skkn làm thế nào để nâng cao tính tích cực, tự giác học tập của học sinh đối với bộ môn toán

Luật Giáo dục, điều 24.2, đã ghi: "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học;

Đối Với Bộ Môn Toán”

Đối Với Bộ Môn Toán”

LỜI NÓI ĐẦU

      

Giáo dục (GD) là nền tảng của xã hội, là cơ sở tiền đề để quyết định sự phồn vinhcủa đất nước Giáo dục cung cấp những hiểu biết về kho tàng tri thức của nhân loại cho biết bao thế hệ, giúp cho các em hiểu biết cơ bản cần thiết về khoa học và cuộc sống Giáo dục còn góp phần hình thành và bồi dưỡng nhân cách tốt đẹp cho học sinh Mặt khác giáo dục trung học cơ sở còn mang tính chất nền móng để các em học tiếp các bậc học cao hơn

Một trong những mục tiêu của việc biên soạn sách giáo khoa (SGK) là góp phần đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) ngay trong nội dung và cấu trúc của SGK đã thực hiện biên soạn dựa trên những mục tiêu sau:

1 Tăng cường các hoạt động của bản thân học sinh

2 Phát huy tính tích cực của học sinh trên tiến trình xây dựng kiến thức

3 Giảm nhẹ ly thuyết trừu tượng Coi trọng vai trò trực giác và coi trọng rèn luyện khả năng quan sát dự đoán

4 Coi trọng tính thực tiễn và quan điểm liên môn

5 Tạo thuận lợi cho việc sử dụng thiết bị dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin

Dựa trên những mục tiêu biên soạn SGK tôi tiến hành thể hiện mục tiêu “Tăng cường các hoạt động của bản thân học sinh” nhằm giúp các em học sinh hiểu hơn những mục đích và những yêu cầu của mỗi một hoạt động trong SGK

Hơn nữa theo định hướng đổi mới phương pháp dạy và học đã được xác định trong Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII (1 - 1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (12 - 1996), được thể chế hóa trong Luật Giáo dục (12 - 1998), được cụ thể hóa trong các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt là chỉ thị số 15 (4 - 1999)

Luật Giáo dục, điều 24.2, đã ghi: "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính

tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học

sinh".Có thể nói cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ

động, chống lại thói quen học tập thụ động

    

I THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ

1.Tình trạng chung:

Đối Với Bộ Môn Toán”

Hiện nay trình độ dân trí của nước ta nói chung và dân trí ở các vùng nông thôn,miền núi nói riêng đang còn rất thấp so với thành thị Vậy làm thế nào để giải quyết vấn đề đó? Để nâng cao trình độ nhận thức của người dân thì những người đứng trong ngành giáo dục phải có trách nhệm khá nặng nề mà muốn giải quyết được vấn đề thì đòi hỏi phải đổi mới chương trình SGK, đổi mới phương pháp dạy học cũng như hình thức tổ chức dạy học để phù hợp với đối tượng, phù hợp với sự phát triển của xã hội

Là một xã miền núi tuy có các điều kiện khá thuận tiện so với một số xã, phường khác trong thịxã Song trình độ dân trí ở đây chưa cao, điều kiện kinh tế còn gặp nhiều khó khăn Nên sự quan tâm đến việc học tập của con em trên địa bàn của một số gia đình còn nhiều hạn chế

3.Tình hình trường, lớp:

Trường THCS Phước Tín là một ngôi trường tuy mới được thành lập được 20năm Hiện nay trường gồm có hai khu vực và nằm trên trục đường giao thôngnên khá thuận lợi cho việc đến trường của các em học sinh

Mặt khác, trường đã đón nhận các em học sinh trong và ngoài địa bàn đến họctrong đó có cả học sinh dân tộc thiểu số của huyện Bù Gia Mập

Nhìn chung tình hình học sinh đầu năm đến trường còn nhiều khiếm khuyết vềmọi mặt: Đồ dùng học tập và sách vở còn nhiều thiếu thốn, thiếu sự quan tâmcủa phụ huynh, ý thức học tập chưa cao, một số học sinh dân tộc thiểu số cònrụt rè, chậm tiếp thu, thiếu tự tin trước đám đông

II LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Tính tích cực, tự giác, độc lập giúp học sinh tự tin, chủ động trong hoạt động học tập, trở thành chủ thể của hoạt đông học tập, bản chất của phương pháp dạy học mới, chính là sự tích cực hoá hoạt động của người học, lấy người học làm trung tâm Trong đó thầy, cô giáo đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn các hoạt động của học sinh Thông qua hoạt động học, mỗi học sinh đều được bộc lộ mình và đều có cơ hội phát triển

Qua quá trình dạy học tôi thấy học sinh thường ít thuộc bài cũ, bài tập ở nhà không làm đầy đủ Kiến thức cũ không được củng cố nên lúc nào học bài mới các em cũng lơ là, không chủ động trong việc lĩnh hội tri thức, kiến thức Lớp học trầm, chất lượng học tập thấp Nếu tình trạng này kéo dài thì làm sao chất lượng của các lớp được nâng cao

Mặt khác với lương tâm nghề giáo, tôi thấy phải tìm cách giúp đỡ các em học tập tốt Tôi nghĩ ngay đến việc làm thế nào để xây dựng tính tích cực, tự giác học tập cho học sinh Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lí của học sinh trung học cơ sở còn ham chơi chưa chú trọng đến việc học, chưa chủ động tiếp nhận kiến thức, ngoài ra còn có một số học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số Vì vậy, xây dựng kĩ năng tự giác học tập cho học sinh trung học cơ sở có tác dụng mạnh mẽ và to lớn trong quá trình dạy học

Đối Với Bộ Môn Toán”

Tôi nghỉ rằng tự học là phương pháp tốt nhất để tiếp thu kiến thức một cách chủđộng, vững chắc cho một quá trình tự vận động và có thể nói điều này được rút ra từ chính bản thân Dù bài giảng có hay đến đâu, giáo viên có nhiệt tình đến mấy cũng không thay thế được sự độc lập suy nghĩ, sự chọn lọc để tiếp thu kiến thức mới của học sinh Trong dạy học, tạo điều kiện để học sinh chủ động tiếp thu các kiến thức, kĩ năng, biến những cái đó thành kiến thức, kỹ năng của mình Học như vậy, khiến sự hiểu biết của các em vững chắc hơn, hứng thú của các em sẽ được tăng cường hơn Dạy học phát huy tính tích cực giúp hoạt động tư duy của học sinh được khơi dậy và phát triển, giúp hình thành và phát triển các năng lực hoạt động trí tuệ

 Vì vậy tôi chọn đề tài "Làm thế nào để nâng cao tính tích cực, tự giác học tập

của học sinh đối với bộ môn toán " là việc làm hết sức quan trọng và cần thiết để nâng

cao chất lượng học tập của học sinh

III MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Tôi nghiên cứu đề tài này nhằm các mục đích sau:

Giáo viên thấy được việc tự học của học sinh có ảnh hưởng như thế nào đối vớiviệc tiếp thu kiến thức trong tiết học và vào các hoạt động dạy học trên lớp

Giúp giáo viên thấy rõ tầm quan trọng của việc “giúp học sinh nâng cao tính tựhọc, tự rèn” đối với việc nâng cao chất lượng môn

Giúp học sinh nắm được các kiến thức cơ bản của môn học một cách vững vàng

Học sinh thấy được tầm quan trọng của việc tự học, tự rèn đối với chính bản thân mình

Học sinh hệ thống được các kiến thức và bài tập từ dễ đến khó nhờ việc tự học,

tự rèn

Điều quan trọng hơn cả là góp phần làm nâng cao chất lượng môn học, từ đó góp phần giúp học sinh yêu thích môn toán nhiều hơn Giúp giảm tình trạng học sinh bỏ học vì không hiểu bài

IV ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Tôi quyết định nghiên cứu đề tài: “Làm thế nào để nâng cao tính tích cực, tự giác học

tập của học sinh đối với bộ môn toán” với đối tượng là học sinh ba lớp 7a1 và 7a2 , 7a3.

Sau khi được phân công giảng dạy toán lớp 7 tôi đã khảo sát các vấn đề trên thông qua 3 lớp 7a1 (có 34 học sinh); 7a2 (có 37 học sinh) và 7a3 (có 34 học sinh) kết quả như sau:

Đối Với Bộ Môn Toán”

 Số lượt học sinh không chuẩn bị bài trong một tuần chiếm tỉ lệ 38,1 %

(480/1260 lượt)

 Số lượt học sinh không phát biểu ý kiến trong giờ học và số học sinh rụt rè tronggiờ học trên một tuần chiếm tỉ lệ khoảng 52,4 % (660/1260 lượt)

 Chất lượng đầu năm trên trung bình chiếm tỉ lệ 62,9 % (65/ 105 học sinh )

II BIỆN PHÁP THỰC HIỆN

1 Trước tiên ta phải hiểu thế nào là tính tích cực, tự giác học tập?

 Tính tích cực học tập biểu hiện ở những dấu hiệu như: hăng hái trả lời các câu hỏi của giáo viên, bổ sung các câu trả lời của bạn, thích phát biểu ý kiến của mình trước vấn đề nêu ra; hay nêu thắc mắc, đòi hỏi giải thích cặn kẽ những vấn đề chưa đủ rõ; chủ động vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để nhận thức vấn đề mới; tập trung chú ý vào vấn đề đang học; kiên trì hoàn thành các bài tập, không nản trước những tình huống khókhăn…

Để kích thích tính tự giác, tích cực, học tập của học sinh trước hết đòi hỏi người giáo viên phải có tay nghề vững vàng, phải biết yêu nghề, mến học sinh tức làphải có năng lực sư phạm và tạo hứng thú học tập cho học sinh … đòi hỏi ở người giáo viên rất nhiều điều Vậy thế nào được gọi là năng lực sư phạm? Năng lực sư phạm

là những đặc điểm tâm lí mà nó giúp cho giáo viên hoạt động có hiệu quả, năng lực sư phạm gồm:

*Năng lực khoa học

*Năng lực hiểu học sinh

*Năng lực ngôn ngữ

*Năng lực tổ chức

*Năng lực phân phối chú ý

*Năng lực trình bày bài giảng

*Óc tưởng tượng sư phạm

 Ngoài ra giáo viên muốn phát huy tính tích cực, tự giác, độc lập của học sinh thì cần phải biết lựa chọn phương pháp và hình thức tổ chức thích hợp Hiện nay, để tiến kịp với thời đại thì cần thay đổi một số phương pháp để phát huy tính tích cực của học sinh để phù hợp với từng nội dung môn học, từng đối tượng và trong quá trình dạy học tôi đã sử dụng linh hoạt các phương pháp sau :

1.Phương pháp thuyết minh

7 Phương pháp khảo sát điều tra

8 Phương pháp đặt vấn đề và giải quyết vấn đề

9.Phương pháp thực hành luyện tập

10.Phương pháp trực quan

Tính Tích Cực học tập thể hiện qua các cấp độ từ thấp lên cao như:

- Bắt chước: gắng sức làm theo mẫu hành động của thầy, của bạn…

Đối Với Bộ Môn Toán”

-Tìm tòi: độc lập giải quyết vấn đề nêu ra, tìm kiếm cách giải quyết khác nhau về một

số vấn đề…

-Sáng tạo: tìm ra cách giải quyết mới, độc đáo, hữu hiệu

2 Một số giải pháp giúp học sinh trở nên tích cực, tự giác học tập

a.Về mặt kiến thức trong tiết dạy:

Vấn đề quan trọng nhất là giáo viên phải làm cho học sinh hiểu bài, làm được bài tập về nhà và kể cả ở trên lớp Khi học sinh đã hiểu bài rồi thì các em cảm thấy tự tin hơn, mạnh dạn hơn Không những thế mà còn thôi thúc lòng hăng say học tập của các em Do đó tôi đã đưa ra một số biện pháp sau:

• Đối với học sinh khá - giỏi trong tiết học giáo viên không nên đưa ra bài tập quá dễ, vì như thế sẽ gây cho các em cảm thấy nhàm chán Hơn nữa lại không kích thích được tính sáng tạo, óc tò mò tìm hiểu khám phá vấn đề mớicủa các em Cho nên trong tiết dạy giáo viên nên lồng vào vài bài tập khó, bài tập mang tính chất thực tế trong cuộc sống để đố hoặc vài câu hỏi khó gây sự hứng thú tích cực đối với học sinh

• Đối với học sinh trung bình - yếu thì phải cho bài tập vừa sức để học sinh có

cơ hội thể hiện bản thân Giáo viên không nên cho bài tập quá khó, vì nếu cho bài tập quá khó so với học lực của các em thì sẽ gây sự chán nãn Bài tậpkhó, học sinh thấy mình làm bài không được nên dễ dẫn đến mặc cảm, rồi cho rằng mình học không được Ngoài ra, giáo viên khi giao bài tập về nhà cũng phải vừa sức đối với các em Trong giờ học giáo viên nên quan tâm đếnnhững em có học lực yếu nhiều hơn

• Về kiến thức để giúp các em nhớ lâu và thuộc bài thì chỉ có cách là: “Mưa dầm thấm đất” nghĩa là trong giờ học nào giáo viên cũng cho học sinh nhắc lại kiến thức cũ quan trọng mỗi ngày một ít, từ đó giúp học sinh nhớ bài lâu hơn Giáo viên khuyến khích học sinh học thuộc ngay tại lớp bằng cách cho điểm nếu đọc được nội dung kiến thức ngay sau bài vừa học

b.Về phương pháp trong tiết dạy: Nên sử dụng đa dạng các phương pháp truyền

thống lẫn hiện đại và cần để ý đến các điều sau:

Trong phương pháp dạy học tích cực, người học - đối tượng của hoạt động

"dạy", đồng thời là chủ thể của hoạt động "học" - được cuốn hút vào các hoạt động họctập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điều mình

Đối Với Bộ Môn Toán”

chưa rõ chứ không phải thụ động tiếp thu tri thức đã được giáo viên sắp đặt Được đặt

vào những tình huống của đời sống thực tế, người học trực tiếp quan sát, thảo luận, thực hành, giải quyết vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩ của mình, từ đó nắm được kiến thức kĩ năng mới, vừa nắm được phương pháp "làm ra" kiến thức, kĩ năng đó, không rập theo những khuôn mâu sẵn có, được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo

Dạy theo cách này thì giáo viên không chỉ giản đơn truyền đạt tri thức mà còn hướng dẫn hành động Chương trình dạy học phải giúp cho từng học sinh biết hành động và tích cực tham gia các chương trình hành động của cộng đồng

Trong các phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu rèn luyện cho người học có được phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi con người, kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội Vì vậy, ngày nay người ta nhấn mạnh mặt hoạt động học trong qúa trình dạy học, nỗ lực tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ động sang tự học chủ động,

đặt vấn đề phát triển tự học ngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau

bài lên lớp mà tự học cả trong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên.

Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống học đường sẽ làm cho các thành viên quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động xã hội Bởi vì trong nền kinh tế thị trường đã xuất hiện nhu cầu hợp tác xuyên quốc gia, liên quốc gia; năng lực hợp tác phải trở thành một mục tiêu giáo dục mà nhà trường phải chuẩn bị cho học sinh

Trong nhà trường, phương pháp học tập hợp tác được tổ chức ở cấp nhóm, tổ được sử dụng phổ biến Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung Trong hoạt động theo nhóm nhỏ sẽ không thể có hiện tượng ỷ lại; tính cách năng lực của mỗi thành viên được bộc lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức, tinh thần tương trợ

Trong dạy học, việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhận định thựctrạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy

Trước đây giáo viên giữ độc quyền đánh giá học sinh Trong phương pháp tích cực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học Liên quan với điều này, giáo viên cần tạo điều kiện thuận lợi để học sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời lànăng lực rất cần cho sự thành đạt trong cuộc sống mà nhà trường trang bị cho học sinh

Với sự trợ giúp của các thiết bị kĩ thuật, kiểm tra đánh giá sẽ không còn là một công việc nặng nhọc đối với giáo viên, mà lại cho nhiều thông tin kịp thời hơn để linh hoạt điều chỉnh hoạt động dạy, chỉ đạo hoạt động học

 Cụ thể:

Đối với học sinh khá – giỏi thì giáo viên có thể dùng phương pháp giải quyết vấn đề hoặc nhóm nhỏ

Đối Với Bộ Môn Toán”

Đối với học sinh trung bình – yếu thì giáo viên không thể dùng phương pháp giải quyết vấn đề được mà phải dùng phương pháp đàm thoại, thuyết trình, gợi

mở, không những thế mà còn phải giảng thật kĩ thì học sinh mới nắm được vấn đề

Chúng ta đã biết trong toán học thì sử dụng đa dạng các phương pháp:

Chẳng hạn trong hình học thì phương pháp trực quan quy nạp có thể nói là không thể thiếu được Chính vì vậy trong bài dạy giáo viên phải đưa vào các mô hình haycác hình ảnh trực quan để giúp học sinh hiểu bài một cách dễ dàng nhất có thể kể như sau:

• Khi dạy về đoạn thẳng giáo viên phải chuẩn bị một đoạn thẳng là que hình

trụ dài có hai đầu là hình hai chấm tròn nhỏ

• Dạy về tia cũng vậy ta phải chuẩn bị một vật có một đầu là hình một chấm tròn nhỏ (viên phấn được mài tròn) trên đó có gắng một que gỗ nhỏ hình trụdài

Đối Với Bộ Môn Toán”

Ví dụ:

Em A thường ngày là một học sinh học trung bình hoặc yếu nhưng trong tiết học em đã trả lời đúng một câu hỏi hoặc phát biểu đúng ý một mệnh đề toán học thì chúng ta nên khen một câu “Chà hôm nay

em có tiến bộ hơn rồi đó hoặc hôm nay em có chuẩn bị tốt, giỏi” cả lớp tặng cho bạn một tràn pháo tay nào Như thế sẽ làm cho tinh thần học tập của em đó lập tức có sự thay đổi ngay trong giờ học và cả hômsau nữa

Em B thường ngày học khá tốt nhưng hôm nay trả lời câu hỏi không tốt, ta có thể nhắc nhở nhẹ nhàng như: Mọi hôm em trả lời rất tốt nhưng sao hôm nay lại trả lời như vậy, em cần phải cẩn thận hơn nhé

d Hướng dẫn sử dụng dụng cụ:

Chọn dụng cụ sao cho phù hợp nhất chẳng hạn: để đo góc thì nên chọn loại thước

đo góc sao cho có độ chia nhỏ nhất là 1 độ (không nên dùng loại thước đo độ có độ chia nhỏ nhất là 2 độ ,vì độ chính xác không cao)

Loại thước có độ chia nhỏ

nhất là 2 độ

Đối Với Bộ Môn Toán”

e Kể chuyện về các nhà toán học trong và ngoài nước:

Trong tiết dạy có thể kể một vài câu chuyện vui, kể về tiểu sử các nhà toán học nổitiếng hoặc vài thông tin quan trọng trong đời sống mang tính giáo dục thực tế, để làm giảm sự căng thẳng, giúp các em tiếp thu bài nhanh hơn Sau đây là một số câu chuyện về các nhà toán học:

Nhà toán học: Cauchy

Cauchy sinh ngày 21 tháng 8 năm

1789 Nhà Toán học đầy óc sáng tạo này có rất nhiều công trình toán học, chỉ thua Euler mà thôi Ông là anh cảcủa 6 em trong một gia đình Thiên Chúa Giáo Thời niên thiếu ông trải qua cuộc cách mạng ở Pháp

Bố Cauchy phải đem cả gia đình vềquê, phải thường xuyên sống bằng hoa quả và rau tự trồng Do đó mà Cauchy luôn ốm yếu vì suy dinh dưỡng nhưng bộ não của ông thì ngược lại Cauchy qua đời đột ngột vào ngày 23 tháng 5 năm 1857 lúc

68 tuổi Một vài giờ trước khi mất, Cauchy để lại câu nói nổi tiếng:

“Những con người sẽ mất, nhưng

những công trình của họ vẫn ở lại”

Pierre de Fermat sinh ngày 17

tháng 8 năm 1601 tại Pháp, ông mất lúc

63 tuổi vào năm 1665 Fermat là một học giả vĩ đại, một nhà toán học nổi tiếng và là

Nhà toán học: Fermat

Loại thước có độ chia nhỏ

nhất là 1 độ