PHÂN TÍCH BÀI THƠ VỘI VÀNG XUÂN DIỆU

“Vội vàng” là tiếng nói của một hồn thơ đẹp, một tâm hồn yêu đời, yêu cuộc sống đến cuồng nhiệt toát lên một quan niệm nhân sinh mới mẻ chưa từng thấy trong thơ ca truyền thống Việt Nam. Bài thơ tiêu biểu cho sự bùng nổ mãnh liệt của cái tôi Xuân Diệu, in dấu hồn thơ yêu đời, thể hiện cảm nhận sâu sắc của thi nhân về cuộc đời và quan niệm về lẽ sống vội vàng.

Trang 1

Cảm nhận về bài thơ Vội vàng của Xuân Diệu.

“Mau với chứ, vội vàng lên với chứ

Em, em ơi, tình non sắp già rồi.”

Xuân Diệu đã từng thốt lên như vậy trong bài thơ Giục giã Thời gian, mùa xuân, tình yêu, tuổi trẻ luôn thường trực trong trang thơ của Xuân Diệu Ông hoàng của thơ tình cảm nhận về mùa xuân của đất trời thì vô tận nhưng mùa xuân của tuổi trẻ thì hữu hạn Vội vàng là bài thơ tiêu biểu cho sự bùng nổ mãnh liệt của cái tôi Xuân Diệu, in dấu hồn thơ yêu đời, thể hiện cảm nhận sâu sắc của thi nhân về cuộc đời và quan niệm về lẽ sống vội vàng

“Vội vàng” là tiếng nói của một hồn thơ đẹp, một tâm hồn yêu đời, yêu cuộc sống đến cuồng nhiệt toát lên một quan niệm nhân sinh mới mẻ chưa từng thấy trong thơ ca truyền thống Việt Nam Mở đầu bài thơ là bốn dòng ngũ ngôn thể hiện một ước muốn kì lạ đến ngông cuồng của thi sĩ:

“Tôi muốn tắt nắng đi Cho màu đừng nhạt mất;

Tôi muốn buộc gió lại Cho hương đừng bay đi.”

Muốn “tắt nắng”, muốn “buộc gió” thật là những ý nghĩ kì dị Nhưng làm sao cưỡng lại được quy luật tự nhiên, làm sao có thể vĩnh viễn hóa những thứ vốn ngắn ngủi, mong manh ấy Cái ham muốn lạ lùng kia hé mở cho chúng ta thấy một lòng yêu bồng bột với cái thế giới thắm sắc đượm hương này Lời thơ là ý nguyện của thi sĩ muốn tác động vào vũ trụ, không gian để giữ nguyên vẻ đẹp ban đầu, sự trọn vẹn của tạo vật, giữ nguyên hương sắc ngọt ngào của thiên nhiên Xuân Diệu hăm hở muốn ôm trọn cả sự sống của thiên nhiên vào tâm hồn để tận hưởng vẻ đẹp trọn vẹn Trong cuộc sống, tất cả đều kì diệu, mỗi sự vật dù có nhỏ bé đến đâu cũng hiến dâng cho đời cái tuyệt diệu của mình Hãy nghe Xuân Diệu kể:

“Của ong bướm này đây tuần trăng mật;

Này đây hoa của đồng nội xanh rì;

Này đây lá của cành tơ phơ phất;

Của yến anh này đây khúc tình si

Và này đây ánh sáng chớp hàng mi;

Mỗi sáng sớm, thần vui hằng gõ cửa;

Tháng giêng ngon như một cặp môi gần;”

Trang 2

Dưới con mắt của Xuân Diệu mùa xuân đầy sức quyến rũ Mùa xuân- mùa của tình yêu, của sự sống đã đi vào thơ ca hàng nghìn năm Đây là mùa xuân tươi đẹp, ong bướm dập dìu, chim chóc ca hát, lá non phơ phất trên cành, hoa nở giữa đồng nội,… vạn vật căng tràn sức sống Những câu thơ của Xuân Diệu nhanh gấp trong nhịp điệu dạt dào Bằng cách sử dụng linh hoạt các điệp từ, điệp ngữ “này đây”, “của”, những dòng thơ tạo cho người đọc ấn tượng về một mùa xuân tươi đẹp, thiên nhiên giao hòa như chờ đợi, sẳn dàng dâng hiến cho con người Với Xuân Diệu, cuộc sống luôn tràn trề niềm vui, niềm vui như một vị thần độ lượng ngày ngày đến gõ cửa từng nhà Câu thơ nào của Xuân Diệu cũng xanh non, biếc rờn Phải nói rằng trong thơ Việt Nam chưa có ai cảm nhận mùa xuân như cách cảm nhận của Xuân Diệu: “Tháng giêng ngon như một cặp môi gần” Nhà thơ có sự so sánh hết sức táo bạo gây ấn tượng mạnh cho người đọc Dưới con mắt của thi sĩ, mùa xuân tựa hồ như một cô nằng kiều diễm, tình tứ, có đôi mắt “chớp hàng mi” Tuy vậy, đến đây như một bản nhạc cao vút bỗng có những nốt lặng, những câu thơ chùng xuống

“Tôi sung sướng Nhưng vội vàng một nửa”

Câu thơ bị ngắt làm hai khi niềm vui sướng không được trọn vẹn Bởi vì Xuân Diệu nhận ra rằng điều hạnh phúc ấy ngắn ngủi biết bao:

“Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân

Xuân đang tới, nghĩa là xuân đang qua, Xuân còn non, nghĩa là xuân sẽ già,”

Xưa nay, người ta chỉ tiếc thời gian khi đã trôi qua, tiếc những kỉ niệm khi nó đã thành quá khứ, tiếc mùa xuân khi nó đã đi qua Ở đây, với sự nhạy cảm đến lạ lùng của nhà thơ, của người yêu cuộc sống đến độ say đắm, r tiếc mùa xuân cả khi mùa xuân đang còn, ngay cả khi mùa xuân mới đến Nhà thơ biết rằng thời gian sẽ trôi qua nhanh

“Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất”

Câu thơ thấm đượm nỗi buồn bởi mùa xuân, tuổi trẻ sẽ trôi qua mà tuổi trẻ trôi qua thì cuộc đời chẳng còn ý nghĩa Điều quý giá nhất của đất trời là mùa xuân, điều quý giá nhất của con người là tuổi trẻ Con người khao khát vô tận nhưng cuộc đời lại có quy luật của nó, nghiệt ngã vô cùng:

“Lòng tôi rộng, nhưng lượng trời cứ chật, Không cho dài thời trẻ của nhân gian,”

Thời gian thì vô hạn mà đời người hữu hạn Trong cái hữu hạn ấy, cái hữu hạn của con người càng nhỏ bé hơn nữa Nhà thơ càng xót xa hơn cho cái hữu hạn của chính mình:

“Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn, Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại

Còn trời đất, nhưng chẳng còn tôi mãi, Nên bâng khuâng tôi tiếc cả đất trời;”

Trang 3

Không chỉ dùng sinh mệnh cá thể, Xuân Diệu còn đo đếm thời gian bằng cái quảng ngắn ngủi: tuổi trẻ Tuổi trẻ một đi không trở lại thì làm gì có tuần hoàn Với sự thức tỉnh ý thức cá nhân, nhà thơ cảm nhận thấm thía hơn ai hết sự thật đáng buồn “tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại” cho dù mùa xuân vẫn tuần hoàn, vũ trụ có thể vĩnh hằng Đến đây cái tươi vui, rạo rực dường như đã tan biến nhường chỗ cho nỗi u buồn nuối tiếc cuộc đời tươi đẹp Nỗi buồn chẳng qua là một cách biểu hiện khác của lòng ham muốn, lòng yêu đời Tình cảm mãnh liệt này được diễn tả một cách tài hoa, bằng chính những hình ảnh, sắc màu quyến rũ của mùa xuân Xuân Diệu đem đến một cảm nhận đầy tính lạ hóa về thời gian và không gian:

“Mùi tháng, năm đều rớm vị chia phôi, Khắp sông, núi vẫn than thầm tiễn biệt

Cơn gió xinh thì thào trong lá biếc, Phải chăng hờn vì nỗi phải bay đi?

Chim rộn ràng bỗng đứt tiếng reo thi, Phải chăng sợ độ phai tàn sắp sửa?”

Xuân Diệu đã phát huy triệt để sự tương giao về cảm giác để cảm nhận và mô tả thế giới Có những câu thơ mà cảm giác được liên tục chuyển qua các kênh cảm nhận khác nhau Thời gian được cảm nhận bằng khứu giác “mùi tháng năm” Một chữ “rớm” cho thấy khứu giác chuyển thành thị giác Chữ “vị” liền kề lại cho thấy cảm giác thơ chuyển qua vị giác “vị chia phôi” Vì sao thời gian lại mang hương vị- hình thể của sự chia phôi? Đây là sự tinh tế của Xuân Diệu cảm nhận sự hiển hiện của mỗi khoảnh khắc đang dần rời

xa hiện tại để trở thành quá khứ Trên mỗi thời khắc, thời gian đang chia tay với con người, chia tay với không gian và với cả chính thời gian Tựa như một phần đời trong mỗi cá thể đang vĩnh viễn ra đi Sự cảm nhận của thi sĩ xuất phát từ ý thức sâu sa về giá trị của sự sống cá thể cho nên thi sĩ nghe thấy một lời than âm vang sông núi, một lời than triền miên bất tận “than thầm tiễn biệt” Và thời gian qua đi sẽ khiến cho cái nhan sắc thiên nhiên kì diệu bước vào độ tàn phai Thế đấy, không thể buộc gió, không thể tắt nắng, không thể níu giữ được thời gian thì chỉ còn cách chạy đua với thời gian, tranh thủ tận hưởng cuộc đời:

“Chẳng bao giờ, ôi! Chẳng bao giờ nữa

Mau đi thôi! Mùa chưa ngả chiều hôm,”

Thời gian cứ mênh mông như mùa xuân và đời người ngắn ngủi Còn làm được gì nữa để biến cái hữu hạn của đời người thành vô hạn để cùng tồn tại với thời gian, với mùa xuân của đất trời Chỉ còn một cách là phải vội vàng, hối hả, phải đắm say, mãnh liệt, phải sống để thu vào đến độ cao nhất những gì là đẹp đẽ, quý giá của đời sống, của tuổi trẻ Vì thế, Xuân Diệu mới phô diễn được lòng ham sống, khao khát, giục giã:

“Ta muốn ôm

Trang 4

Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn;

Ta muốn riết mây đưa và gió lượn,

Ta muốn say cánh bướm với tình yêu,

Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều Và non nước, và cây, và cỏ rạng, Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng Cho no nê thanh sắc của thời tươi;

- Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!”

Đúng là những câu thơ giục giã, cảm xúc của Xuân Diệu tràn trề như dòng suối ào ạt tuôn chảy, tạo ra những làn sóng ngôn từ đan xen nhau, cộng hưởng theo chiều tăng tiến, đẩy lên cao trào Những tiếng “ta muốn” được láy đi láy lại để khẳng định niềm khao khát, mãnh liệt, chảy bỏng Từ ngữ Xuân Diệu sử dụng ở mức độ mãnh liệt nhất: ôm, riết, say, thâu, lại còn một cái hôn nhiều, ngôn từ mới lạ, đầy cảm xúc Xuân Diệu nồng nhiệt đến rối rít, cuống quýt, tưởng chừng có thể dang tay ôm cả vũ trụ vào lòng Trong việc phối hợp các hệ thống trùng điệp, lối vắt câu đã tạo nên giá trị thẩm mĩ độc đáo cho bài thơ Sống như Xuân Diệu mới đi đến chỗ tận cùng của niềm hạnh phúc Hạnh phúc của sự sống là mùi thơm, là ánh sáng, là thanh sắc, tận hưởng cuộc đời là có được những cảm nhận về những điều ấy ở độ tràn trề nhất “chếnh choáng, đã đầy, no nê” Trong niềm cảm hứng ở độ cao nhất, Xuân Diệu nhận ra cuộc đời, mùa xuân như một cái gì quý giá, trọn vẹn, như một trái đời đỏ hồng, chín mọng, ngọt ngào để nhà thơ tận hưởng trong niềm khát khao “Hỡi xuân hồng, ta muốn cắn vào ngươi!” Hình ảnh, ngôn từ, nhịp điệu của đoạn thơ đã bộc lộ rõ lòng yêu đời cuồng nhiệt khiến nhà thơ phải hối hả, vội vàng đến với cuộc sống

Toàn bộ phần cuối chính là tiếng lòng của nỗi khao khát mãnh liệt Tiếng lòng ấy được diễn tả qua một chuỗi điệp cú, hình thái thì điệp nguyên vẹn, còn động thái và cảm xúc thì điệu theo lối tăng tiến, vì vậy tính cao trào được thể hiện khá rõ Bên cạnh đó, sự hỗ trợ của hệ thống điệp từ, liên từ “và”, “và non nước, và cây và cỏ rạng”, giới từ điệp nguyên vẹn gắn với những trạng thái càng lúc càng mãnh liệt Hệ thống những tính từ chỉ màu sắc, động từ chỉ động thái đắm say, những danh từ chỉ vẻ đẹp thanh tân, tươi trẻ tạo ra những hình ảnh quyến rũ, hấp dẫn: mơn mởn, mây đưa gió lượn, cái hôn nhiều, mùi thơm, ánh sáng, thanh sắc, thời tươi, xuân hồng,… Tất cả những phương tiện ngôn ngữ ấy được dùng thuần thục, tinh tế, chuyển tải được nhuần nhuyễn những tình ý mãnh liệt và táo bạo của cái tôi thi sĩ

Bài thơ là một quan niệm sống mới mẻ và táo bạo Tuy nhiên ở “Vội vàng” tác giả chỉ đề cập đến lối sống thiên về hưởng thụ, chạy theo thời gian Ông kêu gọi mọi người hãy biết yêu và tận hưởng những gì cuộc sống ban tặng, hãy tranh thủ thời gian, tuổi trẻ để sống trọn vẹn nhất Ông đã quên đi nghĩa vụ kêu gọi mọi người phải cống hiến cho cuộc đời Và trong cuộc đời nhà thơ, ông vội vàng cống hiến chứ không vội vàng hưởng thụ

Trang 5

Đọc thơ Xuân Diệu ta càng thêm yêu cuộc sống hôm nay và càng mong muốn góp phần làm cho cuộc sống thêm tươi đẹp Bức thông điệp đầy ý nghĩa mà nhà thơ gởi đến người đọc vẫn còn nguyên giá trị, được bồi đắp thêm qua thời gian và sống mãi với thời gian

Vội vàng là bài thơ tiêu biểu của một thi sĩ lớn luôn khát khao được giao cảm, giao hòa với đời Hãy sống hết mình, cống hiến tuổi trẻ cho Tổ quốc, cho nhân dân, đừng phí hoài thời gian và hãy mở rộng lòng mình để đón nhận tất cả những vang động của cuộc đời Đó là những gì mà Xuân Diệu còn giữ lại, nhắn gửi đến với độc giả bức thông điệp xuyên thời gian và không gian, tồn tài mãi trong tâm hồn con người Việt Nam

Định dạng
Số trang	5
Dung lượng	18,06 KB