khóa luận tốt nghiệp CHI TIẾT TRONG các tác PHẨM BÌNH LUẬN TRÊN báo NHÂN dân khảo sát báo nhân dân hàng ngày và nhân dân cuối tuần năm 2010

Mọi tác phẩm báo chí dù thuộc loại hình nào hay nhóm thể loại nào đều được tạo bởi các yếu tố nội dung, gồm: Đề tài, chủ đề, sự kiện, chi tiết… và các yếu tố về mặt hình thức, gồm: thể loại, kết cấu, ngôn ngữ, giọng điệu…Các yếu tố này vừa có tính độc lập tương đối, vừa chi phối, tác động qua lại, chúng có quan hệ biện chứng với nhau. Trong các yếu tố đó, có thể nhận thấy, chi tiết là một bộ phận, có thể nói là bộ phận nhỏ nhất, cụ thể nhất nhưng lại đóng vai trò là vật liệu cơ bản và chủ yếu cấu tạo nên tác phẩm báo chí. Đặc biệt, đối với bình luận, chi tiết và cách lựa chọn, sắp xếp, sử dụng chi tiết tạo nên tính logic và tính thuyết phục cao cho tác phẩm, một phẩm chất vô cùng quan trọng đối với thể loại báo chí này. Dù chi tiết là một bộ phận nhỏ nhất nhưng nếu sử dụng và phát huy được hiệu quả sử dụng của nó đúng lúc, đúng chỗ, có thể tạo nên một sức mạnh bất ngờ, giống như một ngòi nổ làm bật lên sức mạnh, đôi khi là sức chiến đấu, tính công phá của tác phẩm.

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

KHOA BÁO CHÍ

CHI TIẾT TRONG CÁC TÁC PHẨM BÌNH LUẬN

TRÊN BÁO NHÂN DÂN (Khảo sát báo Nhân dân hàng ngày và Nhân dân cuối tuần năm 2010)

Khóa luận tôt nghiệp đại học báo chí

Chuyên ngành: Báo in

Người thực hiện: Đinh Hữu Dư Người hướng dẫn: PGS, TS Trần Thế Phiệt

Hà Nội, 5/2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả công bố trong khóa luận là hoàn toàn chính xác, chưa từng công bố trong bất cứ các tài liệu nào, nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm .

T

ÁC GIẢ KHÓA LUẬN

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Cùng với sự phát triển nhanh chóng của mọi mặt kinh tế- xã hội, thôngtin cung cấp cho nhu cầu hằng ngày của đời sống ồ ạt với một lượng khổng

lồ, đa chiều, đa diện Báo chí nói chung và trong đó có thể loại bình luận nóiriêng đóng góp tích cực vào việc truyền tải thông tin, đồng thời định hướngcác dòng thông tin đó để giúp cho công chúng báo chí có một cái nhìn sâusắc, đúng đắn, bản chất nhất về mọi sự vật, hiện tượng đang diễn ra hằngngày, hàng giờ

Mọi tác phẩm báo chí dù thuộc loại hình nào hay nhóm thể loại nào đềuđược tạo bởi các yếu tố nội dung, gồm: Đề tài, chủ đề, sự kiện, chi tiết… vàcác yếu tố về mặt hình thức, gồm: thể loại, kết cấu, ngôn ngữ, giọng điệu…Các yếu tố này vừa có tính độc lập tương đối, vừa chi phối, tác động qua lại,chúng có quan hệ biện chứng với nhau Trong các yếu tố đó, có thể nhậnthấy, chi tiết là một bộ phận, có thể nói là bộ phận nhỏ nhất, cụ thể nhấtnhưng lại đóng vai trò là vật liệu cơ bản và chủ yếu cấu tạo nên tác phẩmbáo chí Đặc biệt, đối với bình luận, chi tiết và cách lựa chọn, sắp xếp, sửdụng chi tiết tạo nên tính logic và tính thuyết phục cao cho tác phẩm, mộtphẩm chất vô cùng quan trọng đối với thể loại báo chí này Dù chi tiết là một

bộ phận nhỏ nhất nhưng nếu sử dụng và phát huy được hiệu quả sử dụng của

nó đúng lúc, đúng chỗ, có thể tạo nên một sức mạnh bất ngờ, giống như mộtngòi nổ làm bật lên sức mạnh, đôi khi là sức chiến đấu, tính công phá của tácphẩm

Bình luận là một thể loại báo chí cơ bản nằm trong thể loại chính luận

báo chí Đây là một thể loại báo chí quan trọng, góp phần to lớn trong việcphân tích, luận giải một sự kiện, một vấn đề, một hiện tượng trong một điềukiện, một hoàn cảnh, một tình hình cụ thể nhằm đưa ra một cái nhìn, một sựnhận thức sâu sắc, bản chất, chân xác Trong nền báo chí nước ta, báo Nhândân là một trong những tờ báo có thế mạnh về thể loại này và cũng đã tậndụng khá hiệu quả tính công phá của thể loại trong việc phát huy tính chiếnđấu của một tờ báo Đảng với nhiều cây bút gạo cội Xét một cách logic, chitiết trong mối qua hệ với thể loại bình luận có thể nhận thấy vị trí, vai tròkhông thể phủ nhận của nó đối với thể loại báo chí này.

Thực tiễn bước đầu tìm hiểu, tác giả luận văn nhận thấy, về phương diện

lí luận, có rất ít công trình nghiên cứu về chi tiết trong tác phẩm báo chí nóichung một cách chuyên biệt và có hệ thống Nghiên cứu chi tiết trong tácphẩm bình luận với tư cách là một đối tượng nghiên cứu riêng thì chưa cócông trình nào Việc vận dụng, phát huy tác dụng, vai trò, công năng của chitiết trong tác phẩm bình luận của các nhà báo mặc dù đã đạt được nhiềuthành công nhưng chưa đầy đủ và có tính hệ thống

Do đó, việc chọn đối tượng nghiên cứu là chi tiết trong các tác phẩmbình luận thông qua việc khảo sát cụ thể trên báo Nhân dân với hi vọng đưa

ra một cách nhìn nhận mới về vấn đề này, góp thêm tiếng nói tham khảotrong hệ thống lí thuyết cơ bản về thể loại bình luận nói riêng và khoa họcbáo chí nói chung

2 Tình hình nghiên cứu

Dù chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên biệt về chi tiết trong bìnhluận Tuy nhiên, một số tác giả đã tiếp cận vấn đề này dưới các khía cạnhliên quan và các góc độ khác nhau Đây là tiền đề quan trọng để tác giả luậnvăn kế thừa và phát huy trong công trình nghiên cứu này Tuy nhiên, tài liệu

giáo trình và các công trình nghiên cứu về các vấn đề liên quan cung khôngnhiều và không hệ thống.

Về giáo trình và sách tham khảo: Một số giáo trình và sách tham khảo vềthể loại Bình luận phổ biến như: Tác phẩm báo chí đại cương (Tập III), Nhàxuất bản Giáo Dục-1995 của tác giả Trần Thế Phiệt; Các thể loại chính luậnbáo chí, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia-2000 của tác giả Trần Quang; 100câu hỏi về cách viết báo, Nhà xuất bản Lý luận chính trị-2004 của tác giảĐức Dũng… Nội dung các tác phẩm này đề cập đến thể loại bình luận ởnhững mặt khái quát nhất, chưa đi sâu và cụ thể của từng mặt biểu hiện.Trong Tác phẩm báo chí đại cương tập III, PGS-TS Trần Thế Phiệt đã xemxét cụ thể thể loại bình luận trong “gia đình” chính luận khá cụ thể, tuynhiên, chi tiết trong bình luận cũng chưa được đề cập rõ nét và chuyên biệt.Hiện nay, giáo trình về báo chí có đề cập đến chi tiết cả trong nước cũng nhưngoài nước chưa nhiều Đây là một khó khăn trong quá trình nghiên cứu tìmhiểu, khảo sát của tác giả khoá luận

Về luận văn và luận án: Qua tìm hiểu của tác giả luận văn, tại Thư việnHọc viện Báo chí và Tuyên truyền, có một số công trình xét ở một mức độnào đó có liên quan:

Luận văn tốt nghiệp cử nhân báo chí “Chi tiết trong tác phẩm phóng sựbáo chí” năm 1995 của tác giả Vũ Thu Thuỷ Tác giả tiếp cận chi tiết trênmột số vấn đề như : Vai trò của chi tiết, một số dạng chi tiết cơ bản trongphóng sự, việc sử dụng chi tiết trong một số tác phẩm phóng sự trên một số

tờ báo in và đưa ra những nhận xét, đánh giá về việc sử dụng chi tiết của tácgiả Có thể coi đây là công trình đàu tiên vận dụng lí thuyết vào nghiên cứuthực tiễn về chi tiết

Luận văn Thạc sĩ với đề tài là : “Chi tiết trong phóng sự báo chí”, năm

2000 Tác giả Vũ Thu Thủy đã xử lí vấn đề với cái nhìn bao quát hơn, trong

đó đã đưa ra một số tiêu chí để định rõ một số dạng chi tiết trong thể loạiphóng sự, khảo sát thực tiễn sử dụng chi tiết trong phóng sự ở một số tờ báo,tạp chí phân tích nghệ thuật lựa chọn và sử dụng chi tiết.

Luận án Tiến sĩ của tác giả Trần Quang Hải có tên: “Chi tiết trong tácphẩm báo chí”, năm 2008 đã nghiên cứu chi tiết như một đối tượng riêng,chuyên biệt, bước đầu khái quát về lí luận chi tiết và cách sử dụng chi tiếttrong các tác phẩm báo chí ở từng thể loại, đi sâu khảo sát việc vận dụng chitiết trong các tác phẩm báo chí đoạt giải Báo chí Quốc gia giai đoạn 1991-

2005 Qua thực tiễn khảo sát, nghiên cứu, tác giả đã đưa ra những kiến nghị,yêu cầu cũng như nghệ thuật sử dụng chi tiết trong các tác phẩm báo chí.Như vậy, các công trình trên chưa có ai nghiên cứu, khảo sát sâu về chitiết trong tác phẩm bình luận Mặc dù vậy, những công trình nghiên cứu đó

là những tiền đề quan trọng tác giả luận văn kế thừa và phát triển trong khoáluận nghiên cứu cụ thể về việc sử dụng chi tiết trong một thể loại báo chí cụthể là thể loại bình luận thông qua khảo sát thực tiễn một tờ báo sử dụngnhiều và có những thành công nhất định về thể loại này là báo Nhân dân Từ

đó đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy hiệu quả của việc lựa chọn, sửdụng chi tiết nhằm nâng cao sức nặng, tính hiệu lực và hiệu quả của các tácphẩm bình luận

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu đề tài về chi tiết trong các tác phẩm bình nhằm tìm ra hướngtiếp cận mới trên phương diện lí thuyết về vấn đề này Qua việc khảo sátthực tiễn việc sử dụng chi tiết trong các tác phẩm bình luận trên báo Nhândân, rút ra những đặc điểm về của chi tiết trong tác phẩm bình luận Từ đó,đưa ra những khuyến nghị để nâng cao hiệu quả sử dụng và phát huy tác

dụng của chi tiết trong việc nâng cao tính hiệu lực và hiệu quả và tính thuyếtphục của tác phẩm bình luận.

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Hệ thống hóa những vấn đề cơ bản và có liên quan đến thể loại bình luậnbao gồm: Khái niệm, đặc điểm về nội dung và hình thức của tác phẩm bìnhluận; so sánh sự tương đồng và khác biệt giữa bình luận và các thể loại báochí khác

- Tìm hiểu, nghiên cứu khái niệm; một số tính chất, đặc điểm cơ bản của chitiết; các yếu tố chi phối đến chi tiết; vị trí, vai trò và tầm quan trọng của chitiết trong tác phẩm bình luận

- Khảo sát thực tiễn việc sử dụng chi tiết trong các tác phẩm bình luận trênbáo Nhân dân trong năm 2010

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu để nâng cao chất lượng, hiệu quả củaviệc sử dụng chi tiết trong quá trình tiếp cận chi tiết và sử dụng chi tiết trongquá trình sáng tạo tác phẩm bình luận của các nhà báo

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Nghiên cứu về chi tiết sử dụng trong các tác phẩm bình luận

Mác-mạng Phương pháp luận bộ môn của luận văn dựa trên nền tảng của hệthống lý luận về báo chí học.

5.2 Phương pháp nghiên cứu:

Sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể:

- Phương pháp thống kê, phân loại

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

cả về nội dung và hình thức trong tác phẩm bình luận: Đề tài, chủ đề, sựkiện, cảm hứng, ngôn ngữ, giọng điệu…

6.2 Ý nghĩa về mặt thực tiễn:

Khảo sát việc sử dụng chi tiết trong các tác phẩm bình luận trên báoNhân dân để thấy được thực trạng vấn đề sử dụng chi tiết trong các tác phẩmbình luận trên thực tế thông qua xem xét cụ thể một tờ báo vận dụng kháhiệu quả thể loại báo chí này và đã đạt được những thành công nhất định Từ

đó, đúc rút ra một số kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quảviệc sử dụng các chi tiết trong quá trình sáng tạo tác phẩm bình luận

7 Những đóng góp của đề tài

Tạo ra một cái nhìn tương đối tổng quan về chi tiết và việc sử dụng chi

tiết trong tác phẩm bình luận: Khái niệm, phân loại, tính chất, đặc điểm, vaitrò, tầm quan trọng của chi tiết trong tác phẩm bình luận.

Qua khảo sát thực tiễn, sử dụng chi tiết trong các tác phẩm bình luận trênbáo Nhân dân năm 2010, nhận diện, đánh giá thực tiễn về năng lực, thựctrạng sử dụng chi tiết trong bình luận Từ đó, rút ra những kinh nghiệm quýbáu trong kỹ năng, nghệ thuật khai thác, lựa chọn và sử dụng chi tiết trongtác phẩm báo chí

Mặc dù còn nhiều hạn chế song đây có thể là một tài liệu tham khảo gópphần vào hệ thống lí luận báo chí và phần nào giúp cho quá trình vận dụngchi tiết trong các tác phẩm bình luận hiệu quả hơn

Chương 1 TÁC PHẨM BÌNH LUẬN VÀ CHI TIẾT TRONG

TÁC PHẨM BÌNH LUẬN

Nội dung mà tác giả luận văn sẽ triển khai trong chương này sẽ nhằm xáclập cơ sở lý thuyết về đối tượng nghiên cứu của luận văn để có một cái nhìntổng quan nhất trước khi đi sâu vào khảo sát thực tiễn

Cụ thể:

Một là: Tìm hiểu về những vấn đề chung về thể loại bình luận Bao gồm:Khái niệm về thể loại bình luận; các đặc điểm cơ bản về nội dung và hìnhthức của thể loại bình luận; vai trò của tác phẩm bình luận trong hệ thống thểloại báo chí; những nét tương đồng và khác biệt giữa bình luận và các thểloại báo chí khác Đây là cơ sở làm nền tảng trong quá trình phân tích, khảosát

Hai là: Tiếp cận đối tượng nghiên cứu trên bình diện lý thuyết những vấn

đề lý luận chung về chi tiết và chi tiết trong tác phẩm bình luận Cụ thể: Làm

rõ khái niệm chi tiết trong tác phẩm báo chí nói chng có nhận xét cụ thểtrong tác phẩm bình luận nói riêng; phân loại các dạng chi tiết cơ bản thường

sử dụng trong tác phẩm bình luận; những tính chất, đặc điểm cơ bản của chitiết đối với tác phẩm bình luận; các mối quan hệ giữa chi tiết với các yếu tốkhác của một tác phẩm bình luận (Đề tài, chủ đề, thể loại, ngôn ngữ, giọngđiệu, kết cấu…)

Đây sẽ là cơ sở lí luận để tác giả làm căn cứ cho việc tiến hành khảo sátthực tiễn sử dụng chi tiết trong các tác phẩm bình luận trên báo Nhân dân.Tại chương này, ngoài việc kế thừa các kết quả của các công trình nghiên

cứu trước, tác giả luận văn cũng đưa ra một số quan điểm riêng và có một sốkiến giải trong phạm vi hiểu biết hạn hẹp của mình

1.1 Tác phẩm bình luận

1.1.1 Nguồn gốc thể loại bình luận:

Bình luận có nguồn gốc sơ khai từ thái độ khen chê của con người trướcmột sự vật, hiện tượng trong cuộc sống, thông qua những phân tích, so sánh,đối chiếu, phân biệt và đánh giá các sự vật, hiện tượng đó

Theo nhiều tài liệu báo chí thì bình luận xuất hiện từ đầu thế kỷ XIX.Trong cuốn “Cách viết một bài báo”, Thông tấn xã Việt Nam, 1987, dẫn ýkiến của Karel Storkan cho rằng, bình luận xuất hiện ở nửa đầu thế kỷ XIX,nhất là trên báo chí của Anh và Pháp, “có tác dụng soi sáng và giải thích một

sự kiện, một vấn đề hoặc một hiện tượng xã hội nào đó”

Ở Việt Nam, có thể thấy nguồn gốc của bình luận sâu xa từ những sosánh, đối chiếu của những câu tục ngữ trong kho tàng văn học dân gian mà ở

đó, hàm chứa những phân tích, đánh giá, đúc rút sâu sắc và thoả đáng trướccác sự vật, hiện tượng thiên nhiên và xã hội Thể văn nghị luận của nền vănhọc viết suốt chiều dài lịch sử với nhiều kiệt tác là nền tảng cho những tácphẩm bình luận báo chí xuất hiện sau này khi báo chí Việt Nam ra đời cuốithế kỷ XIX và báo chí cách mạng Việt Nam đầu thế kỷ XX, đặc biệt là cácbài bút chiến nở rộ những năm 30-45

1.1.2 Khái niệm về bình luận:

Bao giờ cũng vậy, trong quá trình phát triển của báo chí, những bài báoxuất hiện trước rồi sau đó, các nhà nghiên cứu lí luận báo chí mới xếp nhữngbài báo có những đặc điểm tương đối giống nhau, xuất hiện một cách thườngxuyên tạo thành những đặc trưng tương đối ổn định thành tên gọi cho mộtthể loại báo chí Bình luận cũng không nằm ngoài quá trình đó

Có nhiều cách gọi khác nhau về bình luận, cũng có nhiều quan niệm vềthể loại này Trước kia, báo chí CHDC Đức gọi bình luận là “bút chiến” cònbáo chí Liên Xô trước kia và báo chí Nga hiện nay thì đều gọi là “thể loạibình luận”.

Theo Từ điển tiếng Việt: “Bình luận (động từ) là phân tích và nhận định

về tình hình, vấn đề nào đó” [20; 90]

Ở Việt Nam, năm 1961, Hội Nhà báo Việt Nam gọi bình luận là “ngônluận của báo” Năm 1974, một số dịch giả dịch từ tiếng Nga sang, gọi bìnhluận là “luận văn” Năm 1976, nhà báo Hà Đăng khi nói chuyện tại trườngTuyên huấn trung ương, gọi bình luận là “nghị luận trên báo” Đến năm

1978, các tác giả cuốn “Giáo trình nghiệp vụ báo chí” gọi thể loại này là

“bình luận trên báo” Ngày nay, cách gọi thống nhất ở Việt Nam đối với thểloại báo chí này là: “Thể loại bình luận”

Quan niệm về thể loại bình luận cũng có nhiều cách tiếp cận KarenStorkan trong cuốn “Cách viết một bài báo” cho rằng: “Thể loại bình luận làmột bộ phận của công tác báo chí dùng để hướng dẫn cách nhận định cácnguồn tin tức”

Tác giả bài “Bình luận trên báo chí” trong cuốn “Nghề nghiệp và côngviệc của nhà báo”, Hội nhà báo Việt Nam, 1992 thì cho rằng: “Bài bình luận

là một thể loại của báo chí, nhiệm vụ của nó là diễn đạt tư tưởng của toàsoạn về một vấn đề thời sự hoặc một sự kiện, nghĩa là làm cho độc giả hiểuđược mối quan hệ đó theo một quan điểm nhất định và từ sự đánh giá đó rút

ra được kết luận có tính chất chính trị” [19; 73]

PGS-TS Trần Thế Phiệt, trong cuốn “Tác phẩm báo chí”, tập III, NXBGiáo dục, 1995 quan niệm: “Bình luận với ý nghĩa là một phương pháp, cáchđánh giá và bàn luận một sự kiện, một hiện tượng, một vấn đề nào đó để điđến nhận thức đầy đủ và sâu sắc về vấn đề đó và những điều do vấn đề đó

gợi ra” [1; 89] Có thể hiểu: Bình luận là cách bàn luận, đánh giá về một sựkiện, hiện tượng nào đó trong đời sống xã hội Đó là một kiểu bài nghị luận,

là sự tổng hợp của nhiều phương pháp thể hiện như phân tích, giải thích và

có cả chứng minh

Nhà báo Đức Dũng khi bàn về bình luận trong cuốn “100 câu hỏi vềcách viết báo”, Nhà xuất bản Lí luận Chính trị 2004, thì quan niệm: “Bìnhluận là tên gọi của một thể loại báo chí mà trong nội dung của nó gồm haithành phần chính: bình là xem xét, phân tích các khía cạnh của vấn đề, đánhgiá nó, khai thác nó ở các mặt nội dung ý nghĩa, còn luận là sự bàn bạc mởrộng vấn đề, đặt nó vào trong quá trình diễn biến, phát triển, nhận định khảnăng và những triển vọng của vấn đề nào đó mà công chúng đang quantâm… Nhiệm vụ của nó là giải thích, cắt nghĩa nhằm hướng dẫn cách nhìnnhận những sự thật tiêu biểu của đời sống” [8; 124]

Những cách tiếp cận trên đều đã chỉ ra bản chất của bình luận ở nhiềuphương diện, từ cách chiết tự cho đến nêu ý nghĩa, mục đích, đặc trưng vềphương pháp… Sau đây, tác giả luận văn xin đưa ra một khái niệm riêng, thểhiện một quan điểm riêng về thể loại báo chí cơ bản này:

Bình luận là một thể loại báo chí mà nội dung các tác phẩm thuộc thể loại đó thể hiện rõ những phân tích, đánh giá, những quan điểm, ý kiến, nhận định tích cực hoặc tiêu cực của tác giả với tư cách đại diện phát ngôn của cơ quan báo chí, của tổ chức hoặc một nhóm công chúng về một sự vật,

sự việc, hiện tượng, vấn đề, hành động hoặc con người… được công chúng quan tâm và có ý nghĩa xã hội sâu sắc, thuyết phục, phù hợp với quy luật vận động khách quan bằng một hệ thống các luận điểm, lý lẽ, chứng cứ, với một hình thức logic, chặt chẽ, khoa học nhằm đem đến cho công chúng báo chí những nhận thức sâu sắc về bản chất của đối tượng phản ánh, đồng thời góp phần định hướng dư luận trước dòng chảy của thông tin

1.1.3 Đặc điểm của thể loại bình luận:

Nhiều tác giả khi nghiên cứu đều cho rằng bình luận là một trong nhữngthể loại cơ bản của nhóm thể loại chính luận báo chí, nó được sử dụng đểnhìn nhạn, đánh giá một sự kiện, hiện tượng của đời sống xã hội, nhằm mụcđích hướng dẫn suy nghĩ, nhận thức cho công chúng Bằng lí lẽ và chứng cứcủa mình, đôi khi bình luận được sử dụng như một công cụ để bẻ gãy nhữngluận điệu của đối phương

Trong nghiên cứu của mình, tác giả Trần Thế Phiệt, khi so sánh bìnhluận với các thể loại khác nằm trong nhóm chính luận báo chí cho rằng: “Sovới xã luận và chuyên luận thì bình luận xuất hiện nhiều hơn Nó có mặt ởtất cả các loại hình báo chí: báo viết, đài phát thanh, truyền hình Theo điềutra xã hội học, bình luận chiếm 51% thông tin quốc tế” [1; 90]

Bình luận là một trong số những thể loại nằm trong nhóm chính luận báochí Do đó, về cơ bản, bình luận thể hiện khá đầy đủ những đặc điểm củanhóm thể loại này Xét ở một số đặc điểm cơ bản có thể nhận diện một vàinét đặc trưng nhất đối với thể loại bình luận:

Về đề tài: Đề tài của bình luận hết sức đa dạng, bao gồm tất cả các lĩnhvực: Kinh tế, xã hội, chính trị, văn hoá, thể thao….Tuy nhiên, đó phải lànhững vấn đề thời sự cụ thể đang được chú ý, có ý nghĩa và tầm ảnh hưởng

xã hội sâu sắc, cần phải kịp thời định hướng, hướng dẫn tư tưởng, nhận thức

để có thể tiếp cận vấn đề một cách bản chất nhất

Về đối tượng phản ánh: Đối tượng phản ánh cụ thể của bình luận lànhững sự kiện, hiện tượng, vấn đề thời sự nóng hổi, có ý nghĩa xã hội, đápứng nhu cầu công chúng, được xã hội đặc biệt quan tâm, muốn có nhữngnhận thức sâu sắc về những mối quan hệ phức tạp mang tính quy luật, thấy

được nguyên nhân cũng như xu hướng vận động của chúng để hiểu về đốitượng một cách bản chất và chân xác nhất Chất lượng thông tin chủ yếu lànhững phán đoán nhanh về tính chất mang ý nghĩa bản chất dựa trên nhữngphân tích, đánh giá khách quan, toàn diện nhiều mối quan hệ, đa diện, đachiều, với những hệ thống luận điểm, luận cứ, luận chứng thuyết phục, thoảđáng.

Mục đích: Mục đích của bình luận nhằm cung cấp những thông tin mớinhất và có tính tổng hợp đẻ chỉ ra quy luật cũng như bản chất của đối tượng,giúp cho công chúng có thể nhanh chóng và kịp thời hình dung được diệnmạo của sự vật, sự việc, con người, bản chất của hành động mang tính thời

sự được quan tâm, từ đó hình thành cho công chúng phương pháp tư duyđúng đắn về sự vật, hiện tượng, hành động, con người đó Cũng giống nhưbáo chí trong mọi thời kỳ phát triển của xã hội, đặc biệt trong thời đại bùng

nổ thông tin hiện nay, bình luận không chỉ cung cấp thông tin cho côngchúng mà còn nhằm định hướng chính trị, hướng dẫn nhận thức của côngchúng báo chí trước một vấn đề đang xảy ra

Về ngôn ngữ: Ngôn ngữ sử dụng trong bình luận thường là ngôn ngữ sựkiện, phản ánh một cách trực tiếp, khách quan, có tính logíc, lý luận, ngắngọn, mạch lạc, dễ hiểu và đặc biệt sắc bén

Về kết cấu: Kết cấu bài bình luận thường theo kết cấu của mạch tư duylogic, liên kết, uyển chuyển và năng động bằng hệ thống các luận điểm, luận

cứ, luận chứng rõ ràng, chặt chẽ và giàu sức thuyết phục

Một đặc điểm dễ nhận thấy ở bình luận đó là có sự đan cài các yếu tố củacác thể loại báo chí khác như sự kiện của tin, tường thuật, chi tiết, tình tiếttrong phóng sự, có cả những suy luận, đánh giá, phán đoán, nhận xét… Bìnhluận tạo nên một bức tranh toàn cảnh, thâu tóm những cốt lõi nhất của đốitượng phản ánh Không rườm rà mà hết sức ngắn gọn nhưng đầy đủ và đày

sức thuyết phục, giúp cho công chúng nhìn nhận sự việc, hiện tượng, vấn đềmột cách tổng quan, sâu sắc và chan xác nhất Cũng do đó mà người viếtbình luận khi xem xét các sự vật, hiện tượng không xem xét, phân tích mộtcách đơn lẻ, đơn thuần Người viết bình luận luôn đặt đối tượng trong cácmối quan hệ liên quan, đa chiều, đa diện, xoay ngược, xoay xuôi với nhiều

hệ quy chiếu để có những phân tích chuẩn xác, từ đó có thể đưa ra đượcnhững đánh giá có tính thuyết phục đối với công chúng Đôi khi, để đạt đượcmục tiêu của mình, tác giả bình luận có thể lật ngược vấn đề và chứng minh

để đi đến kết luận thoả đáng, thuyết phục, hợp tình, hợp lý

Có thể nhận thấy, cơ sở chính hình thành một tác phẩm bình luận là các

sự kiện, vấn đề, hành động, con người được lựa chọn có khả năng đáp ứngđược nhu cầu quan tâm của công chúng, có ý nghĩa và tầm ảnh hưởng xã hội

và mục đích thông tin của tác giả cùng hệ thông các luận điểm và các chi tiếtđiển hình, tiêu biểu đặt trong các mối quan hệ đa chiều, có quan hệ mật thiếtvới nhau, nổi bật được quan điểm, ý đồ của tác giả, với những phân tích xácđáng, có tính thuyêt phục cao, kịp thời định hướng được suy nghĩ, tư tưởngcủa công chúng báo chí về đối tượng phản ánh của hiện thực khách quan

1.1.4 Các dạng bài bình luận cơ bản:

Cho đến nay, vẫn còn nhièu quan điểm về cách phân chia các loại bàibình luận Với những tiêu chí khác nhau, cách phân chia các loại bài bìnhluận cũng có những sự khác biệt nhất định Cùng với sự phát triển của lýluận báo chí, các cách phân chia ngày càng đa dạng, tuy nhiên vẫn chưa có

sự thống nhất

Cuốn “Giáo trình nghiệp vụ báo chí”, tập I chia thể loại báo chí thành hainhóm thể tài: Thể tài phản ánh và thể tài bình luận Trong nhóm thể tài bìnhluận, các tác giả phân thành các loại thể: Bình luận, xã luận, chuyên luận

Trong bình luận có các thể: Bình luận thông thường, bình luận ngắn và thuậtbình.

Cuốn “Nghề nghiệp và công việc của nhà báo” chia bình luận thành cácloại: Bình luận ngắn, bình luận trong ngày, bình luận trong tuần, bình luậnphê bình trong tuàn, bình luận mang tính chất bút chiến và tính chất giảithích

Nếu dựa vào nội dung lĩnh vực đề tài, đối tượng, lại có cách phân chiakhác: Bình luận chính trị- xã hội, bình luận kinh tế, bình luận văn hoá, bìnhluận thể thao…

Tác giả Trần Quang trong cuốn “Các thể loại chính luận báo chí”, NXBChính trị quốc gia, 2000, trong phần “Bình luận” có phân chia các loại bàibình luận dựa theo hai tiêu chí: Nội dung và hình thức Theo đó, về nộidung, có các dạng: Bình luận chung (quốc tế, quốc gia, tỉnh…); bình luậntheo chủ đề (kinh tế, văn hoá, giáo dục…); bình luận quốc tế; điểm thư Vềhình thức, phân thành nhiều dạng: Bình luận dạng thông tin, lưu trữ, phóng

sự, tường thuật…; bình luận dạng nghị luận, trong đó có mang dấu ấn củabài tiểu luận, phê bình, phản ánh…; bình luận dạng chính luận văn nghệ như

kí chính luận, bình luận châm biếm [18; 81]

Tác giả Đức Dũng trong cuốn “100 câu hỏi về cách viết báo”- NXB Líluận chính trị, 2004 thì cho rằng: “Người ta có nhiều cách để phân chia cácdạng bình luận Trong phạm vi này, chúng ta phân biệt hai dạng tác phẩmbình luận là bình luận vấn đề và bình luận sự kiện Trong hai dạng này cóthể tồn tại những dạng nhỏ khác như bình luận ngắn, bình luận trong ngày,bình luận trong tuần…” [ 8 ; 125]

PGS-TS Trần Thế Phiệt khi bàn về các dạng bài bình luận trong cuốn

“Tác phẩm báo chí”, tập III, 1995, cho rằng: “Nếu lấy dung lượng và thờigian làm tiêu chí phân chia các dạng kiểu bình luận thì có các dạng sau:

Dạng bài bình luận ngắn; dạng bình luận trong ngày; dạng bình luận trongtuần Nếu lấy tính chất phương pháp thể hiện làm tiêu chí thì có thể chiabình luận thành hai dạng: Bình luận có tính chất giải thích và dạng bình luậnbút chiến” [1; 90].

Trong phạm vi nghiên cứu của mình, tác giả luận văn xin đưa ra ý kiếnriêng của cá nhân trong việc đưa ra các tiêu chí phân loại một số dạng bìnhluận cơ bản như sau:

Nếu chia theo lĩnh vực đề tài, bình luận được phân thành 5 dạng: Bìnhluận chính trị- xã hội; bình luận kinh tế- tài chính- tiền tệ; bình luận văn hoá;bình luận thể thao; bình luận các vấn đề đời sống và bình luận quốc tế Đây

là cách phân loại dựa trên lĩnh vực phản ánh của đề tài Việc phân loại nàydựa trên tiêu chí nội dung của tác phẩm bình luận Cuộc sống vô cùng đadạng, mỗi lĩnh vực đều là đối tượng của bình luận Càng chia nhỏ lĩnh vực

đề tài thì càng có nhiều dạng bình luận, phong phú và cụ thể Cuộc sốngluôn vận động, đề tài luôn thay đổi, do đó, cách phân loại này không cứngnhắc ở 6 dạng đã nêu mà luôn vận động thay đổi theo sự đổi thay của cuộcsống

Nếu chia dạng bình luận theo tính chất đối tượng thì có 3 kiểu như sau:Bình luận sự kiện; bình luận vấn đề; bình luận hiện tượng, hành vi Tuỳ tínhchất của đối tượng là sự kiện, vấn đề, hiện tượng hay hành vi mà có cáchphân chia dạng bài bình luận Cách chia này cũng dựa vào cơ sở nội dungcủa tác phẩm, đó chính là tính chất của đề tài

Còn chia theo dung lượng, mức độ thì sẽ có 2 dạng cơ bản: Bình luậnngắn và bình luận sâu Đây là cách chia dựa theo tính chuyên sâu của bàibình luận Thường có thể dễ dàng nhận thấy qua yếu tố hình thức, chính làdung lượng của tác phẩm

1.1.5 Những tương đồng và khác biệt giữa bình luận và các thể

loại báo chí khác

So với các thể loại báo chí khác, bình luận có những đặc trưng riêng đểnhận diện Rõ ràng hơn cả đó là những đặc trưng cơ bản: Bình luận sử dụngphương pháp nghị luận Đó là thức lập luận và phương pháp tiếp cận thựctiễn mà trong đó người viết đưa ra lý lẽ, những dẫn chứng về một vấn đề nào

đó thông qua cách thức bàn luận mà làm cho người đọc hiểu rõ, tin theo, tánđồng những ý kiến của người viết, từ đó mà hành động theo những điều màngười viết đề xuất Phương pháp này chủ yếu đi sâu vào trí tuệ người đọc,thuyết phục và hấp dẫn họ bằng tính logic của các lý lẽ, lập luận

Một đặc trưng nữa của thể loại bình luận là thái độ, quan điểm, chínhkiến của người viết được bộc lộ một cách công khai Nó được phân tích sâusắc, xác đáng trên cơ sở xâu chuỗi, hệ thống một cách toàn diện các sự kiện,vấn đề để đưa ra một cái nhìn bao trùm và bả chất nhất về đối tượng Tuynhiên, ý kiến, quan điểm đó phải phù hợp với thực tiễn khách quan, mangtính đại diện cho tờ báo và nhóm công chúng mà tờ báo hướng đến

Về hình thức, có thể thấy rằng đây cũng là một đặc trưng của bình luận.Một tác phẩm bình luận thường có một hình thức đòi hỏi rất cao hoạt động

tư duy logic và lý luận chặt chẽ bằng hoạt động tư duy lý luận chặt chẽ, rõràng, rành mạch được thể hiện thông qua các luận điểm, luận cứ, luận chứngđược sắp xếp một cách khoa học và thuyết phục

đích cuối cùng là cung cấp thông tin mọi mặt đời sống kinh tế, chính trị, xãhội, văn hoá, khoa học, đời sống, thể thao, quốc tế… với nhiều góc độ tiếpcận, đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng, góp phần định hướng dưluận xã hội và thúc đấy sự phát triển cũng nhu ổn định của xã hội.

Về đối tượng: Mỗi thể loại có thể tiếp cận đối tượng ở những góc độkhác nhau, phù hợp với đặc trưng của từng thể loại Tuy nhiên, đối tượngcủa các thể loại báo chí này đều có chung đặc điểm là đều phải được côngchúng quan tâm, có ý nghĩa xã hội sâu sắc, có tác động, ảnh hưởng sâu, rộngđến công chúng báo chí

Về nội dung: Tiếp cận đối tượng ở những góc độ khác nhau nhưng đềunhằm trả lời những câu hỏi 5 W và 1 H (What, Who, When, Where, Why,How ) đáp ứng nhu cầu thông tin cơ bản của công chúng, có thể ở nhữngmức độ khác nhau nhưng đều thực hiện quá trình tác động vào quá trìnhnhận thức, từ biết đến hiểu, hiểu sâu sắc đối tượng đi đến thay đổi nhận thức

từ đó thay đổi thái độ, hành vi

Về hình thức: Có thể khác nhau về dung lượng, cách trình bày, ngôn ngữhay giọng điệu Tuy nhiên, bình luận và các thể loại báo chí khác đều cóđiểm chung về mặt hình thức đó là ngắn gọn, hàm súc, dung dị và dễ hiểu

1.1.5.2 Những khác biệt của bình luận so với các thể loại báo chí khác:

- Bình luận và tin:

So với bình luận, mục đích của tin thường là đem đến cho công chúngnhững tin tức về sự kiện một cách nhanh chóng nhất, ngắn gọn nhất Tinphải luôn nóng hổi về sự kiện Tuy nhiên, nó chỉ dừng lại ở mục đích làmcho độc giả biết về sự kiện

Tin ít có điều kiện đi sâu phân tích, lý giải một cách đầy đủ về quá trìnhvận động của sự kiện cũng như nguyên nhân và các mối quan hệ bên trong

bên ngoài của nó.

Trong khi tin chỉ đơn giản trả lời những câu hỏi khi nào, ở đâu, xảy racái gì, tại sao và như thế nào thì bình luận phân tích, thuyết phục, xâu chuỗi

sự kiện và còn phải đóng vai trò định hướng dư luận trước vấn đề mới nảysinh

- Bình luận và phóng sự:

Đối với phóng sự thì các chi tiết, quá trình phát sinh phát triển của sựkiện, vấn đề là thành tố cơ bản Trong khi đó, phân tích những sự kiện, sựviệc bằng lý lẽ để thuyết phục nâng cao ý nghĩa thực tiễn nêu được nhữnggiải pháp, gợi những ý kiến và kiến nghị liên quan đến cách giải quyết vấn

đề, hướng dẫn công chúng về thái độ ứng xử và sự lựa chọn hành vi đúngđắn lại là những nét cơ bản của bình luận

Trong khi phóng sự mạng đậm chất văn học thì ngược lại, trong tác phẩmbình luận, các luận cứ, luận chứng cung cấp thông tin phục vụ cho các luậnđiểm để là rõ ý đồ của người viết lại được chú trọng và làm nên bản sắcriêng của tác phẩm bình luận

- Bình luận và tường thuật:

Trong tường thuật, việc đảm bảo trật tự thời gian và diễn biến của sự kiện

là điểm đặc trưng trong khi đó, đối với bình luận, phương thức sáng tạo dựavào mạch tư duy logic của của tác giả về đối tượng Tác giả xâu chuỗi sựkiện với trật tự thời gian và diễn biến tuỳ theo mục đích, ý đồ và tác dụngcủa nó để đảm bảo tính khoa học, rõ ràng, logic và thuyết phục

- Bình luận và phỏng vấn:

Cái tôi trong phỏng vấn thể hiện qua các câu hỏi để có được thông tin vềđối tượng, trong khi cái tôi trong bình luận xuất hiện qua những quan điểm,thái độ của tác giả và sự lập luận, trình bày, kiến giải vấn đề Tính thuyếtphục của phỏng vấn nhờ cách chọn đối tượng trả lời phù hợp, có thông tin và

sức nặng, ở cách sắp xếp vấn đề và lựa chọn câu hỏi để có được thông tin.Trong khi đó, tính thuyết phục của bình luận lại nằm ở việc nêu luận điểm,đưa ra các luận chứng, luận cứ và phân tích, tổng hợp, đánh giá chúng mộtcách phù hợp.

- Bình luận và ghi nhanh:

Trong khi bình luận đi sâu vào vấn đề, đủ thời gian và điều kiện cho phépxem xét để có một cái nhìn sâu sắc, toàn diện với những kiến giải hợp línhằm giúp công chúng nhận thức ở mức sâu hơn, góp phần định hướng kịpthời và thuyết phục Ghi nhanh cũng có những điểm tương đồng là mục đíchđịnh hướng, tuy nhiên, cách tiếp cận và phương thức tiếp cận có sự khác biệt

cơ bản Ghi nhanh phải nhanh chóng thông tin về đối tượng càng nhanh càngtốt nhưng phải ở góc độ những điểm nổi bật nhất với nhiều góc độ, nhiềupha tiếp cận, những cái tiêu biểu, điển hình, phác thảo sơ bộ bức tranh banđầu, với tính định hướng kịp thời ở mức ban đầu

- Bình luận và bài phản ánh:

Có thể nhận thấy một cách khá rõ ràng, điểm khác biệt nổi bật giữa bàiphản ánh và bình luận đó là: Bài phản ánh thông tin về sự kiện với chủ yếuđưa ra hiện trạng, xây dựng diện mạo của sự kiện, vấn đề, trong khi đó, bìnhluận không phản ánh về đối tượng mà bằng lí lẽ, chứng cứ, chứng minh choquan điểm của mình, thuyết phục công chúng hiểu và hướng theo nhữngnhìn nhận, đánh giá, nhận xét, quan điểm của mình về đối tượng được phảnánh đó Có thể nói, bài phản ánh là cơ sở, là luận chứng, luận cứ cho nhữngluận điểm của bình luận, thuyết phục công chúng báo chí bằng thực tiễn sinhđộng đã được xâu chuỗi, nhìn nhận thấu đáo, tổng quan, toàn diện và triệt đểnhất có thể

- Bình luận và điều tra:

Bằng những phát hiện, chứng cứ mà tác giả phải dấn thân, dày công khai

thác, tìm tòi được nhằm đưa ra ánh sáng những uẩn khúc, những tiêu cực xãhội, những vấn đề đang cố tình được che giấu, thoả mãn những nhu cầuthông tin của công chúng, bài điều tra với kết cấu logíc, khoa học, đưa rabằng chứng nhằm chứng minh cho những sai phạm, những khuất tất mộtcách khách quan để làm cơ sở cho dư luận được biết và các cơ quan chứcnăng vào cuộc làm rõ Bình luận lại thâu tóm vấn đề, cũng bằng những luậnđiểm, luận chứng, luận cứ và đưa ra những đánh giá, nhận xét, quan điểmcủa cá nhân tác giả với tư cách đại diện phát ngôn và chứng minh cho nhữngquan điểm đó, thuyết phục độc giả, định hướng độc giả nhận thức ở mức độsâu sắc, toàn diện, bản chất hơn về đối tượng

Là một thể loại nằm trong hệ thống các thể loại báo chí Do đó, bình luận

sẽ mang những điểm tương đồng và khác biệt nhất định so với các thể loạibáo chí khác Nhưng dù có khác biệt đến đâu đi chăng nữa, về nội dung hayhình thức thể hiện thì nó cũng nhằm một mục đích chung của báo chí là đápứng nhu cầu thông tin của công chúng, có thể ở mức độ này, mức độ khác.Các thể loại báo chí bổ sung thông tin cho nhau, khắc phục những nhượcđiểm của nhau Nếu đặt chúng trong mối quan hệ chung có thể thấy rằng,các thể loại báo chí có quan hệ vừa bình đẳng, độc lập, vừa tác động, tương

hỗ lẫn nhau Chúng nhất quán tồn tại và chi phối bởi mục đích thông tin củamình

1.2 Chi tiết trong tác phẩm bình luận

1.2.1 Khái niệm:

1.2.1.1 Chi tiết báo chí:

Tác giả luận văn xin đưa ra quan điểm của cá nhân về chi tiết báo chítrước khi nghiên cứu về chi tiết trong tác phẩm bình luận như sau:

“Chi tiết báo chí là thuộc tính khách quan cơ sở của sự kiện, là một

trong những yếu tố thuộc về nội dung của tác phẩm báo chí, cấu thành nên tác phẩm báo chí”

Chi tiết giữ vai trò chuyển tải phần sống động, phong phú, đa dạng nhấtcủa hiện thực, là cơ sở vật chất quan trọng cấu thành nên tác phẩm báo chí

Có thể thấy, chi tiết là những “vật liệu” làm nên tác phẩm báo chí

Bàn về chi tiết, có nhiều quan niệm khác nhau:

Theo Từ điển tiếng Việt 2008, NXB Đà Nẵng, định nghĩa chi tiết: “Chitiết là điểm nhỏ, trong nội dung sự vật, hiện tượng” “ Chi tiết là thành phầnhoặc bộ phận riêng lẻ có thể tháo lắp được trong máy móc, thiết bị” “Chitiết là đầy đủ đến từng điểm nhỏ” [20; 99] Theo định nghĩa này có thể thấy,chi tiết là những điểm nhỏ, thậm chí có thể coi là nhỏ nhất của sự vật, hiệntượng

Khi bàn về chi tiết, nhà nghiên cứu Tạ Ngọc Tấn trong cuốn “Từ lí luậnđến thực tiễn báo chí” đưa ra khái niệm: “Chi tiết là những bộ phận nhỏ nhấtcủa sự kiện Chi tiết có thể là một hành vi, một lời nói, một cử chỉ của conngười, một sự vật hay một trạng thái cụ thể của hoàn cảnh diễn ra sự kiện”

1.2.1.2 Chi tiết trong tác phẩm bình luận:

Bằng những kiến thức của mình và những kế thừa từ các nghiên cứutrước, tác giả luận văn xin đưa ra quan niệm về chi tiết trong tác phẩm bìnhluận:

“Chi tiết trong tác phẩm bình luận là những vật liệu cấu thành nên tác phẩm bình luận, là những luận cứ tạo thành nội dung khách quan của tác phẩm bình luận”.

Giống như vai trò của chi tiết trong tác phẩm báo chí, chi tiết trong tácphẩm bình luận là một yếu tố thuộc về nội dung của tác phẩm Nó là nhữngviên gạch đặt nền móng cho việc xây dựng tác phẩm Chi tiết mang tính

khách quan của hiện thực, làm cơ sở để đảm bảo tính khách quan cho tácphẩm bình luận.

Tác giả Nguyễn Tiến Hài, khi nói về vai trò và tính khách quan của chitiết trong cuốn Tin trên báo, cho rằng: Trước một sự kiện trong thực tế, từviệc lựa chọn chi tiết của tác giả có thể dẫn tới những cách hiểu rất khácnhau, thậm chí có những cách đánh giá, giải thích về tính chất của sự kiệntrái ngược nhau Tính khách quan của sự kiện phải được đảm bảo trênnguyên tắc là tất cả các chi tiết được phản ánh đều có thật, vì vậy, các nhậnđịnh, phán đoán, suy luận đều phải xuất phát từ những chi tiết có thật đó

1.2.2 Phân loại chi tiết trong tác phẩm bình luận:

Việc phân loại chi tiết trong tác phẩm bình luận khá phức tạp Có nhiềucách tiếp cận với các tiêu chí khác nhau, do đó chưa có sự thống nhất

Tác giả Nguyễn Thị Thoa phân chi tiết theo hai nhóm đối tượng phảnánh Ở nhóm đối tượng là “việc” có chi tiết tả, chi tiết thuật, chi tiết luận-bàn, chi tiết lấp đầy Ở nhóm đối tượng phản ánh là “người” có các loại chitiết: chi tiết ngoại hình; chi tiết nội tâm; chi tiết hành động; chi tiết hoàncảnh, bối cảnh, lịch sử, xã hội; chi tiết tình huống thử thách, biến cố xãhội… Tuy nhiên cách phân loại chi tiết này gần gũi hơn với thể loại phóng

sự, có thể tham khảo trong việc phân loại chi tiết đối với thể loại bình luận.Tác giả Đức Dũng trong “Viết báo như thế nào” đã nêu ra mức độ khácnhau để làm căn cứ cho việc lựa chọn chi tiết Đó là “chi tiết ít quan trọng,chi tiết quan trọng hơn, chi tiết quan trọng hơn nữa và chi tiết quan trọngnhất” Cách phân loại này chưa cụ thể để nhận diện các loại chi tiết bởi chủyếu căn cứ vào xác định tính chất, tầm quan trọng của chi tiết Đôi khi, tínhchất, mức độ quan trọng chỉ có thể là tương đối, bởi có thể chi tiết này vớitác phẩm này là quan trọng nhưng với một tác phẩm có cách tiếp cận khác

Dựa theo phương pháp sáng tạo tác phẩm, có các dạng chi tiết như: Chitiết miêu tả; chi tiết bình; chi tiết thuật; chi tiết bắc cầu; chi tiết so sánh.Mỗi dạng, kiểu chi tiết có những đặc điểm khác nhau, được sử dụng vớitần suất, mức độ và mục đích khác nhau, tùy và đề tài, chủ đề, đối tượng củabài bình luận.

1.2.3 Đặc điểm, tính chất của chi tiết trong tác phẩm bình luận:

1.2.3.1 Đặc điểm:

Có nhiều cách quan niệm về chi tiết Tuy nhiên, các quan niệm đều gặpnhau ở một điểm chung khi bàn về vấn đề này, đó cũng chính là đặc điểm cơbản của chi tiết Chi tiết là những “điểm nhỏ”, “phần rất nhỏ”, hay “bộ phậnnhỏ nhất” của sự kiện Nó là phần cơ sở khách quan của sự kiện, biểu hiệnsinh động và cụ thể nhất hiện thực đời sống

Trong tác phẩm bình luận, chi tiết giữ vai trò là những luận cứ, chứng cứmang tính thuyết phục cho các luận điểm được đưa ra Có người đã ví, chi

tiết giống như những viên gạch xây nên ngôi nhà là tác phẩm báo chí Đôikhi, chỉ một chi tiết rất nhỏ nhưng lại có sức công phá và sức mạnh vô cùng

to lớn Nhà báo Hữu Thọ cho rằng: Những chi tiết độc đáo làm người đọccàng hứng thú, hướng người đọc tới những tư tưởng, hành động nhất định.Một chi tiết nhỏ, không chính xác, một nhận định thoáng qua, vội vàng cókhi làm hại một chân lí lớn

Chi tiết có nhiều dạng kiểu khác nhau, có thể là những con số, những đặcđiểm về diện mạo, tính cách, những hoàn cảnh, bối cảnh, những câu nói,hành động… Chi tiết tồn tại một cách khách quan

1.2.3.2 Tính chất:

Chi tiết là một bộ phận cấu thành nên tác phẩm, nó mang tính phản ánhmột cách sống động tính chất của tác phẩm Tuy nhiên, cũng giống như mộttác phẩm bình luận, luôn vận động linh hoạt, chi tiết trong tác phẩm bìnhluận cũng vừa mang những tính chất ổn định để có thể định hình diện mạo,vừa mang những tính chất “động” để thích ứng với những thay đổi linh hoạt,những vận động liên tục của hiện thực khách quan tạo tính thuyết phục chotác phẩm

Một số tính chất của chi tiết trong tác phẩm bình luận:

Tính thời sự: Cũng giống như một tác phẩm báo chí nói chung, tác phẩm

bình luận phải luôn nóng hổi tính thời sự Muốn bám sát đời sống, đề tài củatác phẩm phải luôn mới và gắn liền với đời sống xã hội Cùng với đó, các chitiết cấu thành nên tác phẩm bình luận phải luôn nóng bỏng tính thời sự, phải

là những chi tiết mới, thể hiện sống động hiện thực khách quan

Tính chính xác: Có thể nói đây là tính chất mang tính nguyên tắc của báo

chí nói chung cũng như tác phẩm bình luận nói riêng Chi tiết cần sự chínhxác tuyệt đối để phát huy tính hiệu quả của sự tác động Trong báo chí,người ta hay nói nhiều về câu: “Một nửa cái bánh mì vẫn là bánh mì nhưng

một nửa sự thật không còn là sự thật nữa” Đối với chi tiết, tính chính xác lànguyên tắc đảm bảo cho sự tồn tại của nó Chi tiết làm tăng sức mạnh củabài báo, tăng tính thuyết phục, sự sinh động và chất “động” cho bài bìnhluận Đối với tác phẩm bình luận, chi tiết đóng vai trò như các cứ liệu đểđảm bảo tính thuyết phục, là bằng chứng cho nhưũng luận điểmđược đưa ra.Một chi tiết sai sẽ làm mất đi lòng tin của độc giả không chỉ đối với riêng chitiết đó mà còn đối với cả bài báo, nhà báo và cả đối với cơ quan báo chí đónữa Do đó, phải luôn cẩn trọng, cân nhắc kỹ lưỡng khi sử dụng chi tiếttrong bài bình luận.

Tính khách quan: Trong tác phẩm bình luận, người viết có thể đưa ra

những quan điểm, đánh giá, nhận xét của riêng mình trên cơ sở phân tíchthấu đáo với cái nhìn toàn diện và chỉ ra được bản chất của sự kiện, vấn đề.Tuy nhiên, đối với chi tiết sử dụng trong tác phẩm bình luận thì cần đảm bảotính khách quan, tức đảm bảo nó tồn tại độc lập trong thế giới hiện thực,không thêm bớt, không bị ảnh hưởng bởi cái nhìn của một quan điểm nàokhác Có như vậy, tác phẩm mới thực sự hướng được độc giả nhìn ra đượcbản chất của đối tượng Vấn đề đặt ra là, chi tiết có thể không bị làm biếndạng, biến hình, tuy nhiên tác giả hoàn toàn có thể lựa chọn chi tiết một cáchchủ quan, có lợi cho ý đồ của mình Để giải quyết vấn đề này phụ thuộc vàomục đích và đạo đức của các nhà báo tính chịu trách nhiệm của nhà báotrước pháp luật và trước công chúng báo chí của mình Nhà báo Hữu Thọtừng nói: “Mỗi vấn đề có nhiều sự kiện, mỗi sự kiện lại có nhiều chi tiêt nêncần phải có sự lựa chọn những chi tiết nói lên bản chất của sự kiện”

Tính điển hình, cụ thể: Chi tiết trong bài bình luận nói riêng hay trong

các tác phẩm báo chí nói chung, càng cụ thể càng giàu sức thuyết phục, càngđiển hình, nổi bật, càng có sức nặng thông tin và gây được ấn tượng mạnh.Đối với thể loại bình luận, việc lựa chọn các chi tiết càng có ý nghĩa quan

trọng bởi nó là cơ sở thuyết phục công chúng khi tác giả nhận định một vấn

đề hay đưa ra quan điểm của mình về một đối tượng nào đó Chi tiết điểnhình và cụ thể là những chi tiết đắt, sinh động, có khả năng gây ấn tượngmạnh, có sức công phá và lan toả lớn trong tác phẩm bình luận

Tính phong phú, đa dạng: Có rất nhiều dạng chi tiết khác nhau, nó phản

ánh thuộc tính đa dạng, phong phú của sự kiện, con người, hành động, vấn

đề tồn tại trong hiện thực cuộc sống Tính đa dạng và phong phú của chi tiết

là khách quan, quy định bởi hiện thực đời sống xã hội và không ngừng pháttriển cùng với hiện thực đó Đây là cơ sở, điều kiện để người viết bình luậnlựa chọn chi tiết cho phù hợp với từng hoàn cảnh và mục đích, ý đồ củamình, nâng cao hiệu quả, chất lượng thông tin của bài bình luận

Tính thuyết phục: Tính thuyết phục là hệ quả tổng hợp của các tính chất

đã trình bày Chi tiết hội đủ các tính chất đó thì tự bản thân chi tiết đã có tínhthuyết phục Chi tiết thuyết phục sẽ làm tăng tính thuyết phục cho tác phẩm

sử dụng chi tiết, một yêu cầu rất cần thiết của bài bình luận khi mục đích lớncủa nó là kịp thời định hướng, thuyết phục công chúng báo chí nhận thức vàlàm theo một quan điểm nào đó

Các đặc điểm và tính chất của chi tiết trong tác phẩm bình luận cho thấydiện mạo của chi tiết, những thuộc tính cần thiết của chi tiết Từ đó, người

sử dụng có những cách khai thác, vận dụng chi tiết một cách hiệu quả, nângcao hơn có thể xây dựng cho mình nghệ thuật sử dụng chi tiết cho bài bìnhluận để có thể nâng cao giá trị của tác phẩm

1.2.4 Mối quan hệ của chi tiết và các yếu tố khách quan và chủ quan trong quy trình sáng tạo một tác phẩm bình luận:

1.2.4.1 Mối quan hệ giữa chi tiết với các yếu tố nội dung và hình thức của tác phẩm bình luận:

- Mối quan hệ của chi tiết với các yếu tố nội dung:

Chi tiết- đề tài: Đề tài là đối tượng nghiên cứu, phạm vi, lĩnh vực của

hiện thực khách quan được lựa chọn để phản ánh Đề tài quy định xu hướngthông tin về sự việc, sự kiện Trong khi đó, chi tiết là bộ phận nhỏ nhất của

sự kiện, sự việc, giữ vai trò biểu đạt, phản ánh nội dung của đề tài, vấn đềđược phản ánh Ở mức độ nào đó, chi tiết nằm trong đề tài và đề tài quy địnhhướng vận dụng chi tiết

Chi tiết- sự kiện: Sự kiện là sự việc có ý nghĩa, ít nhiều quan trọng đã

xảy ra Sự kiện trở thành đối tượng phản ánh của bình luận khi nó thực sựnổi bật trong dòng chảy của đời sống và thực sự có ý nghĩa xã hội Chi tiết là

bộ phận nhỏ nhất của sự kiện Tức là, chi tiết làm nên sự kiện và sự kiện làtồn tại khách quan của chi tiết

- Mối quan hệ của chi tiết với các yếu tố hình thức:

Chi tiết- ngôn ngữ: Ngôn ngữ là hình thức biểu đạt một cách tương xứng

của chi tiết, tạo cho chi tiết hình hài phù hợp với bối cảnh xảy ra sự kiện.Ngôn ngữ càng phù hợp thì chi tiết càng bật nổi, chi tiết càng bật nổi và gây

ấn tượng thì càng làm tăng giá trị thông tin và tính thuyết phục cho tác phẩmbình luận

Chi tiết – bút pháp: Bút pháp bao gồm có “Thuật-tả- bình” cùng với các

thủ pháp nghệ thuật như so sánh, ẩn dụ, nhân hoá, hoán dụ… Bút pháp làmphù hợp hoá chi tiết trong mỗi bối cảnh diễn đạt cũng như mục đích, ý đồcủa tác giả nhằm mục đích cuối cùng là gây ấn tượng, thuyết phục, tác độngsâu vào nhận thức của công chúng tiếp nhận

Chi tiết- giọng điệu: Đôi khi, chi tiết là giọng điệu Đó là những chi tiết

là những lời nói Trong trường hợp này, giọng điệu có vai trò quan trọngtrong việc tôn lên tính chân thực của chi tiết Giọng điệu chung của tác phẩmbình luận và chi tiết phù hợp với giọng điệu đó là sự cộng hưởng để làm nên

sức công phá Chúng có quan hệ tương hỗ với nhau.

Các yếu tố về nội dung và hình thức có quan hệ biện chứng với chi tiết.Nếu được sử dụng và kết hợp một cách linh hoạt sẽ làm cho chi tiết nổi bậthình hài, kết dính và gây ấn tượng, tăng tính thuyết phục cho tác phẩm bìnhluận Đồng thời, chi tiết được sử dụng để cấu thành nên nội dung tác phẩm,thông qua các thủ pháp, bút pháp mang tính đặc trưng cho mỗi phong cáchbáo chí, xác lập nên dấu ấn, phong cách riêng cho mỗi tác giả

1.2.4.2 Mối quan hệ giữa chi tiết và chi tiết trong tác phẩm bình luận:

Trong một tác phẩm bình luận sử dụng rất nhiều chi tiết Chúng có mốiquan hệ đa dạng, phức tạp với nhau Chi tiết có thể xuất hiện ở nhiều vị trítrong tác phẩm bình luận mà ở mỗi vị trí đó thì vai trò, chức năng của nócũng có sự thay đổi linh hoạt, khác nhau Chúng có thể đóng vai trò là bắccầu, đòn bẩy hoặc bổ trợ cho nhau Chi tiêt với chi tiết có những mối quan

hệ cơ bản: Quan hệ đẳng lập, quan hệ chính phụ, quan hệ chuỗi Tuy nhiên,

ở bất cứ quan hệ nào thì các chi tiết trong một tác phẩm bình luận đều cóchung một mối quan hệ mang tính nhất quán đó là tính tương hỗ để đảm bảotrật tự logic, chặt chẽ, thống nhất, phát huy sức mạnh biểu đạt và nâng caohiệu quả tác động của tác phẩm bình luận

1.2.4.3 Mối quan hệ giữa chi tiết và nhà báo:

Trong quá trình sáng tạo tác phẩm bình luận, nhà báo là người lựa chọnchi tiết để sử dụng trong tác phẩm của mình Chi tiết tồn tại khách quannhưng nhà báo lại hoàn toàn chủ động lựa chọn và sắp xếp chi tiết một cáchchủ quan trong tác phẩm bình luận để tạo ra dấu ấn riêng của mình Chi tiếtxuất hiện trong tác phẩm bình luận như thế nào và được sử dụng ra sao, cóphát huy được hiệu quả và vai trò của mình phụ thuộc rất nhiều vào cá nhânchủ thể sáng tạo tác phẩm là nhà báo

Ở đây, có thể nhận thấy một số yếu tố mang tính chủ quan của nhà báo

tác động đến chất lượng và tính hiệu quả của chi tiết được sử dụng trong tácphẩm bình luận Đó là quan điểm nhìn nhận về sự kiện, vấn đề của nhà báo,cảm hứng sáng tạo, xu hướng tiếp cận đối tượng, tầm hiểu biết, lĩnh vực hiểubiết, phông kiến thức nền… Cùng với đó là sự nhạy cảm, tính phát hiện,kinh nghiệm, chính kiến, góc nhìn, thái độ, phong cách cũng như kỹ năngsáng tạo tác phẩm của nhà báo.…

Ngược lại, chi tiết sử dụng trong các tác phẩm bình luận mang dấu ấnriêng của chủ thể sáng tạo ra nó Thành công hay thất bại của chi tiết sẽ cóhoặc không làm nên tên tuổi, có hoặc không tạo ra phong cách, dấu ấn riêngcho những người viết bình luận

1.2.4.4 Mối quan hệ giữa chi tiết với cơ quan báo chí:

Mỗi cơ quan báo chí có một tôn chỉ mục đích hoạt động riêng Điều đóchi phối rất mạnh mẽ đến đề tài, lĩnh vực phản ánh, đội ngũ nhà báo và quanđiểm chính trị của đội ngũ nhà báo- những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đếnviệc lựa chọn sử dụng chi tiết do đó, quy định khá rõ rệt chi tiết sử dụngnhằm phục vụ cho ý đồ, mục đích của tác giả bài bình luận đã được chi phối

từ phong cách, truyền thống, tôn chỉ mục đích của mỗi cơ quan báo chí.Tóm lại, tôn chỉ mục đích của mỗi tờ báo chi phối trực tiếp tới quanđiểm và mục đích hướng tới của nhà báo và nhà báo là người trực tiếp chiphối đến việc lựa chọn và sử dụng chi tiết một cách chủ quan trong tác phẩmbình luận của mình Tôn chỉ mục đích định hướng tư tưởng và mục đích cáctác phẩm bình luận Các tác phẩm bình luận định hướng cách lựa chọn và sửdụng chi tiết nhằm phục vụ cho mục đích định hướng của mình Như vậy,gián tiếp hay trực tiếp, ít hay nhiều, chi tiết trong tác phẩm bình luận chịu sựchi phối của tôn chỉ, mục đích mỗi cơ quan báo chí và góp phần tạo nênphong cách cho mỗi tờ báo đó

1.2.5 Sự tương đồng và khác biệt của chi tiết trong bình luận và chi tiết trong các thể loại báo chí cơ bản khác:

Trong phần này, tác giả luận văn không đi vào so sánh chi tiết trong bìnhluận với tất cả các thể loại báo chí khác mà chỉ so sánh với hai thể loại cơbản mang tính đại diện cho hai nhóm thể loại không thể thiếu trong hệ thốngcác loại thể báo chí là tin và phóng sự

1.2.5.1 Những nét tương đồng:

Giống như trong thể loại tin và phóng sự, chi tiết trong bình luận cũng lànhững yếu tố nhỏ nhất cấu thành nên sự kiện, đó cũng là những thông tin vàhình thái thông tin sinh động trong hiện thực khách quan nhằm phục vụchung một mục đích của tác giả là làm rõ đối tượng để độc giả có nhữngnhận thức sâu sắc về đối tượng, thấy được, phân biệt được diện mạo của đốitượng báo chí một cách bản chất nhất

Chi tiết trong bình luận cũng như trong các thể loại báo chí khác đềuxuất hiện dưới hình thức là những lời nói, cử chỉ, hành động, không gian,con số, sự kiện… thông qua lớp vỏ ngôn ngữ với nhiều kiểu dạng, phongphú, đa dạng khác nhau Chúng điều hoà thông tin, tồn tại ở nhiều vị trí vàđảm nhiệm những chức năng khác nhau phục vụ cho những mục đích khácnhau

Một điểm chung nữa là dù trong thể loại báo chí nào thì chi tiết cũng đềuthể hiện sự nhạy bén, tính cách, phong cách, sở trường, sự tài hoa trong việclựa chọn và sử dụng để nâng cao sức nặng và giá trị cho tác phẩm báo chí

1.2.5.2 Những khác biệt:

- Chi tiết trong bình luận và chi tiết trong tin:

Khác với tin, với yêu cầu thông tin nhanh về sự kiện, sự việc để độc giảđược biết thì bình luận không dừng lại ở việc hướng người đọc đến việc tiếpnhận thông tin mà còn giúp công chúng báo chí nhận thức được nó một cách

sâu sắc, hướng họ đến những suy ngẫm phía sau những thông tin đó Bìnhluận không gấp gáp về mặt thời gian như tin mà điềm đạm hơn, ngẫm ngợihơn, sâu sắc hơn Trông đó là những rạch ròi, phân minh đúng sai, tốt xấu; làkhen chê rõ ràng chứ không chỉ mang tính chất thông báo đơn thuần, đậmchất thông tấn như tin.

Do có những khác biệt cơ bản đó mà việc sử dụng chi tiết trong hai thểloại báo chí này cũng khác nhau Trong khi chi tiết sử dụng trong tin chủ yếu

là các chi tiết về sự kiện, sự việc với tính chất toàn diện và mới mẻ thì chitiết trong bình luận lại có thể cũ hơn nhưng lại phải là những chi tiết có tínhvấn đề, tiêu biểu, đặc sắc, đôi khi phải có tính khái quát, đại diện, được chủđích lựa chọn chủ quan một cách công phu, đầy dụng ý và ý đồ rõ ràng Chitiết trong tin làm niệm vụ bổ sung thông tin, làm rõ hơn hình hài, diện mạo

sự kiện, sự việc thì trong tác phẩm bình luận người đọc đã phần nào hìnhdung được đối tượng hướng tới và chi tiết trong tác phẩm bình luận giữ vaitrò là những chứng cứ, cứ liệu, dẫn chứng chứng minh, thuyết phục nhữngquan điểm mà tác giả đưa ra và mong muốn người đọc hướng theo

- Chi tiết trong bình luận và chi tiết trong phóng sự:

Trong khi chi tiết trong bình luận là những chứng cứ tiêu biểu, nổi bật,đặc sắc nhất, quan trọng, thậm chí đôi khi là nghiêm trọng để làm cơ sởchứng minh cho quan điểm, ý đồ tác giả bình luận đưa ra, cho những luậnđiểm được triển khai , tức lấy cái khách quan hiện thực để chứng minh chođiều chủ quan của người đại diện phát ngôn thì Chi tiết được sử dụng trongphóng sự mang tính tổng hợp và khá toàn diện Đó là sự kết hợp của cácdạng chi tiết sử dụng trong cả tin và bình luận: Chi tiết sự kiện, sự việc, vấnđề; chi tiết bối cảnh, hoàn cảnh, tình huống; chi tiết lời nói, cử chỉ, hànhđộng của nhân vật; chi tiết con số… Chúng được nhấn nhá, điểm xuyết, tôđậm, làm mờ…tuỳ vị trí và công năng của chi tiết đối với ý đồ, tư tưởng chủ

đề của người viết.

Về tính chất, chi tiết trong phóng sự vừa nóng hổi, cập nhật, mới mẻ lạivừa nổi bật, tiêu biểu, đặc sắc Nó thể hiện rất rõ nét góc nhìn, phong cách,cái tôi của tác giả

1.2.6 Vai trò của chi tiết trong tác phẩm bình luận:

Chi tiết là vật liệu cơ bản, không thể thiếu cấu thành nên tác phẩm bìnhluận Trong tác phẩm bình luận, chi tiết chính là các luận chứng, luận cứ, cóvai trò khẳng định, làm rõ tư tưởng chủ đề, là bằng chứng để công chúng báochí đặt niềm tin và làm theo sự đinh hướng mà tác phẩm bình luận mongmuốn, tức là làm tăng tính thuyết phục cho tác phẩm bình luận

Chi tiết là hiện thực cuộc sống khách quan, là những sinh động, nóngbỏng của đời thực được tác giả bài bình luận đưa vào tác phẩm để côngchúng báo chí thấy được cái tươi mới của đời sống, cảm nhận hết những sinhđộng của sự kiện, vấn đề đang xảy ra ngoài kia, từ đó hiểu và có những nhậnthức sâu sắc về nó Tác giả sử dụng chi tiết như một nghệ thuật thuyết phụckhéo léo và tài ba, hướng sự chú ý, quan tâm của độc giả về phía mình rồithuyết phục họ suy nghĩ và làm theo tư tưởng, quan điểm, mục đích hướngtới của mình

Chi tiết là “điểm tựa” của sự kiện, là “linh hồn” của tác phẩm bình luận,

có khả năng gây “bão tố” cho độc giả Chi tiết vốn là những đơn vị nhỏ nhấtcấu thành sự kiện nhưng lại có sức công phá lớn, tạo hiệu lực tác động khi

nó được sử dụng đúng lúc, đúng chỗ, có chọn lọc và khéo léo Chi tiết giốngnhư ngòi nổ, bộc lộ rõ ràng tính cách, thái độ của người viết

Chi tiết điều hoà các quan điểm mà người viết đưa ra, nhất quán chúngtrong sự thống nhất và logic trong cùng hướng đến một mục đích địnhhướng nhất định Hệ thống các chi tiết sử dụng trong các tác phẩm bình luận

giúp cho tính thời sự và hiện thực cuộc sôngs như một mạch nguồn tuônchảy trong tác phẩm Nó làm mềm hoá những lập luận, lí lẽ, nó làm chonhững thái độ, quan điểm, lí lẽ của người viết đưa ra trở nên có cơ sở vàđáng tin cậy.

Vốn là những cái rất cụ thể, sống động Trong bình luận, chi tiết lànhững chứng cứ Chúng là những công phu tìm tòi và chọn lọc có tính mụcđích rõ ràng của người viết nhằm thuyết phục cho luận điểm của mình Chitiết là cái đứng lại, là cái lưu dấu ấn đối với tác phẩm bình luận Nó giúp chotác phẩm không bị trôi tuột đi, nó như chất kết dính, lưu bám lại sự tin cậy

và từ đó hướng độc giả nhận thức và hành động theo tư tưởng chủ đề màngười viết mong muốn hướng đến

Trong tác phẩm bình luận, chi tiết giúp cho những khen, chê trở nên xácđáng hơn, giúp giải quyết những trăn trở về đúng, sai, tốt, xấu để đi tìm vàhướng đến một bản chất có tính tiệm cận với chân lí, bám sát hiện thựckhách quan Chi tiết không chỉ cấu thành nên sự kiện để làm nên tác phẩm

mà chi tiết còn mang trong nó tính nội tại của hiện thực, hình hài, dáng dấp

có tính bản chất của đối tượng mà công chúng báo chí quan tâm

Nếu không có chi tiết, tác phẩm bình luận sẽ không có tính thuyết phục

Đó sẽ chỉ là những chủ quan, võ đoán, hàm hồ, thiếu chân xác Nếu không

có chi tiết, tác phẩm bình luận không còn nóng hổi tính thời sự, không cònmang hơi thở của dòng chảy cuộc sống với muôn vàn sự kiện đang khôngngừng thay đổi và phát triển Chi tiết nằm trong hệ thống các luận điểm đẩytác phẩm lên tầm khái quát sự kiện, vấn đề Một chi tiết đắt có thể tạo ra sứcnặng cho cả tác phẩm báo chí Chi tiết hay, giúp cho độc giả chú ý, quan tâm

và hướng độc giả nhận thức và hành động theo tư tưởng, quan điểm củangười viết Ngược lại nhiều chi tiết vô nghĩa sẽ làm phân tán sự chú ý củangười đọc và làm yếu tính năng động của toàn bài

Có người nói: “Chi tiết nhỏ có thể làm nên tác phẩm lớn” Đối với bìnhluận, điều đó hoàn toàn đúng.

Tiểu kết chương 1:

Trong toàn bộ chương 1, tác giả luận văn đã đi vào giải quyết một số vấn

đề mang tính chất lí luận, làm cơ sở cho việc khảo sát thực tiễn sử dụng chitiết trong các tác phẩm bình luận

Cụ thể, tác giả luận văn đã khái quát những vấn đề mang tính lí thuyếtchung nhất về thể loại bình luận (Khái niệm, đặc điểm, vai trò, những néttương đồng vfa khác biệt với các thể loại báo chí khác,…) để thấy đượcnhưũng diện mạo ban đầu của thể loại này Từ đó có những cơ sở để tìmhiểu việc sử dụng chi tiết trong bình luận có những đặc thùmang tính chấtriêng biệt ra sao

Tác giả luận văn cũng đã tiếp cận đối tượng nghiên cứu của luận văn là

“chi tiết” dưới góc độ lí luận chung, khái quát những quan niệm, khái niệm,những tính chất, đặc điểm cơ bản, vai trò và tầm quan trọng, các dạng, kiểu,các mối quan hệ của chi tiết với các yếu tố khác và giữa các chi tiết vớinhau, ý nghĩa, tầm quan trọng của chi tiết… trong tác phẩm bình luận

Đây chính là cơ sở lí luận chung nhất để tác giả luận văn làm căn cứ tiếnhành nghiên cứu, triển khai chương tiếp theo, khảo sát cụ thể vấn đề sử dụngchi tiết trong tác phẩm bình luận trong thực tế thông qua khảo sát báo Nhândân năm 2010

Chương 2.

CHI TIẾT TRONG TÁC PHẨM BÌNH LUẬN TRÊN BÁO

NHÂN DÂN NĂM 2010

Trên cơ sở xác định một số mặt về cơ sở lí luận về đối tượng nghiên cứu

ở chương 1, trong chương 2 này, luận văn sẽ đi vào việc xem xét đối tượngnghiên cứu thông qua khảo sát trong thực tiễn mà cụ thể là việc sử dụng chitiết trong các tác phẩm bình luận trên báo Nhân dân năm 2010

Trước khi bước vào khảo sát những bình diện cụ thể, tác giả đưa ra mộtvài nét tổng quát về tờ báo được lựa chọn để khảo sát (Báo Nhân dân) vàthời gian được lựa chọn để tiến hành nghiên cứu, khảo sát (Năm 2010).Cùng với việc nghiên cứu vấn đề sử dụng chi tiết trong các tác phẩmbình luận nói chung, tác giả luận văn sẽ khảo sát về diện mạo bình luận cũng

như việc sử dụng chi tiết trong tác phẩm bình luận trên báo chí cụ thể là trênbáo Nhân dân trong năm 2010 với một số vấn đề như số lượng tác phẩmbình luận và các chuyên mục bình luận trong mối tương quan với các tácphẩm chính luận; các dạng chi tiết, đặc điểm và cách sử dụng chúng, vị tríxuất hiện của chi tiết trong các tác phẩm bình luận trên báo Nhân dân…

2.1 Tổng quan báo Nhân dân và tình hình kinh tế-xã hội năm 2010

Báo Nhân Dân là đơn vị sự nghiệp trung ương của Đảng, đặt dưới sựlãnh đạo trực tiếp và thường xuyên của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, có chức năng

là cơ quan ngôn luận Trung ương của Đảng Cộng sản Việt Nam, tiếng nóicủa Đảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam; ngọn cờ chính trị - tư tưởng củaĐảng trên mặt trận báo chí nước ta; cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân.Báo Nhân dân thực hiện nhiệm vụ truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin và tưtưởng Hồ Chí Minh, giáo dục chủ nghĩa yêu nước chân chính và chủ nghĩaquốc tế trong sáng của giai cấp công nhân, giáo dục lý tưởng độc lập dân tộc

và chủ nghĩa xã hội, lối sống lành mạnh, truyền thống tốt đẹp của dân tộc vàtinh hoa văn hoá của loài người trong cán bộ, đảng viên và nhân dân; gópphần xây dựng con người mới Việt Nam Tuyên truyền, phổ biến trong cán

bộ, đảng viên và nhân dân đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách,pháp luật của Nhà nước Tuyên truyền đường lối, chính sách đối ngoại củaĐảng và Nhà nước ta; góp phần mở rộng quan hệ hữu nghị và hợp tác quốc

tế trên cơ sở giữ vững độc lập dân tộc và chủ quyền đất nước, tranh thủ vàtạo môi trường quốc tế thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.Báo Nhân dân cũng có một nhiệm vụ quan trọng là thông tin và bình luậnkịp thời, chính xác với định hướng đúng đắn các sự kiện quan trọng trongnước và trên thế giới Cổ vũ những nhân tố mới, những điển hình tiên tiến,

hướng suy nghĩ và hành động của cán bộ, đảng viên, nhân dân vào nhữngmục tiêu cụ thể và thiết thực của công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc,tham gia phát động, chỉ đạo và tổ chức các phong trào hoạt động cách mạngcủa quần chúng Từ những vấn đề đặt ra trong cuộc sống, tham gia tổng kếtthực tiễn, góp phần vào việc hình thành, kiểm nghiệm, bổ sung, sửa đổi vàhoàn thiện đường lối của Đảng, các chủ trương, chính sách, pháp luật củaNhà nước; đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống Một trong những nhiệm

vụ quan trọng khác của tờ báo Đảng là phản ánh trung thực những tâm tư,nguyện vọng chính đáng, những kiến nghị, kinh nghiệm và sáng kiến củamọi tầng lớp nhân dân, đấu tranh, bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật củaNhà nước và đấu tranh chống tiêu cực, đấu tranh kiên quyết, có trọng tâm,trọng điểm, chính xác, đúng pháp luật, chống tiêu cực, tham nhũng, buônlậu, quan liêu, lãng phí và các tệ nạn xã hội khác Bảo vệ chủ nghĩa Mác -Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách,pháp luật của Nhà nước, đồng thời đấu tranh kiên quyết, chủ động, kịp thời,sắc bén và có sức thuyết phục chống lại những luận điệu và hành động củacác thế lực thù địch có hại đến sự nghiệp cách mạng nước ta

Bình luận là một thể loại quan trọng được sử dụng khá hiệu quả của tờbáo với nhiều khác biệt, ưu thế và tầm vóc, đó là vũ khí sắc bén của tờ báo,thể hiện rõ ràng những quan điểm, tư tưởng của Đảng, Nhà nước trước cácvấn đề đối nội và đối ngoại Những bài bình luận trên báo Nhân dân thànhcông một phần quan trọng nhờ cách phát hiện, lựa chọn, sử dụng chi tiết sắcbén, thuyết phục Đó là những bài bình luận luôn được chú ý và được đánhgiá cao, góp phần định hướng, chỉ đạo kịp thời cả về tư tưởng và hành độngtrước dòng chảy của thông tin Hệ thống chi tiết sử dụng trong các tác phẩm