Mục tiêu dạy học: Kiến thức, kĩ năng, thái độ của các môn học sẽ đạt được trong dự án này là: * Môn Văn học: Tích hợp với các văn bản: “ Một khúc ca xuân” Tố Hữu và kiến thức Tiếng việt
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẬN HOÀNG MAI
TRƯỜNG THCS TÂN MAI
Địa chỉ : Số 147, phố Tân Mai, Hoàng Mai, Hà Nội
Email : c2tanmai-hm@hanoiedu.vn
***************
BÀI DỰ THI VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN
ĐỂ DẠY VĂN BẢN: “MÙA XUÂN NHO NHỎ”
(Ngữ văn 9 – tập 2)
1 Giáo viên: Nguyễn Thị Ánh Điện thoại: 0982347974 Gmail: buinhivi@gmail.com
2 Giáo viên: Nguyễn Thị Ái Điện thoại: 01695798720 Gmail: taxuanthu@gmail.com
3 Giáo viên: Nguyễn Thị Hoa Lý Điện thoại: 01688371810 Gmail: andinhkhuong.mely@gmail.com
Năm học 2014 - 2015
Trang 2PHIẾU THÔNG TIN VỀ GIÁO VIÊN DỰ THI
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ HÀ NỘI
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẬN HOÀNG MAI
- Trường: THCS Tân Mai
Địa chỉ: Số 147, phố Tân Mai, Hoàng Mai, HN
2 Họ và tên: Nguyễn Thị Ái
Ngày sinh: 2/9/1974 Môn: Ngữ văn – Lịch sử
Điện thoại: 01695798720
Gmail: taxuanthu@gmail.com
3 Họ và tên: Nguyễn Thị Hoa Lý
Ngày sinh: 05/11/1984 Môn: Lịch sử - Giáo dục công dân Điện thoại: 01688371810
Gmail: andinhkhuong.mely@gmail.com
Trang 3PHIẾU MÔ TẢ DỰ ÁN DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN
1 Tên hồ sơ dạy học:
Vận dụng kiến thức các môn học: Văn học, Địa lí, Giáo dục công dân, Lịch sử,
Âm nhạc, Mĩ thuật để dạy tiết 116 - văn bản “Mùa xuân nho nhỏ” của Thanh Hải
(Ngữ văn 9 – tập 2)
2 Mục tiêu dạy học:
Kiến thức, kĩ năng, thái độ của các môn học sẽ đạt được trong dự án này là:
* Môn Văn học: Tích hợp với các văn bản: “ Một khúc ca xuân” (Tố Hữu) và kiến thức Tiếng việt về Ẩn dụ, Điệp ngữ, kiến thức Tập làm văn về Nghị luận về một tác phẩm văn học để đạt được mục tiêu:
- Cảm nhận được những xúc cảm của tác giả trước mùa xuân của thiên nhiên đất nước và khát vọng đẹp đẽ muốn làm “một mùa xuân nho nhỏ” dâng hiến cho cuộc đời
- Từ đó mở ra những suy nghĩ về ý nghĩa, giá trị của cuộc sống của mỗi cá nhân là sống có ích, sống để được cống hiến cho cuộc đời chung
* Môn Địa lý:
- Biết được những nét đặc trưng về điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa của xứ Huế
- Xác định được trên bản đồ vị trí của Huế, một số địa danh nổi tiếng ở Huế
* Môn Sinh học: giới thiệu đặc điểm, tập tính của loài chim chiền chiện
* Môn Giáo dục công dân:
- Tích hợp kiến thức bài 10, lớp 9 “Lí tưởng sống của thanh niên”, bước đầu giáo dục lòng yêu nước và niềm tự hào về quê hương đất nước, học sinh biết rút ra các bài học về thái độ và cách ứng xử giữa con người với con người
- Tích hợp kiến thức bài 14, lớp 7 “Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên” để thấy được ý nghĩa của thiên nhiên với cuộc sống của con người, từ đó, mỗi
cá nhân nhận thấy vai trò và trách nhiệm của mình trong việc giữ gìn và phát huy những nét đẹp trong truyền thống văn hóa dân tộc, ý thức bảo vệ môi trường, bảo vệ thiên nhiên
* Môn Lịch sử:
- Hiểu được hoàn cảnh lịch sử gắn với sự ra đời của bài thơ
- Thấy được những biến cố thăng trầm của thành phố Huế trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ
* Môn Âm nhạc:
- Sử dụng bài hát “Hò mái nhì” để giới thiệu về Huế
- Sử dụng bài hát “Mùa xuân nho nhỏ” để củng cố nội dung bài học
Trang 4* Môn Mĩ thuật:
- Cảm nhận được về cảnh sắc thiên nhiên xứ Huế mộng mơ qua đường nét, màu sắc…
- Biết lựa chọn gam màu, chi tiết… để vẽ tranh thiên nhiên mùa xuân
3 Đối tượng dạy học của dự án:
+ Là học sinh lớp 9 đã được tiếp cận với chương trình THCS hơn 3 năm, các
em không còn bỡ ngỡ khi tiếp cận phương pháp dạy học mới, cách đổi mới trong việc kiểm tra đánh giá mà giáo viên thực hiện trong quá trình giảng dạy
- Khó khăn: + Sự nhận thức của các em không đồng đều
+ Khả năng tư duy, độc lập của các em còn hạn chế
4 Ý nghĩa của dự án:
- Việc vận dụng kiến thức liên môn có ý nghĩa thiết thực đối với đời sống của con người, ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế và xã hội của đất nước, với thực tiễn học tập của mọi học sinh Nó giúp các em trưởng thành hơn, vững vàng hơn trước mọi gian nan thử thách Đặc biệt, các em có thể giải quyết được những tình huống trong cuộc sống một cách hiệu quả
- Rèn luyện cho học sinh năng lực vận dụng những kiến thức liên môn: Âm nhạc, Mĩ thuật, Địa lí, Giáo dục công dân… để giải quyết các vấn đề bài học đặt ra
- Học sinh sẽ được rèn các kĩ năng sống cơ bản:
+ Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin về thái độ sống và cách ứng xử giữa con người với con người
+ Kĩ năng tư duy phê phán đối với các hành vi không biết trân trọng vẻ đẹp của thiên nhiên
- Giáo dục học sinh có ý thức trân trọng những giá trị của cuộc sống
- Bồi dưỡng tình cảm yêu quê hương, đất nước
- Giáo dục học sinh năng lực vận dụng những kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề dự án dạy học đặt ra
5 Thiết bị dạy học, học liệu:
Trang 5- Giáo án, SGK, Sách giáo viên Ngữ Văn 9 và các tư liệu, kiến thức có liên quan
- Các thiết bị như: bài giảng điện tử, băng hình, máy chiếu, máy Projecter, loa máy tính, đĩa nhạc…
- Phiếu khảo sát, bảng phụ…
6 Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học:
- Tiến trình dạy học và hoạt động dạy học của dự án này được mô tả thông qua giáo án dạy tiết 116 – Văn bản “Mùa xuân nho nhỏ” (Thanh Hải)
- Học sinh được phân công chuẩn bị theo cá nhân và theo nhóm
Giáo án:
Tiết 116
Mùa xuân nho nhỏ
- Thanh Hải –
A Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh
1 Kiến thức: Cảm nhận được những xúc cảm của tác giả trước mùa xuân của
thiên nhiên đất nước và khát vọng đẹp đẽ muốn làm “một mùa xuân nho nhỏ” dâng hiến cho cuộc đời Từ đó mở ra những suy nghĩ về ý nghĩa, giá trị của cuộc sống của mỗi cá nhân là sống có ích, cống hiến cho cuộc đời chung
2 Rèn kĩ năng: Cảm thụ, phân tích hình ảnh thơ trong mạch vận động của tứ thơ
3 Thái độ: Thêm yêu thiên nhiên, biết sống có ích cho đời, biết cống hiến cho
cuộc đời chung
4 Tích hợp:
- Tích hợp với chủ đề “Giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Ngữ văn lớp 9”
- Tích hợp kiến thức các môn học: Văn học, Địa lí, Giáo dục công dân, Lịch sử,
Âm nhạc, Mĩ thuật để giúp cho học sinh hiểu rõ hơn về hình ảnh thơ trong văn bản
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy và học:
* GV đưa 1 đoạn lời bài hát “Hò mái nhì ” để giới thiệu về Huế
(Tích hợp kiến thức Môn Âm nhạc)
? Đây là giai điệu của vùng miền nào trên đất nước ta?
Dẫn vào bài
Trang 6? Dựa vào phần chú thích * em hãy
nêu những hiểu biết của mình về
tác giả Thanh Hải?
GV: Giới thiệu chân dung tác giả
và các tác phẩm tiêu biểu của ông
giúp học sinh hiểu được hoàn cảnh
lịch sử gắn với sự ra đời của bài
thơ: Bài thơ được viết tháng
11/1980 trong hoàn cảnh đất nước
đã thống nhất, đang xây dựng cuộc
sống mới nhưng còn vô vàn khó
khăn thử thách Bài thơ như một lời
Trả lời
Lắng nghe
2 Tác phẩm:
* Hoàn cảnh sáng tác: 1980 – không bao lâu trước khi tác giả qua đời
Trang 7tâm niệm chân thành, lời gửi gắm
tha thiết của nhà thơ để lại với đời
Cách đọc:
Giọng tha thiết, biến đổi theo
mạch cảm xúc: say sưa trìu mến ở
phần đấu khi diễn tả cảm xúc về
MX đất trời, nhịp nhanh, hối hả,
phấn chấn khi nói về MX đất nước;
giọng thiết tha trầm lắng khi tác giả
bày tỏ suy nghĩ và ước nguyện của
mình
GV đọc mẫu, một HS đọc lại
? Hãy tìm hiểu mạch cảm xúc và tư
tưởng của bài thơ?
? Bài thơ có thể chia thành mấy
phần? Nội dung của từng phần là
gì?
*GV chiếu đáp án:
- Khổ đầu: Cảm xúc trước mùa
xuân thiên nhiên, đất trời
- 2 khổ tiếp: Cảm xúc về mùa xuân
của đất nước, của cách mạng
- 2 khổ tiếp: Suy nghĩ và ước
nguyện của nhà thơ
- Khổ cuối: Lời ngợi ca quê hương,
đất nước qua làn điệu dân ca xứ
Huế
Lắng nghe
Đọc, nhận xét
PBCN
kiến
Quan sát, ghi lại
* Mạch cảm xúc và tư tưởng:
- Từ xúc cảm trước mùa xuân thiên nhiên, đất nước -> mùa xuân của mỗi con người trước mùa xuân lớn của đất nước
=> Thể hiện khát vọng được dâng hiến “ mùa xuân nho nhỏ” của mình vào mùa xuân lớn của cuộc đời chung -> cảm xúc thiết tha tự hào về quê hương đất nước qua làn điệu dân ca xứ Huế
* Bố cục: 4 phần
Trang 8*HĐ 2: Hướng dẫn HS tìm hiểu
chi tiết bài thơ:
? Đọc lại khổ 1 và cho biết hình
ảnh của thiên nhiên, đất trời được
phác họa như thế nào?
* GV giới thiệu kĩ hơn về đặc điểm,
tập tính của chim chiền chiện (Tích
hợp môn Sinh học)
? Chỉ bằng ba nét phác họa ấy về
thiên nhiên, đất trời khi mùa xuân
về mà tác giả đã vẽ ra được những
điều gì về mùa xuân?
? Trước vẻ đẹp đầy sức sống của
mùa xuân đất trời, tác giả có cảm
xúc như thế nào?
GV chốt kiến thức
Đọc, phát biểu
Nghe
PBCN
PBCN
Lĩnh hội
II Tìm hiểu chi tiết bài thơ:
1 Mùa xuân của thiên nhiên, đất nước qua cảm xúc của nhà thơ:
a Mùa xuân của thiên nhiên, đất trời:
- Dòng sông xanh
- Bông hoa tím biếc
- Con chim chiền chiện
- Âm thanh vang vọng, tươi vui
Nhà thơ say sưa ngây ngất trước vẻ đẹp của thiên nhiên, đất trời lúc vào xuân.
Trang 9GV yêu cầu HS thảo luận theo
nhóm 4 (2’):
? Em hiểu như thế nào về câu thơ:
“ Từng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng”
Thảo luận nhóm, trình bày,
bổ sung
GV bình, chốt:
Chỉ với 6 câu thơ, với vài nét phác vẽ đơn sơ mà đặc sắc, bằng những hình ảnh nho nhỏ, thân quen, bình dị, nhà thơ đã gợi lên một lên một bức tranh xuân tươi tắn, thơ mộng, mang đậm phong vị xứ Huế - quê hương của tác giả Đặc biệt là âm thanh của tiếng chim chiền chiện – sứ giả của mùa xuân vang ngân lên từng tiếng một, thật trong, thật tròn làm xao xuyến hồn thi nhân để rồi nhà thơ đón nhận với tất cả sự đắm say, trân trọng Chính tình yêu thiên nhiên của nhà thơ Thanh Hải đã gợi cho chúng ta bao suy nghĩ về ý thức trách nhiệm của bản thân trong việc bảo vệ môi trường thiên nhiên, đặc biệt là thực trạng hiện nay nó đang bị hủy hoại nghiêm trọng Vì vậy, mỗi chúng ta phải biết trân trọng, nâng niu, gìn giữ để thiên nhiên mãi là người bạn tốt của con người (Tích hợp kiến thức bài 14, lớp 7 “Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên”)
? Từ mùa xuân của thiên nhiên, đất
trời, nhà thơ chuyển sang cảm nhận
về mùa xuân của đất nước với
những hình ảnh nào?
? Hai hình ảnh này tượng trưng
cho hai nhiệm vụ gì lúc đó?
PBCN
Trả lời
b Mùa xuân của đất nước:
Trang 10? Thực ra ý này không có gì mới,
nhưng tác giả đã gợi lên sức gợi
cảm cho câu thơ bằng hình ảnh lộc
non của mùa xuân gắn với người
cầm sung, người ra đồng Vậy theo
em hiểu chữ “lộc” ở đây có nghĩa
là gì?
Giải thích
- Người cầm súng Nhiệm vụ chiến đấu, bảo vệ Tổ quốc
- Người ra đồng Lao động, xây dựng đất nước
- “Lộc” + chồi non, cây non + sức sống của mùa xuân
? Tại sao có thể viết: “Lộc giắt đầy
quanh lưng”,“Lộc trải dài nương
nhiên sang bày tỏ những suy ngẫm
của mình về lẽ sống, về ý nghĩa, giá
trị của cuộc đời mỗi con người
Trình bày cách hiểu
Nghe
* Gọi HS đọc 3 khổ thơ còn lại
? Điều tâm niệm của nhà thơ là gì?
Đọc PBCN
2 Tâm niệm của nhà thơ:
- Làm con chim hót
- Làm một cành hoa
- Làm một nốt trầm
- Làm một mùa xuân lặng lẽ dâng cho đời
Trang 11? Tâm niệm ấy được thể hiện qua
những hình ảnh thơ nào? Nét đặc
sắc của những
hình ảnh đó là
gì?
? Ở phần đầu của bài thơ tác giả
đã phác họa mùa xuân bằng các
hình ảnh: bông hoa, tiếng chim
Đến khổ thơ thứ tư, tác giả lại nhắc
lại hai hình ảnh ấy Cách cấu tứ
như vậy có ý nghĩa gì?
? Tại sao ở khổ 1, tác giả xưng
“tôi” nhưng đến đây tác giả lại
xưng “ta”? Việc thay đổi cách
xưng hô như vậy có ý nghĩa gì?
Sự cống hiến không ngừng nghỉ, bất chấp thời gian, tuổi tác
* GV bình: (Tích hợp môn Giáo dục công dân: Lí tưởng sống của thanh niên
Thái độ sống và cách ứng xử giữa con người với con người.)
Ta thấy nhân vật trữ tình ở đây không còn là cái “tôi” hay “ ta” nữa mà bỗng biến thành “ một mùa xuân nho nhỏ” để lặng lẽ dâng cho đời, dù là tuổi 20 hay là khi tóc bạc Cái công việc “lặng lẽ dâng cho đời” đâu phải là của riêng ai! Nó đã
Trang 12trở thành khát vọng sống của mọi thời đại: của tôi, của bạn, của cả thế hệ chúng ta Phải đem cống hiến sức mình dù chỉ là nhỏ bé nhưng đó là phần tinh túy nhất mà con người muốn góp vào cuộc đời chung
Chính lời tâm nguyện của nhà thơ Thanh Hải khiến cho mỗi chúng ta suy nghĩ
về lí tưởng sống của lớp lớp thanh niên hiện nay Lí tưởng sống chính là sống đẹp, sống có ích, sống để được cống hiến cho đất nước, cho cuộc đời Đã có biết bao tấm gương về con người có lí tưởng sống Đó là những thanh niên tình nguyện đến những vùng sâu vùng xa để giúp đỡ bản làng còn nghèo khó Đó còn là những bạn trẻ không ngừng cố gắng vươn lên trong học tập với mong muốn trở thành người
có ích cho xã hội Họ luôn khắc ghi lời Bác dạy:
“Đâu cần thanh niên có Đâu khó có thanh niên”
Chính vì lẽ đó mà mỗi chúng ta cần xác định cho mình mục đích sống cao đẹp, phải biết hiến dâng, biết hi sinh vì người thân yêu, vì quê hương, vì Tổ quốc như nhà thơ Tố Hữu đã viết:
“Nếu là con chim, chiếc lá
Thì con chim phải hót, chiếc lá phải xanh
Lẽ nào vay mà không có trả Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình”
* GV Tích hợp môn Lịch sử: để
giúp học sinh thấy được những biến
cố thăng trầm của thành phố Huế
trong hai cuộc kháng chiến chống
Pháp và chống Mĩ
* GV Tích hợp môn Âm nhạc liên
hệ bài hát “Hò mái nhì” ở phần đầu
để giới thiệu về dân ca xứ Huế: Ca
nhạc truyền thống Huế là một loại
hình nghệ thuật đặc sắc của vùng
đất cố đô, bao gồm khoảng trên 80
làn điệu của dòng nhạc dân gian,
âm nhạc thính phòng và một phần
nhã nhạc cung đình Trong đó nhã
nhạc cung đình Huế có 10 bài bản
trong liên khúc “Mười bản Ngự”
(Mười bản liên hoàn) để hòa tấu
Về nhạc thính phòng ca Huế có trên
24 bản của 2 điệu Bắc và Nam
“Nam ai”, “Nam bình” là 2 trong số
các bài bản nổi tiếng Về dân ca
Huế có hò và lý “Nước non ngàn
Lắng nghe
Lắng nghe
3 Lời ngợi ca đất nước:
Trang 13dặm” là điệu hò thiết tha, lắng đọng
mà đầy trữ tình của đất trời và con
người xứ Huế
? Bài thơ kết thúc bằng một âm
PBCN điệu dân ca xứ Huế mênh
mang, da diết Em hãy đọc lại khổ
thơ cuối và cho biết em lắng nghe
được điều gì qua tiếng hát của nhà
đời, vào đất nước
* GV bình: Câu thơ: “Mùa xuân ta xin hát” diễn tả niềm khao khát bồi hồi của nhà thơ đối với quê hương, đất nước yêu dấu Quê hương đất nước trải ngàn dặm, chứa chan tình yêu thương Đó là “ngàn dặm tình”, “ ngàn dặm mình” đối với non nước và xứ Huế quê mẹ Nhà thơ muốn hát 2 điệu ca Huế có giai điệu buồn thương dịu dàng tha thiết để từ biệt quê hương Và tiếng hát dịu ngọt ấy cho ta biết
dù sắp từ giã cõi đời nhà thơ vẫn tin yêu vào cuộc sống, vào đất nước
*HĐ 3: Tổng kết –ghi nhớ:
? Để thể hiện thành công nội dung,
tư tưởng của bài thơ, tác giả đã sử
dụng và sáng tạo những phương
tiện và thủ pháp nghệ thuật nào?
? Em cảm nhận được những gì về
nội dung của văn bản?
GV: Chốt kiến thức bằng sơ đồ tư
duy
*GV: Bài thơ được phổ nhạc và đã
trở thành 1 trong những giai điệu
đẹp nhất, trong sáng nhất về mùa
xuân, về đất nước
Tích hợp môn Âm nhạc: bài
hát “Mùa xuân nho nhỏ” (Nhạc sĩ
Trần Hoàn)
PBCN
PBCN
Nghe nhạc
III Tổng kết –ghi nhớ:
1 Nghệ thuật:
2 Nội dung
-> Ghi nhớ: SGK
