giáo án tích hợp liên môn sinh học 9 bài PROTEIN và sự SỐNG

Kiến thức: Sau bài học,các em tự hệ thống được: - Protein là chất cơ bản không thể thiếu được trong mỗi cơ thể sống - Protein có khối lượng phân tử rất lớn và có cấu tạo phân tử rất phứ

Bài soạn

I/ CHUẨN KIẾN THỨC, KĨ NĂNG

1 Kiến thức:

Sau bài học,các em tự hệ thống được:

- Protein là chất cơ bản không thể thiếu được trong mỗi cơ thể sống

- Protein có khối lượng phân tử rất lớn và có cấu tạo phân tử rất phức tạp do nhiều amino axit tạo nên

- Tính chất hóa học của protein: Phản ứng thủy phân có xúc tác là axit hoặc bazơ hoặc enzim, bị đông tụ khi có tác dụng của hóa chất hoặc nhiệt độ, dễ bị phân hủy khi đun nóng mạnh

- Các bậc cấu trúc của protein và vai trò của chúng, giải thích được vì sao protein có tính đa dạng và đặc thù, tı́nh đăc trưng của protein

- Chức năng của protein đối với cơ thể

- Ứng dụng của protein trong đời sống đặc biệt qua phần tích hợp kiến thức về thức

ăn và sự tiêu hóa thức ăn, sự hấp thụ và chuyển hóa chất dinh dưỡng, vệ sinh hệ tiêu hóa, tiêu chuẩn ăn uống, nguyên tắc lập khẩu phần (Sinh học 8), công nghê ̣ 6; HS thấy rõ vai trò là thực phẩm của protein, ngoài ra các em còn biết thêm ứng du ̣ng ở

mô ̣t số lĩnh vư ̣c khác như thuộc da, mĩ nghê ̣, đồ trang sức, áo len, áo lông…

2 Kỹ năng:

- Biết quan sát, làm và nhận xét các hiện tượng TN về tính chất của protein

- Viết được PT minh họa cho các tính chất hóa học của protein

-Quan sát và phân tích tranh vẽ các bậc cấu trúc của protein, phân tích được đặc điểm các bậc cấu trúc của protein

- Tìm hiểu sách giáo khoa, trao đổi nhóm để biết được chức năng của protein

- Vận dụng kiến thức vào thực tế:

+ Như giải thích được cơ sở khoa học việc ăn uống điều độ, đúng cách và hiệu quả; biết các tác nhân gây hại cho hệ tiêu hóa và biết tuyên truyền vận động bạn bè và

những người thân biết cách bảo vệ hệ tiêu hóa của bản thân phòng tránh các bệnh về tiêu hóa như bệnh gout, bệnh suy dinh dưỡng, hiểu được cơ sở khoa học của quy trình sản xuất đậu phụ an toàn, biết bảo vệ môi trường sống; biết ăn uống khoa học hợp vệ sinh…

+ Giải thích được tại sao cần phải uống sữa sau khi tiếp xúc với hóa chất đô ̣c ha ̣i, ta ̣i sao không nên giă ̣t quần áo bằng vải lu ̣a tơ tằm hoă ̣c áo len lông cừu bằng xà phòng

giàu tı́nh kiềm…

3.Thái độ và tình cảm:

- Qua phần tổng hợp kiến thức liên môn, học sinh thấy các kiến thức ở các bộ môn trên có mối quan hệ chặt chẽ, thống nhất Từ đó HS hiểu bài sâu sắc hơn, do đó tạo hứng thú học tập bộ môn và niềm đam mê khoa học

- Qua phần dạy học theo chủ đề Protein và sự sống, tích hợp kiến thức liên môn, học sinh hiểu rằng protein là thành phần cấu tạo nên chất nguyên sinh, các bào quan và màng sinh chất của mọi tế bào.Vì vậy con người nói riêng và động vật nói chung, muốn tồn tại và phát triển cần phải được cung cấp đầy đủ protein trong các bữa ăn hàng ngày theo đúng tiêu chuẩn cho 1 người/ 1 ngày để phòng bệnh suy dinh dưỡng

và bệnh gout

- Qua phần tích hợp kiến thức về thức ăn và sự tiêu hóa thức ăn học sinh hiểu rằng thức ăn là những chất thô, cơ thể chưa hấp thụ được vì vậy phải qua quá trình tiêu hóa biến thức ăn thành những chất đơn giản dễ hấp thu vào cơ thể Muốn sự tiêu hóa thức ăn được thuận lợi và các chất được hấp thụ tối đa để tạo ra năng lượng giúp cơ thể tồn tại thì các em phải biết cách vệ sinh hệ tiêu hóa bảo vệ hệ tiêu hóa khỏi các tác nhân có hại và đảm bảo tiêu hóa có hiệu quả, như: ăn chín, uống sôi, ăn đúng giờ, đúng bữa

Từ đó HS tự giác thực hiện tốt việc phòng bệnh tiêu hóa nâng cao sức khỏe và thể lực, biết ăn uống khoa học hợp vệ sinh, đồng thời tuyên truyền hướng dẫn cho người thân biết được nguyên nhân và cách phòng các bệnh tiêu hóa

II/ CHUẨN BỊ

1 Một số tranh ảnh về protein và 3 nhóm thức ăn, số liệu, phim khoa học về protein lấy từ Wikipedia

2 Số liệu thông tin về các bệnh béo phì, bệnh suy dinh dưỡng, các bệnh về

đường tiêu hóa

3 Dụng cụ và hóa chất TN về protein, video TN tự làm

III/PHƯƠNG PHÁP

-Trực quan: Quan sát thí nghiệm, hình ảnh

- Phương pháp đàm thoại :để các em hiểu sâu sắc hơn về mối liên quan giữa kiến thức Sinh học 9, 8 với kiến thức về tính chất và ứng dụng của Protein ở môn Hoá học 9

- Phương pháp bàn tay nặn bột: dự đoán tính chất của Protein và làm thí

nghiệm chứng minh các dự đoán

-Phương pháp nêu vấn đề : VD: Tại saoProtein cần cho sự sống, tại sao phải

ăn theo khẩu phần, vì sao không giặt áo len lông cừu, áo da bằng xà phòng, tại sao những người làm việc trong môi trường độc hại lại phải uống sữa …

IV/ CÁC BƯỚC THỰC HIỆN

A/ Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số, nắm tình hình lớp

B/ Kiểm tra kiến thức cũ- KHỞI ĐỘNG

-Bài tập giải ô chữ để khai thác vốn kiến thức đã có của HS đồng thời

tạo tâm lí thoải mái, thu hút sự chú ý của các em

C/ Học bài mới:

GV chiếu hình ảnh 4 nhóm thức ăn tương

ứng A, B, C,D

GV yêu cầu HS chọn nhóm Thức ăn chứa

nhiều protein trên?

Kể tên các thực phẩm chứa Protein trong

hı̀nh ?

-Vậy em hãy kể tên một số thực phẩm chứa

nhiều Protein khác trong tự nhiên mà em

biết?

I- Trạng thái tự nhiên:

-Protein có trong cơ thể người, động vật

và thực vật

Y/c HS nêu đươ ̣c: ngoài ra protein còn có

trong : Đâ ̣u các loa ̣i, đâ ̣u phu ̣, sữa đâ ̣u nành,

các loa ̣i cá, sữa chua, phomat

-Vậy em hãy cho biết Protein có ở đâu

trong tự nhiên?

HSTL -> GV ghi bảng

HSTL

GV nhâ ̣n xét bổ sung

Để biết được Protein có thành phần và cấu

tạo phân tử như thế nào, cô mời các em xem

đoạn phim khoa học bằng tiếng anh sau

đây?

GV chiếu phim

GV mời một em học sinh giỏi Tiếng Anh

thuyết minh để rèn khả năng nghe Tiếng

Anh cho học sinh

Qua đoạn phim kết hợp tìm hiểu SGK em

hãy cho biết:

-Protein được cấu tạo từ những nguyên tố

hóa học nào?

HSTL

Qua đoạn phim kết hợp tìm hiểu SGK em

hãy cho biết:

II Thành phần và cấu tạo phân tử:

1.Thành phần nguyên tố:

Protein chứa các nguyên tố C, H, O, N và một lượng nhỏ S, P, kim loại

2.Cấu tạo phân tử:

-Có phân tử khối rất lớn và cấu tạo phức tạp

-Protein được tạo ra từ các amino axit, mỗi phân tử amino axit là một “mắt xích”

-Em hãy dự đoán về phân tử khối và cấu ta ̣o

của Protein?

-Protein có cấu tạo phân tử phức ta ̣p như

thế nào?

GV yêu cầu một ho ̣c sinh lên bảng viết

công thức cấu tạo của mô ̣t amino axit đơn

giản ?

GV giới thiệu công thức cấu ta ̣o của

protein và chiếu để HS tham khảo :

GV yêu cầu HS vận dụng làm Bài tập

4(SGK/160):

Y/c HS nêu được:

a) Về thành phần nguyên tố :

- Giống : đều chứa các nguyên tố C, H, O

- Khác : Phân tử amino axetic ngoài 3

nguyên tố trên còn chứa nguyên tố N

Về cấu tạo phân tử :

- Giống : đều có nhóm –COOH

trong phân tử Protein

VD: NH2- CH2- COOH (amino axetic)

-Công thức cấu tạo:

(-NH-CH(R)-COO-)n

Với n rất lớn

- Khác : amino axetic còn chứa nhóm –

NH

2

b) Phương trình phản ứng giữa 2 phân tử

axit amino axetic :



 

Protein có cấu tạo phức tạp như vậy em

hãy dự đoán xem Protein có những tính chất

hóa học nào?

HSTL:

Để kiểm chứng dự đoán của bạn chúng ta

cùng nhau tiến hành một số thí nghiệm:

GV yêu cầu các nhóm HS quan sát hiện

tượng thí nghiệm 1(GV chiếu hình ảnh), ghi

hiê ̣n tươ ̣ng quan sát được vào phiếu học tập

số 1 trong 1 phút

Thí

nghiệm

Cách tiến

hành

Hiện tượng quan sát được

Kết luận

Phản

ứng

Đun nóng

Protein(Sợi

III Tính chất:

1 Phản ứng thủy phân:

H2N-CH2-COOH + H2N-CH2-COOH

H2N-CH2-CO-NH-CH2-COOH + H2O

thủy

phân

tóc) trong

dung dịch

NaOH

GV yêu cầu đại diện nhóm báo cáo hiện

tượng quan sát được, các nhóm khác bổ

sung

HS: Sơ ̣i tóc tan trong dung di ̣ch kiềm

- GV: Như vậy khi đun nóng protein trong

dung di ̣ch axit hoă ̣c bazơ, protein sẽ bi ̣ thủy

phân sinh ra các amino axit

GV yêu cầu một HS kết luận về phản ứng

thủy phân của Protein Viết pthh minh họa

- HSTL, lên bảng viết pthh

-Em hãy giải thích ta ̣i sao người ta không

giặt áo len làm bằng lông cừu, quần áo lụa

tơ tằm, hay đồ da với xà phòng có tı́nh

kiềm?

HSTL: Vì chúng dễ bị thủy phân-> nhanh

bị hỏng

Vậy chúng ta làm sa ̣ch loại quần áo trên

bằng cách nào

HSTL: Giặt bằng xà phòng trung tı́nh nếu là

quần áo bằng len, lu ̣a tơ tằm Áo da thı̀ ta

nên giă ̣t khô, là hơi

Nhớ lại kiến thức Sinh 8 (chương hê ̣ tiêu

hóa), em hãy cho biết quá trình tiêu hóa

thức ăn thuộc loại protein trong cơ thể diễn

ra như thế nào?

Protein + Nước to,bazo ,hoacaxit   Hỗn hợp các amino axit

HSTL:

GV chiếu sơ đồ: H 28.3 (SGK/91)

Protein  Enzim Peptit  Enzim Axit amin

GV nhấn mạnh : Đó là sự thủy phân, như

vậy sự thủy phân protein cũng xảy ra nhờ

tác dụng của men tiêu hóa (Enzim) ở nhiệt

độ thường trong cơ thể người và động vật

GV: Ngược lại nếu các phân tử amino axit

kết hợp với nhau sẽ thu được phân tử

Protein, đó là phản ứng ngược lại với phản

ứng thủy phân, người ta gọi đó là quá trình

tổng hợp Protein, quá trình tổng hợp protein

trên thực tế khó khăn như thế nào mời các

em theo dõi em có biết (SGK/ 160)

GV chiếu “ Em có biết”

GV yêu cầu 1 HS đo ̣c

GV: Quá trình tổng hợp protein vẫn diễn ra

hàng ngày trong cơ thể người, đô ̣ng vật và

thực vật Như vậy có thể nói cơ thể sinh vâ ̣t

nói chung là mô ̣t bô ̣ máy sinh ho ̣c rất tuyê ̣t

vời

Protein có cấu tạo và tính chất như vậy thế

thì khi liên kết với nhau chúng sẽ tạo ra cấu

trúc như thế nào ?

Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu phần Cấu

trúc của protein SGK sinh 9

- GV yêu cầu HS nghiên cứu thông tin SGK

*) Cấu trúc của Protein:

- Prôtêin cấu tạo theo nguyên tắc đa phân Đơn phân là các axit amin gồm khoảng 20 loại axit amin khác nhau

và trả lời câu hỏi:

- Protein cấu tạo theo nguyên tắc nào?

- Vì sao protein đa dạng và đặc thù?

HSTL y/c nêu được:

+ Vì protein cấu tạo theo nguyên tắc

đa phân với hơn 20 loại aa khác nhau đã tạo

nên tính đa dạng và đặc thù của protein

+ Tính đặc thù của protein do số

lượng, thành phần, trật tự sắp xếp các aa

quyết định Sự sắp xếp các aa theo những

cách khác nhau tạo ra những phân tử

protein khác nhau

- Yêu cầu HS QS hình vẽ các bậc cấu trúc

của protein và hỏi

Protein có cấu trúc như thế nào? Em hãy

trình bày đặc điểm cấu trúc bậc 1 của

protein? Bậc 2, Bậc 3, Bậc 4 của Protein có

đặc điểm cấu tạo như thế nào?

- GV tính đặc trưng của protein thể hiện

thông qua cấu trúc không gian như thế nào?

HSTL yêu cầu nêu được: Cấu trúc bậc 1 các

axit amin liên kết với nhau bằng liên kết

péptit Số lượng, thành phần, trật tự sắp xếp

các axit amin là yếu tố chủ yếu tạo nên tính

đặc trưng của prôtêin

Câu 1 Chọn câu trả lời đúng nhất:

* Bậc cấu trúc nào sau đây có vai trò

- Các bậc cấu trúc của protein:

+ Cấu trúc bậc 1: là trình tự sắp xếp các aa trong chuỗi aa

+ Cấu trúc bậc 2: là chuỗi aa tạo các vòng xoắn lò xo

+ Cấu trúc bậc 3: do cấu trúc bậc 2 cuộn xếp theo kiểu đặc trưng

+ Cấu trúc bậc 4: gồm 2 hay nhiều chuỗi aa cùng loại hay khác loại kết hợp với nhau Cấu trúc bậc 3 và bậc 4 còn thể hiện tính đặc trưng của prôtêin

chủ yếu xác định tính đặc thù của protein:

A Cấu trúc bậc 1

B Cấu trúc bậc 2

C Cấu trúc bậc 3

D Cấu trúc bậc 4

( Đáp án: A)

- Protein có chức năng gì?

HSTL

Chức năng cấu trúc của protein thể hiện như

thế nào?

VD: Prôtêin dạng sợi là thành phần chủ yếu

của da, mô liên kết

- GV phân tích thêm các chức năng khác

Bản chất của enzim là gì?

Đó là chức năng nào của Protein?

Hooc mon có vai trò gì với cơ thể? Đó là

chức năng nào của Protein?

Ngoài 3 chức năng trên Protein còn có chức

năng nào khác?

*) Chức năng của protein:

1 Chức năng cấu trúc của prôtêin:

- Prôtêin là thành phần quan trọng xây dựng nên các bào quan và màng sinh chất, hình thành nên các đặc điểm giải phẫu, hình thái của các mô, cơ quan, hệ cơ quan,

cơ thể (tính trạng cơ thể)

2 Chức năng xúc tác quá trình trao đổi chất:

- Bản chất các enzim là tham gia các phản ứng sinh hoá

3 Chức năng điều hoà quá trình trao đổi chất:

- Các hoocmon phần lớn là prôtêin giúp điều hoà các quá trình sinh lí của cơ thể

- Ngoài ra prôtêin là thành phần cấu tạo nên kháng thể để bảo vệ cơ thể, chức năng vận động (tạo nên các loại cơ), chức năng cung cấp năng lượng (thiếu năng lượng, prôtêin phân huỷ giải phóng năng lượng)

=> Prôtêin liên quan đến toàn bộ hoạt động sống của tế bào, biểu hiện thành các tính trạng của cơ thể

GV y/c HS vận dụng trả lời các câu câu hỏi

sau:

Câu 1: Tính đa dạng và tính đặc thù của

protein được quy định bởi những yếu tố

nào?

A- Ở trình tự sắp xếp, số lượng và thành

phần các axit amin

B- Ở chức năng quan trọng của protein

C- Ở các dạng cấu trúc không gian của

protein

D- Cả A và C

Câu 2: Vai trò quan trọng của protein đối

với cơ thể là gì?

A - Là thành phần cấu trúc tế bào và

bảo vệ cơ thể

B - Làm chất xúc tác và điều hoà trong

quá trình trao đổi chất

C - Biểu hiện tính trạng cơ thể thông

qua các hoạt động

D - Cả A,B và C

Câu 3: protein thực hiện được chức năng

chủ yếu ở những bậc cấu trúc nào sau

đây?

A - Cấu trúc bậc 1

B - Cấu trúc bậc 1 và bậc 2

C - Cấu trúc bậc 3 và 4

D -Cấu trúc bậc 2 và bậc 3

Vậy em hãy nêu tầm quan trọng của Protein

với sự sống ?

GV: Protein quan trọng như vậy nên chúng

ta cần phải bổ sung cho cơ thể qua các bữa

ăn hàng ngày vı̀ đây là chất dinh dưỡng

không thể thay thế

GV : Protein là thực phẩm quan trọng của

người và động vật vậy sản phẩm cuối cùng

của sự tiêu hóa protein là các axit amin

được hấp thụ và chuyển hóa như thế nào ?

GV chiếu sơ đồ

Nếu ăn quá nhiều hoặc quá ít protein trong

khẩu phần ăn so với tiêu chuẩn cho phép

cho một người/1 ngày sẽ gây ra tác hại gì?

HSTL y/c nêu được:

+Nếu ăn quá ít sẽ dẫn đến thiếu protein

trong khẩu phần ăn thường xuyên -> thiếu

nguyên liệu xây dựng nên tế bào của cơ thể

từ đó cơ thể sẽ bị chậm lớn, mệt mỏi kém

phát triển đó là biểu hiện của bệnh suy dinh

dưỡng

GV giao cho nhóm 1 tìm hiểu thực trạng về

bệnh suy dinh dưỡng ở nước ta, ở địa

phương ta, ở trường ta như thế nào?

Nguyên nhân và cách phòng bệnh, Cần phải

làm gì khi bản thân em hoặc người thân

mắc phải căn bệnh đó?

+Nếu ăn quá nhiều sẽ dẫn đến thừa protein

trong máu -> bệnh gout

GV giao cho nhóm 2 tìm hiểu thực trạng về

bệnh gout ở nước ta hiện nay? Nguyên nhân

và cách phòng bệnh, Cần phải làm gì khi

bản thân em hoặc người thân trong gia đình

mắc phải căn bệnh đó?

Chúng ta tiếp tục kiểm tra dự đoán tiếp theo

của bạn:

GV yêu cầu các nhóm HS tiến hành TN 2:

và quan sát hiện tượng ghi vào phiếu học

tập số 2

Thí

nghiệm

Cách tiến hành

Hiện tượng quan sát được

Nhận xét

Đốt cháy

tóc

Dùng kẹp sắt, kẹp một

ít tóc, đốt trên ngọn lửa

2 Sự phân hủy bởi nhiệt:

đèn cồn

GV yêu cầu đại diện nhóm báo cáo hiện

tượng quan sát được và rút ra nhận xét, các

nhóm khác bổ sung

GV yêu cầu HS kể một số ví dụ về sự phân

hủy bởi nhiệt trong đời sống hàng ngày mà

chúng ta thường gặp

HS trả lời

GV chiếu một số hình ảnh nướng thịt,

nướng cá minh họa

GV thông báo nếu chúng ta đốt cháy các

loại protein khác cũng thấy có mùi khét tỏa

ra

GV yêu cầu một HS kết luận về phản ứng

phân hủy bởi nhiệt của Protein

GV yêu cầu HS trả lời

Câu hỏi: Hai mảnh lụa bề ngoài giống nhau

: một mảnh dệt bằng sợi tơ tằm và một

mảnh dệt bằng sợi bông Cho biết cách đơn

giản nhất để phân biệt chúng ?

HSTL: Đốt mẫu thử của 2 mảnh vải, mảnh

nào khi cháy có mùi khét thı̀ mảnh đó là sợi

tơ tằm

GV mở rộng: Khi nướng thịt, nướng cá thì

Protein trong thịt, cá sẽ bị phân hủy tạo ra

Khi đốt cháy, protein bị phân hủy tạo ra những chất bay hơi và có mùi khét