Xuất phát từ những lý do trên và qua thực tế dạy học tôi nhận thấy vấn đề " Phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí" là một đề tài cần được nghiên cứu nhằm hổ trợ cho sự ng
Trang 1PHẦN THỨ NHẤTĐẶT VẤN ĐỀ
đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền giáo dục nước nhà, đem lại những thành tích cho giáo dục, góp phần đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Tuy nhiên trước thực tiễn luôn vận động của giáo dục Việt Nam, nhiều vấn đề mới nảy sinh, những gì phù hợp với hôm nay chưa chắc đã phù hợp với ngày mai Vậy nên chúng ta luôn cần cập nhật thông tin, đổi mới phương pháp dạy và học ở trường sao cho phù hợp với thực tế xã hội Trong những đổi mới về nội dung chương trình sách giáo khoa thì đổi mới phương pháp dạy học có vị trí đặc biệt quan trọng vì hoạt động dạy học là hoạt động chủ yếu của nhà trường Và đổi mới phương pháp dạy học cũng xuất phát từ nhu cầu của công việc đổi mới sâu sắc nền kinh tế xã hội đang diễn ra trên đất nước ta ngày nay Kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới chỉ
ra rằng: Cuộc cách mạng về phương pháp giáo dục sẽ đem lại bộ mặt mới, sức sống mới cho giáo dục Đối với bậc Tiểu học, bậc học nền tảng, vai trò của phương pháp giáo dục lại càng có giá trị đặc biệt
Với đặc thù của môn mĩ thuật là luôn hướng học sinh đến cái đẹp về hình thể, màu sắc, thông qua bố cục, hình tượng… hướng tới cái đẹp sẽ đưa con người có nếp suy nghĩ, hành động và cách sống tốt đẹp hơn Vì vậy từ xưa đến nay các trường học ở mọi nơi trên thế giới đều dạy mĩ thuật và xem đó là một môn học bắt buộc đối với tất cả học sinh Đặc biệt, lĩnh vực nghệ thuật trang trí
Trang 2rất quan trọng đối với đời sống thẩm mĩ của con người Nó làm tăng thêm vẻ đẹp cho các sự vật đồng thời nó còn khẳng định tính nghệ thuật cũng như người
sử dụng sự vật đó
Yếu tố quan trọng chiếm phần khẳng định tính nghệ thuật trong trang trí chính là màu sắc Màu sắc rất quan trọng đối với cảnh vật xung quanh ta Nếu cảnh vật không có màu sắc thì tất cả đều là bóng tối Màu sắc thể hiện mọi sắc thái, trạng thái của sự vật cũng như sự thể hiện tình cảm, cảm xúc của con người muốn truyền đạt qua sự vật
Chính vì vậy, không chỉ đối với nghệ thuật mà đối với tất cả các nghành khoa học khác, nghiên cứu tìm hiểu màu sắc là một vấn đề thiết thực cần quan tâm nhằm bổ xung và hổ trợ thêm cho kho kiến thức màu sắc và cảm thụ về màu sắc của nhân loại
Xuất phát từ những lý do trên và qua thực tế dạy học tôi nhận thấy vấn đề " Phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí" là một đề tài cần được nghiên cứu nhằm hổ trợ cho sự nghiệp giáo dục môn mĩ thuật trong chương
trình của học sinh tiểu học Trong đề tài này tôi xin trình bày “ Một số phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí của học sinh khối lớp 3, 4, 5”.
II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Đối với môn mĩ thuật ở chương trình tiểu học có các phân môn cần sử dụng đến màu sắc như: Vẽ tranh đề tài, vẽ theo mẫu, vẽ trang trí Phân môn Thường thức mĩ thuật và Tập nặn tạo dáng mặc dù không sử dụng màu trực tiếp, nhưng qua 2 phân môn này, học sinh cũng gián tiếp cảm thụ được màu sắc ở các tác phẩm nghệ thuật hay sự kết hợp của đất nặn
- Qua phân môn vẽ trang trí của hoc sinh tiểu học, đặc biệt là học sinh trường Tiểu học Xuân La Việc tìm hiểu về màu sắc, giúp các con cảm thụ và sử dụng màu sắc có nhiều yếu tố để khai thác như trong trang trí ứng dụng (lọ hoa, trang trí lều trại, trang trí đầu báo tường, trang trí chậu cảnh ) Đối với đề tài này, nhằm áp dụng cho thực tiễn học sinh trường Tiểu học Xuân La , tôi chỉ
Trang 3chọn tìm hiểu màu sắc trong việc ứng dụng màu của các con vào phạm vi trang trí các hình cơ bản như: Trang trí hình vuông, hình tròn, hình chữ nhật và một
số bài trang trí ứng dụng ở các khối lớp 3, 4, 5
- Các tiết học vẽ trang trí ở các lớp 3, 4, 5 của học sinh trường Tiểu học Xuân La
- Học sinh các lớp 3, 4, 5 trường Tiểu học Xuân La (Năm học 2011 – 2012)
III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để tìm hiểu thành công đề tài với kết quả áp dụng được hiệu quả thì phương pháp nghiên cứu góp một phần chủ yếu quan trọng Đồng thời cần có sự kết hợp hài hòa giữa các phương pháp sau:
- Đọc tài liệu
- Phương pháp khảo sát
- Phương pháp trực quan, quan sát sư phạm
- Phương pháp gợi trí tò mò cho học sinh
- Phương pháp thực hành
- Phương pháp kiểm tra – đánh giá – thống kê
VI PHẠM VI VÀ KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU
Thời gian nghiên cứu: trong 1 năm ( năm học 2011 – 2012)
Trang 4
PHẦN THỨ HAINỘI DUNG
I CƠ SỞ LÝ LUẬN
Nghị quyết TW II khoá VIII tiếp tục khẳng định đổi mới phương pháp giáo dục, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phát triển hiện đại vào quá trình dạy học
Để đạt được mục tiêu giáo dục, nhà trường đã duy trì đủ các môn học và môn Mĩ thuật là một trong những môn học đó Đặc trưng của môn học là không nhằm đào tạo hoạ sĩ tương lai hay tạo ra những người chuyên làm về Mĩ thuật,
mà nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về cái đẹp để các con tiếp xúc và làm quen với cái đẹp, cảm thụ cái đẹp, biết vận dụng cái đẹp vào trong cuộc sống hàng ngày Hỗ trợ các con ở các môn học khác giúp các con phát triển toàn diện, lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kỹ năng
cơ bản góp phần hình thành con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa Môn Mĩ thuật đảm bảo cho các con có thể giải quyết được các bài tập hàng ngày và hiểu
về vẻ đẹp, về nền Mĩ thuật truyền thống, ngoài ra nó còn tạo điều kiện cho học sinh học có hiệu quả cao hơn các môn học khác
Nghề dạy học là một trong những nghề khó, bởi sản phẩm của nó là con người Con người vốn có diễn biến tâm lí phức tạp Mĩ thuật là một trong những môn nghệ thuật Nếu dạy học khó, thì dạy nghệ thuật càng khó hơn, cần phải mang tính nghệ thuật cao hơn Song khó không có nghĩa là không dạy được vì học Mĩ thuật đem lại niềm vui cho mọi người, làm cho mọi người nhìn ra cái đẹp, thấy cái đẹp có ở trong mình và xung quanh trở nên gần gũi và đáng yêu Đồng thời Mĩ thuật giúp mọi người tự tạo ra cái đẹp theo ý mình và thưởng ngoạn nó ngay trong sinh hoạt thường ngày của mình, làm cho cuộc sống thêm hài hoà, hạnh phúc
Trang 5Thế giới tự nhiên muôn màu, muôn sắc Yếu tố màu sắc tác động vào con người gây ra những giác cảm, xúc cảm như: vui buồn, yêu ghét, say mê… Màu sắc là một bộ phận quan trọng của hội họa, là yếu tố góp phần tạo nên bức tranh đẹp, hấp dẫn và mang tính nghệ thuật Màu sắc được coi là một thứ ngôn ngữ quan trọng của hội họa truyền tải tâm tư tình cảm và tính cách của người vẽ Do
đó màu sắc đóng góp lớn vào sự thành công của bài vẽ Màu sắc không thể và không bao giờ tách khỏi môi trường sống của con người Màu sắc không chỉ là tiếng nói riêng của một tâm hồn mà còn là tiếng nói của cả dân tộc mang tính phong tục Màu sắc là ngôn ngữ của tác phẩm là bầu tâm sự, cảm xúc của người nghệ sĩ, người vẽ gửi gắm trong tác phẩm của mình
Con người luôn yêu cái đẹp, luôn muốn làm đẹp cho cuộc sống Từ trong gia đình đến ngoài xã hội, ở đâu cũng có sự sắp xếp, tô điểm của con người nhằm làm cho mọi vật thêm đẹp, cuộc sống thêm vui tươi
Trong nhu cầu cao về thẩm mĩ đó, màu sắc đóng vai trò quan trọng với chức năng thu hút và điều tiết cái gọi là “cảm thụ thẩm mĩ” ở mỗi con người
Vì vậy, nghiên cứu về phương pháp phát triển kĩ năng vẽ màu trong phân môn vẽ trang trí ở học sinh tiểu học là vấn đề cần thiết, quan trọng nhằm nâng cao cảm thụ thẩm mĩ cho lứa tuổi các con
II NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG
Năm học 2011 – 2012, tôi được nhà trường phân công trực tiếp giảng dạy môn Mĩ thuật ở cả ba khối lớp 3, 4, 5
Ngay từ đầu tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng về cách sử dụng màu sắc
ở 1 số học sinh khối 3, 4, 5
Thực hiện kiểm tra trên bài vẽ của học sinh, tôi cho học sinh vẽ màu tự do
từ các loại màu mà các con có
Trang 6Kết quả như sau:
Yêu cầu Thực nghiệm học sinh Kết quả
Như vậy, nếu như giáo viên chưa có những định hình về màu sắc cho các con mà để cho các con dùng 1, 2 màu để vẽ các con sẽ rất lúng túng
Trước tình hình đó, tôi xác định phải làm thế nào để nâng cao chất lượng
học sinh Giúp học sinh hiểu về sự cảm thụ màu sắc và cách sử dụng màu sắc
trong phân môn vẽ trang trí Từ đó có biện pháp cụ thể để động viên, khuyến khích các con học sinh có tư duy màu sắc tốt đồng thời khắc phục những hạn chế kiến thức và khả năng sử dụng màu ở một số học sinh còn chậm trong việc dùng màu Giúp học sinh thấy được tầm quan trọng của màu sắc trong nghệ thuật hội họa Hiểu được màu sắc do đâu mà có, sự chuyển biến màu sắc trong thiên nhiên và sức ảnh hưởng của màu sắc đến tâm lí con người qua kênh thị giác
a) Thuận lợi.
Đối với giáo viên:
- Trong những năm gần đây, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và của ngành Đội ngũ giáo viên giảng dạy bộ môn Mĩ thuật được đào tạo chuẩn
Trang 7hóa hơn về chuyên môn nghiệp vụ, đáp ứng được yêu cầu tốt trong giảng dạy Mĩ thuật.
- Ban giám hiệu luôn quan tâm tạo điều kiện tốt hơn để giáo viên hoàn thành tốt nhiệm vụ giảng dạy của mình
- Cơ sở vật chất được trang bị tương đối đầy đủ phục vụ tốt cho môn học
Đối với học sinh:
Từ thực tế giảng dạy môn Mĩ thuật tôi thấy : Các con rất yêu thích Mĩ thuật, vì thông qua đó các con được tiếp xúc làm quen với một số tác phẩm hội hoạ nổi tiếng của thiếu nhi không những ở trong nước mà cả của quốc tế Các con được vẽ tranh, vẽ những gì mình mơ ước, mình yêu thích, tập trung trang trí góc học tập của mình,
- Đa số các con nhà gần các điểm trường nên thuận lợi cho việc tới trường
- Gia đình cũng thường xuyên quan tâm đến việc học hành của con em mình
- Đa số các con yêu thích môn học năng khiếu Các con học tập với tinh thần hăng say, cảm nhận được cái hay, cái đẹp được thể hiện từ nội dung và hình thức mỗi khi các con vẽ một bức tranh hay một bài tập thực hành
b) Khó khăn.
Đối với giáo viên:
Bên cạnh những thuận lợi trên đối với việc giảng dạy môn Mĩ thuật cũng còn gặp không ít những khó khăn như:
- Cơ sở vật chất còn thiếu thốn như chưa có phòng chức năng, học sinh vẫn phải học các môn năng khiếu tại lớp nên việc tổ chức lớp học theo đúng đặc trưng môn học còn khó, việc tổ chức lớp theo kiểu chữ U, vẽ nhóm,… việc quan sát vật mẫu và bày nhiều mẫu ở lớp học còn hạn chế, dẫn đến việc học sinh khó quan sát, không gian lớp học bị trật hẹp
- Không có nhiều tài liệu tham khảo để phục vụ việc giảng dạy
Đối với học sinh:
Trang 8- Nhiều đối tượng học sinh chưa thật sự quan tâm đến môn học nên còn chưa chuẩn bị tốt đồ dùng học tập làm ảnh hưởng rất nhiều đến việc học tập.
- Đa số các con chưa tích cực, chủ động trong học tập, chưa phát huy được tính sáng tạo trong thực hành bài vẽ của mình (các con thích sao chép hơn)
- Chưa có sự tác động mạnh mẽ từ phía gia đình đến việc học tập của các con Nhận thức của phụ huynh học sinh, chưa coi trọng môn học, còn cho rằng
đó là môn phụ, cho nên đồ dùng học sinh còn thiếu, ít đầu tư
- Khi trả lời câu hỏi các con còn lệ thuộc vào sách giáo khoa chưa liên hệ với thực tiễn, không sáng tạo
- Giờ học vẽ còn trầm, học sinh vẽ bài uể oải, chán nản, tiết học đạt hiệu quả không cao, nhiều học sinh không hoàn thành bài (kêu là khó, không biết vẽ)
Từ thực trạng này đã không tạo điều kiện cho học sinh phát triển năng lực
cá nhân, gây cho các con sự nhàm chán trong học tập, bản thân giáo viên chưa phát huy được khả năng sáng tạo của mình
- Màu sắc quanh ta rất phong phú và đa dạng Quan sát thiên nhiên ta thấy màu sắc thay đổi và biến ảo khôn cùng của biển trời, mây nước, núi non , sắc thái muôn màu muôn vẽ của cỏ cây, hoa, lá, chim, thú , và mọi vật đều được điểm tô những màu sắc lôi cuốn, hấp dẫn
Trang 9- Màu sắc trong thiên nhiên khi qua một lăng kính thuỷ tinh, chúng ta thấy một hiện tượng gọi là quang phổ Đó là sự phân tích màu sắc có trong ánh sáng thành 7 màu riêng biệt: Đỏ- Cam- Vàng- Lục- Lam- Chàm- Tím Trong 7 màu này, có 3 màu gốc (màu nguyên chất) và 4 màu do các màu nguyên chất pha trộn thành
- Các nguyên tắc cơ bản khi sử dụng màu:
+ Ba màu gốc là: Đỏ Vàng Lam
* Màu gốc còn được gọi là màu cơ bản, màu nguyên chất vì không thể dùng các màu khác để pha trộn ra màu gốc mà chỉ có thể dùng màu gốc để pha trộn ra các màu khác
+ Màu nhị hợp: Cam:
Lục:
Tím:
* Màu nhị hợp là màu do hai màu cơ bản pha trộn với nhau mà thành + Các cặp màu bổ túc: Đỏ - Lục :
Cam – Lam :
Vàng – Tím :
* Màu bổ túc là những cặp màu hỗ trợ nhau, khi đứng cạnh nhau sẽ tôn nhau lên, tạo cho nhau thên rực rỡ, tươi sáng Nhưng nếu pha trộn chúng với nhau thì sẽ thành màu xám xỉn
+ Các cặp màu tương phản: Đỏ - Vàng :
Đỏ - Trắng :
Vàng - Lục :
Vàng - Lam :
Lam - trắng :
* Là những cặp màu khi đặt cạnh nhau sẽ có sự đối lập nhau về sắc
độ hay đối lập nhau về sáng tối mạnh mẽ Các màu trong cặp màu tương phản làm cho nhau rõ ràng, tách bạch, nổi bật
Trang 10
+ Màu trung tính: Trắng và Đen Là màu không thuộc hệ nóng hay
hệ lạnh, khi pha trộn màu trung tính với các màu khác thì sẽ làm cho các màu đó đậm lên hay nhạt đi
* Màu lạnh: Là những màu gây cảm giác mát, lạnh:
- Màu sắc khi để riêng lẻ thì chưa bộc lộ hết giá trị của nó, chỉ khi phối hợp chúng mới nhau màu sắc mới đem lại hiệu quả rõ ràng: Hoặc tươi sáng, hoặc êm dịu, trầm ấm hay loè loẹt, xám xỉn
Trang 11- Muốn có sự hài hoà khi dùng màu sắc phải nắm được quy luật hoà sắc
Đó chính là sự hoà hợp màu sắc khi phối hợp chúng với nhau Có các loại hoà sắc như:
- Khi sử dụng màu cần lưu ý:
* Nên sử dụng màu trung gian cho màu sắc dễ hoà hợp
* Muốn màu nào đó thêm rực rỡ thì đặt cạnh màu bổ túc của nó
Trang 12* Phải có sự hài hoà giữa màu nóng và màu lạnh trong một bài vẽ.
* Phân bố màu hợp lí trong toàn bài vẽ
- Khi vẽ màu cần tiến hành theo trình tự:
+ Vẽ từng màu vào các mảng đã định xong mới vẽ sang màu khác ở các mảng tiếp theo Nên vẽ màu từ độ trung gian trước, trên cơ sở đó để điều chỉnh đậm nhạt Cứ vẽ như vậy đến màu cuối cùng và hoàn thành bài vẽ
+ Nhìn lại toàn bộ bài vẽ để đều chỉnh về đậm nhạt cho phù hợp
b Một số nguyên tắc cơ bản trong vẽ trang trí.
- Nguyên tắc tương phản: Là cách sử dụng các yếu tố có tính chất đối lập nhau nhằm lấy cái này để tôn cái kia lên
- Nguyên tắc cân đối trong trang trí: Đó là sự sắp xếp hài hoà, hợp lí giữa các mảng trong tổng thể Không có mảng to quá phá vỡ khung hình định dạng ban đầu hay mảng nhỏ quá làm cho bố cục lỏng lẻo, vụn vặt
2 Biện pháp 2: Sự cảm thụ màu sắc trong phân môn vẽ trang trí của học sinh tiểu học phát triển qua từng khối lớp.
a Đối với học sinh khối 3:
Nội dung những bài vẽ trang trí lớp 3 nói riêng và ở tiểu học nói chung có
ý nghĩa rất lớn trong việc giáo dục tính cẩn thận, khéo léo trong công việc và nhận thức thẩm mĩ của học sinh
Học trang trí các con được làm quen với vẽ màu, vẽ họa tiết bằng những đường nét đơn giản, biết cách sắp xếp những họa tiết theo các luật trang trí một cách sáng tạo để có thể tạo ra được những sản phẩm trang trí đầu tiên của bản thân mình Chính những sản phẩm này là thành quả lao động có ảnh hưởng rất
Trang 13lớn đến việc giáo dục thị hiếu thẩm mĩ và tình cảm thẩm mĩ của học sinh khi đứng trước cái đẹp.
Khi các con trực tiếp vẽ bài mới là lúc các con dễ tiếp thu kiến thức và thể hiện sự tiếp thu trên bài vẽ cụ thể Ở đây giáo viên có thể gợi ý để các con tô màu tùy theo ý thích và cảm xúc riêng, nhưng không phải tô màu một cách tùy tiện Giáo viên cần gợi ý để các con biết cách chọn màu, tô màu, phối màu một cách hợp lý theo yêu cầu của từng bài, đó là cách tô màu đơn giản, cách tô màu đều, gọn trong hình và làm nổi rõ nội dung chính Ví dụ ở các bài “Vẽ tiếp họa tiết và vẽ màu vào đường diềm”, “Vẽ tiếp họa tiết và vẽ màu vào hình vuông”,
“Vẽ tiếp họa tiết và vẽ màu vào hình chữ nhật”, “Vẽ màu vào hình có sẵn”, “Vẽ màu vào dòng chữ nét đều”…
Ở lứa tuổi này các con bắt đầu tìm hiểu về sự đa dạng của màu sắc trong cuộc sống, hiểu về các màu cơ bản hay gặp, đồng thời biết được vai trò của màu sắc trong trang trí Giáo viên giới thiệu cơ bản về cách dùng màu và cách đặt các màu cạnh nhau trong một bài vẽ trang trí Từ đó giúp các con ban đầu có được những ý thức cảm thụ về màu sắc
Sau khi các con có được những cảm thụ ban đầu về màu sắc, chúng ta cần hướng các con ý thức hơn đến các khái niệm về màu, cách pha màu đơn giản và cách sử dụng màu trong bài vẽ trang trí Yêu cầu các con biết liên hệ trực tiếp với những màu sắc trong thiên nhiên nhằm hình thành và phát triển khả năng cảm thụ màu sắc của mình
Nhằm giúp đối tượng này có những cảm thụ tốt về màu sắc trong trang trí, giáo viên cần có những phương pháp sáng tạo, tích cực và linh động đối với lứa tuổi các con Ngoài các loại màu các con vẫn thường sử dụng ở lớp 1, 2 thì giáo viên có thể giới thiệu thêm các loại màu mới mà các con có thể sử dụng được ở lứa tuổi này như màu nước, màu bột…; và giáo viên còn có thể giới thiệu qua