Luận án tiến sĩ pháp luật về thi đua khen thưởng ở việt nam hiện nay (TT)

Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Từ việc làm rõ các vấn đề về lý luận và thực tiễn công tác thi đua, khen thưởng, nghiên cứu, đánh giá thực trạng pháp luật về thi đua, khen thưởng, luận án

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong hệ thống pháp luật về thi đua, khen thưởng, cùng với Luật thi đua, khen thưởng được Quốc hội thông qua, còn có các văn bản do Ủy ban thường vụ Quốc hội (UBTVQH), Chủ tịch nước, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, các cơ quan khác của nhà nước ở trung ương, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương ban hành

Các văn bản pháp luật kể trên nhìn chung đã tạo ra khuôn khổ pháp lý có tính hệ thống, khá hoàn chỉnh cho công tác thi đua, khen thưởng Tuy nhiên, cho đến nay, pháp luật về thi đua, khen thưởng vẫn chưa hoàn thiện, còn có những mâu thuẫn, chồng chéo; khá phổ biến là hiện tượng dùng công văn hành chính có chứa quy phạm pháp luật để điều chỉnh công tác thi đua, khen thưởng Thực tế này làm ảnh hưởng không nhỏ đến tính thống nhất, chỉnh thể và vai trò của pháp luật về thi đua, khen thưởng Bên cạnh đó, nhận thức về pháp luật thi đua, khen thưởng có những biểu hiện lệch lạc, nặng hình thức và chạy theo thành tích Điều đó dẫn tới chỗ thực hiện khen thưởng tràn lan… Các hạn chế trong pháp luật cũng như thực hiện pháp luật như vậy ít nhiều làm cho ý nghĩa của công tác thi đua, khen thưởng bị lệch lạc, hình thức, thậm chí bị lợi dụng

Xuất phát từ thực tiễn trên, NCS chọn đề tài: “Pháp luật về thi đua, khen thưởng ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu là rất

cần thiết trong giai đoạn hiện nay nhằm làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của công tác thi đua, khen thưởng, tạo cơ sở khoa học cho việc

kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền của Đảng và Nhà nước đổi mới toàn diện pháp luật về thi đua, khen thưởng

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Từ việc làm rõ các vấn đề về lý luận và thực tiễn công tác thi đua, khen thưởng, nghiên cứu, đánh giá thực trạng pháp luật về thi đua, khen thưởng, luận án kiến nghị các giải pháp hoàn thiện pháp luật về thi đua, khen thưởng

Để thực hiện mục đích trên đây, nhiệm vụ của luận án là:

- Làm rõ các khía cạnh lý luận xung quanh quanh về pháp luật thi đua, khen thưởng

- Nghiên cứu pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về thi đua, khen thưởng để có được các đánh giá thực trạng pháp luật về thi đua, khen thưởng

- Từ nhận thức lý luận và thực tiễn, luận án xác định quan điểm và kiến nghị các giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về lĩnh vực này

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận án là:

Quy định của pháp luật hiện hành về thi đua, khen thưởng

- Phạm vi nghiên cứu của luận án là hệ thống các văn bản pháp luật về thi đua, khen thưởng do các cơ quan nhà nước ban hành, chủ yếu là các văn bản của các cơ quan nhà nước trung ương

Đồng thời, luận án cũng nghiên cứu thực tiễn áp dụng pháp luật này tại một số cơ quan, đơn vị trong những năm gần đây để làm

rõ hơn các đánh giá về tính hoàn chỉnh của pháp luật thi đua khen thưởng hiện hành

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận án nghiên cứu pháp luật về thi đua, khen thưởng trên cơ

sở quán triệt quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về thi đua, chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh về thi đua và về khen thưởng

Để nghiên cứu luận án, tác giả sử dụng phương pháp tiếp cận

đa ngành và liên ngành Luận án chủ yếu được tiếp cận từ góc độ luật hành chính nhưng cũng tiếp cận từ các góc độ khác: kinh tế, chính trị, văn hóa

Trong quá trình nghiên cứu, luận án sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể như: phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh, phương pháp thống kê, phương pháp điều tra xã hội học, phương pháp hệ thống, phương pháp lịch sử cụ thể…Cụ thể là:

Chương 1, luận án chủ yếu sử dụng phương pháp thống kê,

phương pháp tổng hợp và phương pháp phân tích Qua thống kê và tổng hợp các công trình nghiên cứu khoa học về những vấn đề có liên quan đến nội dung luận án, tác giả phân tích những nội dung cơ bản trong các công trình nghiên cứu đó và đưa ra đánh giá về tình hình nghiên cứu

Chương 2, luận án sử dụng phương pháp phân tích, phương

pháp tổng hợp, phương pháp hệ thống, phương pháp lịch sử cụ thể, phương pháp so sánh để đưa ra định nghĩa pháp luật về thi đua, khen thưởng và những nội dung cơ bản khác liên quan mật thiết đến pháp Luật về thi đua, khen thưởng

Chương 3, để nghiên cứu các vấn đề lịch sử pháp luật, tác

giả chủ yếu sử dụng phương pháp lịch sử cụ thể, phương pháp thống

kê, phương pháp tổng hợp, phương pháp phân tích và phương pháp

so sánh để đánh giá quá trình hình thành và phát triển của hệ thống pháp luật về thi đua, khen thưởng ở Việt Nam

Khi phân tích, đánh giá pháp luật về thi đua, khen thưởng qua văn bản và thực tiễn công tác thi đua, khen thưởng, luận án sử dụng phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích, hệ thống và phương pháp điều tra xã hội học để đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật, đánh giá thực trạng tổ chức thực hiện pháp luật, từ đó chỉ ra những hạn chế, bất cập và nguyên nhân cần khắc phục

Tại Chương 4, luận án sử dụng các phương pháp phân tích,

tổng hợp, hệ thống, so sánh và lịch sử để xác định quan điểm hoàn thiện pháp luật thi đua, khen thưởng

Bằng việc sử dụng các phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp luật học so sánh, phương pháp lịch sử và phương pháp hệ thống, luận án đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật về thi đua, khen thưởng

5 Những đóng góp mới về khoa học của luận án

Một là, luận án đã hệ thống hóa, bổ sung những vấn đề lý

luận về thi đua khen thưởng nhằm đề xuất nhận thức lý luận về vấn

đề này một cách toàn diện, đầy đủ và đúng đắn

Hai là, luận án đã phân tích, đánh giá thực trạng quy định

của pháp luật về thi đua, khen thưởng, chỉ ra ưu điểm, nhược điểm, nguyên nhân của những ưu điểm, nhược điểm của pháp luật về thi đua, khen thưởng; từ đó, kiến nghị các giải pháp hoàn thiện pháp luật

về thi đua, khen thưởng

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Với những kết quả đạt được, luận án trực tiếp góp phần trong việc tiếp tục bổ sung, phát triển và làm phong phú thêm lý luận về thi đua, khen thưởng Các kết quả nghiên cứu của luận án có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo tin cậy đối với các cán bộ, công chức, viên chức đang trực tiếp tham gia vào quá trình nghiên cứu, hoàn

thiện pháp luật về thi đua, khen thưởng;

Kết quả nghiên cứu đề tài còn cung cấp luận cứ khoa học cho việc việc sửa đổi, bổ sung toàn diện Luật thi đua, khen thưởng năm 2003

Ngoài ra, kết quả nghiên cứu của luận án còn là tài liệu tham khảo cho các hoạt động nghiên cứu và giảng dạy liên quan đến vấn

đề thi đua, khen thưởng

7 Kết cấu, bố cục của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận án có

cơ cấu như sau:

Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương 2 Những vấn đề lý luận của pháp luật về thi đua, khen thưởng

Chương 3 Thực trạng pháp luật về thi đua, khen thưởng ở Việt Nam hiện nay

Chương 4 Quan điểm và giải pháp cơ bản hoàn thiện pháp luật về thi đua, khen thưởng ở Việt Nam hiện nay

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN

QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Trong hai mục của Chương này, luận án chỉ ra các công trình

nghiên cứu và nêu các nhận định khái quát về nội dung của các công trình nghiên cứu như sau:

Thứ nhất, các công trình đã nghiên cứu đã đề cập các khái

niệm thi đua, khen thưởng, các đặc điểm và vai trò của thi đua, khen thưởng; đã xác định tính đa dạng của các hình thức thi đua, khen

thưởng; các hoạt động tổ chức công tác thi đua, khen thưởng; xác định khái niệm, đặc điểm và vai trò của quản lý nhà nước đối với công tác thi đua, khen thưởng…

Thứ hai, pháp luật về thi đua, khen thưởng được nhiều nhà

nghiên cứu và quản lý quan tâm kể từ khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới Đã có các phân tích và đánh giá về công tác thi đua, khen thưởng Đồng thời nhiều công trình nghiên cứu cũng đặt vấn đề tăng cường vai trò của thi đua, khen thưởng trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay

Theo đó, thi đua, khen thưởng cần được đổi mới căn bản theo hướng tôn trọng các quy luật khách quan của nền kinh tế thị trường, tôn trọng quyền và nghĩa vụ của các thành phần kinh tế tham gia vào phong trào thi đua; tuân theo các quy luật giá trị, quy luật lợi ích, đặc biệt tôn trọng nguyên tắc hiệu quả, thiết thực, tránh phô trương hình thức, lãng phí Nhà nước quản lý các hoạt động thi đua, khen thưởng phải bằng pháp luật Chính vì vậy, vấn đề thi đua, khen thưởng không chỉ được thể hiện trong các văn kiện của Đảng, trong hệ thống pháp luật của Nhà nước mà còn được các nhà quản lý, các khoa học nghiên cứu từ nhiều góc độ khác nhau, đặc biệt là nghiên cứu từ góc độ pháp

lý Với những góc nhìn khác nhau và cách tiếp cận nhiều chiều nhưng vẫn có nhiều ý kiến khác nhau Điều đó đòi hỏi phải nhận thức đúng về vấn đề này

Thứ ba, các công trình nghiên cứu có liên quan đến pháp luật

về thi đua, khen thưởng tuy đều khẳng định rằng pháp luật thi đua, khen thưởng là cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác quản lý nhà nước về lĩnh vực thi đua, khen thưởng và triển khai phát động các phong trào thi đua, thực hiện công tác khen thưởng Nói cách khác,

pháp luật về thi đua, khen thưởng là cơ sở pháp lý quan trọng để thực hiện công tác thi đua, khen thưởng Các công trình nghiên cứu cũng

đã đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật và hoạt động thi đua, khen thưởng

Tuy nhiên, cần thấy rằng, chưa có các công trình nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện vấn đề thi đua, khen thưởng dưới góc

độ luật học

Từ nhận xét như trên, ngoài các kết quả nghiên cứu cần phải được kế thừa và sử dụng, luận án xác định các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu là:

Một là, nghiên cứu một cách có hệ thống dưới góc độ luật

học các vấn đề lý luận về thi đua, khen thưởng liên quan đến các vấn

đề khái niệm, đặc điểm, vai trò, nội dung điều chỉnh, và các yếu tố tác động đến pháp luật thi đua, khen thưởng…Đồng thời, nghiên cứu một cách đầy đủ và toàn diện những mặt còn hạn chế, cần phải được xem xét, đánh giá một cách tổng thể, biện chứng và khách quan hơn Trên bình diện này đòi hỏi phải nghiên cứu, phân tích toàn diện quy định của Hiến pháp, hệ thống pháp luật, tổ chức và hoạt động của các thiết chế nhà nước và các quy định pháp luật, nghiên cứu hoạt động thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý các vi phạm trong thực hiện pháp luật

Hai là, phân tích và đánh giá một cách tổng thể pháp luật về

thi đua, khen thưởng về hình thức, nội dung trên cơ sở xem xét các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật thi đua, khen

thưởng thời gian qua Trong đó, rất đáng chú ý là cần xác định những

yêu cầu gì đang đặt ra đối với pháp luật về thi đua, khen thưởng trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, và hội nhập quốc tế? Thực trạng

pháp luật về thi đua, khen thưởng ở Việt Nam hiện nay như thế nào,

có những hạn chế gì, nguyên nhân của tình trạng này

Ba là, đề xuất toàn diện các giải pháp về hoàn thiện pháp luật

về thi đua, khen thưởng, trên cơ sở nghiên cứu pháp luật, thực tiễn thực hiện pháp luật và các công trình nghiên cứu về thi đua, khen thưởng hiện nay

nghiên cứu đề tài luận án “Pháp luật về thi đua, khen thưởng ở Việt Nam hiện nay”

CHƯƠNG 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT

VỀ THI ĐUA, KHEN THƯỞNG

2.1 Khái niệm, ý nghĩa và bản chất của thi đua, khen thưởng

2.1.1 Khái niệm và ý nghĩa của thi đua

Thi đua có thể quan niệm là mọi người tự nguyện cùng nhau đem hết tài năng, sức lực nhằm thúc đẩy lẫn nhau đạt thành tích tốt nhất trong các hoạt động hay công việc chung của cộng đồng xã hội

Có thể nói thi đua là đòn bẩy mạnh mẽ của tiến bộ kinh tế xã hội, là trường học giáo dục chính trị lao động và đạo đức cho nhân dân lao động Chức năng chủ yếu của thi đua xã hội chủ nghĩa là

nâng cao hiệu suất trong sản xuất kinh doanh và các hoạt động khác của đời sống xã hội

2.1.2 Khái niệm khen thưởng và ý nghĩa của khen thưởng

Từ thực tiễn, có thể hiểu khen thưởng là quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đánh giá thành tích xuất sắc trong công việc của cá nhân, tổ chức dưới hình thức nhất định (tinh thần, vật chất ) phù hợp các yêu cầu của một bối cảnh, giai đoạn lịch sử

cụ thể

2.1.3 Mối quan hệ giữa thi đua và khen thưởng

Một là, khen thưởng là đánh giá kết quả của thi đua và là

nhân tố thúc đẩy phong trào thi đua phát triển;

Hai là, khen thưởng phải gắn với thực hành phong trào thi

đua yêu nước và nhiệm vụ chính trị của đất nước, từng địa phương, từng đơn vị;

Ba là, khen thưởng đúng kịp thời sẽ thúc đẩy, mở đường cho

phong trào thi đua sôi nổi, thiết thực;

Bốn là, thi đua là động lực thúc đẩy cá nhân, cộng đồng hoàn

thành nhiệm vụ và là cơ sở cho việc khen thưởng

2.2 Vai trò và nội dung điều chỉnh của pháp luật về thi đua, khen thưởng

2.2.1 Khái niệm và đặc điểm của pháp luật về thi đua, khen thưởng

Pháp luật về thi đua, khen thưởng là hệ thống các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện để điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực thi đua, khen thưởng

Là một bộ phận cấu thành của hệ thống pháp luật Việt Nam, pháp luật về thi đua, khen thưởng ngoài những đặc điểm cơ bản của pháp luật là tính quy phạm, tính bắt buộc chung, tính được nhà nước

bảo đảm thực hiện, nó có một số đặc điểm sau:

- Pháp luật về thi đua khen thưởng điều chỉnh liên quan đến phương pháp cơ bản trong quản lý nhà nước là thuyết phục;

- Pháp luật về thi đua, khen thưởng là công cụ điều chỉnh

hoạt động của các chủ thể pháp luật liên quan nhằm tác động đến lĩnh vực tư tưởng, tinh thần của con người;

- Pháp luật về thi đua, khen thưởng có chức năng tạo động lực động viên, lôi cuốn, khuyến khích mọi cá nhân, tập thể

- Pháp luật về thi đua, khen thưởng có hình thức thể hiện phong phú và đa dạng, do nhiều loại cơ quan ban hành gồm các loại

văn bản như: sắc lệnh, pháp lệnh, nghị quyết, nghị định, chỉ thị, thông tư ;

- Đối tượng của Luật thi đua, khen thưởng rất rộng bao gồm

công dân Việt Nam người Việt Nam ở nước ngoài; người nước ngoài, cơ quan tổ chức nước ngoài và các tổ chức quốc tế ở Việt Nam;

- Pháp luật về thi đua, khen thưởng sớm được hình thành

cùng với sự ra đời và phát triển của nhà nước xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam từ năm 1945 đến nay

2.2.2 Vai trò của pháp luật về thi đua, khen thưởng

2.2.2.1 Vai trò của pháp luật về thi đua, khen thưởng với tính cách là một bộ phận của pháp luật Việt Nam có vai trò sau:

- Điều chỉnh, định hướng trong hoạt động thi đua, khen

thưởng;

- Phản ánh những thành tựu, những tri thức mới trong

xây dựng, phát triển hệ thống pháp luật và pháp luật về thi đua, khen thưởng;

- Góp phần vào kết quả thành công của công cuộc đổi mới

đất nước trên các mặt kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội ;

- Vai trò thông tin về lĩnh vực thi đua, khen thưởng

2.2.2.2 Vai trò của pháp luật về thi đua, khen thưởng đối với quản lý công tác thi đua, khen thưởng

Vai trò của pháp luật về thi đua, khen thưởng trong quản lý

hoạt động thi đua, khen thưởng thể hiện trên các mặt:

- Thể chế hóa đường lối, chính sách của Đảng và tư tưởng

Hồ Chí Minh về thi đua yêu nước và công tác thi đua, khen thưởng;

- Là công cụ để quản lý thi đua, khen thưởng;

- Tạo những bảo đảm cho việc tổ chức thực hiện công tác thi

đua, khen thưởng

2.2.2.3 Vai trò của pháp luật về thi đua khen thưởng đối với các hoạt động thi đua, khen thưởng

Vai trò này được thể hiện trên các khía cạnh:

- Cơ sở để xác định mục tiêu, yêu cầu thực hiện các hoạt

động về thi đua, khen thưởng;

- Là phương tiện để các cá nhân, tổ chức thực hiện các hoạt

động về thi đua, khen thưởng và kiểm soát việc thực hiện các hoạt động về thi đua, khen thưởng

2.2.3 Nội dung điều chỉnh cơ bản của pháp luật về thi đua, khen thưởng

2.2.3.1 Nội dung điều chỉnh về thi đua

a) Xác định nguyên tắc thi đua Thi đua được tổ chức thực

hiện trên cơ sở phải đảm bảo các nguyên tắc: Nguyên tắc tự nguyện,

tự giác, công khai; nguyên tắc đoàn kết, hợp tác và cùng phát triển

b) Xác định hình thức, nội dung và phạm vi thi đua

- Các hình thức thi đua

Thi đua được thực hiện dưới hai hình thức là: thi đua thường xuyên và thi đua theo đợt (theo chuyên đề)

- Nội dung cơ bản của thi đua

Nội dung cốt lõi cũng như bản chất thực sự về thi đua là bám sát nhiệm vụ chính trị trung tâm và tình hình thực tế của giai đoạn lịch sử nhất định khơi dậy được tiềm năng, tính tích cực, sáng tạo của mọi người, mọi tổ chức nhằm phát huy tinh thần tích cực của mọi tầng lớp nhân dân

- Phạm vi của thi đua

Phạm vi của thi đua tùy theo mục đích và nội dung thi đua

có thể bao gồm toàn quốc và các bộ, ban, ngành, đoàn thể, địa

phương và cơ sở

2.2.3.2 Nội dung điều chỉnh pháp luật về khen thưởng a) Xác định nguyên tắc khen thưởng

Các nguyên tắc cơ bản của khen thưởng được xác định là:

- Khen thưởng phải gắn với phong trào thi đua và nhiệm vụ chính trị của từng địa phương, cơ quan, đơn vị;

- Khen thưởng phải bảo đảm chính xác, công bằng, công khai

Một số hình thức khen thưởng hiện nay ở nước ta là:

Huân chương Ở các nước trên thế giới cũng có hình thức này;

Huy chương Hình thức này cũng có ở các nước;

Danh hiệu vinh dự Nhà nước Danh hiệu vinh dự cũng được