Nhận thức về nền kịnh tế thị trường và phải xây dựng kinh tế thị trường

2.Sự tất yếu khách quan phải xây dựng nền KTTT định hướng XHCN ở nước ta Lịch sử phát triển của loài người đã chứng kiến rất nhiều hình thức tổ chức kinh tế xã hội khác nhau; đó là là

Họ và tên: Hoàng Yến

Lớp: kinh tế quản lí môi trường 51

Mã sinh viên CQ513985

Câu 1: sự nhận thức đúng đắn về kinh tế thị trường và sự cần thiết phải xây dựng kinh tế thị trường ở nước ta:

1 Cơ chế quản lí của VN trước thời kì đổi mới.

Cơ chế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp:

- Đặc điểm:

+ Nhà nước quản lí nền kinh tế chủ yếu bang mệnh lệnh hành chính dựa trên hệ thống chỉ tiêu pháp lệnh chi tiết áp đặt từ trên xuống dưới

+ Các cơ quan hành chính can thiệp quá sâu vào hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp nhưng lại không chịu trách nhiệm

về vật chất và pháp lí đối với các quyết định của mình

+ Quan hệ hàng hóa tiền tệ bị coi nhẹ

+ Bộ máy quản lí cồng kềnh, nhiều cấp trung gian kém năng động, phong cách cửa quyền, quan liêu nhưng lại được hưởng quyền lợi cao hơn người lao động Những thiệt hại vật chất do các quyết định không đúng gây ra thì ngân sách nhà nước phải gánh chịu

- Hình thức:

+ Bao cấp qua giá

+ Bao cấp qua chế độ tem phiếu

+ Bao cấp qua chế độ cấp phát vốn của ngân sách nhưng không

có chế tài ràng buộc trách nhiệm vật chất đối với các đơn vị được cấp vốn

 Nền kinh tế kiệt quệ, phát triển trị trệ so với các nước khác Bộ máy nhà nước lỏng lẻo, quan liêu, tham ô, cửa quyền Đời sống nhân dân khổ cực, thiếu thốn.Văn hóa, y tế, giáo dục không được chăm lo đúng mức

 Đặt ra vấn đề cấp thiết cho Đảng và đất nước: công cuộc đại cải cách trong toàn bộ nền kinh tế

2.Sự tất yếu khách quan phải xây dựng nền KTTT định hướng XHCN ở nước ta

Lịch sử phát triển của loài người đã chứng kiến rất nhiều hình thức tổ chức kinh tế xã hội khác nhau; đó là là nền kinh tế tự nhiên tự cấp tự túc, kinh tế hàng hoá, đầu tiên là kinh tế hàng hoá giản đơn, lạc hậu, sau đó đến kinh tế hàng hoá tư bản chủ nghĩa và tiếp đến là kinh tế thị trường khi hệ thống thị trường được mở rộng và phát triển đồng bộ Kinh tế thị trường đã phát triển dưới chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa tư bản đã biết dùng kinh tế thị trường để thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng và phát triển Nhưng nền kinh tế thị trường là thành tựu chung của nền văn minh nhân loại, đó là sản phẩm của quá trình phát triển lực lượng sản xuất xã hội loài người, nó xuất hiện và tồn tại trong nhiều phương thức sản xuất Ngày nay tất cả nước đều phải xây dựng kinh tế thị trường, tuy nhiên trong chế độ xã hội khác nhau thì kinh

tế thị trường được sử dụng với mục đích khác nhau Do đó xây dựng và phát triển kinh tế thị trường là phù hợp với xu hướng phát triển chung của nhân loại

KTTT là một kiểu tổ chức XH, càng không phải là một chế độ XH, một phương thức sx, do đó nó không đối lập với CNXH mà còn đủ điều kiện tồn tại dưới CNXH ở nước ta:

- Phân công lao động xã hội đang phát triển cả chiều rộng lẫn chiều sâu

- Nền kinh tế nước ta là nền kinh tế nhiều thành phần dựa trên đa dạng về sở hữu ,tính độc lập về các chủ thể ngày càng cao

- Quan hệ hàng-tiền còn cần thiết trong quan hệ kinh tế đối ngoại

- Sử dụng cơ chế thị trường làm cơ sở để phân bố nguồn lực kinh

tế, điều hành quan hệ cung cầu,thúc đẩy các tiến bộ,đào thải những gì đang còn lạc hậu yếu kém

- Hệ thống pháp quy được kiện toàn và có sự quản lý vĩ mô của nhà nước

- Sự tách biệt về KT biểu hiện ở nước ta đó là sự tồn tại và phát triển của nhiều hình thức sở hữu tạo nên sự tách biệt KT giữa các chủ thể, đơn vị kinh tế

- KTTT không chỉ tồn tại khách quan mà còn cần thiết cho công cuộc xây dựng CNXH ở nước ta

Câu 2: Xây dựng thể chế kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Bước ngoặt trong đổi mới tư duy kinh tế của Đảng là chúng ta chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Thành tựu nổi bật nhất trong bước khởi đầu đổi mới tư duy kinh tế là phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước Quan điểm về mô hình nền kinh tế trong thời kỳ quá độ đã thay đổi căn bản và đến nay đã được xác lập, đó là nền kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa không chỉ có hai thành phần kinh tế quốc doanh và tập thể mà tồn tại nhiều thành phần kinh tế khác nhau Qua quá trình phát triển nhận thức, cũng như tư duy lý luận về các thành phần kinh tế ngày một hoàn chỉnh, đến Đại hội X của Đảng, nền kinh tế nước

ta được xác lập gồm 5 thành phần kinh tế: Kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân (cá thể, tiểu chủ, tư hữu tư nhân), kinh tế tư bản nhà nước và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài(*) Sự đổi mới tư duy kinh tế của Đảng không chỉ dừng lại ở việc xác định số lượng các thành phần kinh tế tồn tại trong nền kinh tế, mà còn xác lập đúng vị trí, vai trò của từng thành phần kinh tế trong nền kinh tế quốc dân Có thể nói, sự đổi mới tư duy kinh tế của Đảng về các thành phần kinh tế có tầm quan trọng đặc biệt, nó tạo điều kiện thuận lợi cho mọi cá nhân, tổ chức trong toàn xã hội phát huy mọi tiềm năng, sáng tạo, tạo ra sức mạnh to lớn cho

sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, đồng thời nó là động lực to lớn cho chúng ta phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Đổi mới tư duy kinh tế về phát triển nền kinh tế nhiều thành phần còn góp phần quan trọng trong việc hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thông qua tính dân chủ trong hoạt động kinh tế, mọi cá nhân đều có quyền tổ chức hoạt động sản xuất, kinh doanh một cách bình đẳng theo pháp luật

1 Quá trình hình thành tư duy của đảng về nền KTTT trong thời kỳ

đổi mới

1.1 T ư d u y c ủ a Đ ả n g v ề c ơ c h ế t h ị t r ư ờ n g từ Đ ại h ội V I đ ế n Đ ại

h ộ i V III :

Đây là giai đoạn hình thành và phát triển tư duy của Đảng về kinh tế thị trường So với thời kỳ trước đổi mới, nhận thức về kinh tế thị trường có sự thay đổi căn bản

Một là, kinh tế thị trường không phải là cái riêng có của chủ nghĩa tư bản mà là thành tựu phát triển chung của nhân loại.

Chủ nghĩa tư bản không sản sinh ra kinh tế hàng hóa, do đó kinh

tế thị trường với tư cách là kinh tế hàng hóa ở trình độ cao không phải

là sản phẩm riêng của chủ nghĩa tư bản mà là thành tựu phát triển

chung của nhân loại

Hai là, kinh tế thị trường còn tồn tại khách quan trong thời kỳ quá độ lên CNXH

Kinh tế thị trường không đối lập với chủ nghĩa xã hội, nó tồn tại khách quan trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và cả trong chủ nghĩa xã hội Xây dựng và phát triển kinh tế thị trường không phải là phát triển tư bản chủ nghĩa hoặc đi theo con đường tư bản chủ nghĩa

và tất nhiên, xây dựng kinh tế xã hội chủ nghĩa cũng không dẫn đến phủ định kinh tế thị trường

Đại hội VII của Đảng (6/1991) đã đưa ra kết luận quan trọng “cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước” bằng pháp luật, kế hoạch, chính sách và các công cụ khác

Tiếp tục đường lối trên, Đại hội VIII (6/1996) đề ra nhiệm vụ đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện và đồng bộ, tiếp tục phát triển nền kinh tế nhiều thành phần

Ba là, có thể và cần thiết sử dụng kinh tế thị trường để xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta:

Kinh tế thị trường không đối lập với chủ nghĩa xã hội, nó còn tồn tại khách quan trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Vì vậy,

có thể và cần thiết sử dụng kinh tế thị trường để xây dựng chủ nghĩa

xã hội ở nước ta

Trước đổi mới, do chưa thừa nhận trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội còn tồn tại sản xuất hàng hóa và cơ chế thị trường nên thị trường chỉ được coi là một công cụ thứ yếu bổ sung cho kế hoạch

do đó không cần thiết sử dụng kinh tế thị trường để xây dựng chủ nghĩa xã hội

1.2 T ư d u y c ủ a Đ ả n g v ề ki n h tế t h ị t r ư ờ n g từ Đ ại h ội I X đ ế n Đ ại

h ội X :

Đại hội IX của Đảng (3/2001) xác định nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình tổng quát của nước ta trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Đó là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường,có sự quản lý của nhà nước và theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đây là bước chuyển quan

trọng từ nhận thức kinh tế thị trường

Kế thừa tư duy của Đại hội IX, Đại hội X đã làm sáng tỏ thêm nội dung cơ bản của định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển kinh tế thị trường ở nước ta, thể hiện ở 4 tiêu chí:

- Về mục đích phát triển: Mục tiêu của kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta nhằm thực hiện “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; đẩy mạnh xóa đói giảm nghèo

- Về phương hướng phát triển: phát triển các thành phần

kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân

- Về định hướng xã hội và phân phối: thực hiện tiến bộ và

công bằng xã hội ngay trong từng bước đi và từng chính sách phát triển; tăng trưởng kinh tế gắn kết chặt chẽ và đồng bộ với phát triển

xã hội, văn hóa, giáo dục và đào tạo

Trong lĩnh vực phân phối, định hướng xã hội chủ nghĩa được thể hiện qua chế độ phân phối chủ yếu theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, phúc lợi xã hội

- Về quản lý: Phát huy vai trò làm chủ xã hội của nhân

dân, bảo đảm vai trò quản lý, điều tiết nền kinh tế của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng

Vai trò quản lý điều tiết nền kinh tế của nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng là sự thể hiện rõ rệt định hướng xã hội chủ nghĩa và cũng là sự khác biệt cơ bản giữa kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Những tiêu chí trên vửa thể hiện tính định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường ở nước ta, vừa thể hiện sự khác biệt cơ bản giữa kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa

Câu 3 : Xác định vai trò của các chủ thể tham gia thực hiện kinh tế thị trường định hướng XHCN

• Nhà nước:

- Đảm sự ổn định vĩ mô cho phát triển và tăng trưởng kinh tế

“Ổn định” ở đây thể hiện sự cân đối, hài hòa các quan hệ nhu cầu, lợi ích giữa người và người, tạo ra sự đồng thuận xã hội trong hành động vì mục tiêu phát triển của đất nước Tính đúng đắn, hợp lý và kịp thời của việc hoạch định và năng lực tổ chức thực hiện các chính sách phát triển

vĩ mô do Nhà nước đảm nhiệm là điều kiện tiên quyết nhất hình thành sự đồng thuận đó

- Bảo đảm gia tăng phúc lợi xã hội:

Mục tiêu căn bản của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là góp phần thực hiện “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” Có chính sách xã hội hợp lý; bảo đảm phúc lợi ngày một gia tăng nhờ hiệu quả tác động của chính sách kinh tế tiến bộ do Nhà nước hoạch định và tổ chức thực hiện bằng những nỗ lực của nhiều chủ thể kinh tế khác nhau… là nhân tố có vai trò quyết định trong vấn đề này

- Đảm bảo công bằng xã hội

Bảo đảm yêu cầu thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội được thể hiện đầy

đủ ngay trong từng bước và từng chính sách phát triển kinh tế là một nhiệm vụ cơ bản của Nhà nước ta trong việc thực hiện chức năng phát triển, tăng trưởng kinh tế trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

- Nhà nước góp phần đắc lực vào việc tạo môi trường cho thị trường

phát triển,

như tạo lập kết cấu hạ tầng kinh tế cho sản xuất, lưu thông hàng hóa; tạo lập sự phân công lao động theo ngành, nghề, vùng kinh tế qua việc nhà nước tiến hành quy hoạch phát triển kinh tế theo lợi thế từng vùng, ngành và nhu cầu chung của xã hội…

- Nhà nước ta là chủ thể chính của nền giáo dục – đào tạo.

Bằng hệ thống chính sách giáo dục, đào tạo của mình, được thực hiện qua hệ thống giáo dục – đào tạo do Nhà nước thống nhất quản lý, dù tồn tại dưới nhiều loại hình khác nhau (công lập, ngoài công lập, liên doanh,

liên kết trong nước và với nước ngoài…), Nhà nước cung cấp nguồn lao động chính, có chất lượng cho sản xuất kinh doanh, cung cấp cán bộ quản trị doanh nghiệp cho mọi thành phần, mọi loại hình kinh tế hiệu

quả quản lý nền kinh tế, nâng cao hiệu quả của kinh tế thị trường nói chung

• Doanh nghiệp:

- Doanh nghiệp có vị trí đặc biệt quan trọng của nền kinh tế, là bộ phận chủ yếu tạo ra tổng sản phẩm trong nước (GDP).

Nếu như năm 1995 khu vực doanh nghiệp mới chỉ tạo ra được 103,7 nghìn tỷ đồng, chiếm 45,3% tổng GDP (khu vực còn lại gồm khối hành chính, sự nghiệp, hộ SXKD cá thể chiếm 54,7%), thì đến năm 2001 khu vực này đã tạo ra 255,7 nghìn tỷ đồng, chiếm 53,2% tổng GDP, gấp 2,5 lần năm 1995 Trong đó doanh nghiệp nhà nước chiếm 30,6% tổng GDP, doanh nghiệp ngoài quốc doanh chiếm 8,8%, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 13,8%

- Doanh nghiệp là yếu tố quan trọng, quyết định đến chuyển dịch các

cơ cấu lớn của nền kinh tế quốc dân như: Cơ cấu nhiều thành phần kinh

tế, cơ cấu ngành kinh tế, cơ cấu kinh tế giữa các vùng, địa phương

- Doanh nghiệp phát triển, đặc biệt là DN ngành công nghiệp tăng nhanh là nhân tố đảm bảo cho việc thực hiện các mục tiêu của công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, nâng cao hiệu quả kinh tế, giữ vững

ổn định và tạo thế mạnh hơn về năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong quá trình hội nhập.

- Có thể nói vai trò của DN không chỉ quyết định sự phát triển bền vững về mặt kinh tế mà còn quyết định đến sự ổn định và lành mạnh hoá các vấn đề xã hội, thực tế đó đã được phản ảnh qua kết quả hoạt động

của DN sẽ được phân tích ở phần sau

• Kinh tế tư nhân:

Kinh tế tư nhân là một loại hình kinh tế dựa trên sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất với lao động của bản thân người chủ sản xuất và lao động làm thuê hoặc hoàn toàn thuê lao động, có các quy mô khác nhau về vốn, lao đông, công nghệ kinh tế tư nhân hoạt động dưới các hình thức hộ kinh doanh cá thể và các loại hình doanh nghiệp nhệm hữu hạn, công ty cổ Kinh tế tư nhân góp phần vào quá trình thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao cạnh tranh của nền kinh tế, tăng quy mô của kim ngạch xuất khẩu

Câu 4 : Xác định các loại thị trường

Các thị trường sơ khai: thị trường lao động, thị trường chứng khoán, thị trường vốn, thị trường khoa học công nghệ

- Thị trường là phạm trù kinh tế gắn liền với phân công lao động xã hội và sản xuất hàng hoá Lê nin nói: “ ở đâu, khi nào có phân công lao động xã hội và sản xuất hàng hoá thì ở đó và khi ấy có thị trường”

- 1986: đại hội Đảng VI đã đánh dấu mốc lịch sử khởi xướng công cuộc đổi mới của nước ta

- 1976-1980: kế hoạch 5 năm lần đầu khi đất nước được giải phóng chúng ta không đạt được mục tiêu cơ bản

- 1981-1985: nền kinh tế đứng trước bờ vực thẳm của một cuộc khủng hoangrkinh tế trầm trọng: thâm hụt ngân sách, thiếu vốn, sản xuất trì trệ, lạm phát, thiếu việc làm, thâm hụt cán cân thanh toán…

- Hàng hoá là sản phẩm sản xuất ra để bán theo quan hệ cụng cầu, quá trình sản xuất và tiêu dùng phát triển sản phẩm hàng hoá ngày càng đa dạng phong phú, người tiêu dùng có nhu cầu về sản phẩm vật chất và phi vật chất Đó là cá dịch vụ tài chính- ngân hàng, bảo hiểm, thông tin lien lạc, văn hoá du lịch

• Tính tất yếu phải phát triển đồng bộ các loại thị trường

- Thực tiễn ở các nước chuyển đổi hay ở VN thời gian qua cho thấy khi chấp nhận nền KTTT hay nền KTTT định hướng XHCN thì điều cốt lõi là phải có thị trường

- Cuộc chuyển đổi sang KTTT của các nền kinh tế XHCN ở Đông Âu hay Liên Xô trước đây dù áp dụng hình thức nào thì cũng là xây dựng nền KTTT có đầy đủ các loại thị trường với đầy đủ các bộ phận cấu thành của nó

- Việc xây dựng đồng bộ các loại thị trường được tiến hành từng bước, qua thử nghiệm và rút kinh nghiệm