ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO KHẢ NĂNG tư DUY SÁNG tạo của SINH VIÊN TRONG học tập môn THIẾT kế TRANG PHỤC 1 tại TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG THƯƠNG THÀNH PHỐ hồ CHÍ MINH

n măb t,ăbi tăđ iămặt v iănh ngătháchăth c,ăbi tăt năd ngănh ngăc ăh i,ăđ ăđƠoăt oăraăngu nănhơnăl căch tăl ngăcaoălƠăm tăđi uăkhó, vƠăph iăc năth iăgianăđ ăcóăth đ aăđ tăn căti năđ năg

M ỤC LỤC

Trang

LụăL CHăCỄăNHỂN 1

L IăCAMăĐOAN 2

L IăC MăT 3

TịMăT T 4

ABSTRACT 7

M CăL C 10

DANHăM CăCỄCăKụăHI U,ăCỄCăCH ăVI TăT T 12

DANHăM CăCỄCăB NG 13

DANHăM CăCỄCăHỊNH 14

PH NăM ăĐ U 24

1 LụăDOăCH NăĐ ăTÀI 15

2 M CăTIểUăNGHIểNăC U 18

3 NHI MăV ăNGHIểNăC U 18

4 KHỄCHăTH ăVÀăĐ IăT NGăNGHIểNăC U 18

5 GI ăTHUY TăVÀăPH MăVIăNGHIểNăC U 18

6 PH NGăPHỄPăNGHIểNăC U 19

PH NăN IăDUNG 21

CH NG 1: C ăS ăLụăTHUY TăV ăKH ăNĔNGăT ăDUYăSỄNGăT OăC Aă NG IăH C 21

1.1.T NGăQUANăV ăV NăĐ ăNGHIểNăC U 21

1.2.M TăS ăKHỄIăNI MăC ăB N 27

1.3.CỄCăY UăT ăVÀăQUỄăTRỊNHăTỂMăLụăTRONGăT ăDUYăSỄNGăT O 35 1.4.NH NGăY UăT ă NHăH NGăĐ NăKH ăNĔNGăT ăDUYăSỄNGăT Oă 39

1.5.M Tă S ă QUANă ĐI M,ă PH NGă PHỄP,ă K ă THU Tă D Yă H Că NH Mă NỂNGăCAOăKH ăNĔNGăT ăDUYăSỄNGăT Oă ăNG IăH C 41

K T LU N CH NG 1 62

CH NG 2 : TH Că TR NGă V ă VI Că NỂNGă CAOă KH ă NĔNGă T ă DUYă

SỄNGă T Oă C Aă SINHă VIểNă TRONGă D Yă VÀă H Că MỌNă THI Tă K ă

2.1.T NGăQUANăV ăTR NGăCAOăĐ NGăCỌNGăTH NGăTP.HCM 63

2.2.CH NGăTRỊNHăMỌNăắTHI TăK ăTRANGăPH CăIẰ 64

2.3.TH CăTR NGăV ăVI CăNỂNGăCAOăKH ăNĔNGă T ăDUYăSỄNGăT Oă C AăSINHăVIểNăTRONGăD YăVÀăH CăMỌNăắTHI TăK ăTRANGăPH Că IẰăT IăTR NGăCAOăĐ NGăCỌNGăTH NGăTP.HCM 68

K T LU N CH NG 2 91

CH NG 3 :Đ ăXU TăGI IăPHỄPăNỂNGăCAOăKH ăNĔNGăT ăDUYăSỄNGă T OăC AăSINHăVIểNăTRONGăH CăT PăMỌNăTHI TăK ăTRANGăPH CăIă T IăTR NGăCAOăĐ NGăCỌNGăTH NGăTP.HCM 93

3.1.C ăS ăĐ ăXU TăGI IăPHỄP 93

3.2.GI IăPHỄP 94

3.3.ĐỄNHăGIỄăGI IăPHỄP 119

K T LU N CH NG 3 122

PH NăK TăLU NăVÀăKHUY NăNGH 123

TÀIăLI UăTHAMăKH O 128

PH NăPH ăL C 130

DANH M ỤC CÁC CÁC CHỮ VIẾT TẮT, KÝ HIỆU

GD&ĐT Giáo d căvƠăđƠoăt o

DANH M ỤC CÁC BẢNG

B ng 2.1: Th ng kê ý ki n SV v cách th c h c t p môn TKTP I

B ng 2.2: Th ng kê ý ki n SV v bi u hi n c a SV trong h c t p môn TKTP I

B ng 2.3: Th ng kê ý ki n GV v bi u hi n c a SV trong h c t p môn TKTP I

B ng 2.4: B ngăt ngăquanăth h ng v ý ki n c aăGVăvƠăSVăđ i v i các bi u hi n

h c t p c aăSVăđ i v i môn h c TKTP I

B ngă2.5:ăTh ngăkêăỦăki năSVăv ăt măquanătr ngăc aăcácănguyênănhơnăkíchăthíchă

ho tăđ ngăsángăt oătrongăh căt pămônăTKTPăI

B ngă2.6:ăTh ngăkêăỦăki năSVăv ăm căđ ăv n d ngăc aăGVăđ iăv iăcácăHTTCăvƠă

B ngă2.11:ăTh ngăkêăỦăki năGVăv ăm căđ ăs d ngăPTDHătrongăDHămônăTKTPăI

B ngă2.12: Th ngăkêăỦăki năSVăv ăm căđ ăs d ngăPTDHăc aăGVătrongăDHămônă

B ngă3.1:ăTh ngăkêăỦăki năcácăchuyênăgiaăv ăcácăgi iăphápăđ căđ ăxu tănh mănơngă

caoăkh ănĕngăt ăduyăsángăt oăc aăSVătrongăh căt pămônăTKTPăI

DANH M ỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1: Các thành ph n c uătrúcănĕngăl c

Hìnhă1.2:ăQuyătrìnhăt ăduyăsáng t o (t nhu c uăđ năhƠnhăđ ng)

Hình 1.3: M c phát tri nătríăt ngăt ng theo th i gian

Hìnhă1.4:ăS ăđ c u trúc quá trình gi i quy t v năđ

Hình 2.1: Bi uăđ th hi n m căđ t ăduyăc a SV trong h c t p môn TKTP I

Hình 2.2: Bi uăđ so sánh m căđ v n d ng HTTC và PPDH môn TKTP I c a GV

ng iătaăs ănhìnăvƠoăn năgiáoăd căc aăqu căgiaăđó,ăvìăv y,ăgiáoăd căđ căxemălƠăb ămặtăc a đ tăn c Trongăvĕnăki năĐ iăh iăđ iăbi uătoƠnăqu căl năVIII,ăĐ ngăđƣăch ă

tr ngăphátătri năm nhăm ăs ănghi păgiáoăd căvƠăđƠoăt o,ăcùngăv iăkhoaăh căvƠăcôngăngh ,ăgiáoăd căvƠăđƠoăt oălƠăqu căsáchăhƠngăđ uănh mănơngăcaoădơnătrí,ăđƠoă

t oănhơnăl c,ăb iăd ngănhơnătƠi Đ ăthíchănghiăv iăs ăthayăđ iănƠy,ăcôngătácăgiáoă

d căc năđ căắm măhóaẰ,ăđaăd ngăhóaăsaoăchoăphùăh păv iănhuăc uăth ătr ngălaoă

đ ngăhi nănay

Bênăc nhăđó, trong th i đ i ngày nay, xu h ng toàn c u hoá là t t y u, chúng

ta gia nh p WTO (World Trade Organization) ngày 15.11.2006, đơyălƠăs ăgiaănh pă

tr căti păvƠoăquáătrìnhătoƠnăc uăhóaăđ ăt năd ngănh ngăc ăh iăcũngănh ăsẵnăsƠngă

đ iămặtăv iănh ngătháchăth căm i Chi năl c phát tri n kinh t - xã h i giaiăđo n

2011 - 2020ăđƣăkh ngăđ nh: ph năđ uăđ nănĕmă2020ăn cătaăc ăb n tr thành n c công nghi pătheoăh ng hi năđ i và v th c a Vi tăNamătrênătr ng qu c t ti p t c

đ c nâng cao, t o ti năđ , n n t ng v ng ch căđ phát tri năcaoăh nătrongănh ng giaiăđo n k ti p S phát tri n c aăđ tăn cătrongăgiaiăđo n m i s t o ra nhi uăc ă

h iăđ ng th iăcũngăt o ra nhi u thách th căđ i v i s nghi p phát tri n giáo d c v iă

đ nh h ng ắPhátătri năvƠănơngăcaoăch tăl ngăngu nănhơnăl c,ănh tălƠănhơnăl că

ch tăl ngăcaoălƠăm tăđ tăpháăchi năl cẰ[6, 1], đ nhăh ngăđ iăm iăgiáoăd căvƠă

đƠoăt o,ăgóp ph năth căhi năth ngăl iăNgh ăquy tăĐ iăh iăĐ ngătoƠnăqu căl năth ăXIăvƠăchi năl căphátătri năkinhăt ă- xƣăh iăgiaiăđo nă2011ă- 2020ăc aăđ tăn c.ăVi căđƠoăt oălƠmăsaoăđ ăchoăraăđ căm tăconăng iăđ yăđ ăki năth căchuyênămônăvƠăbi tă

n măb t,ăbi tăđ iămặt v iănh ngătháchăth c,ăbi tăt năd ngănh ngăc ăh i,ăđ ăđƠoăt oăraăngu nănhơnăl căch tăl ngăcaoălƠăm tăđi uăkhó, vƠăph iăc năth iăgianăđ ăcóăth

đ aăđ tăn căti năđ năg năh năv iăn năgiáoăd căth ăgi i,ăđi uănƠyăđƣătr ăthƠnhăm iăquanătơmăhƠngăđ uăc aăcácăc ăs giáoăd c,ăcácătrungătơm đƠoăt oă ngăv iăt ngăb că

h c hi nănay

Doăv y,ăvi cătrangăb ăki năth căchuyênămônăchoăng iăh căhi nănayăph iăd nă

d năthoátăkh iăcáchăd yăvƠăh cătruy năth ngătr căđơy.ăChúng ta không ph ănh nă

k tăqu ăc aăcácăph ngăphápăgi ngăd yătruy năth ng,ănh ngăcũngăph iăcôngănh nă

m tăđi uăr ngăsinhăviênăchúngătaăsauăkhiăt tănghi păcóăr tănhi uămặtăy u,ăvíăd ănh

th ăđ ng,ăch a bi tăn măb tăc ăh i,ăr păkhuôn theoănh ngăcáiăcóăsẵn,ăl iăsuyănghĩ,ă

l iăsángăt oầăM tătrongănh ngăquanăđi măch ăđ oăphátătri năgiáoăd călƠăph iăắĐ iă

m iăcĕnăb n,ătoƠnădi năn năgiáoăd căVi tăNamătheoăh ngăchu năhoá,ăhi năđ iăhoá,ăxƣăh iăhóa,ădơnăch ăhóaăvƠăh iănh păqu căt ,ăthíchă ngăv iăn năkinhăt ăth ătr ngă

đ nhăh ngăxƣăh iăch ănghĩa,ăphátătri năgiáoăd căg năv iă phátătri năkhoaăh căvƠăcôngăngh ,ăt pătrungăvƠoănơngăcaoăch tăl ng,ăđặcăbi tăch tăl ngăgiáoăd căđ oăđ c,ă

l iăs ng,ănĕngăl căsángăt o,ăk ănĕngăth căhƠnhđ ăm tămặtăđápă ngăyêuăc uăphátătri năkinhăt ă- xƣăh i,ăđ yăm nhăcôngănghi păhóa,ăhi năđ iăhóaăđ tăn c,ăđ măb oăanăninhă qu că phòng;ă mặtă khácă ph iă chúă tr ngă th aă mƣnă nhuă c uă phátă tri nă c aă m iă

ng iăh c,ănh ngăng iăcóănĕngăkhi uăđ căphátătri nătƠiănĕngẰ[6, 8] Trongăt tăc ăcácălĩnhăv c,ăcácăngƠnhăngh ,ăvi căh ngăd n,ătruy năth ăki năth c,ăk ănĕng,ăk ăx o choăng iăh căluônălƠăv năđ ăc năđ căquanătơmăđúngăm c,ăph iăd yălƠmăsao,ăph iă

h cănh ăth ănƠoăđ ăđ tăđ căk tăqu ăt tănh t.ăVìăth ,ắti p t căđ i m iăph ngăphápă

d y h căvƠăđánhăgiáăk t qu h c t p, rèn luy nătheoăh ng phát huy tính tích c c, t giác, ch đ ng, sáng t oăvƠănĕngăl c t h c c aăng i h cẰ[6, 12] và v năd ng,ăph iă

h p,ăđ iăm iăph ngăphápăgi ngăd yăsaoăchoăphátăhuyăđ cătínhătíchăc c,ăsángăt o, đòiăh iăph ngăphápăh căt pănh ăth ănƠoă ăchínhăb năthơnăng iăh c lƠăm tăv năđ ănanăgi i,ăgây nhi uăr căr i,ănênăápăd ngăquanăđi mănƠo,ăph ngăphápăraăsao v năcònăđangăr tăđ căquanătơm

C ăth ătrongălĩnhăv căd tămay,ăđơyălƠăm tăngƠnh đangăchi m v ătríăquanătr ngătrongăn năkinhăt ăc aănhi uăqu căgiaăvìănóăph căv ănhuăc uăt tăy uăc aăconăng i,ă

gi iăquy tăđ cănhi uăvi călƠmăchoălaoăđ ngăxƣăh iăvƠăt oăđi uăki năcơnăb ngăxu tă

nh păkh u.ăTrongăkhiăđó,ăv ămặtănhơnăl c, hi n t iălaoăđ ng ngành d t mayăđangăr t thi u và y u c laoăđ ng tr c ti p, qu n lý, kinh doanh và c ăv ăchuyên môn nghi p

v M tătrongănh ngăđ iăt ngăc năđ cătr căti păquanătơmă ăđơyăchínhălƠăsinhăviênăchuyênăngƠnhăd tămay,ălƠmăcáchănƠoăđ ăchoăcácăemăcóăcáiănhìnăđúngăđ năv ăngƠnhăngh , hi uărõ t măquanătr ngăc aăngƠnhăngh ,ăt ăđóăs ăỦăth căh năv ătháiăđ ăh căt pă

c aămình.ăKhôngăđ năgi n lƠăsauăkhiăt tănghi p tìmăđ căm tăcôngăvi c mà các em cònăph iătìmăđ căchínhăni măđamămêăc aămìnhăngayătrongăngƠnhăngh ăcácăemăđƣă

ch n

Có 3ăđi măy uăl nănh tăc aăngƠnhăd tămayătrongăn călƠămáyămóc,ăthi tăb ăđaă

ph năph iănh păt ăn căngoƠi,ăch aăth ăch ăđ ngăđ căngu nănguyênăph ăli uăvƠă

đ iăngũănhơnăviênăthi tăk ,ăcácăỦăt ngăm uămƣăs năph mătrangăph căv năch aăđaă

d ng Nh măgópăph năgi iăquy tăđi măy uăv ăđ iăngũănhơnăviênăthi tăk ,ăphátătri nă

m uămƣătrangăph c,ăng iănghiênăc uăđ ăc păđ nămônăh căThi t k trang phụẾ I

dƠnhăchoăđ iăt ngălƠăsinhăviênăh ăcaoăđ ng.ăĐơyăcũngălƠăm tătrongănh ngămônăh că

n năt ngăchoăcácămônăchuyênăngƠnhăti pătheo.ăCácăemăkhôngănênăđiătheoăl iămònă

tr căđơy,ănh ngăconăđ ngăđƣăđ căd năsẵnămƠăph iăđiăl iăđiăch aăaiăt ngăđi, đ ăt ăđóăt ăchi mălĩnhătriăth c,ăt ăt oăv năs ngăchoăriêngămình

V iăvi căápăd ngăh căch ătínăch ăhi nănay,ăsinh viên c năph iălƠmăquenăv iăs ă

ch ăđ ngătrongăh căt p,ăm nhăd năphátăbi uăỦăki n,ăbƠyăt ăquanăđi măcáănhơn.ăTuyănhiên,ăn uămu năcóăk tăqu ăh căt păt t, ch ăch ăđ ngăthôiălƠăch aăđ , đ năkỳăthiăh căthuô ̣căbƠiăthôiăv năch a đ ămƠăng iăh căc năph iăcóăkh nĕngăt ăduyăsángăt o.ăPh i lƠmăsaoăđ ăkh iăd y kh ănĕng t ăduyăsángăt oătrongăchínhăb năthơn cácăb năSV? NgoƠiăs ăn ăl căc aăng iăh c,ăng iăth y vƠămôiătr ngăh căt păcũngăcóăvaiătròăquanătr ng, đ nhăh ngăchoăsinhăviênăđ iăm iăt ăduy.ăV iăvaiătròănƠy,ăgiáoăviênăc nă

ph iăcóăs l aăch năn iădung, v năd ngăph ngăpháp gi ngăd yăsao cho giúpăng iă

h căcóăth ăt ăkhámăphá,ăki năt o cácătriăth căm i choăb năthơn

Doăv y,ăvi căti năhƠnhăđ ătƠiăắĐ xu t giải ịháị nâng Ếao khả năng t ếuy

sáng tạo Ếủa sinh viên tọong h Ế t ị môn Thi t k tọang ịh Ế I tại Tọ ờng Cao đẳng Công th ng thành ịhố Hồ Chí MinhẰălƠăr tăc năthi t,ăcóăỦănghĩaăthi tăth că

trong công tácăd yăvƠăh căt iătr ng

2 M CăTIểUăNGHIểNăC U

Đ ăxu tăgi i pháp nâng cao kh ănĕngăt ăduyăsángăt oăc aăsinhăviênătrongă

h căt p mônăThi tăk ătrangăph căIăt iăTr ngăCaoăđ ngăCôngăth ngăthƠnhăph ă

H ăChíăMinh

3 NHI MăV ăNGHIểNăC U

- H ăth ng c ăs lỦălu năv ăkh nĕngăt ăduyăsángăt o trongăh căt păc aăng iăh c

- Phân tích th că tr ngă tìnhă hìnhă d yă h c mônă Thi tă k ă trangă ph c I c a sinh viên

t iătr ngăCaoăđ ngăCôngăth ngăthƠnhăph ăH ăChíăMinh và tìmăhi uănguyên nhơnăc aăth cătr ngăđó

- Đ ăxu tăgi i pháp nâng cao kh ănĕngăt ăduyăsángăt oătrongăh căt păc aăsinhăviên trongăh căt pămônăThi tăk ătrangăph căIăt iăTr ngăCaoăđ ngăCôngăth ngăthƠnhă

ph ăH ăChíăMinh

- Đánhăgiáăcácăgi iăphápăđƣăđ ăxu t.ă

4.1 Kháchăth ănghiênăc u

Quáă trìnhă d yă vƠă h c c aă giáoă viênă vƠă sinhă viênă ngành Côngă ngh ă mayă t iă

Tr ngăCaoăđ ngăCôngăth ngăthƠnhăph ăH ăChíăMinh

4.2 Đ iăt ngănghiênăc u

Kh ănĕngăt ăduyăsángăt oăc aăsinhăviênătrongăh căt pămônăThi tăk ătrangăph c I

t iăTr ngăCaoăđ ngăCôngăth ngăthƠnhăph ăH ăChíăMinh

5 GI ăTHUY TăVÀăPH MăVIăNGHIểNăC U

5.1 Gi ăthuy tănghiênăc u

Hi năt i,ăquáătrìnhăd yăvƠăh cămônăTKTPăIăt iătr ngăCaoăđ ngăCôngăth ngăTP.HCMăch aănơngăcaoăđ căkh ănĕngăt ăduyăsángăt oăc aăSVătrongăh căt p M tătrongănh ngănguyênănhơnăch ăy uăd năđ năth cătr ngănƠyălƠădoăđaăs ăSVăcònăt năt iăắtínhăì tơmălỦẰătrongăh căt p,ălƠmăc nătr ăquáătrìnhăt ăduyăsángăt o.

5.2 Ph măviănghiênăc u

V iăđ ătƠiănƠy,ăkhiăkh oăsát ng iănghiênăc uăt pătrungăvào sinh viên chuyên ngƠnhă Côngă ngh ă mayă khóaă 2013-2015 trong 3ă l p:ă CCQ1313A, CCQ1313B, CCQ1313C vƠăcánăb ,ăgiáoăviênătr căti păthamăgiaăgi ngăd yămônăThi tăk ătrangă

ph căIăt iătr ngăCaoăđ ngăCôngăth ngăthƠnhăph ăH ăChíăMinh

6 PH NGăPHÁPăNGHIểNăC U

6.1 Ph ngăphápănghiênăc uătƠiăli u

Ph ngăphápăth c hi n b ng cách nghiên c u sách và tài li u có n i dung liên quanăđ năph ngăphápăd y h cătheoăh ng tích c căhóaăng i h c, d y h c theo nĕngăl c th c hi n, d y h c tích h păđ lƠmăc ăs lý lu n cho v năđ nghiên c u

6.2 Ph ngăphápăquanăsát,ăbútăv n

Quan sát thông qua d gi , dùngă phi u kh o sát, b ngăh iăthamăkh oăỦăki năgiáoăviên , sinhăviênănganhăCôngăngh mayăta ̣iătr ngăCaoăđ ngă côngă th ngăTP.HCM nh m:

- Kh o sát, phân tích ph ngăphápăh c t p c aăsinhăviênăvƠăph ngăphápăgi ng

ngăd ngătoánăh căx ălỦăd ăli uăthuăđ căt kh o sát, ph ng v n và l y ý ki n

c a các chuyên gia

6.5 Ph ngăphápăchuyên gia

Ng i nghiên c u xin ý ki n c aă cácă chuyênă giaă cóă trìnhă đ và giàu kinh nghi m trong nghiên c u,ăđƠoăt oăđ c ng c c ăs lý lu n,ăc ăs th c ti n và hoàn thi n các gi i pháp nâng cao kh nĕngăt ăduyăsángăt o trong h c t p c a sinh viên

nh m ki m ch ng tácăđ ng c a các gi iăphápăđƣăđ xu tăđ i v iăquáătrìnhăda ̣yăho ̣cămôn TKTP I

Khái ni m P h ng pháp ếạỔ họẾ tíẾh Ế ̣Ế m i xu t hi n cu i th k XIX,

ng iăđ aăkháiăni m và quanăđi m giáo d c tích c c là tri t gia và nhà Giáo d c

ng i M - John Dewey (1859- 1952) Nh ngătheo b n ch t,ăđặcătr ng c aăph ngă

pháp d y h c tích c c,ă ng iă đ raă ph ngă phápă vƠă lƠă c s n n móng cho các

Ph ngăphápăd y h c tích c c hi n nay là Nhà Giáo d c Socrates (476 - 399 TTL), nhà tri t gia tiên kh iă vƠă cũngă lƠă nhƠă giáoă d c kh kính c a Hy L p [17, 35]

Ph ngăphápăgi ng d y c a ông lƠăđ i tho i, ông đặt câu h i đ mônăđ tìm tòi suy nghĩăvƠătr l i,ăsauăđóăôngănh năđ nh v câu tr l i này, v chăraăđi uăhayăđi u d

Ph ngăphápăđ i tho i trong d y h c c aăôngăđ c g iălƠăph ngăphápăSocratesă- thu tăđ đẻ - đ ngăth i r t có giá tr (giá tr l ch s ), có giá tr th iăđ i, v a mang tính truy n th ng v aălƠăc ăs c aăph ngăphápăd y h c hi năđ i ngày nay

Đ n th i Ph că h ngă (th k XIII-XVI), xu t hi n m t s nhà giáo d că nh ăVittorino da Feltre (1378-1446), m t nhà giáo d că nhơnă vĕnă n i ti ng nh t th i

Ph căH ng.ăNgoƠiăvi c d y lý thuy t ông còn chú tr ng th c hành, gi ng d y qua cácă tròă ch i.ă Tri t lý giáo d c c aă Vittorinoă đ că kh iă ngu n t lòngă tină t ng, nhi t thành, công minh, chính tr c, lý lu n, th c t ;ătráiăng c v i tình tr ng l ng

lẻo, h i h t, hình th c, vô tri t lý c a n n giáo d cătrungăđ i [17, 120] Hoặc là quan

đi mă ắgiáoă d c ch ng nh i s Ằă c a nhà giáo d c Petrus Ramus (1515-1572),

ch ngătrìnhăgiáoăd c c a ông r t g n v i c đi n Tuy nhiên ông nh năđ nh r ng giáo viên không nên nh i s h c sinh v i quá nhi u bài v , ph i dành cho h m t

ph n th nhăth iăt do và ph n này r t quan tr ng.ăCũngătheoăông,ăgiáoăd c ph i có tính cách th c t ,ăđemăl i l i ích cho cá nhân h c sinh và xã h i [17, 133]ầăD n v sau,ăcácăquanăđi m d y h c tích c c, t l c, t giác, l y h c sinh làm trung tâm r t

đ c quan tâm b i các nhà giáo d cănh ăJanăAmosăComeniusă(1592-1670) c a Ti p

Kh c, Jean Jacques Rousseau (1712-1778) Pháp, Johann Bernhard Basedow (1723-1790) Đ c, Johann Heinrich Pestalozzi (1746-1827) Th y Sĩ,ă hayă nhƠăgiáo d căng iăĐ c Friedrich Froebel (1782-1852)ầăCácănhƠăgiáoăd c này mặc dù

ng d ngăquanăđi m d y h c tích c c các hình th c, gócăđ khácănhauănh ngăcáiăchung là h đ uăh ngăđ năng i h c, mang l i s h ng thú cho h c sinh c a mình VƠămƣiăđ n th k XIX,ăquanăđi măắl y h căsinhălƠmătrungătơmẰăm i th c s phát tri năvƠăđ c áp d ng r ng rãi

ng iăcũngăxu t phát t ch nóălƠănh ăm tăcáănhơn,ănh ăm t ch th ho tăđ ng đóẰă[19, 84] H c là m t ho tăđ ng, m t hành vi tích c c ch khôngăđ năthu n

ch là s ti p nh n,ănh ăv y ho tăđ ng h c t p là m t ho tăđ ng tích c c B i s khác bi tăc ăb n gi aăcácăquáătrìnhăthíchănghiătheoăđúngănghĩaăc a nó và các quá trình ti păthu,ălĩnhăh i là ch quá trình thích nghi sinh v t là quá trình thayăđ i các thu c tính c aăloƠiăvƠănĕngăl c c aăc ăth , hành vi loài c aăc ăth ; còn quá trình ti păthuăhayălĩnhăh iăthìăkhác,ăđóălƠăquáătrìnhămangăl i k t qu là cá th tái

t o l iăđ c nh ngănĕngăl c và ch cănĕngăng iăđƣăđ c hình thành trong quá

trình l ch s Mu năng i h c chuy n tri th c nhân lo i thành tri th c c a riêng

b n thân mình thì ph i t ch c cho h tích c c tham gia vào các ho tăđ ng

- Carrol.E.Jard trong tác ph m Những cảm xúc của ng i đƣăcôngăb công trình nghiên c u v h th ngătháiăđ c aăconăng i ậ thành ph n không th thi u c a tính tích c c c aăconăng i Tác gi đƣătrìnhăbƠyă nhăh ng chi ph i c a c m xúc

v i ý th c, m căđ phát tri n cao c a tính tích c c Tác gi còn nghiên c u sâu

s c thành ph n tâm lý quan tr ng c a tính tích c c conăng i mà bi u hi n t

m căđ th p nh tălƠăắtínhătòă mòẰăvƠă m căđ cao nh tălƠăắkhaoăkhátănghiênă

c uẰ,ăkhaoăkhátăkhámăpháầ[5]

- Các nhà Tâm lý h c, Giáo d c h că ph ngăTơyăti p thu thành t u sinh lý h c, tri t h c, tâm lý h cămacxităđƣăxemăh cănh ălƠăm t ho tăđ ng Trong tác ph m

D ạy trẻ học c aămình,ăRobertăFisherăđƣăgi i thi u công trình nghiên c u 10 chi n

l c d y h că(1.ăT ăduyăđ h c,ă2.ăĐặt câu h i, 3 L p k ho ch, 4 Th o lu n, 5

V s ăđ nh n th c,ă6.ăT ăduyăđaăh ng, 7 H c t p h p tác, 8 Kèm cặp, 9

Ki măđi m, 10 T o nên m tăcôngăđ ng h c t p) M căđíchăc a công trình này là

giúpăng i h căcóăt ăduyăđ h c t p m t cách hi u qu Tác gi đƣănêuălênăcáchă

th c h c t p hi u qu và m t h th ng bài t păđ h c sinh, sinh viên b c l , hình thành, phát tri n cách th c h c t păđóăvƠăquanătr ngălƠăhƠnhăđ ng tích c călĩnhă

h i tri th c, k nĕng,ăk x o c a nhân lo i chuy n thành tâm lý, ý th c c a b n thân [20]

- Iu.K.Babanxki trong cu n Tích cực hóa quá trình dạy học [1], I.F.Kharlamôp

trong cu n Phát huy tính tích cực học t p của họẾ sinh nh th nào [13]ăđƣăchoă

r ng tích c c là tr ng thái ho tăđ ng c a ch th

Mặc dù khoa h c v sáng t oăđƣăcóăt r t lâu, tuy v yăđ n mãi th k XX cho

đ n nay, khi mà m iălĩnhăv c khoa h c khác có nh ngăb c phát tri năv t b c, thì conăng i ta m iăđặt nhi u câu h i v TDST và làm th nƠoăđ phát huy t iăđaăs c sáng t o c aă conă ng i Lúc này khoa h c sáng t o m i th c s đ c quan tâm nghiên c u m t cách bài b n trên kh p th gi i

1.1.2 T i Vi t Nam

Giáo d c Vi t Nam ch kh i s và phát tri n t khiăgiƠnhăđ c l păvƠoănĕmă939,ăsau trêm 1000ănĕmăB c thu c N n giáo d c này ch u nhăh ng sâu r ng c a n n giáo d c Trung Hoa [17, 405-406] N n giáo d c đặc bi t là ch u nhăh ng m nh

m t cácătônăgiáoănh ăPh tăgiáo,ăNhoăgiáo,ăđặc bi t là Nho giáo Vì v y Giáo d c

Vi t Nam thiên v h ng nội, ch y u giáo d c v conăng i, ít chú tr ngăđ n khám phá t nhiên.ăNênăph ngăphápăd y h c ch y uălƠăph ngăpháp truy n th m t chi u, th yăđ c ậ trò h c thu c lòng hoặcăghiăchépăkinhăth ,ăsáchăv

Khi Pháp xâm chi m mi năNamăn cătaăvƠoănĕmă1861ăvƠătoƠnălƣnhăth vào nĕmă1884,ăn n giáo d c Vi t nam ch u nhăh ng giáo d căPháp,ănh ngă nhăh ng

t n n giáo d c Trung Hoa nhi u ít v n t n t i Sau Cách m ngăthángăTámănĕmă

1945, Vi t Nam m i có n n giáo d căhoƠnătoƠnăđ c l p [17, 406] T đóăgiáoăd c

m i th c s đ c coi tr ng,ăđ uăt ăphátătri năvƠăđ c p nhi uăđ năph ngăphápăd y

h c,ătrongăđóăb tăđ u nghiên c uăvƠăđ c păđ năph ngăphápăd y h c tích c c Xóa

b ph ngăphápănh i s , l i h c hình th c c aănhƠătr ng th cădơn,ăđ cao tinh th n khoa h c nh m trau d i cho h c sinh m t l i nh n th c có quy c , m tăph ngăpháp

t ăduyăkhoaăh c, phát tri n óc phê bình, phân tích, t ng h p, tinh th n sáng t o và

g n li n v i th c ti n Ph ngăphápăgi ng d y có nhi u ti n b so v iătr c, giáo viên t oăc ăh i cho h căsinhăđóngăgópăỦăki n,ănh ngăvìăthi u phòng h c và giáo viên vì v y l p h căđôngănênăch y u v năđ cao vai trò c a giáo viên

Nĕmănĕmăđ uăsauăĐ i h i VI c aăĐ ng (tháng 12/1986) t căgiaiăđo n 1986 ậ 1991,ăđƣăđ aăraăquy tăđ nhăđ ng l iăđ i m i, b tăđ u b ngđ i m iăt ăduyănh t là

v đ i m iăt ăduyăgiáoăd c: Kh c ph c nh ngăquanăđi măvƠăcáchălƠmăcũăth i bao

c p v giáo d c.ăTrongăđóăvi c kh c ph c cách d y h căđ năthu n (nay g iălƠăắhƠnh

chínhăhóaẰăvi c lên l p, vi c giáo d c) ch c t truy năđ t cho xong bài gi ng Nhà

tr ng, nhà giáo, cán b qu n lý giáo d c các c p luôn luôn ph i bám sát m c tiêu giáo d c Đ nhăh ngăđ i m i ph ngăphápăd y h c đƣăđ căxácăđ nh trong Ngh Quy tă Trungă ngă IV khóa VII (tháng 1/1993), Ngh quy tă Trungă ngă II khóa VIII (tháng 12/1996),ăvƠăđ c th ch hóa trong Lu t Giáo d c s aăđ i ban hành ngƠyă27/6/2005,ăđi uă2.4,ăđƣăghiăắPh ngăphápăgiáo d c ph i phát huy tính tích c c,

t giác, ch đ ng,ăt ăduyăsángăt o c aăng i h c; B iăd ng choăng i h cănĕngă

l c t h c, kh nĕngă th c hành, lòng say mê h c t pă vƠă Ủă chíă v nă lênẰ.T đóă

ph ngăphápăgiáoăd c cũngăđ căđ i m i, kh c ph c l i truy n th m t chi u, rèn luy n thành n păt ăduyăsángăt o c aăng i h c Áp d ngăph ngăphápăti n ti n hi n

đ iăđ m b oăđi u ki n và th i gian t h c, t nghiên c u cho h c sinh, sinh viên

Ph ngă phápă gi ng d y v nă đặt nặng sách giáo khoa, nhi u giáo viên th c hi n

ph ngăphápăs ăph m ti n b v i s đóngăgópăỦăki n c a h c sinh

GS.ăPhanăDũngăđƣănh năđ nh,ăắn uănh ătr căđơy,ăsángăt oăđ c coi là huy n

bí, mang tính thiên phú, may m n hay ng u h ngầăthìăngƠyănayăv i nh ng phát

hi n m i,ăng i ta cho r ng có th khoa h căhóaăđ călĩnhăv c sáng t o và sáng t o

có th d y và h căđ c Không nh ng th , còn c n ph i qu n lý s sáng t oănh ălƠălơuănayăng i ta v n qu n lý m t cách có k t qu nhi uălĩnhăv c khácẰă[8]

n c ta, nh ng ho tăđ ngăliênăquanăđ n khoa h c v t duy sáng t o m i th c

s b tăđ u vào cu i nh ngănĕmă70 c a th k XX và th hi n trên ba hình th c [7]:

- Gi iăthi uăb ngăcácăbƠiăbáoăng nătrênăcácăbáoăTrungă ngănh ăNhân Dân, Khoa họẾ ốà đ i s ng,ătrênă cácăbáoăc aăthƠnhăph ăH ăChíăMinh,ăb ngăcácăbu iănóiă

chuy năt iăc ăquan,ăxíănghi p,ătr ngăh c,ătrênămƠnă nhănh Hìnhăth cănƠyăm iămangătínhăch tăắđánhăđ ngẰ đôngăđ oăqu năchúngăv ămônăkhoaăh căcònăítăng iă

bi tăđ nănh ngăkháăg năgũi,ăthi tăth căv iăm iăng i

- Xu tăb nănh ngătƠiăli uăchiăti tăh năv ămônăkhoaăh căt ăduyăsángăt o.Ví d ăcu năsách Algôrit sáng Ếh (NhƠăxu tăb năKhoaăh căvƠăK ăthu t,ăHƠăN i,ă1983)ăhoặc đĕngăth ngăkỳătrongăt păchíăSáng tạo c aă yăbanăkhoaăh căvƠăk ăthu tăthƠnhă

ph ăH ăChíăMinh.ăHìnhăth cănƠyăđƣăcóăb ăsơuăh năvƠăđ cănh ngăng iăquan tơmăh ngă ng

- D yă vƠă h că nh ngă ph ngăphápăt ăduyăsángăt o.ăChoăđ nănayăđƣăm ăđ căm tă

s ăl păt iăthƠnhăph ăH ăChíăMinhăvƠăHƠăN i.ăQuaăkinhănghi măc aăcácăn cătiênă

ti năvƠăkinhănghi măth căt ă ăn cătaăthìăhìnhăth cănƠyălƠăhìnhăth căt tănh tăđ ălĩnhăh iăvƠăápăd ngăvƠoăcu căs ng,ăcôngătác

V năđ phát huy kh nĕngăt ăduy sáng t o h căsinh,ăsinhăviênăluônăđ c các

c pălƣnhăđ o và các nhà Giáo d c h c, các nhà Tâm lý h căquanătơm,ătrĕnătr , b i l đơyălƠăm t trong nh ng y u t quan tr ng quy tăđ nhăđ n k t qu h c t p Có th k

đ n m t s công trình nghiên c u c a các tác gi tiêu bi u nh :

- Tác gi Ph m Th Di u Vân v i công trình Làm cho học sinh tích cực chủ động

ốà độc l p sáng tạo trong gi lên l p cho r ng tính tích c c không ch th hi n

trong các mặtăquanăsát,ăchúăỦ,ăt ăduy,ătríănh mƠăcònăcĕnăc vƠoăc ngăđ ,ăđ sâu, nh păđi u c a nh ng ho tăđ ngăđóătrongăm t th i gian nh tăđ nh [26, 51]

- Trong Tuyển t p tâm lý học J.Piaget c a nhà Tâm lý h c Ph m Minh H c [10],

Ho ạt động dạy họẾ ốà năng lựẾ s phạm c a Nguy n K Hào [11]ăđƣăti p c n

quanăđi m duy v t bi n ch ng và ho tăđ ngăđ u coi nhân cách là ch th có ý

th c Tính tích c c là m t thu c tính c a nhân cách

- Và m t s côngă trìnhă khácă nh Làm th nào để sáng tạo (Phană Dũng,ă 1992),ă

Kh i ế y tiềm năng sáng tạo (Nguy n C nh Toàn (ch biên),ă2004)ầ

Nhìn chung các tác gi đƣăcôngăb các công trình v i các k t qu c th v các thành ph n c a tính tích c c trong h c t pă trongă đóă cácă tácă gi ch y uă điă tìmă

ph ngăh ng, hình th c t ch c,ăph ngăphápăgi ng d y,ăđánhăgiáăho tăđ ng d y

h c nh m tích c căhóaăng i h c.Trong các bài vi t c a mình, các tác gi cũngănói

đ n tính tích c c c a h c sinh là s say mê tìm tòi khám phá tri th cădoăđóăng i

th yăcóăph ngăphápăgi ng d y sao cho kích thích phát tri n tính tích c c ch đ ng sáng t o ng i h c ch không ph i nh i nhét nh ng ki n th c có sẵn vào trong

đ u h c sinh

T vi c tìm hi u v l ch s và cácăcôngătrình,ăcácăđ tài, các bài báo khoa h c trong và ngoài n c trên, nh n th y các tác gi đƣănêuălênăcácăquanăđi m c a mình

v vi căkh iăd y tính tích c c, sáng t o trong h c t p và vi c v n d ng nĕngăl căs ă

ph m c aăng i th yăgiúpăchoăng i h c có th t ăduyăđ h c t p m t cách hi u

qu ĐơyălƠăn n t ng,ălƠăc ăs giúpăng i nghiên c u trong vi c đ xu t gi i pháp

nh m nâng cao kh nĕngăt ăduyăsángăt o, ng d ng c th cho môn h c Thi t k trang ph c I t iătr ngăCaoăđ ngăcôngăth ngăTP.HCM

1.2 M TăS ăKHÁIăNI MăC ăB N

1.2.1 Gi iăpháp

Gi iăphápă(solution) lƠăcáchăgi iăquy t m t v năđ ăkhóăkhĕn

Vi căđ ăxu tăgi iăpháp trongăđ ătƠiănƠyăchính là tìm ra cách, tìm raăconăđ ng

đ điăt iăđ căcáiăắđíchẰ mình c năđ n hay m cătiêuămongăđ i,gi i pháp t tăthìăđ n đíchănhanhăanătoƠn, gi i pháp không phù h p có th khôngăđ năđ căđíchămƠătaămong mu n

1.2.2 Nâng cao

Nâng cao (enhance) cóănghĩaălƠălƠmătĕngăthêm

V iăđ ătƠiănƠy,ăkháiăni măắnơngăcaoẰăđ că hi uălƠălƠmătĕngăthêm,ăkh iăd y,ăđánhăth cătheoăh ngătíchăc c,ămangăl iăhi uăqu ănh tăđ nhăd aătrênăn năt ngăcóăsẵn

1.2.3 Kh ănĕngăt ăduyăsángăt o

1.2.3.1 Kh ănĕng

Theo T đi n Ti ng Vi t, thứ nhất, kh nĕng (ability) là cái có th xu t hi n, có

th x y ra trong nh ngăđi u ki n nh tăđ nh (ph iătínhăđ n kh nĕngăx u nh t); thứ hai, kh nĕngă(competence) lƠănĕngăl c, ti m l c (m t cán b có kh nĕngăphátăhuyă

m i kh nĕngăc aătƠiănguyênăn c ta)

Trongăđ tài này, s d ng khái ni m kh nĕngătheoăcáchăth hai,ăcóănghĩa kh nĕng là nĕngăl c Khái ni mănĕngăl c g n li n v i kh nĕngăhƠnhăđ ng Trong tâm

lý h c,ănĕngăl căđ c xem là m t thu cătínhătơmălỦăđ căđáoăc a cá nhân phù h p

v i nh ng yêu c u c a t ng ho tăđ ng nh tăđ nh và ph iăđ m b o ho tăđ ng có hi u

qu

Khái ni mănĕngăl c (competency) có ngu n g c ti ngăLaătinhăắcompetentiaẰ.ăNĕngăl căđ c hi uănh ăs thành th o, kh nĕngăth c hi n c aăcáănhơnăđ i v i m t công vi c [4, 27].ăNĕngăl c là m t thu c tính tâm lý ph c h p,ălƠăđi m h i t c a nhi u y u t nh ătriăth c, k nĕng,ăk x o, kinh nghi m, s sẵnăsƠngăhƠnhăđ ng và trách nhi m

Nĕngăl călƠăkh ănĕngăth căhi năcóătráchănhi măvƠăhi uăqu ăcácăhƠnhăđ ng,ăgi iăquy tăcácănhi măv ,ăv năđ ătrongănh ngătình hu ngăkhácănhauăthu căcácălĩnhăv căngh ă nghi p,ă xƣă h iă hayă cáă nhơnă trênă c ă s ă hi uă bi t,ă k ă nĕng,ă k ă x oă vƠă kinhănghi măcũngănh ăs ăsẵnăsƠngăhƠnhăđ ng [4, 27-28]

Cóănhi uălo iănĕngăl căkhácănhau.ăTheoăquanăđi m c aăcácănhƠăs ăph m ngh

Đ c, c u trúc chung c aănĕngăl căhƠnhăđ ngăđ c mô t là s k t h p c aă4ănĕngă

l c thành ph n: Nĕngăl c chuyên môn (Professional competency); Nĕngăl căph ngăpháp (Methodical competency); Nĕngăl c xã h i (Social competency); Nĕngăl c cá

th (Induvidual competency) [4, 28]

N i dung d y h cătheoăquanăđi m phát tri nănĕngăl c không ch gi i h n trong tri th c và k nĕngăchuyênămônămƠăg m nh ng nhóm n i dung nh m phát tri n các lĩnhăv cănĕngăl c

Hình 1.1: Các thành ph ần cấu trúc của năng lực

Nĕngăl c chuyên môn

Nĕngăl c ph ngăpháp

Nĕngăl c cá th

Nĕngăl c xã h i

N ĔNGăL CăHÀNHăĐ NG

Trong m iălĩnhăv c ngh nghi păng iătaăcũngămôăt các lo iănĕngăl c khác nhau Ví d nĕngăl c c a giáo viên bao g m nh ngănhómăc ăb n sau: nĕngăl c d y

h c,ă nĕngă l c giáo d c,ă nĕngă l c ch nă đoánă vƠă t ă v n,ă nĕngă l c phát tri n ngh nghi p và phát tri nătr ng h c

T c u trúc c a khái ni mănĕngăl c cho th y giáo d căđ nhăh ng phát tri n nĕngă l c không ch nh m m c tiêu phát tri nă nĕngă l c chuyên môn bao g m tri

th c, k nĕngăchuyênămônămƠăcònăphátătri nănĕngăl căph ngăpháp,ănĕngăl c xã h i vƠănĕngăl c cá th Nh ngănĕngăl c này không tách r i nhau mà có m i quan h

chặt ch Nĕngăl căhƠnhăđ ngăđ căhìnhăthƠnhătrênăc ăs có s k t h păcácănĕngăl c này

B ảng 1.1: Nội dung học t p theo quan điểm phát triển năng lực [4,31]

1.2.3.2 T ăduy

T ếuỔ (TD)ă lƠă m tă quáă trìnhă tơmă lỦă ph nă ánhă nh ngă thu că tính,ă b nă ch t,ă

nh ngă m iă liênă h ă vƠă quană h ă bênă trongă cóă tínhă quyă lu tă c aă s ă v t,ă hi nă t ngătrongăhi năth căkháchăquan,ămƠătr căđóătaăch aăbi tă[12, 25]

D iăgócăđ giáo d c, có th hi uăt ăduyălƠăh th ng g m nhi uăỦăt ng, t c là

g m nhi u bi u th tri th c v m t v t hay m t s ki n Nóădùngăsuyănghĩăhayătáiă

H c n i dung

chuyên môn

H c PP ậ chi năl c H c giao ti p -xã h i

H c t tr i nghi m

- đánhăgiá

Cácătriăth c chuyên môn

(cácă kháiă ni m,ă ph m

trù,ă quyă lu t,ă m iă quană

x ă lỦ, đánhă giá,ătrình bày thông tin;

- Các ph ngăpháp chuyên môn

- H c cách ng

x , tinh th n trách nhi m, kh nĕngă

- Đánhă giá, hình thƠnhă cácă chu nă

m că giáă tr ,ă đ oă

đ că vƠă vĕnă hoá,ălòngăt ătr ngăầ

 Nĕngăl c

chuyên môn Nĕngăl c

ph ngăpháp Nĕngăl c xã h i Nĕngăl c cá th

t oăsuyănghĩăđ hi u hay gi i quy t m t vi cănƠoăđó Theo cách hi uăđ năgi n nh t,

TD là m t lo t nh ng ho tăđ ng c a b não di n ra khi có s kích thích Nh ng kích thích này nh năđ c thông qua b tăkìăgiácăquanănƠoătrongănĕmăgiácăquan: xúc giác (touch), th giác (sight), thính giác (sound), kh u giác (smell) hay v giác (taste) [16, 13]

Theo các k t qu nghiên c u trong tâm lý h c, TD di n ra thông qua các thao tác sau [16, 15]:

- Phân tích:ălƠăquáătrìnhădùngătríăócăđ phơnăchiaăđ i t ng nh n th c thành các b

ph n, các thành ph n khác nhau t đóăv chăraăđ c nh ng thu c tính, nh ngăđặc

đi m c aăđ iăt ng nh n th căhayăxácăđ nh các b ph n c a m t t ng th b ng cách so sánh, phân lo i,ăđ i chi u, làm cho t ng th đ c hi n minh

- T ng h p:ă lƠă quáă trìnhă dùngă tríă ócă đ h p nh t, s p x p hay k t h p nh ng b

ph n, nh ng thành ph n, nh ng thu c tính c aăđ iăt ng nh n th căđƣăđ c tách

r i nh s phân tích thành m t ch nh th đ t đóănh n th căđ iăt ng m t cách bao quát, toàn di năh n.ăTrong TD, t ng h pălƠăthaoătácăđ c xem là mang d u

n sáng t o.ăKhiănóiăng iăcóăắđ u óc t ng h pẰăthìăcũngăt ngăt nh ănóiăng i cóăắđ u óc sáng t oẰ

- So sánh - t ngăt : nh măxácăđ nh s gi ng nhau và khác nhau gi a các s v t

hi năt ng c a hi n th c Nh soăsánhăng i ta có th tìm ra các d u hi u b n

ch t gi ng nhau và khác nhau c a các s v t Ngoài ra còn tìm th y nh ng d u

hi u b n ch t và không b n ch t th y u c a chúng

- Trừuăt ng hóa:ălƠăquáătrìnhădùngătríăócăđ g t b nh ng mặt, nh ng thu c tính,

nh ng m i liên h , quan h th y u, và ch gi l i nh ng y u t đặcătr ng,ăb n

Nh ăv y, các thaoătácăt ăduy c ăb năđ c xem nh ăquyălu t bên trong c a m i hƠnhăđ ng TD RõărƠngălƠămo ̣iăhanhăđô ̣ngăcủaăconăng iăđêuănhĕmăthỏaămãnănh ̃ngănhuăcơuăcaănhơnăvaăđêuăxuơtăphatăt ănhuăcơuăcaănhơn Ng iăh căcũngăv y , khi có nhuăc u, thìăchínhănhuăc uăđóăđƣăthôiăthúcăhanhă đô ̣ngădi năraănhĕmăđápă ngănhuăcơu Cóăth ăđ uătiênălƠănh ngăhanhăđô ̣ngătheoăthoiăquen ,ătheoăb nănĕngănh ngăn uăhƠnhăđ ngăđóăkhôngămangăđ năs ăth aămƣnă ăng iăh căthìăch căch nălƠăh ăph iăbĕtă

đơuăt ăduy CƠngăt ăduy, ng iăh căs ăcangăđa ̣tăhiê ̣uăq u ăcaoăh năvƠăd năthƠnhă th́i quen, vƠănh ăth ăkhiăcoănhuăcơu , h ăs ăbĕtăđơuăt ăduyăđ ătìmăraănh ngăhƠnhăđ ngă

nh măth aămƣnănhuăc u.ăTóm l i, có th hi u TD là m t hi năt ng tâm lý, là ho t

đ ng nh n th c b c cao conăng i.ăC ăs sinh lý c a TD là s ho tăđ ng c a não

b Ho tăđ ngăTDăđ ngănghĩaăv i ho tăđ ng trí tu M c tiêu c a TD là tìm ra các tri t lý, lý lu n,ăph ngăphápălu n,ăph ngăpháp,ăgi i pháp trong các tình hu ng

th ng [2, 75] Bênăc nhănh ngăgìăđƣăcó,ănh ngăgìăđƣăbi t,ăconăng iăluônăkhaoăkhátă

nh ngăcáiăm iăh n,ăt tăh n,ăl ăh n.ăChínhăđ ăth aămƣnănh ngămongămu nă y,ăconă

ng iăđƣăkhôngăng ngătìmătòi,ăsángăt o

Theo GS PhanăDũng,ăsángăt o lƠăho tăđ ngăt o ra ẽất kỳ Ếái gì cóăđ ngăth iă

tínhăm iăvƠătínhăíchăl i.ăắTínhăm iẰălƠăs ăkhácăbi tăc aăđ iăt ngăchoătr căsoăv iă

đ iăt ngăcùngălo iăraăđ iătr căđóăv ămặtăth iăgian.ăắTínhăíchăl iẰăch ăth ăhi năraăkhiăđ iăt ngăchoătr căho tăđ ngătheoăđúngăch cănĕngăvƠăph măviăápăd ngăc aănó.ăSángăt oăđòiăh iăắcóăđ ngăth iẰătínhăm iăvƠătínhăíchăl i.ăNóiăcáchăkhác,ătínhăm iă

ph iăđemăl iăíchăl iăthặngăd ăsoăv iătr căđó [9, 10]

B năch tăc aăsángăt oălƠăt ăduyăcóăđ nhăh ng.ăXétăv ăb năch t,ăsángăt oănghĩaă

là nghĩ ra NghĩăraăcóănghĩaălƠăv chăk ăho chătrongăóc,ăquyăho chătrongăđ u,ăhìnhă

dungăm tăcáiăgìăđóănh ălƠăcáiătoƠnăth ăvƠăsángăch ăraănó.ăSángăt oălƠăho tăđ ngăc aăconăng iăt oăraănh ngăhìnhăt ngăhoặcăhƠnhăđ ngăm iăsoăv iăcáănhơn.ăSángăt oă

đ căxơyăd ngătrênăc ăs ăc aătríăt ngăt ngă[12, 33]

Mặcădùăcóănhi uăỦăki năkhácănhauăv ăb năch tăvƠăngu năg căc aătríăsángăt oăc aăconăng iănh ngărõărƠngănóăr tăc năchoăcu căs ngănƠyănênăcácănhƠătơmălỦăh căđƣătìmăcáchăđoăl ng,ăđánhăgiáănĕngăl căsángăt oăchoăm iăcáănhơn.ăNg iătaăđ aăraă

m tătìnhăhu ngăvƠăm tăs ăđi uăki năxu tăphátăt ănhuăc uăđ ăxu tăcƠngănhi uăgi iăphápăcƠngăt tăvƠătrongăm tăth iăgianăcƠngăng năcƠngăhay.ăVi căđánhăgiáăđ căcĕnă

c ăvƠoătínhăm i,ătínhăđ căđáo,ătínhăh uăíchăc aăcácăđ ăxu t.ăNh ngătr cănghi mătheoă

h ngănh ăv yăcùngăv iănh ngăth cănghi măđƣăchoăth y:

- Sángăt oălƠăm tăti mănĕngăv năcóăc aăm iăconăng iăvƠăs ăb căl ăkhiăcóăc h i

- M iăng iăch ăcóăth ăquenăcáchăsángăt oătrongăm tălĩnhăv cănh tăđ nhăvƠăcóăth ăluy năt păđ uăócăsángăt oătrongălĩnhăv căđó

Theo Nguy n Huy Tú [21, 16], vi c phân bi t các m căđ sáng t oăcóăỦănghĩaă

r t quan tr ng tr ng vi c giáo d căvƠăđƠoăt oăconăng i.ăỌngăđƣăphơnăchiaăsángăt o thành 5 m căđ sau:

- Sáng t o bi u hi n: là m c sáng t oă c ă b n nh tă khôngă đòiă h i k nĕngă quană

tr ngănƠo.ăĐặcătr ngăc a m căđ sáng t o này là tính b căphátăắh ng kh iẰ

- Sáng t o ch t o: là m c sáng t oăcaoăh năsángăt o bi u hi n.ăNóăđòiăh i nh ng

k nĕngănh tăđ nh (k nĕngăx lý thông tin hoặc k nĕngăk thu t) m căđ này, các quy t c thay th cho tính b c phát trong vi c th hi n cái tôi c aăng i sáng t o

- Sáng t o phát ki n:ăĐóăchínhălƠăs đ xu t sáng ki n hay phát ki n.ăNóăcóăđặc

tr ngălƠăs phát hi n hoặc tìm ra các quan h m i d a vào cách s p x p các thông tinătr căđơy

- Sáng t o c i bi n:ăĐây là m c sáng t o cao Nó th hi n s hi u bi t sâu s c các

ki n th c khoa h c hoặc các ki n th c chuyên môn Vi c xây d ngăcácăỦăt ng đòiăh i m tătrìnhăđ trí tu nh tăđ nh c a ch th

- Sáng t o phát minh: là m căđ sáng t o cao nh t,ăcóăđặcătr ngălƠăt o ra nh ng

s n ph m v t ch t hay tinh th n hoàn toàn m i, nh ng cách th căhƠnhăđ ngăch aă

t ng có trong kinh nghi m.ăĐơyălƠăm căđ sáng t o có các nhà khoa h c, nhà sáng ch

Nh ăv y,ătrongăt tăc ăcácălĩnhăv c,ăsángăt oăh uănh ăr tăc năthi t.ă Trongăh că

t p, ng iăh căc năch ăđ ngănơngăcaoănĕngăl căt ăduyăc aăb năthơn,ăng iăgiáoăviênă

c năph iăluônătìmăcáchălƠmăắm iẰăcácăbu iăh c,ăcácăti tăh c,ăgơyăh ngăthú,ăt oăđ ngă

c ăchoăSV và kích thích kh ănĕngăt ăduyăsángăt o ăcá nhân ng iăh c

h c,ăngh ăthu t,ăchínhătr ,ătri tăh c,ătoánăh c,ăquơnăs ăĐ tìm ra các k thu t thích

h păđ kích ho t kh nĕngăt ăduyăsáng t o vƠăđ tĕngăc ng kh nĕngăt ăduyăc a cá

nhơnăng i h c hay m t t p th trong l p h c ta c n ph iăquanătơmăđ n t ếuỔ sáng

t ạo

Đ ăc păđ năt ếuỔ sáng tạo (TDST), đơyălƠăm tălĩnhăv cănghiênăc uănh mătìmă

raă cácă ph ngă án,ă bi nă phápă thíchă h pă đ ă kíchă ho tă kh ă nĕngă sángă t oă vƠă tĕngă

c ngăkh ănĕngăt ăduyăc aăm tăcáănhơnăhayăm tăt păth ăc ngăđ ng.ăT ăduyăgiúpăchúngătaăph năbi năl iăm tăcáchănhanhănh tăcóăl pălu năvƠălogicărõărƠng,ătìmăraăđ că

nh ngăỦăt ngăm iămangătínhăsángăt o.ăTDST cóăkh ănĕngăgiúpăchúngătaăt ăduyă

m tăcáchănh yăbénănh tăvƠălinhăđ ngănh t,ăgiúpălỦăgi iăđ cănhi uăv năđ ,ăhi uăbi tăsơuăr ngăv ăv năđ ăđóăvƠăcóăth ătránhăđ cănh ngăl iămònăt ăduyămangătínhăr păkhuôn

Tùy vƠoăc ngăđ ăvƠăm căđ ăc păthi tăc aănhuăc uămƠăng iăh căcƠngăb ăthúcăđởyăđ ăd năđ năhanhăđô ̣ng Thông qua hình 1.2, chúngătaăcũngănh năth yăr ngănêuă

nh ̃ngăhanhăđộngătrênăđãăthanhăthoiăquenăthốăng iăh căsẽăhanhăđộngămộtăcachă t ă

đ ngăhóa, khôngăthôngăquaănhuăcơu , xúcăc măn a.ăVìăth căt ăthìănh ngănhuăc uăvƠăxúcăc mălúcănƠyăđƣătr ăthƠnhăti măth cătrongăb năthơnăcáănhơnăng iăh c,ădoăđóăđ ărènăluy nătínhăsángăt oăng iăh căc nărènăluy năchoămìnhăluônăcóănh ngănhuăc uătìm tòi cáiăm i,ăcáiăhi uăqu ăh n;ăhayăluônăđặtăcơuăh iăTại sao? Ć ẾáẾh nào t t h n không? Khiă yăvôătìnhăng iăh căđƣătr ăthƠnhăng iăcóătínhăsángăt oămƠăngayăc ă

b năthơnăh ăcũngăkhôngăk pănh năra

Trongăbu iăđ uătiênăđ năl p,ăng iăgiáoăviênăcũngăcóăth ăphátăhi năraăkh ănĕngă

t ăduyăsángăt oă ăng iăh căthôngăquaăm tăs ăbi uăhi năsau:

- Tr ăl iănhanh,ăchínhăxácăcơuăh iăc aăgiáoăviên,ăphátăhi năraăv năđ ăm uăch t,ăcácănăỦătrongăcơuăh i,ăbƠiăt păgiáoăviênăđ aăra

- K tăh păđ căcácăthaoătácăt ăduy,ăcóăđ uăócăphánăđoánăvƠăđ aăraăk tălu nănhanhăchóng và chính xác

- TrìnhăbƠyălinhăho tăm tăv năđ ăvƠăđ ăxu tănhi uăph ngăánăgi iăquy t

- V năd ngătriăth căth căt ăđ ăgi iăquy tăm tăv năđ ăkhoaăh căvƠăng căl iăbi tăv nă

d ngănh ngătriăth căkhoaăh căđ ăđ aăraănh ngăsángăki n,ănh ngăgi iăthích,ăápă

d ngăphùăh p

- M nhă d nă đ ă xu tă nh ngă cáiă hoƠnă toƠnă m i,ă khôngă đi theoă đ ngă mònă hayă

nh ngăquyăc vƠăbi tăcáchăb oăv ăỦăki năc aămình

- Bi tăcáchăv năd ngăvƠăc iăti nănh ngăđi uăv aăh căđ c

Hình 1.2: Quy trình t ếuỔ sáng tạo (từ nhu cầu đ n hành động)[9, 37]

- Cóănĕngăl căliênăt ng,ăt ngăt ng

Nh ăv y, kh ănĕngăt ăduyăsángăt oă ăng iăh căchínhălƠănĕngăl căsuyănghĩăvƠă

th căhi nănh ngăđi uăsángăt o.ăBi t,ălƠmăthƠnhăth oăvƠăluônătìmăcáchăđ iăm iăkhiă

ch aăđ căh căhayăđ cătƠiăli uăhoặcăthamăquanăv ăv năđ ăđóănh ngăl iăđ tăđ că

hi uăqu ăcao Trong DH, mu n phát tri năTDSTăchoăHS,ăng i GV c n có nh ng tácăđ ng nh măkh iăg i, hình thành nh ng ph m ch t, thói quen sáng t o cho HS

1.3 CÁC Y U T VÀ QUÁ TRÌNH TÂM LÝ TRONG T ă DUYă SÁNGă

T O

1.3.1 Trí nh

Trí nh có ch cănĕngăghiănh ,ăl uătr và tái hi n các thông tin (hi u theoănghĩaă

r ng) đƣăvƠăđangăcó.ăSoăv i trí nh máy tính, trí nh c aăconăng iăth ng ghi nh khôngăđ yăđ và chính xác,ăl uătr và tái hi n thông tin không tin v y b ng.ăĐặc

đi m này n uăđ cădùngăđúngăthìăcóăth đemăl i nhi u l iăíchănh ăkhôngăc n ph i

nh nhi u mà v n có th nh n l iăđ c nh ngăđ iăt ng, quá trình quen bi t, m

r ng ph m vi áp d ngăđƣăbi t c a chúng (sáng t o).ăVƠăchínhăđặcăđi mănƠyăcũngăgiúpă ng i gi iă đ aă nh ngă đ iă t ng, quá trình quen thu c ra ngoài ph m vi áp

d ng th c s c a chúng [9, 40]

1.3.2 Ngôn ng

Ngôn ng đôiăkhiăgơyăchoăng i gi i bài toán hi u l m, hi u sai vì:

- M t t có nhi uănghĩaăhoặcăng c l i, nhi u t đ ngănghĩa,ăg nănghĩa

- Có nhi u lo iă nghĩa:ă nghĩaă đen,ă bóng,ă c th , tr uă t ng, khái quát, hẹp, r ng,

t ngăđ i, tuy tăđ i, ng m, n i, lặn,ăriêng,ăchung,ălóng,ăhƠiăh c,ănghiêmătúcầ

- Nghĩaăc a t b nhăh ng b i tr ng thái ch quan c aăng i s d ng ngôn ng

- Nghĩaăb nhăh ng b iămôiătr ng

Khiăsuyănghĩ,ăchúngătaăc n s d ng ngôn ng rõărƠng,ătránhăđaănghĩaăkhôngăc n thi t,ăđ m b o tính logic c a quá trình x lý và bi năđ i thông tin [9, 41]

1.3.3 Ký hi u

Ký hi uăgiúpăchoăsuyănghĩătr nên g n Tuy nhiên c n l a ch n các lo i ký hi u giúp m r ng kh nĕngăsuyănghĩăvƠăc nătínhăđ n th i gian s ng c aănóăđ tránh làm

n y sinh các v năđ trongăt ngălai

1.3.4 Hình v

Trong b t kỳ giaiăđo n nào c aăquáătrìnhăt ăduy,ă đơuăcũngăcóăth trình bày

đ căsuyănghĩăthƠnhăhìnhăv hoặc/vƠăsuyănghĩăđ c b ng hình v , hình nh,ăng i

gi i bài toán c n ph i v hìnhăraăđ xemăxét.ăLƠmănh ăv y chúng ta s d ng đ c cácă uăvi t c a th giác:

- H nă90%ăthôngătinăconăng i ti p nh n t môiătr ngălƠăquaăconăđ ng th giác

B n giác quan kia c ng l iăch aăt i 10%

- Th giác có kh nĕngăti p nh n kh iăl ng thông tin r t l n trong vùng m t th i

đi m (ch không ph i theo l i tu n t tuy n tính) và x lý chúng trong m t th i gian r t ng n

1.3.5 Tínhăliênăt ng

Tínhăliênăt ng là kh nĕngăc aăconăng i t ỦănghĩănƠyăthôngăquaăm t m i liên

k t d a trên kinh nghi mănƠoăđóăđ điăđ năỦănghĩăkhácăvƠăc nh ăth ầ

Aiăcũngăcóăkh nĕngăliênăt ng,ătùyăng i c th , có th g n hay xa

Liênăt ng có th x y ra theo nhi uăh ngăkhácănhau,ătùyătheoăng iăsuyănghĩăchú ý nh n m nh vào khía c nh nào c aăđ iăt ngăsuyănghĩ

N uădùngăđúngăph m vi áp d ng, kh nĕngăliênăt ngăgiúpăng i gi i đ aăraăcácăỦăt ng sáng t o Có nh ngăph ngăphápăsángăt oăđ c xây d ng d a trên vi c

s d ng kh nĕngăliênăt ng [9, 42]

1.3.6 Tríăt ngăt ng

Tríăt ngăt ng là kh nĕng c aăconăng i t o hình nh ph năánhăđ iăt ng cho

tr c trong óc c a mình mà trong kho ng th iăgianăđó,ăđ iăt ngăchoătr c không

hoặc không th ti p nh nă đ c m t cách tr c ti p thông qua các giác quan Trí

t ngăt ngăđóngăvaiătròăc c kỳ quan tr ng trong sáng t o, b iăvìăconăng iăth ng

t ngăt ng ra cái m iătr c trong óc r i m i bi n nó thành hi n th c.ăCh aăk ,

có nh ngăđ iăt ng không th ti p nh năđ c tr c ti p t các giác quan mà ch có

th t ngăt ng ra chúng

Tríă t ngă t ng có tác d ng kích thích, kh i ngu n cho ho tă đ ng TDST

T ngăt ngăgiúpăconăng i mô ph ngăđ c nh ng cáiăch aăt ng có trong hi n

th c, loé sáng nh ngăỦăt ng b t ng , t o ngu n cho TDST M tăng i càng sáng

t o bao nhiêu thì càng dùng nhi u b yănhiêuăđ n kh nĕngăt ngăt ng Chính vì đặcătr ngăđ căđáoăc aăt ngăt ng nên nó có tác d ng r t l n trong vi c phát tri n TDSTăchoăng i h c

Các ngh chălỦăliênăquanăđ nătríăt ngăt ng [9, 42-43]:

- Tríă t ngăt ng r t quan tr ngăđ i v i sáng t oănh ngăkhôngăđ căđánhăgiáăvƠăphát tri n m t cách x ngăđáng

- Quƣngăđ i sáng t o c aăconăng iăr iăvƠoălúc,ăv mặt tuy tăđ i,ătríăt ngăt ng không ph i cao nh t, v mặtăkhuynhăh ng, càng ngày càng gi m

- V i th i gian, s l ngăcácăbƠiătoánătĕngălênăđòiăh iătríăt ngăt ng ph i nhi u

h n,ătrongăkhiăđóătrênăth c t tríăt ngăt ng th k 20 l i th păh năth k 19 vƠăđ t c c đ i s măh n (hình 1.3)

Hình 1.3: M ức phát triển trí t ởng t ợng theo th i gian [9, 43]

1.3.7 Linh tính

Có ba b ph nă thamă giaă vƠoă quáă trìnhă suyă nghĩă c aă conă ng i: ý th c, ti m

th c, vô th c Ý th căđ c hình thành nh giáo d c (hi uătheoănghĩaăr ng) Khi m t

ng iăsuyănghĩăb ng ý th c,ăng iăđóăbi t và có th lý gi iăquáătrìnhăsuyănghĩăm t cách logic

Choăđ nănayăng i ta bi t r t ít v ti m th c và vô th c Khác v i ý th c, ti m

th c và vô th c có th thamă giaă quáă trìnhă suyă nghĩă nh ngă chínhă ng i suyă nghĩăkhông bi t v s hi n di n c a chúng Lo iăỦăt ngăđ c phát ra vùng ý th cănh ă

là k t qu c aăquáătrìnhăsuyănghĩăx y ra trong ti m th c, vô th căđ c g i là các ý

1.3.8 Tính nh y bén c a t ăduy

ĐơyălƠăkh nĕngăphátăhi n ra giá tr c a thông tin và s d ngăchúngăđ gi i bài toán, trong khi nhi uăng iăkhácăcũngăti p nh năđóănh ngăkhôngăphátăhi n ra

Đ cóăđ c tính nh yăbénăt ăduy,ăng iăsuyănghĩăph i có s th hi n nhu c u

c n gi i m t bài toánănƠoăđó.ăT nh ng ngu n thông tin (không c ý, tình c , ng u nhiên)ătrongăđóăcóăthôngătinăđemăl i giá tr gi iăbƠiătoánăchoătr c,ătrongăđ uăng i

gi i s xu t hi n s liên k t gi aăcácăthôngătinăđóăv i nhu c u gi iăbƠiătoánăbanăđ u Tính nh y bén c a t ăduyăđóngăvaiătròăc c kỳ quan tr ng trong quá trình bi n

đ i thông tin thành tri th c di n ra trong b óc c aăconăng i

Chúng ta có th tham kh o 2 l i khuyên c a TRIZ nh m giúp tìm ra nh ng thông tin là nh ngăỦăt ng có th có m c sáng t o cao [9, 45-46]:

- Tìm những ý t ởng có trong l i giải của những ẽài toán t ng tự nh ẽài toán Ếho tr c

T ngăt là s gi ng nhau v m tă(vƠi)ăph ngădi n, khía c nhănƠoăđóăgi a các

đ iăt ng, hi năt ng,ăquáătrìnhầăkhácănhauăvƠăth m chí r tăxaănhau.ăCácăph ngă

di n, khía c nh này có th r t c th vƠăcũngăcóăth mang tính khái quát cao, tùy vào cách xem xét c aăng i gi i bài toán

- Tìm những ý t ởng có trong l i giải của những bài toán thuộẾ lĩnh ốực chủ đạo

đ i v i ẽài toán Ếho tr c

Thôngăth ng, trong m i bài toán c th có m t hoặcăvƠiăkhóăkhĕnăchínhă(ch

đ o)ăng i gi i c n gi i quy t.ăTrongăkhiăđó,ălo iăkhóăkhĕnănƠyăl i là lo iăkhóăkhĕnă

th ng xuyên gặp m t s lĩnhăv căkhácă(cácălĩnhăv c ch đ o) so v iălĩnhăv căn iăbƠiătoánăchoătr c n yăsinh.ăĐi u này có nghĩa,ănh ngăỦăt ngădùngăđ kh c ph c

lo iăkhóăkhĕnănêuătrênăxu t hi n s măh năvƠăphongăphúăh năt iăcácălĩnhăv căđó.ăChúngăđ c g iălƠăcácălĩnhăv c ch đ oăđ i v iăbƠiătoánăchoătr c

1.4 NH NG Y U T NHă H NGă Đ N KH NĔNGă T ă DUYă SÁNGă

T O TRONG H C T P

1.4.1 Y u t ch quan

Là các y u t bên trong c a ch th ng iăho ̣căquy tă đ nh tr c ti pă đ n kh nĕngăt ăduyăsángăt o.ăNg iăho ̣căcóănhuăc uăho ̣c, mu n chi mălĩnhătriăth c, lòng ham hi u bi t mu n tìm tòi khám phá, mu n t kh ngăđ nh mình, mu năđóngăgópă

s c mình trong vi c gi i quy t các v năđ t th c ti n Đi u này ph thu căvƠoăđặc

đi m cá nhân c aăng i h c Ph m ch t,ăđ oăđ c, tính cách, tinh th n,ătháiăđ h c

t p nhăh ng r t l năđ n kh nĕngăt ăduyăsángăt o m i cá nhân

Chúng ta c năđ c păđ n l i mòn trong t ăduyăhayăcònăg i là tính ì tâm lý hay tâm lý quán tính Tính ì tâm lý ch ho tă đ ng tâm lý c aă conă ng i có khuynh

h ng duy trì tr ng thái hi n t i (nh ng hi năt ng tâm lý c th đƣ,ăđangătr i qua)

và ch ng l i s chuy n sang tr ng thái (các hi năt ng tâm lý) m i Tính ì là thu c

tính c h u c a b t kỳ h th ng nào B não và tâm lý c aăconăng iăcũngălƠăm t h

th ng nên t t y u s luôn t n t i tính ì Nh ng d ngăth ng gặp c a tính ì tâm lý là tínhăìăắthi uẰăvƠătínhăìăắth aẰ:

- Tínhăìăắthi uẰă(Tính ì tâm lý do c ch ) sinhăraădoăconăng iăth ng xuyên ti p

nh năthôngătinăvƠăsuyănghĩătheoănh ngăh ng nh tăđ nh, t o ra các l i mòn TD trongănƣo.ăĐ n khi gặp các v năđ c n gi i quy t,ăng iătaăcóăkhuynhăh ng suy nghĩătheoănh ng l i mòn có sẵnămƠăquênăđiănh ngăgócăđ khác, nh ng cách nhìn khác c a v năđ , t t y u d năđ n tính b o th , thành ki n Đ kh c ph c,ăng i

gi i ph i có nhi uăcáchăxemăxétăđ iăt ngăchoătr c, sao cho s l ngănghĩa rút raăđ c t cáchăxemăxétăđóăcƠngănhi u càng t t

- Tínhă ìă ắth aẰă sinh ra do s ngo iă suyă liênă t ng trong quá trình TD c a con

ng iă đôiă khiă d nă đ n s v t quá ph m vi ng d ng gây ra Đ kh c ph c,

ng i gi i luôn ph i ý th c v ph m vi áp d ng Ngoài ra khi hoàn c nhăthayăđ i,

ng i gi i c n xem xét l i nh ng gì mang l i l i ích trong hoàn c nhăcũăcóăcònăgiá tr trong hoàn c nh m i không N u không, c n ch đ ngăthayăđ i hoặcăđ aă

ra cái m i mang l i l i ích th c s đ i v i hoàn c nh m i

Nguyên nhân gây ra tính ì tâm lý là do trí nh nhăh ng x u lên t t c các giai

đo n c aăquáătrìnhăsuyănghĩ,ăh ngăsuyănghĩăc aăng i gi i bài toán v phía quen thu c,ăđƣăbi t, c n tr điăđ n cái m i

Ngoài ra, c năđ c păđ n m t s nguyên nhân khác làm nhăh ngăđ n quá trình TDSTănh :

- Tính l i l i là làm vi căgìăcũngăd a vƠoăng i khác, thi u tâm lý t l p và t

gi i quy t công vi c.ăNg i có tính l iăth ng thi uătínhăđ c l p, tính quy t đoán,ătínhăt giác, không kiên trì, d b ng i khác d d Tính l i phát tri n

th ngăđemăl i hai lo i h u qu không t t: m t là lo iăng i có tính l i, tính cáchănhuănh c, thu c lo i thi u t ch , gặp vi c không th suyănghĩăđ c l p, không có ch ki n, th m chí vi c vặtăhƠngăngƠyădoăng i khác g i ý M t lo i

ng i l i khác có tính thi u t tin Trong cu c s ng c m th y mình không b ng

ng i khác, khá nh y c m v i s v t xung quanh Th m chí có th t m t s x u

h nh mà tr thƠnhăconăng i t ti, mặc c m

- SVăch aă tìmăđ căph ngăphápăh c t p hi u qu ,ăch aăhi u h tăđ c vai trò, ý nghĩaăc a vi c t h c Trong quá trình h c t p bao gi cũng t n t i vi c t h c, nghĩaălƠăt mìnhălaoăđ ngătríăócăđ chi mălĩnhătriăth c.ăNh ngăth c s , n u không tìmăraăđ căph ngăphápăđúngăđ n thì r t SV s gặpăkhóăkhĕnătrongăh c t p, khó khĕnătrongăquáătrìnhăchi mălĩnhătriăth c

- SV còn thi u nh ng k nĕngăc n thi tăchoăTDST.ăĐơyălƠăm t trong nh ngăđi m

y u l n nh t c aăSV.ăĐi u này không nh ng nhăh ngăđ n hi u qu h c t p mà còn t o m t cách nhìn không t t cho các doanh nghi p khi tuy n d ngălaoăđ ng

1.4.2 Y u t khách quan

Nh ng y u t tácăđ ng t bên ngoài vào ng iăho ̣cănh : môiătr ng giáo d c,

xã h i, s phát tri n c a công ngh ầ

N iădungăch ngătrìnhăđƠoăt o, ph ngăphápăgi ng d y, ph ngăti năho ̣căt p tác

đ ngăđ năng i h c,ăgơyăđ ngăc ăhoặc làm gi m h ng thú h c t p, kích thích hoặc

ki m hãm kh nĕngăsáng t o

Y u t khách quan và ch quanăluônăđanăxen,ăb sung,ătácăđ ng l n nhau Do đó,ăng i h c c năxácăđ nhărõăquanăđi m h c t p c a b n thân, t đóăt thi t l p,

đi u ch nhăph ngăth c h c t p sao cho hi u qu nh t

1.5 M T S QUANă ĐI M, PH NGă PHÁP, K THU T D Y H C

1.5.1 D y h c nêu và gi i quy t v năđ

D y h c nêu và gi i quy t v năđ (DHăGQVĐ) là m tăQĐDHănh m phát tri n nĕngăl căt ăduyăsángăt o,ănĕngăl c gi i quy t v năđ c aăHS.ăHSăđ căđặt trong m t tình hu ng có v năđ , thông qua vi c gi i quy t v năđ đóăgiúpăHSălĩnhăh i tri th c,

k nĕngă vƠă ph ngă phápă nh n th c [4, 77] Đ lƠmă đ că đi uă đó,ă GVă ph iă đặt

ng i h c trong m t tình hu ng có v năđ , thông qua vi c gi i quy t v năđ giúp HSălĩnhăh i thêm ki n th c, k nĕngăvƠăcáchănhìnănh n m t v năđ

Có r t nhi u tên g iăkhácănhauăđ i v i DHăGQVĐ nh :ăd y h c nêu v năđ ,

d y h c nh n bi t và gi i quy t v năđ ăNh ngăm cătiêuăc ăb n v n là rèn luy n nĕngăl c gi i quy t v năđ c aăng i h c, t tănhiênătrongăđóăbao g m c kh nĕngă

nh n bi t và phát hi n v nă đ ă DHă GQVĐă lƠă m tă quană đi m d y h c, nh m l y

ĐơyălƠăgiaiăđo n quan tr ng nh t,ăvìăchínhăđóălƠănguyênănhơnăgơyăkíchăthíchă

h ngăthúăchoăng i h c

L u ý:

- GV c n xây d ng tình hu ng có v năđ

+ Thông báo tình hu ng có v năđ :ăGVăđ aăraătìnhăhu ng có v năđ đ c y vào

choăng i h căd i d ng câu h i, bài toán, thí nghi m, làm vi c giáo trình, các

B 2.ăTỊMăCÁCăPH NGăÁNăGI I QUY T

- So sánh v i các nhi m v đƣăgi i quy t

- Tìm các cách gi i quy t m i

- H th ng hoá, s p x păcácăph ngăánăGQ

B 3 QUY TăĐ NHăPH NGăÁNă(GQVĐ)ă

hi năt ng v t lý trong t nhiên ăhayăd i hình th c ki mătraăbƠiăcũăhoặc là

GV thông báo

+ Thôngăquaăph ngăphápăđƠmătho i GV yêu c u HS trình bày l i nh ng ki n

th căđƣăđ c h c hoặc nh ng v năđ đƣăđ c ti p c n,ăquaăđóălƠm ti năđ cho

SV phát hi n v năđ m iăvƠăđ xu tăph ngăánăgi i quy t v năđ đó.ă

+ HS có th tái hi năliênăquanăđ n v năđ m i

+ HS phát hi n mâu thu n gi aăcáiăđƣăbi t v iăcáiăch aăbi t

+ Tuỳ theo kh nĕngăh c t p c a HS mà GV v ch ra mâu thu n,ăGVăđặt câu h i

g i m cho h c sinh tìm ra mâu thu n, HS t phân tích tình hu ng và phát

hi năđ c mâu thu n

- Phát bi u v năđ h c t p

+ V năđ h c t păđ c phát bi uăd i d ng m t m nhăđ câu h i, là k t qu c a

ch th bi n mâu thu n khách quan thành mâu thu n ch quan

+ Hi u qu c aăb c này ph thu c vào kh nĕngăphátăhi n ra các mâu thu n

khách quan đ iăt ng HS và th hi n các m căđ phát hi n mâu thu n trên

+ Tình hu ng có v năđ ch t oăđ c v i nh ng n i dung thích h p và nó t n t i

ngay trong k t c u logic c a ch ngătrìnhăđƠoăt o, vì v y GV c n có k thu t

đ truy n t i các tình hu ngăđóăđ n v i HS S thành công c aăb c này là quan tr ng nh t trong d y h c gi i quy t v năđ

B că2.ăTìmăcácăph ngăánăgi i quy t

Nhi m v c aăb cănƠyălƠătìmăcácăph ngăánăkhácănhauăđ gi i quy t v năđ

Đ tìmăcácăph ngăánăgi i quy t v năđ , c n so sánh, liên h v i nh ng cách gi i quy t các v năđ t ngăt đƣăbi tăcũngănh ătìmăcácăph ngăánăgi i quy t m i Các

ph ngăánăgi i quy tăđƣătìmăraăc năđ c s p x p, h th ngăhoáăđ x lý giaiăđo n

ti pătheo.ăKhiăcóăkhóăkhĕnăhoặcăkhôngătìmăđ căph ngăánăgi i quy t thì c n tr l i

vi c nh n bi t v năđ đ ki m tra l i vi c nh n bi t và hi u v năđ

B c 3: Quy tăđ nhăph ngăánăgi i quy t

Trongăb c này c n quy tăđ nhăph ngăánă gi i quy t v năđ , t c là c n gi i quy t v năđ ăCácăph ngăánăgi i quy tăđƣăđ c tìm ra c năđ c phân tích, so sánh vƠăđánhăgiáăxemăcóăth c hi năđ c vi c gi i quy t v năđ hay không N u có nhi u

ph ngăánăcóăth gi i quy t thì c năsoăsánhăđ xácăđ nhăph ng án t iă u.ăN u vi c

ki mătraăcácăph ngăánăđƣăđ xu tăđ aăđ n k t qu là không gi i quy tăđ c v năđ thì c n tr l iăgiaiăđo n tìm ki măph ngăánăgi i quy t m i.ăKhiăđƣăquy tăđ nhăđ c

ph ngăánăthíchăh p, gi i quy tăđ c v năđ t călƠăđƣăk t thúc vi c gi i quy t v n

đ

ĐóălƠă3ăgiaiăđo năc ăb n c a quá trình gi i quy t v năđ ăTrongăDHăGQVĐ,ăsauăkhi k t thúc vi c gi i quy t v năđ có th luy n t p v n d ng cách gi i quy t v năđ trong nh ng tình hu ng khác nhau

1.5.2 D yăh cătheoăquanăđi măđ nhăh ngăhành đ ng

D y h cătheoăquanăđi măđ nhăh ng ho tăđ ng ch y u l yăng i h c làm trung tâm, nâng cao kh nĕngăho tăđ ngăđ c l păđ đ tăđ c m c tiêu c a bài h c

B n ch t c a d y h căđ nhăh ng hành đ ng là h ng ng i h c vào ho tăđ ng

gi i quy t v n v nă đ k thu t và các nhi m v tình hu ng ngh nghi p, nh m chu n b cho ng i h c tham gia vào gi i quy t các nhi m v NgoƠiăraăng i h c

ph i ho tăđ ng c tayăchơnăvƠătríăócăđ t o ra m t s n ph m ho tăđ ng Ho tăđ ng

h c t p này là m t ho tăđ ng có tính tr n vẹn

M t ho tăđ ng bao g m nhi uăhƠnhăđ ng k t h p l i và bao gi cũngătácăđ ng

tr c ti păvƠoăcácăđ iăt ng chi mălĩnhănó.ăHƠnhăđ ngăđ c th c hi n b ng hàng lo t cácăthaoătácăđ gi i quy t nh ng nhi m v đƣăđ căxácăđ nh nh măđ t m căđíchăc a hƠnhăđ ng c th Tr ng tâm ki u d y h căđ nhăh ng ho tăđ ng là t ch c quá trình d y h cămƠătrongăđóăh c sinh ho tăđ ngăđ t o ra m t s n ph m

Theo PGS.TS Nguy năVĕnăTu n, v khía c nhăph ngăphápăd y h c, gi h c theo ki uăđ nhăh ngăhƠnhăđ ngăđ c t ch c theo qui trìnhă4ăgiaiăđo nănh ăsau [23]:

- Đ aă raă v nă đ nhi m v bài d y ậ Trình bày yêu c u v k t qu h c t p (s n

ph m)

- T l p k ho chălaoăđ ng c a h c sinh

- T th c hi n theo k ho ch, quy trình h căsinhăđƣăl p

- T đánhăgiáăc a h c sinh

Theoăng i nghiên c u tham kh o và t ng h p tài li u [15][23], gi h c theo

ki uăđ nhăh ngăhƠnhăđ ng có th đ c chia ra 5ăgiaiăđo n c th nh ăsau:

Giaiăđo n 1: Đ aăraăv năđ ,nhi m v h c t p ậ cáchăđánhăgiáăk t qu

ĐơyălƠăgiaiăđo năđ uătiênănh ngăr t quan tr ng vì GV s nêu ra nh ng v năđ đ

HS c n gi i quy t, t đóăHS ph iăđ tăđ c sau khi k t thúc v năđ ăSauăđó,ăGVăs

đ aăraăcácănhi m v đ ng i h c bi tăđ c k t qu (s n ph m) c n th c hi n trong bài d y và yêu c u c năđ tăđ c Hình th c trình bày r tăphongăphúăvƠăđaăd ng, tùy thu căvƠoăđi u ki n và kh nĕngăc a giáo viên

N uăc ăs v t ch tăđ yăđ thì vi c t ch c các ho tăđ ng h c t p di n ngay l p

h c.ăNg c l i, n u tình hu ng quá ph c t p không th t ch c tr c ti p trên l p thi

có th t ch c ngay trên trên hi nătr ngă(thamăquanăcácăx ng,ănhƠămáyầ),ăhoặc

GV có th quay phim, ch p hình t i hi nătr ng r i trình chi u

Cáchăđánhăgiáăk t qu : S n ph m càng ph c t p thì HS s c m th yăkhóăkhĕn.ă

Vì v yăđ ti n cho HS làm vi c, các bài h c hay nhi m v ho tăđ ngăđ c b t đ u

r tăđ năgi n.ăTrongăgiaiăđo n này GV không ch giao nhi m v mà còn th ng nh t

v cáchăđánhăgiá,ăquánătri t v i HS v k ho ch, phân nhóm và cung c p tài li u liênăquanăđ HS ch đ ngălĩnhăh i trong quá trình th c hi n

Giaiăđo n 2: T ch c l p k ho ch ho tăđ ng gi i quy t v năđ

Trongăgiaiăđo n này, GV t ch c các ho tăđ ng cho HS nh m thu th p thông tin qua nh ng tình hu ng hoặc qua ví d c th T t c nh ngăgìăng i h c quan sát

đ c, tìm hi uăđ c s đ i chi u v iăcáiăđangăcóăsẵn.ăQuaăđóătìmăraănh ngăđi u m i (quanăđi m,ăđ nh lý, hi năt ng,ăquiătrìnhầ)ăđ áp d ng vào th c ti n

Nh ăv y nh ng tình hu n trong h c t păđóngăvaiătròăh t s c quan tr ng,ăđ t o

đ c tình hu ng là h t s căkhóăkhĕnăvƠăGVăph iălƠmăđ căđi uăđó Sau khi t o

đ c tình hu ng h c t p, GV b tăđ u t ch căchoăng i h c t l p k ho ch ho t

đ ng nh m gi i quy t các v năđ xu t hi n trong các tình hu ng h c t p

Thông qua tình hu ng h c t p GV s g iăỦăvƠăh ng d năchoăng i h c l p ra

k ho chăđ th c hi n cho b n thân Bên c nh vi căhìnhăthƠnhăchoăng i h c k nĕngă ngh nghi p, không c n danh nhi u th iă giană đ l p k ho ch, GV ch c n trình bày n iădungăvƠăđ aăraăs n ph măđ ng i h c thao tác

Giaiăđo n 3: GVăđóngăgópăỦăki n

V i k ho ch th c hi n c a HS, GV s nh n xét và góp ý ki năđ k ho ch tr nênăthƠnhăcôngăh n

Giaiăđo n 4: T ch c theo k ho ch

Trongăgiaiăđo n này có nh ng vi c ph i làm là:

- Trang b ki n th c c n thi tăđ làm vi c

- Trình bày t ng quát k ho chăđƣăchu n b

- Thao tác c a HS thông qua GV làm m u

- Đánhăgiáăthao tác c a HS

- An toàn trong quá trình th c hi n

Tùy theo m căđ ph c t p c a v năđ đặt ra mà hình thành các k nĕngăt ngă

- Tháiăđ :ăTháiăđ h c t p c aăng i h c bi u hi n qua tinh th n h c t păhĕngăsay.ăNgoƠiăraăng i h c còn ph i chú tr ngăđ năanătoƠnălaoăđ ng và tinh th n trách nhi m v i m i tình hu ng x y ra

Bên c nh ba mặt ki n th c, k nĕng,ătháiăđ , GV có th đánhăgiáăv ti năđ th i gian, quá trình th c hi n

Điển hình của dạy họẾ định h ng hành động là ph ng pháp dạy học theo dự

án Có nhi u quan ni măvƠăđ nhănghĩaăkhácănhauăv d y h c theo d án Ngày nay DHDAăđ c nhi u tác gi coi là m t hình th c d y h c vì khi th c hi n m t d án,

có nhi u PPDH c th đ c s d ng Tuy nhiên khi không phân bi t gi a hình th c vƠăPPDH,ăng iătaăcũngăg i là PP d án,ăkhiăđóăc n hi uăđóălƠăPPDHătheoănghĩaă

r ng, m t PPDH ph c h p [4, 89]

Thông qua nh ng d ánăđ ra,ăSVăđ căđ xu t và th c hi n d án nh m gi i quy t nh ng v nă đ đặt ra, phát tri nă đ c nh ng k nĕngă v chuyên môn [22] DHDA đ c th c hi nătheoă5ăb cănh ăsau:

- Hình thành n i dung chi ti t và các công vi c c th , cách th c th c hi n, các

đi u ki n c n thi tă nh ă ngu nă t ă li u, thi t b c n thi t,ă kinhă phíă ng i tham gia d ki n th iăgian,ăđ aăđi m tri n khai công vi c,ăphơnăcôngăng i th c hi n,

d ki n s n ph m c năđ t T t c các v năđ trênăđ cătrìnhăbƠyătrongăđ c ngă

- X lý thông tin: T ng h p, phân tích d li u (có th bi u di n b ngă s ă đ bi u

B c 5: Đánhăgiáăk t qu đ tăđ c so v i m cătiêuăxácăđ nh

Sinh viên t rút ra nh ng bài h c t vi c h c theo d án:ăĐƣăh căđ c gì? Hình thƠnhăđ c nh ng k nĕngănƠo?ăCóăhƠiălòngăv i k t qu thuăđ căkhông?ăĐƣăgặp

nh ngăkhóăkhĕnăgìăvƠăđƣăgi i quy tănh ăth nào? Nh ng c m nh n c a cá nhân sau khi th c hi n xong m t d án?

1.5.3 Ph ngăphápănghiênăc uătr ng h p

Trong d y h c theo ph ngăphápănghiênăc u tr ng h p (PP NCTH), thay vì

trình bày lý thuy t,ăng i ta bàn th o v nh ngătr ng h p c th trong th c ti n

Nh ăv y PP NCTH là m t PP d y h c,ătrongăđóătr ng tâm c a quá trình d y h c là

vi c phân tích và gi i quy t các v năđ c a m tătr ng h p (tình hu ng)ăđ c l a

c năđ c x lý v mặt lý lu n d y h c

Đặcăđi m ậ M căđích:

- Tr ng h p đ c rút ra t th c ti n d y h c hoặc ph n ánh m t tình hu ng th c

ti n d y h c.ăDoăđóăm t tr ng hợp th ng mang tính phức hợp

- M căđíchăhƠngăđ u c a PP NCTH không ph i là vi c truy n th tri th c lý thuy t

mà là vi c v n d ng tri th c vào vi c gi i quy t v năđ trong nh ng tình hu ng

c th

- Ng i h c đ căđặtătr c nh ng tình hu ng c n quy tăđ nh, h c n xây d ng các

ph ngăánăgi i quy t v năđ cũngănh ăđánhăgiáăcácăph ngăánăđó,ăđ quy tăđ nh

m tăph ngăánăgi i quy t v năđ

- Ng i h c c năxácăđ nh nh ngăph ngăh ngăhƠnhăđ ngăcóăỦănghĩaăquanătr ng trong vi c tìm ra quy tăđ nh