản thường đến thăm đền thờ để tỏ lòng kính trọng Thần Kami hoặc cầu nguyện những nhiều may mắn và phước lành Đền thờ cũng là nơi tổ chức các sự kiện đặc biệt như năm mới và các lễ hội Những ngôi đền Nhật Bản là một trong những kiến trúc nguy nga tráng lệ được nhiều du khách từ khắp nơi trên thế giới tìm đến chiêm ngưỡng nhiều nhất

Cổng đền Torii - cánh cổng tượng trưng cho cánh cổng ngăn cách giữa thế giới con người với vùng đất của thần linh Cổng đền Nhật Bản có rất nhiều kiểu khác nhau nhưng đều có chung một đặc điểm cơ bản là: một chiếc cổng Torii có màu đỏ với 2 cột trụ và 2 thanh ngang trên đỉnh (thanh ngang bên dưới ngắn hơn thanh ngang bên trên) Con đường từ cổng Torii đến ngôi đền được gọi là Sando – tham đạo Đây là một con đường đất được lát cát và sỏi để nên không khí thiên nhiên cho ngôi đền Thông thường hai bên đường sẽ có rất nhiều cây Ngoài ra thì dọc sando thường có đèn lồng được làm bằng đá, vì người Nhật Bản quan niệm rằng lửa cũng được coi là một nguyên liệu thanh tẩy trong Thần đạo

Cũng như các đền thờ Phật giáo thường có tượng thần hộ vệ để dọa và xua đuổi quỷ dữ Những ngôi đền của thần đạo Shinto thường có các tượng linh vật hộ vệ Phổ biến nhất là cặp chó hoặc sư tử đực và cái hoặc con cáo, nai, ngựa, khỉ hoặc sói….với công dụng tương tự

Do sở thích gần gũi với thiên nhiên, các ngôi đền ở Nhật Bản thường được xây dựng gần sông, núi, biển và rừng Vì thế, bao bọc xung quanh đền thường có một khuôn viên rộng lớn với những khoảng đất rộng để trồng cây vườn tược nhằm tạo cho ngôi đền một vẻ đẹp thanh bình và tĩnh tâm

Trang 9

Kiến trúc bên trong của đền Shinto, thông thường những ngôi đền Shinto được xây dựng bằng gỗ, rơm và đá Những ngôi đền Shinto thường có kích thước vừa đủ rộng để thần chủ làm lễ bên trong và cho những người khác đứng bên ngoài cầu khấn Những ngôi đền nhỏ thường có kiến trúc khá đơn giản, nhưng ngược lại những ngôi đền lớn thường có cấu trúc phức tạp với nhiều điện thờ và các công trình kiến trúc phụ Một đền thờ thường bao gồm: nhà nguyện, một sảnh đường gần nguồn nước để thực hiện nghi thức thanh tẩy, phòng quản lí đền, khu đặt đồ lễ, một gian cầu nguyện và cửa hàng nhỏ chuyên bán các loại quẻ, bùa cầu may cho khách đến thăm và cầu nguyện may mắn Bên trong ngôi đền là một bệ thờ chính và thần điện Đây chính là nơi linh thiêng nhất, chứa vật biểu tượng cho vị thần của ngôi đền Kiến trúc trong đền không có các hình trang trí hay tượng đá của các vị thần mà chỉ có các vật dụng như đá, cung và tên, kiếm, hạt cườm hay gương vì người ta cho rằng bản thân các vị thần luôn ở trong thần điện

2.3 Chùa

2.3.1 Những yếu tố ảnh hưởng đến kiến trúc chùa Nhật Bản

Phật giáo du nhập vào Nhật Bản giữa thế kỷ VI và kiến trúc chùa chiền cũng nối gót theo Phật giáo ra đời ở Ấn Độ cổ đại Lúc này, ở đây bắt đầu xuất hiện các

mô hình kiến trúc hình tháp hay còn gọi là tháp mộ Tháp mộ xuất hiện vào thế kỷ III TCN được xây dựng với mục đích thờ phụng những thánh tích của đức Phật, khởi đầu cho kiến trúc những ngôi chùa Nhật Bản Khi Phật giáo ảnh hưởng lan rộng đến Trung Quốc thì kéo theo sự du nhập của những tháp mộ Trong khi đó, ở Trung Quốc các tòa nhà nhiều tầng bắt đầu được xây dựng Mặt khác, Nhật Bản là một đảo quốc vì thế nên họ có thể chủ động kế thừa, chọn lọc phù hợp với điều kiện tự nhiên và văn hóa nước Nhật Chính nhờ những điều này đã hình thành nên những tháp chùa vô cùng độc đáo ở Nhật Bản Kết cấu nhỏ dáng hình ô thường thấy ở các tháp mộ tượng trưng cho quá khứ, hiện tại, tương lai của đức Phật Lối

Trang 10

bày trí này đã thay đổi dần qua các thế kỷ và biến thành những hình chạm đầu mái thường thấy trên nóc của các tháp chùa Nhật Bản Tuy nhiên ý nghĩa ban đầu của nó vẫn được gìn giữ Các tháp chùa ở Nhật Bản có kết cấu độc nhất vô nhị Chúng không được xây dựng để người ta leo trèo bên trong Nếu các tháp chuông thường được thấy trên nóc của các nhà thờ phương Tây tượng trưng cho khát vọng vươn tới bầu trời nên thường được xây rất cao thì bản thân các tháp chùa nó được người Nhật xem là một đối tượng được tôn thờ Ngoài ra, sau này các vị vua ở Nhật Bản cũng bắt đầu xây dựng các tháp chùa để làm biểu tượng cho sức mạnh của họ Chạy dọc theo kết cấu là một thanh trụ trung tâm, khối trụ này đỡ lực cho hình chạm đầu mái trên đỉnh tháp Nó được đặt trên một khối đá nền Đôi khi khối đá nền là nơi cất giữ những thánh tích của đức Phật Cột trụ tượng trưng cho chính đức Phật

2.3.2 Những công trình chùa tiêu biểu

2.3.2.1 Kim Các tự (Kinkakuji)

Kinkakuji được xây vào năm 1393 và dùng làm nơi nghỉ ngơi cho Tướng quân Yoshimitsu Ashikaga (1358- 1408) Ban đầu, chùa chỉ có phần mái tầng hai và tầng ba của Kinkakuji được dát vàng lá nhưng sau đợt trùng tu lớn vào cuối thế

kỷ 19, toàn bộ mặt trong và mặt ngoài của khối kiến trúc ba tầng đồ sộ này đều được dát vàng óng ánh, biến nơi đây trở thành một trong những thắng cảnh hấp dẫn nhất xứ Phù Tang

Sảnh vàng của Kinkakuji là sự góp phần chiết trưng của ba phong cách khác nhau: Shinden, Samurai và Thiền Việc sử dụng dồi dào lá vàng được cân đối với độ cong thanh tú của của các mái hiên và việc sử dụng mái ván để tạo sự duyên dáng cho toà nhà Điều này cho thấy sự kết hợp nét bản xứ với những ảnh hưởng của Trung Hoa vô cùng tài tình Kinkakuji là sảnh ba tầng bao gồm ba phong cách

Định dạng
Số trang	17
Dung lượng	47,2 KB