Biến động giá dầu ảnh hưởng đến nền kinh tế các nước trên thế giới

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP HCM KHOA KINH TẾ QUỐC TẾ  BÀI TIỂU LUẬN KINH TẾ QUỐC TẾ Đề tài : BIẾN ĐỘNG GIÁ DẦU THẾ GIỚI VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN CÁC QUỐC GIA CHỦ YẾU SẢN XUẤT DẦU MỎ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP HCM

KHOA KINH TẾ QUỐC TẾ



BÀI TIỂU LUẬN KINH TẾ QUỐC TẾ

Đề tài : BIẾN ĐỘNG GIÁ DẦU THẾ GIỚI VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA NÓ ĐẾN CÁC QUỐC GIA CHỦ YẾU SẢN XUẤT DẦU MỎ

TRONG NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY

Giáo viên hướng dẫn : Nguyễn Minh Sáng

Phạm Trần Hải Minh

MỤC LỤC :

I CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI GIÁ DẦU : 1

II BIẾN ĐỘNG CỦA GIÁ DẦU THẾ GIỚI : 3

1 Biến động của giá dầu thế giới giai đoạn 2000-2016 4

2 Các nhân tố ảnh hưởng tới giá dầu 4

2.1 Giai đoạn từ đầu năm 2000 đến năm 2006 4

2.2 Giai đoạn từ đầu năm 2007 đến tháng 7/2008 5

2.3 Giai đoạn năm 2008-2009 6

2.4 Giai đoạn năm 2009-5/2014 7

2.5 Giai đoạn năm 2014 – 12/2015 8

III Giá dầu ảnh hưởng đến các quốc gia chuyên về dầu và ảnh hưởng đến Việt Nam trong những năm gần đây 9

1 MỸ 10

2 Venezuela 11

3 NGA 11

4 Ả Rập Saudi 12

5 Việt Nam 13

IV Tài liệu tham khảo 15

Tóm tắt

Dầu là một trong những nguồn năng lượng đầu vào quan trọng nhất trong hầu hết các hoạt động kinh tế, do vậy sự biến động của giá dầu có tác động đáng kể tới nền kinh tế của các nước chủ yếu sản xuất dầu mỏ Giá dầu biến động mạnh trong lịch sử đã gây ra tình trạng lạm phát tăng cao và suy thoái kéo dài tại một số quốc gia trên thế giới

Bài viết này nhằm phân tích nguyên nhân dẫn tới sự biến động của giá dầu thế giới trong những năm gần đây và đánh giá ảnh hưởng của các cú sốc giá dầu thế giới tới lạm phát

và tăng trưởng kinh tế của một số nước chủ yếu sống nhờ vào dầu mỏ Từ đó đưa ra nhận định dầu mỏ cùng lý do cho những mâu thuẫn chính trị

Từ khóa : biến động của giá dầu,cú sốc giá dầu thế giới,mâu thuẫn chính trị

Đặt vấn đề:

Trong những năm gần đây giá dầu đã trở thành mối quan ngại lớn đối với nền kinh tế của nhiều nước Bên cạnh đó, giá dầu cũng đã trở thành một trong những chỉ báo chính trong các phân tích kinh tế Tại các nước chủ yếu sản xuất dầu mỏ, ảnh hưởng của giá dầu tới nền kinh tế cũng không thể bị xem nhẹ Dễ thấy nhất là việc giá dầu giảm mạnh cùng với giá cả các loại hàng hóa khác trên thế giới tăng mạnh đã gây ảnh hưởng tới lạm phát nội địa

và gây khó khăn cho nỗ lực kiềm chế lạm phát

Trước đây , việc tiêu thụ dầu mỏ của Mỹ phụ thuộc rất nhiều vào OPEC Những năm gần đây, Mỹ đã tạo nên một đột phá mới trong việc chiết khấu dầu đá phiến và khí đốt, việc vốn rất đắt đỏ và tiềm ẩn nhiều nguy hại tới môi trường Chấp nhận những rủi ro này giúp nước Mỹ bớt phụ thuộc vào các nước khác Trước sự tham gia của nhiều tay chơi mới trong trò chơi giá dầu, OPEC dường như đang dần mất đi sức mạnh quyết định giá dầu Một kịch bản cho rằng OPEC sẽ thành công trong việc đè bẹp mọi đối thủ cạnh tranh mới này và giành lại quyền lực Liệu tất cả các bên sản xuất dầu sẽ tiếp tục tồn tại với giá dầu thấp này? Hay sẽ

có một nhà sản xuất thống trị mới ? Tất cả những kịch bản sẽ phụ thuộc vào những trò chơi địa chính trị nhằm giữ cho dầu vẫn là một nguồn năng lượng hấp dẫn , khiến những năng lượng tự tái tạo không còn cơ hội nào.Nhưng cũng có thể những tổn thất mà dầu mỏ gây ra cho môi trường sẽ đẩy mức giá dầu cao hơn tạo điều kiện cho những nguồn năng lượng tự tái tạo sẽ thâm nhập vào thị trường nhanh chóng hơn.Liệu đó có phải là điều không tưởng ? Chỉ thời gian mới có thể trả lời

I CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI GIÁ DẦU :

Giá dầu , khí đốt và than đá, theo nguyên lý được quyết định bởi cung và cầu.Nhưng gần đây, thực tế có tới 3 yếu tố ảnh hưởng đến nó

Yếu tố đầu tiên phải kể đến là tầm quan trọng ngày càng lớn của dầu trong hầu hết các thiết bị sưởi, giao thông, điện và nó cũng là nguyên liệu chính cho phân hóa học và nhựa Chúng ta vẫn đang sử dụng rất nhiều dầu mỏ, do đó cầu dầu tiếp tục tăng

Yếu tố thứ 2 là sự xuất hiện của những vị thế độc quyền khi chủ nghĩa tư bản lan rộng , các công ty đa quốc gia về dầu mỏ , thương lái và thậm chí là những nhà đầu tư cá nhân cũng

có thể có được vị trí độc quyền nhất định trong các phần của quá trình sản xuất Điều này cho phép họ đặt giá cho phần của mình trong quá trình sản xuất và từ đó gây ảnh hưởng lên giá dầu chung

Yếu tố thứ 3 là tập hợp các trò chơi địa chính trị nhằm mục tiêu giành lấy quyền lực chính trị , một ví dụ là sự quốc hữu hóa những công ty dầu trong nước cho phép chính phủ kiểm soát sản xuất dầu và gây ảnh hưởng lên giá dầu

Tóm lại , 3 yếu tố trên đã quyết định giá dầu.Cuối thế kỷ 20, một yếu tố khác xuất hiện đốt dầu là một trong những nguyên nhân chính gây nên sự nóng lên toàn cầu-hiệu ứng nhà kính chính vì thế những dạng năng lượng tự tái tạo phải thay thế dầu càng sớm càng tốt để điều này xảy ra giá dầu cần cao hơn như vậy, hợp lí hơn là thấp như hiện tại.Điều này sẽ khiến cho những nguồn năng lượng tự tái sinh sẽ được thay thế cho dầu nhiều hơn.Tuy nhiên dường như giá dầu vẫn còn bị kiểm soát bởi các vị thế độc quyền và những trò chơi địa chính trị.Vậy ai là những người đang tham gia những trò chơi này, nhằm giữ giá dầu ở mức rất thấp Bạn có thể nghĩ rằng những công ty đa quốc gia về dầu như BP hay Shell đứng sau vụ này trên thực tế còn có nhiều hơn những “tay chơi” quốc gia và quốc tế trong trò chơi giá dầu này và một trong những tay chơi lớn là OPEC (organization of the Petroleum Exporting Countries)_ Hiệp hội những nước xuất khẩu dầu Thành lập hội đồng minh gồm 12 quốc gia sản xuất dầu có tầm ảnh hưởng lớn giúp OPEC có đủ sức mạnh để quyết định nguồn cung dầu mỏ của cả thế giới,từ đó kiểm soát giá dầu trong những thập kỷ vừa qua.Tuy nhiên trong những năm gần đây, những “tay chơi” khác cũng trở nên rất hùng mạnh nhanh chóng chiến thắng trong cuộc cạnh tranh này.OPEC đã “mở van dầu” hết cỡ, tăng mạnh lượng cung dầu.điều này kiến cho giá dầu sụt giảm rất mạnh thời gian gần đây.Giá dầu thấp không phải

là điều tốt đẹp đối với bất kỳ quốc gia sản xuất dầu nào.Cho nên kể cả những nước trong OPEC cũng đang chịu nhiều vấn đề Tuy nhiên, nước sáng lập (OPEC), Ả rập xê út – Saudi Arabia vẫn còn vô cùng kiên định, mong đánh bại những đối thủ và bảo toàn vị thế thống trị trong ngành thương mại dầu mỏ toàn thế giới.Nga là một trong số tay chơi mới hùng mạnh Bất cứ khi nào OPEC giảm sản xuất để ổn định giá dầu, Nga lại từng bước tăng thị phần của mình Kết quả là Nga đã trở thành 1 trong những nước xuất khẩu dầu hàng đầu thế giới Một trong các tay chơi khác, Trung Quốc lại dùng chiến thuộc khác, thay vì tham gia vào cuộc cạnh tranh.Trung Quốc hỗ trợ về kinh tế cho một số nước nghèo, Chủ yếu là Châu Phi để đổi lấy quyền được khai thác dầu ở đó và nhập trực tiếp về nước mình Chính điều này , đã cho phép Trung Quốc nắm giữ các giao dịch thương mại dầu mỏ nằm ngoài thị trường dầu thế giới

Trước đây , việc tiêu thụ dầu mỏ của Mỹ phụ thuộc rất nhiều vào OPEC Những năm gần đây, Mỹ đã tạo nên một đột phá mới trong việc chiết khấu dầu đá phiến và khó đốt, việc

vốn rất đắt đỏ và tiềm ẩn nhiều ngu hại tới môi trường Chấp nhận những rủi ro này giúp nước Mỹ bớt phụ thuộc vào các nước khác

Trước sự tham gia của nhiều tay chơi mới trong trò chơi giá dầu, OPEC dường như đang dần mất đi sức mạnh quyết định giá dầu Một kịch bản cho rằng OPEC sẽ thành công trong việc đè bẹp mọi đối thủ cạnh tranh mới này và giành lại quyền lực

II BIẾN ĐỘNG CỦA GIÁ DẦU THẾ GIỚI :

Biểu đồ dưới đây của ngân hàng Goldman Sachs tóm lược diễn biến của giá dầu thô từ năm 1861 đến năm 2015 :

Kinh tế thế giới nhìn từ thùng dầu

Dầu không chỉ là một loại nhiên liệu Sức mạnh của loại nhiên liệu này thậm chí còn lớn hơn cả thị trường dầu mỏ trị giá 3.400 tỷ USD

Dầu là vũ khí, là tài sản chiến lược quan trọng, ngoài ra dầu còn là một tai họa Con người có thể giàu có lên nhờ dầu, và cũng có thể nghèo đi vì dầu.Từ các đặc tính của dầu được nêu trên ta có một thị trường hàng hóa khác biệt không giống với bất kì loại thị trường hàng hóa nào , một thị trường phản ánh rất nhiều điều về nền kinh tế và chính trị thế giới

1 Biến động của giá dầu thế giới giai đoạn 2000-2016

(i) Đầu năm 2000 sản lượng giảm vì thiếu đầu tư

(ii) Giai đoạn năm 2001-2003 : Mỹ đưaquân vào Iraq, công nhân venezuela đình

công

(iii) Giai đoạn năm 2004 – 2006 : Nhu cầu tiêu thụ dầu của thế giới giai đoạn này là

rất lớn (trên 80 triệu thùng/ngày) là nguyên nhân chính dẫn tới việc giá dầu vượt quá khoảng giá 40-50 USD/ thùng

(iv) Giai đoạn tháng 2007 - 2008: giá dầu tăng nhanh

(v) Giai đoạn tháng 2008 - 2009: giá dầu giảm mạnh

(vi) Giai đoạn tháng 2009 - 2014: giá dầu tăng trở lại và dao động ổn định

(vii) Giai đoạn tháng 2014 - 09/2015: giá dầu giảm mạnh

Giá dầu tăng trong suốt những năm 2000 vì cầu thế giới tăng vọt , trong khi sản lượng không theo kịp vì thiếu đầu tư.Điều đó dẫn đến giá dầu tăng cao chóng mặt trong đầu năm

2008 (105,45 USD/ thùng ) Sau đó, giá dầu tiếp tục tăng nhanh (133,88 USD/ thùng ) vào tháng 6/2008 Tuy nhiên tháng 12/2008 giá dầu liên tục giảm tới 69,28% xuống còn41,12 USD/thùng Năm 2009 giá dầu tăng trở lại từ 70-110 USD/ thùng trong 2 năm tiếp theo Từ giữa năm 2014 giá dầu liên tục giảm mạnh và chạm đáy 47,22 USD/thùng vào đầu năm 2015

2 Các nhân tố ảnh hưởng tới giá dầu

2.1 Giai đoạn từ đầu năm 2000 đến năm 2006

Cùng với sự tăng trưởng của nền kinh tế Mỹ cũng như sự tăng trưởng của nền kinh tế thế giới, giá dầu tiếp tục tăng vào năm 2000 và đạt mức 35 USD/ thùng vào tháng 10/2000.Trong năm 2000, OPEC đã 3 lần tăng hạn ngạch sản lượng dầu lên đến 3,7 triệu thùng/ ngày

Vào năm 2001, nền kinh tế Mỹ yếu đi và sự gia tăng sản lượng của các nước OPEC đã gây áp lực giảm giá dầu.Nếu không có cuộc tấn công khủng bố vào ngày 11/9/2001, việc cắt giảm sản lượng dầu của OPEC có thể đủ để làm cân bằng thậm chí là đảo ngược xu thế Do điều kiện chính trị không phù hợp, nên OPEC đã hoãn việc cắt giảm thêm đến tận tháng 1/2002 Sau tháng 1/2002, OPEC lại tiếp tục cắt giảm 1,5 triệu thùng/ ngày và các nước ngoài OPEC cũng tham gia việc cắt giảm sản lượng trong đó có cả Nga với mức cam kết là

462500 thùng/ ngày

Vào giữa năm 2002 giá dầu vẫn tiếp tục tăng và dự trữ dầu của Mỹ đạt mức thấp nhất trong 20 năm qua, mặc dù các nước ngoài OPEC đã khôi phục lại mức sản lượng đã cắt giảm

Cuối năm 2002, đầu năm 2003 dư cung dầu không còn là vấn đề mà vấn đề lớn nhất ảnh hưởng đến giá dầu ở đây là cuộc đình công tại Venezuela làm cho sản lượng dầu nước này giảm mạnh Tại Iraq cuộc tấn công quân sự nổ ra.Sự giảm sản lượng ở Iraq và Venezuela được bù đắp bằng sản lượng ở các nước thành viên tuy nhiên vẫn khiến cho mức sản lượng dầu tiềm năng sản xuất giảm xuống Trong khi đó, trữ lượng dầu ở Mỹ vẫn ở mức thấp Với sự phát triển của kinh tế, nhu cầu dâù từ Mỹ và các nước Châu Á đã tăng một cách chóng mặt

Vào năm 2004 cầu dầu của thế giới rất lớn là nguyên nhân chính dẫn tới việc giá dầu vượt quá khoảng 40-50 USD/ thùng Một yếu tố quan trọng khác là sự suy yếu của đồng USD và sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế Châu Á đi liền với sự tiêu thụ dầu lớn Năm 2005 các trận bão nhiệt đới đã gây nên tổn thất nghiêm trọng cho hệ thống lọc dầu của Mỹ và các nước khác, cộng với việc thay đổi sử dụng công nghệ ethanol cũng góp vào

sự tăng giá dầu Một trong những lý do quan trọng nhất dẫn tới sự tăng lên của giá dầu đó là mức dự trữ dầu ở Mỹ cà các nước tiêu thụ dầu khác

2.2 Giai đoạn từ đầu năm 2007 đến tháng 7/2008

Đầu năm 2007, giá dầu gần 100 USD Đây là thời điểm đồng USD mất giá nghiêm trọng , nhiều nước có dự trữ đola Mỹ lớn và khối OPEC đã phải tính đến khả năng chuyển sang sử dụng một loại ngoại tệ mạnh khác ngoài USD để tính giá dầu Dầu lên giá và nguy

cơ cạn kiệt nguồn cung đã làm bùng lên cuộc tranh chấp chủ quyền giữa các cường quốc có những giếng dầu lớn

Chúng ta đi vào phân tích 3 nguyên nhân sâu xa :

- Nhu cầu về dầu tăng vượt quá so với nguồn cung;

- Tình trạng đầu cơ giá trên thị trường dầu phái sinh;

- Xung đột chính trị diễn ra ở các cường quốc có giếng dầu lớn;

(1) Do nhu cầu sử dụng năng lượng ngày càng cao Đặt biệt là các quốc gia đang phát triển chiếm tổng cầu lên đến 71% Trong khi đó lượng cung thì có hạn Mức tăng sản lượng dầu của OPEC không thể đáp ứng hết nhu cầu dầu mỏ trên toàn Thế Giới Nhiều ý kiến cho rằng OPEC không muốn tăng sản lượng để tận dụng cơ hội giá cao gia tăng lợi nhuận tối đa.Một số ý kiến khác cho rằng việc tăng sản lượng không thể diễn ra được trong thời gian ngắn

(2) Hoạt động của giới đầu cơ, đây là lý do ảnh hưởng mạnh nhất tới sự leo thang của của giá dầu trong năm Sự phát triển năng động của các nền kinh tế đang nổi đặc biệt là nền kinh

tế Trung Quốc và sự khủng hoảng tài chính chưa tác động quá nghiêm trọng đến nền kinh

tế Mỹ ,các nhà đầu cơ cho rằng giá dầu sẽ còn tăng lâu dài nên lượng dầu được họ nắm giữ là rất lớn Hợp đồng phi thương mại chiếm tới 55% khối lượng giao dịch Các nhà đầu

cơ đã góp phần đẩy giá dầu lên cao.Một trong các yếu tố góp phần thúc đẩy của hoạt động đầu tư này là do xu hướng giảm giá liên tục của đồng đola Mỹ

(3) Xung đột chính trị tại một số khu vực cũng là 1 trong nhưng nguyên nhân khiến giá dầu tăng lên cao Đặc biệt là cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran xoay quanh chương trình hạt nhân của Iran làm cho cung dầu có khả năng bị sụt giảm trong tương lai Ngoài ra, bất ổn về chính trị ở Nigeria làm cho quốc gia này giảm sản lượng dầu xuống 1,86 triệu thùng / ngày

Thị trường phái sinh dầu mỏ 1999-2009

Nguồn:Medlock và các cộng sự (2009 )

2.3 Giai đoạn năm 2008-2009

Trong giai đoạn này giá dầu giảm mạnh

Tổng cung sụt giảm còn 83,6 triệu thùng / ngày Trong 4 tháng cuối năm 2008, OPEC

đã 2 lần cắt giảm sản lượng khai thác xuống còn 28,4 triệu thùng/ ngày Ngược lại với OPEC các quốc gia không thuộc OPEC lại duy trì ở mức ổn định và có xu hướng tăng sản lượng lên

51 triệu thùng/ngày

Lượng cung đã giảm nhưng vẫn không bắt kịp sự sụt giảm nhanh chóng của lượng cầu, nên thị trường vẫn đang trong tình trạng dư thừa sản lượng dầu Tổng cầu về dầu đầu năm

2009 đã giảm 2,68 triệu thùng/ ngày so với năm 2008

Biểu đồ giá dầu thế giới tính từ ngày 3/12/2007 đến ngày 15/12/2008 dựa trên giá dầu kỳ hạn đóng cửa tại thị trường New York - Nguồn: WTRG

Trong giai đoạn này có 3 nguyên nhân làm giá dầu sụt giảm :

(1) Do suy thoái toàn cầu làm kìm hãm các hoạt động kinh doanh, làm cho nhu cầu tiêu thụ dầu giảm Thị trường Trung Quốc hay OECD điều giảm sản lượng dầu giao động từ 7,6 triệu thùng/ ngày đến 2,3 triệu thùng/ ngày Lượng cung được cắt giảm nhưng vẫn không chạy kịp với sự sụt giảm của nhu cầu Điều này đã đẩy giá dầu xuống thấp

(2) Thời kỳ đầu cơ hàng hóa đã đi đến hồi kết Việc đầu cơ thao túng thị trường của các nhà đầu tư khiến giá dầu sụt giảm nhanh.Cuộc khủng hoảng tài chính leo thang và lang rộng Với trữ lượng dầu mỏ đang nắm giữ các nhà đầu tư lo sợ nên bán hàng hóa ra ồ ạt ,điều này làm cho giá dầu sụt giảm mạnh

(3) Do sự khôi phục của đồng USD và sự thua lỗ trầm trọng của thị trường chứng khoán

và kẹt tiền mặt nghiêm trọng nên giới đầu tư phải bán hàng hóa để bù lỗ Giá dầu giảm từ 100USD/ thùng xuống 40USD/ thùng trong đầu tháng 12

2.4 Giai đoạn năm 2009-5/2014

Trong giai đoạn này cung dầu thế giới tăng lên 91,7 triệu thùng/ ngày (tăng khoảng 9,8%) , tiêu biểu là các nướcngoài OPEC như Mỹ, Mexico, Canada,…

Lượng cầu đến quý 2/2014 đã tăng lên 90,2 triệu thùng / ngày Các nước đang phát triển và đặc biệt là Trung Quốc, Ấn Độ… đã góp phần làm lượng cầu tăng lên

Nhân tố chính giá dầu tăng mạnh từ đầu 2009 là sự tăng lên của cầu dầu Trong đó Trung Quốc và các nước phát triển là nơi tiêu thụ dầu nhiều nhất Thế Giới

Sau một thời gian tăng giá mạnh từ đầu năm 2009 đến 4/2011 Giá dầu bắt đầu đi vào

ổn định Yếu tố khiến giá dầu không tăng nữa là do tốc độ tăng trưởng kinh tế của các quốc gia nhập khẩu dầu giảm xuống, và một phần là do khủng hoảng nợ công ở châu Âu

2.5 Giai đoạn năm 2014 – 12/2015

Đây là giai đoạn được coi là một trong những thời điểm tồi tệ nhất của thị trường dầu thế giới khi giá liên tục giảm