PHÁP LUẬT VỀ CHẾ TÀI PHẠT VI PHẠM TRONG THƯƠNG MẠIVÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN TẠI CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI VÀ SẢN XUẤT NAM PHÁT

MỤC LỤC TÓM LƯỢC i LỜI CẢM ƠN ii LỜI MỞ ĐẦU 1 1.Tính cấp thiết nghiên cứu của đề tài 1 2.Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan 2 3.Xác lập và tuyên bố vấn đề nghiên cứu 3 4.Đối tượng, mục tiêu và phạm vi nghiên cứu 4 4.1.Đối tượng nghiên cứu 4 4.2.Mục tiêu nghiên cứu 4 4.3.Phạm vi nghiên cứu 5 5.Phương pháp nghiên cứu 5 6.Kết cấu khóa luận tốt nghiệp 6 CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH VỀ CHẾ TÀI PHẠT VI PHẠM TRONG THƯƠNG MẠI 7 1.1.Một số khái niệm cơ bản liên quan đến hợp đồng thương mại và chế tài phạt vi phạm trong thương mại 7 1.1.1.Một số khái niệm cơ bản liên quan đến hợp đồng thương mại 7 1.1.2.Một số khái niệm cơ bản liên quan đến chế tài phạt vi phạm trong thương mại 10 1.2.Cơ sở ban hành và nội dung pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại 14 1.2.1.Cơ sở ban hành pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại 14 1.2.2.Nội dung pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại……………….. 15 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH VỀ CHẾ TÀI PHẠT VIPHẠM TRONG THƯƠNG MẠI VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN TẠI CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI VÀ SẢN XUẤT NAM PHÁT 19 2.1.Tổng quan tình hình và các nhân tố ảnh hưởng đến pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại 19 2.1.1.Tổng quan tình hình 19 2.1.2.Các nhân tố ảnh hưởng 20 2.2.Thực trạng các quy định pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại 22 2.2.1.Căn cứ áp dụng chế tài phạt vi phạm trong thương mại 22 2.2.2.Mức phạt vi phạm 24 2.2.3.Xác định giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm 25 2.2.4.Các trường hợp miễn trách nhiệm đối với chế tài phạt vi phạm trong thương mại 26 2.3.Thực trạng thực hiện các quy định pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại tại Công ty TNHH thương mại và sản xuất Nam Phát…………………….. 30 2.3.1.Tổng quan về Công ty TNHH thương mại và sản xuất Nam Phát 30 2.3.2.Thực trạng thực hiện các quy định pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại tại Công ty TNHH thương mại và sản xuất Nam Phát...... 31 2.4.Các kết luận và phát hiện qua nghiên cứu 34 CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH VỀ CHẾ TÀI PHẠT VI PHẠM TRONG THƯƠNG MẠI 36 3.1. Quan điểm hoàn thiện pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại 36 3.2. Các kiến nghị hoàn thiện pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại 38 3.2.1. Hoàn thiện về mặt lập pháp 38 3.2.2. Nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật 41 3.3. Những vấn đề đặt ra cần giải quyết 42 KẾT LUẬN 44 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

KHOA KINH TẾ - LUẬT

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

CHUYÊN NGÀNH: LUẬT THƯƠNG MẠI

Giáo viên hướng dẫn Sinh viên thực tập

- Họ và tên: TS Nguyễn Thị Tình - Họ và tên: Nguyễn Văn Việt

- Bộ môn : Luật chuyên ngành - Lớp : K48P1

HÀ NỘI, 2016

TÓM LƯỢC

Đường lối đổi mới, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩacủa Đảng và Nhà nước cùng với xu thế hội nhập kinh tế khu vực và thế giới trongnhững năm gần đây đã cho thấy tính hiệu quả trong việc xây dựng và phát triển kinh tếmột cách mạnh mẽ với những thành tựu to lớn Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội,các quan hệ thương mại cũng ngày càng phong phú và đa dạng hơn.Tuy nhiên, tínhthực thi và áp dụng của các quy phạm pháp luật điều chỉnh ngày càng cho thấy nhiềuvướng mắc và thiếu sót Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn điều chỉnh các hành vi thươngmại, cần xây dựng một hệ thống cơ sở pháp lý vững chắc và ổn định điều chỉnh mộtcách đồng bộ các quan hệ thương mại hướng tới Cùng với sự ra đời của Bộ luật dân

sự 2005, Luật thương mại 2005 ra đời như là một tính tất yếu đánh dấu bước phát triểncủa hệ thống pháp luật thương mại Trên cơ sở phát huy truyền thống của pháp luậtdân sự Việt Nam và kế thừa những thành tựu từ Luật thương mại 1997, Luật thươngmại 2005 đã điều chỉnh một cách khá toàn diện và có hệ thống các quan hệ thương mạiphát sinh trong nền kinh tế Một thành tựu đáng ghi nhận của Luật thương mại 2005 đó

là tính ứng dụng cao của các quy định về chế tài trong thương mại, trong đó có chế tàiphạt vi phạm Các quy định này có vai trò rất lớn trong việc điều chỉnh và xử lý cáchành vi trong thương mại, góp phần to lớn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp phápcho các bên Tuy nhiên, một số quy định vẫn còn tồn tại những điểm cần làm sáng tỏ

sự bất cập và hạn chế của nó

Từ thực tế đó, đề tài khóa luận tốt nghiệp về “Pháp luật về chế tài phạt vi phạm

trong thương mại và thực tiễn thực hiện tại Công ty TNHH thương mại và sản xuất Nam Phát” tập trung nghiên cứu về những vấn đề xoay quanh chế tài phạt vi phạm

cũng như thực tiễn thực thi và áp dụng Chương 1 khóa luận trình bày về một số vấn

đề lý luận về các khái niệm liên quan đến chế tài phạt vi phạm Chương 2 tập trungphân tích và làm rõ thực trạng các quy định pháp luật điều chỉnh về vấn đề nghiên cứu,liên hệ đến thực tiễn thực hiện tại Công ty TNHH thương mại và sản xuất Nam Phát

Từ những vấn đề trên, khóa luận đưa ra một số quan điểm và kiến nghị nhằm hoànthiện các quy định của pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại.Nội dung này sẽ được tổng hợp, làm rõ tại Chương 3 bài khóa luận

LỜI CẢM ƠN

Là một sinh viên chuyên ngành Luật thương mại, trải qua quá trình bốn năm họctập lý luận tại Trường Đại học Thương mại cùng với quá trình thực tập tốt nghiệp tạiCông ty TNHH thương mại và sản xuất Nam Phát đã giúp em có được những kiếnthức lý luận chuyên ngành và hiểu biết về thực tiễn thực thi và áp dụng pháp luật tạicác doanh nghiệp Qua đó, em đã hoàn thành xong bài khóa luận tốt nghiệp với đề tài

“Pháp luật về chế tài phạt vi phạm trong thương mại và thực tiễn thực hiện tại Công

ty TNHH thương mại và sản xuất Nam Phát” Để có được bài khóa luận tốt nghiệp

hoàn thiện, em xin gửi lời cảm ơn tới các thầy, cô giáo Trường Đại học Thương mại,Khoa Kinh tế - Luật đã truyền đạt cho em rất nhiều kiến thức trong quá trình học tập

và làm khóa luận tốt nghiệp Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới TSNguyễn Thị Tình đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt quá trình hoàn thànhbài khóa luận Bên cạnh đó, em cũng xin gửi lời cảm ơn đến tập thể các anh chị trongCông ty TNHH thương mại và sản xuất Nam Phát đã tận tình giúp đỡ em trong quátrình thực tập

Bài khóa luận tốt nghiệp được thực hiện trong khoảng thời gian gần hai tháng

Dù em đã có nhiều cố gắng nhưng do kiến thức còn hạn hẹp, nên bài khóa luận khôngthể tránh khỏi những sai sót Kính mong nhận được sự đóng góp, nhận xét của quýthầy cô để đề tài khóa luận của em được hoàn thiện và đầy đủ hơn

Sau cùng, em xin chúc toàn thể các thầy, cô giáo Khoa Kinh tế - Luật nói chung

và cô giáo Nguyễn Thị Tình nói riêng thật dồi dào sức khỏe để tiếp tục sứ mệnh truyềnđạt kiến thức cho các thế hệ sinh viên Trường Đại học Thương mại

Em xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

TÓM LƯỢC i

LỜI CẢM ƠN ii

LỜI MỞ ĐẦU 1

1.Tính cấp thiết nghiên cứu của đề tài 1

2 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan 2

3 Xác lập và tuyên bố vấn đề nghiên cứu 3

4 Đối tượng, mục tiêu và phạm vi nghiên cứu 4

4.1 Đối tượng nghiên cứu 4

4.2 Mục tiêu nghiên cứu 4

4.3 Phạm vi nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6.Kết cấu khóa luận tốt nghiệp 6

CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH VỀ CHẾ TÀI PHẠT VI PHẠM TRONG THƯƠNG MẠI 7

1.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến hợp đồng thương mại và chế tài phạt vi phạm trong thương mại 7

1.1.1 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến hợp đồng thương mại 7

1.1.2 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến chế tài phạt vi phạm trong thương mại 10

1.2 Cơ sở ban hành và nội dung pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại 14

1.2.1 Cơ sở ban hành pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại 14

1.2.2.Nội dung pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại……… 15

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH VỀ CHẾ TÀI PHẠT VIPHẠM TRONG THƯƠNG MẠI VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN TẠI CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI VÀ SẢN XUẤT NAM PHÁT 19

2.1 Tổng quan tình hình và các nhân tố ảnh hưởng đến pháp luật điều chỉnh về

chế tài phạt vi phạm trong thương mại 19

2.1.1.Tổng quan tình hình 19

2.1.2.Các nhân tố ảnh hưởng 20

2.2 Thực trạng các quy định pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại 22

2.2.1 Căn cứ áp dụng chế tài phạt vi phạm trong thương mại 22

2.2.2 Mức phạt vi phạm 24

2.2.3 Xác định giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm 25

2.2.4 Các trường hợp miễn trách nhiệm đối với chế tài phạt vi phạm trong thương mại 26

2.3 Thực trạng thực hiện các quy định pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại tại Công ty TNHH thương mại và sản xuất Nam Phát……… 30

2.3.1.Tổng quan về Công ty TNHH thương mại và sản xuất Nam Phát 30

2.3.2 Thực trạng thực hiện các quy định pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại tại Công ty TNHH thương mại và sản xuất Nam Phát 31

2.4 Các kết luận và phát hiện qua nghiên cứu 34

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH VỀ CHẾ TÀI PHẠT VI PHẠM TRONG THƯƠNG MẠI 36

3.1 Quan điểm hoàn thiện pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại 36

3.2 Các kiến nghị hoàn thiện pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại 38

3.2.1 Hoàn thiện về mặt lập pháp 38

3.2.2 Nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật 41

3.3 Những vấn đề đặt ra cần giải quyết 42

KẾT LUẬN 44

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết nghiên cứu của đề tài

Nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn phát triển nền kinh tế thị trường trong bối cảnhtính chất cạnh tranh ngày càng tăng cao khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mạithế giới (WTO); trong vài năm gần đây, lấy nền tảng là Hiến pháp mới năm 2013,Quốc hội Việt Nam đã chủ động rà soát lại hệ thống các văn bản quy phạm pháp luậtđiều chỉnh các quan hệ xã hội, đặc biệt là quan hệ kinh tế, để tạo môi trường cạnhtranh lành mạnh, công bằng, bình đẳng, tự do cho các chủ thể Tuy nhiên, thực tiễn ápdụng các quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động sản xuất kinh doanh trên thị trườngcủa các chủ thể cho thấy một số quy định còn tồn tại bất cập và hạn chế Chính vì thế,việc nghiên cứu hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động sản xuất kinh doanh và thựctiễn áp dụng các hệ thống pháp luật đó tại các doanh nghiệp là hết sức cần thiết

Ngày nay, các hợp đồng thương mại ngày càng có vị trí và vai trò to lớn trongnền kinh tế Chính vì thế, việc quan tâm đến các vấn đề liên quan đến hợp đồngthương mại thực sự rất cần thiết trong việc đảm bảo sự phát triển ổn định của nền kinh

tế Nhằm đảm bảo cho việc thực hiện các thỏa thuận giữa các bên trong quá trình thựchiện hợp đồng cũng như đền bù lại những tổn thất đã gây ra cho bên bị thiệt hại dohành vi của bên vi phạm hợp đồng, pháp luật về chế tài trong thương mại đã ra đời,trong đó đáng chú ý phải kể đến chế tài phạt vi phạm trong hợp đồng thương mại Vớiviệc quy định về chế tài phạt vi phạm trong Luật thương mại 2005 thì phạt vi phạmthực sự trở thành một chế tài quan trọng để bảo vệ các bên trong quan hệ thương mại.Qua quá trình nghiên cứu tìm hiểu thực tế và thực tiễn thực tập tại Công ty TNHHthương mại và sản xuất Nam Phát cho em thấy, chế tài phạt vi phạm ngày càng đượccác bên sử dụng nhiều hơn như một biện pháp hữu hiệu để bảo vệ quyền lợi của mìnhtrong các quan hệ hợp đồng Tuy nhiên, có thể thấy rằng, các quy định về chế tài phạt

vi phạm còn nhiều vấn đề chưa cụ thể, quy định còn bất cập, mâu thuẫn giữa Luậtthương mại và Bộ luật dân sự gây khó khăn cho các bên trong việc áp dụng và từ đó dễdẫn tới những tranh chấp kiện tụng

Để khai thác và đi sâu làm rõ nội dung pháp luật về chế tài phạt vi phạm trongthương mại, từ đó đánh giá và đưa ra đề xuất các giải pháp kiến nghị nhằm tháo gỡnhững vướng mắc, hoàn thiện các quy định pháp lý liên quan, em đã lựa chọn đề tài:

“Pháp luật về chế tài phạt vi phạm trong thương mại và thực tiễn thực hiện tại Công ty TNHH thương mại và sản xuất Nam Phát” làm đề tài khóa luận tốt nghiệp

của mình

2 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan

Với sự ra đời của Luật thương mại 2005, vấn đề về các chế tài trong thương mạinói chung và chế tài phạt vi phạm nói riêng ngày càng thu hút sự quan tâm của rấtnhiều tác giả; có thể kể đến một số công trình nghiên cứu, bài viết, bài nghiên cứu liênquan đáng chú ý dưới những góc độ và phạm vi nghiên cứu khác nhau như sau:

Thạc sỹ Lê Văn Sua (2015), “Quy định về chế tài trong Luật thương mại 2005 –

một số vướng mắc và kiến nghị”, Trang thông tin điện tử của Bộ Tư pháp, ngày

01/12/2015 Tác giả chỉ ra và phân tích rõ 6 điểm còn vướng mắc khi áp dụng các quyđịnh của pháp luật về chế tài phạt vi phạm và các quy định có liên quan Qua đó, tácgiả đưa ra quan điểm của mình về định hướng hoàn thiện các quy định pháp luật vềchế tài trong thương mại nhằm tạo ra hành lang pháp lý thương mại tự do, công bằng,bình đẳng

Tác giả Đoàn Thị Ngọc Hải (2015), “Hoàn thiện các quy định về chế tài trong

thương mại theo Luật Thương mại năm 2005”, Trang thông tin điện tử của Bộ Tư

pháp, ngày 03/11/2015 Bài viết đã chỉ ra một số bất cập và phương hướng hoàn thiệnchế tài trong thương mại, trong đó có chế tài phạt vi phạm Điều đáng chú ý trong bàiviết của tác giả là hai phương án tiếp cận đối với quy định về mức phạt vi phạm tronghợp đồng thương mại, qua đó đưa ra kiến nghị sửa đổi quy định về mức phạt vi phạmcho phù hợp với thực tiễn áp dụng trong các hợp đồng thương mại

Thạc sỹ Nguyễn Việt Khoa – Giảng viên Khoa Luật kinh tế, Đại học kinh tế

thành phố Hồ Chí Minh (2014), “Chế tài phạt vi phạm hợp đồng theo Luật thương mại

năm 2005”, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp – Văn phòng quốc hội Trong bài viết, tác

giả đã đề cập đến những vấn đề pháp lý liên quan đến hành vi vi phạm hợp đồng vàchế tài phạt vi phạm trong hợp đồng thương mại Đồng thời, tác giả cũng đã chỉ ranhững điểm chưa hợp lý kèm theo những căn cứ lý luận và thực tiễn để chứng minhcho những luận điểm đó Bên cạnh đó, bài viết đưa ra những kiến nghị đề xuất để hoànthiện các quy định pháp luật về chế tài phạt vi phạm trong thương mại

Tiến sỹ Nguyễn Thị Tình và Thạc sỹ Đỗ Phương Thảo, Đại học thương mại

(2013), “Hoàn thiện các quy định về chế tài trong thương mại theo Luật Thương mại

năm 2005”, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, ngày 28/03/2013 Bài viết nêu rõ vai trò của

các chế tài trong thương mại: “Chế tài trong thương mại là một trong những quy định

ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện hợp đồng thương mại, bởi thông qua đó, chúng

ta có thể điều tiết hành vi của các thương nhân trong quá trình thực hiện hợp đồng, tạo ra sự ổn định tương đối cho sự phát triển của nền kinh tế.” Tác giả đi sâu phân tích

về một số bất cập của chế tài trong thương mại cần được nghiên cứu sửa đổi để đạtđược hiệu quả cao hơn trong quá trình điều chỉnh các vấn đề trong hoạt động thươngmại, trong đó có chế tài phạt vi phạm.

Ngoài ra, có thể kể đến một vài công trình nghiên cứu đáng chú ý khác như:

Thạc sỹ Đồng Thái Quang với bài viết “Chế tài trong thương mại – Một số bất

cập và phương hướng hoàn thiện”, Trung tâm tư vấn pháp luật Thành phố Hồ Chí

Minh, ngày 09/08/2014

Hoàng Thị Hà Phương, “Chế tài do vi phạm hợp đồng thương mại – Những vấn

đề lý luận và thực tiễn”, Luận văn Thạc sỹ Luật học, Đại học Luật Hà Nội năm 2012.

Tiến sỹ Dương Anh Sơn và Tiến sỹ Lê Thị Bích Thọ với bài viết “Một số ý kiến

về phạt vi phạm do vi phạm pháp luật hợp đồng theo pháp luật Việt Nam”, Thông tin

pháp luật dân sự, tháng 8 năm 2008

Với phạm vi nghiên cứu dưới những góc độ khác nhau, các tác giả chỉ mới tậptrung đi sâu vào những khía cạnh nhất định liên quan đến pháp luật về các chế tàitrong thương mại nói chung và chế tài phạt vi phạm nói riêng mà chưa đầu tư đi sâuphân tích được cơ sở lý luận pháp lý liên quan đến đề tài, cũng như phân tích đánh giáthực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật liên quan và giải pháp kiến nghị nhằmkhắc phục những thực trạng ấy

3 Xác lập và tuyên bố vấn đề nghiên cứu

Ngày nay, các quan hệ hợp đồng được xác lập giữa các thương nhân ngày càngdiễn ra thường xuyên, pháp luật thương mại ra đời là cần thiết để duy trì và bảo đảm

sự tự do, bình đẳng cho các chủ thể tham gia quan hệ hợp đồng Khi một hợp đồngthương mại đã được giao kết hợp pháp và phát sinh hiệu lực pháp luật thì các bên phảithực hiện các nghĩa vụ mà mình đã thỏa thuận trong hợp đồng Chế tài trong thươngmại chính là các hình thức trách nhiệm mà bên vi phạm phải chịu khi vi phạm cácnghĩa vụ đã được thỏa thuận trong hợp đồng, là các biện pháp tác động bất lợi về tàisản của bên có quyền lợi bị vi phạm đối với chủ thể có hành vi vi phạm hợp đồngtrong thương mại

Phạt vi phạm là một chế tài thường thấy và được các bên thường xuyên thỏathuận áp dụng khi giao kết hợp đồng Phạt vi phạm được các chủ thể thỏa thuận đưavào hầu hết các hợp đồng giao kết với đối tác, khách hàng Điều đó giúp điều tiết hành

vi của các thương nhân trong quá trình thực hiện hợp đồng, tạo ra sự ổn định tương đốicho sự phát triển của nền kinh tế Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng các chế tài, đặc biệt là

chế tài phạt vi phạm trong thời gian qua vẫn còn một số vấn đề gây tranh cãi, gây khókhăn trong việc xử lý đối với bên có hành vi vi phạm hợp đồng Những vấn đề nàyphần lớn xuất phát từ sự bất cập của các quy định về chế tài trong thương mại Dựatrên những bài học kinh nghiệm từ các công trình nghiên cứu đã có cùng với sự tìmhiểu, nghiên cứu, cập nhật những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan, khóa luận lấy

đề tài khoa học pháp lý về chế tài phạt vi phạm trong thương mại xin tập trung nghiêncứu làm rõ các vấn đề lý luận về chế tài trong thương mại nói chung và chế tài phạt viphạm nói riêng Bên cạnh đó, khóa luận đi sâu bám sát vào thực trạng các quy địnhpháp luật về vấn đề cần nghiên cứu, từ đó phát hiện những điểm bất hợp lý trong cácquy định về chế tài phạt vi phạm trong thương mại Từ những phân tích đánh giá đó,khóa luận đề xuất, kiến nghị phương hướng hoàn thiện các quy định pháp luật điềuchỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại

4 Đối tượng, mục tiêu và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Khóa luận tập trung phân tích các quy định pháp lý liên quan đến chế tài phạt viphạm trong thương mại quy định tại Bộ luật dân sự 2005 và Luật thương mại 2005cùng với các văn bản hướng dẫn thi hành, đưa ra những ý kiến khách quan nhằmchứng minh và làm sáng tỏ các luận điểm đưa ra trong bài viết Khóa luận cũng phântích thực tiễn thực hiện các quy định về chế tài phạt vi phạm tại một doanh nghiệp cụthể đó là Công ty TNHH thương mại và sản xuất Nam Phát để qua đó đưa ra nhữngđánh giá khách quan nhất về đối tượng mà khóa luận tập trung nghiên cứu - pháp luật

về chế tài phạt vi phạm trong thương mại

4.2 Mục tiêu nghiên cứu

Việc nghiên cứu về các vấn đề liên quan đến pháp luật thương mại nói chung vàpháp luật về các chế tài trong thương mại nói riêng có vai trò rất quan trọng đối vớiquá trình quản lý và điều tiết hành vi của các chủ thể trong nền kinh tế hiện nay Với

đề tài đi sâu vào pháp luật về chế tài phạt vi phạm trong thương mại, khóa luận đượcthực hiện nhằm mục đích làm rõ những vấn đề lý luận liên quan đến chế tài phạt viphạm trong thương mại và thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật liên quan trongcác quan hệ thương mại trên thực tế tại các doanh nghiệp nói chung và tại Công tyTNHH thương mại và sản xuất Nam Phát nói riêng Qua đó, những giải pháp đề xuấtnhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật liên quan được đưa ra nhằm tháo gỡnhững vướng mắc trong quá trình thực hiện pháp luật cũng như giải quyết những tranhchấp giữa các chủ thể hợp đồng thương mại, góp phần tạo nên một môi trường kinhdoanh tự do, công bằng và bình đẳng

4.3 Phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi của một bài khóa luận tốt nghiệp cử nhân chuyên ngành Luậtthương mại, bài viết tập trung nghiên cứu các quy định của pháp luật về chế tài phạt viphạm trong thương mại quy định tại Luật thương mại 2005 cùng với các văn bảnhướng dẫn thi hành Bên cạnh đó, khóa luận đối chiếu, so sánh với các quy định vềphạt vi phạm trong hợp đồng quy định tại Bộ luật dân sự 2005 để làm rõ vấn đề cầnnghiên cứu Về vấn đề thực tiễn, khóa luận tập trung đi sâu và thực tiễn thực hiện cácquy định của pháp luật về chế tài phạt vi phạm trong thương mại tại Công ty TNHHthương mại và sản xuất Nam Phát, từ đó liên hệ đánh giá về vấn đề thực hiện pháp luậttrong thực tế tại các doanh nghiệp

5 Phương pháp nghiên cứu

Dựa trên các phương pháp nghiên cứu khoa học nói chung và các phương phápnghiên cứu chuyên ngành khoa học pháp lý nói riêng, khóa luận đã vận dụng một cáchlinh hoạt các phương pháp để giải quyết những vấn đề lý luận pháp lý và thực tiễn liênquan đến chế tài phạt vi phạm trong thương mại Cụ thể có thể kể đến các phươngpháp như: phương pháp phân tích – tổng hợp, phương pháp thu thập dữ liệu, phươngpháp phân tích xử lý dữ liệu, phương pháp so sánh,…

Phương pháp phân tích – tổng hợp:

Từ những cơ sở thông tin dữ liệu pháp lý liên quan đã thu thập được, tác giả tậptrung phân tích các quy định của pháp luật hiện hành về chế tài phạt vi phạm trongthương mại Từ kết quả phân tích đó, tác giả tổng hợp đánh giá một cách khách quan,

có dẫn chứng thực trạng của pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thươngmại nhằm định hướng đề xuất các giải pháp cần hoàn thiện Bên cạnh đó, dựa vàonhững hợp đồng mẫu và hợp đồng được ký kết giữa các công ty, đặc biệt là đơn vị màngười viết đã thực tập – Công ty Nam Phát, tác giả đi sâu phân tích các điều khoản liênquan đến vấn đề nghiên cứu nhằm làm rõ thực tiễn thực hiện tại đơn vị

Phương pháp thu thập dữ liệu:

Đối với những dữ liệu sơ cấp, tác giả tiến hành thu thập bằng cách tìm hiểu cácvăn bản quy phạm pháp luật, cụ thể là Luật thương mại 2005, Bộ luật dân sự 2005, vàcác văn bản hướng dẫn thi hành dưới luật đồng thời xem xét một số hợp đồng mẫuchứa các thỏa thuận phạt vi phạm trên thực tế nhằm tìm hiểu thực tiễn thỏa thuận điềukhoản phạt vi phạm giữa các bên; thu thập bằng cách quan sát, trao đổi đối với cácnhân viên tại đơn vị thực tập để có thông tin Đối với những dữ liệu thứ cấp, tác giả

tiến hành thu thập bằng cách tìm hiểu, tra cứu đối với các bài viết hay các công trìnhnghiên cứu liên quan

Phương pháp so sánh:

Bằng các kiến thức chuyên ngành được học trên trường lớp, tác giả đi sâu vào sosánh các quy định về các chế tài trong thương mại được quy định trong Luật thươngmại 2005 cũng như so sánh các quy định đó trong Luật thương mại với Bộ luật dân sự

2005 để làm rõ sự chồng chéo và khác biệt giữa các văn bản pháp luật quy định về cácchế tài trong hợp đồng thương mại

Bên cạnh đó tác giả cũng đã vận dụng những hiểu biết xã hội, tìm hiểu đời sốngpháp luật cũng như nắm bắt sự kiện thông qua các phương tiện thông tin đại chúng,các phương tiện truyền thông, tham khảo ý kiến những cá nhân thuộc chuyên ngànhnghiên cứu làm công cụ trong việc thực hiện nhiệm vụ đề tài khóa luận

6 Kết cấu khóa luận tốt nghiệp

Ngoài lời mở đầu và kết luận, kết cấu của bài khóa luận bao gồm các nội dung sau:

- Chương 1: Những lý luận cơ bản về pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt viphạm trong thương mại

- Chương 2: Thực trạng pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trongthương mại và thực tiễn thực hiện tại Công ty TNHH thương mại và sản xuấtNam Phát

- Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt viphạm trong thương mại

Có hai phương diện được đưa ra khi xem xét về khái niệm hợp đồng dân sự: Vềphương diện khách quan, hợp đồng dân sự là do các quy phạm pháp luật của Nhà nướcban hành nhằm mục đích điều chỉnh các mối quan hệ xã hội phát sinh trong quá trìnhdịch chuyển các lợi ích vật chất giữa các chủ thể với nhau Về phương diện chủ quan,hợp đồng dân sự chính là các giao dịch dân sự theo đó các bên chủ thể tự trao đổi ý chívới nhau nhằm mục đích đi đến sự thỏa thuận làm phát sinh các quyền và nghĩa vụ dân

sự nhất định

Theo nghĩa chung nhất, định nghĩa “Hợp đồng dân sự” được quy định tại Điều

388 Bộ luật dân sự 2005 như sau: “Hợp đồng dân sự là sự thỏa thuận giữa các bên về

việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự” Theo đó, khi nghiên

cứu hợp đồng và pháp luật về hợp đồng cần chú ý một số đặc điểm sau:

Thứ nhất, hợp đồng phải thể hiện được sự tự do thỏa thuận thống nhất ý chí của

các bên tham gia và ý chí đó phải phù hợp với ý chí của Nhà nước Đặc điểm này đượcđưa ra nhằm mục đích phân biệt hợp đồng với hành vi pháp lý đơn phương Rõ ràng,hợp đồng phải là sự thỏa thuận của ít nhất là hai bên tham gia, nếu chỉ là ý chí của mộtbên thì đó sẽ là hành vi pháp lý đơn phương của cá nhân chủ thể đó mà thôi Một thỏathuận không dựa trên sự tự nguyện của các bên, tức là không có sự thống nhất ý chí thìhợp đồng dân sự đó bị tuyên vô hiệu khi có yêu cầu Nguyên tắc của pháp luật dân sự

là bình đẳng, dựa trên sự thỏa thuận, tự nguyện thiện chí của các bên nên nếu không có

sự thống nhất ý chí thì không được coi là hợp đồng dân sự Chỉ khi thống nhất ý chí thìquyền và nghĩa vụ mới phát sinh Việc thay đổi hợp đồng cũng chỉ có thể được thựchiện bởi sự thoả thuận của các chủ thể trong hợp đồng và không ai có quyền can thiệpvào quan hệ của họ cũng như không có quyền làm thay đổi ý chí của họ Đồng thời, sự

thỏa thuận thống nhất ý chí còn phải phù hợp với ý chí của Nhà nước để Nhà nướckiểm soát và cho phép hợp đồng dân sự phát sinh trên thực tế.

Thứ hai, hợp đồng phải là một sự kiện pháp lý làm phát sinh một hay nhiều hậu

quả pháp lý nhất định, bao gồm: xác lập, thay đổi, chấm dứt quyền và nghĩa vụ của cácbên chủ thể Sự kiện pháp lý là sự biến hoặc hành vi mà pháp luật quy định khi xuấthiện thì sẽ xác lập, thay đổi hay chấm dứt quan hệ pháp luật nhất định Hợp đồng dân

sự là một sự kiện pháp lý, theo đó các bên tham gia vào các giao dịch dân sự thông quahợp đồng nhằm thỏa mãn mục đích của mình

Thứ ba, nội dung của hợp đồng dân sự là quyền và nghĩa vụ mà các bên chủ thể

quy định cho nhau Pháp luật về hợp đồng được xây dựng theo hướng đề cao tự do ýchí của các bên và pháp luật chỉ can thiệp ở một giới hạn cần thiết nhất định Vớinguyên tắc tôn trọng quyền tự do thỏa thuận của các bên trong hợp đồng, pháp luậtcho phép các bên quy định cho nhau các quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng các bêngiao kết Tuy nhiên, nội dung của hợp đồng không được trái với các nguyên tắc chungcủa pháp luật Việt Nam

Thứ tư, mục đích của hợp đồng dân sự là lợi ích hợp pháp, không trái đạo đức xã

hội mà các bên cùng hướng tới Chỉ khi mục đích của hợp đồng dân sự được chứngminh hoặc được thừa nhận là hợp pháp, không trái đạo đức xã hội thì hợp đồng dân sựmới phát sinh hiệu lực, qua đó quyền và nghĩa vụ của các bên mới có thể thực hiệnđược trên thực tế

1.1.1.2 Hợp đồng thương mại

Từ lâu, khoa học pháp lý và pháp luật Việt Nam sử dụng nhiều khái niệm pháp lý

để chỉ hợp đồng trong lĩnh vực kinh doanh như: hợp đồng kinh doanh, hợp đồng tronghoạt động kinh doanh, hợp đồng kinh tế, hợp đồng thương mại… Tại Điều 1 Pháp lệnh

Hợp đồng kinh tế năm 1989 đã đưa ra khái niệm về hợp đồng kinh tế như sau: “… là

sự thỏa thuận bằng văn bản, tài liệu giao dịch giữa các bên ký kết về việc thực hiện công việc sản xuất, trao đổi hàng hóa, dịch vụ, nghiên cứu, ứng dụng nghiên cứu khoa học – kỹ thuật và các thỏa thuận khác có mục đích kinh doanh với sự quy định rõ ràng quyền và nghĩa vụ của mỗi bên để xây dựng và thực hiện kế hoạch của mình” Với

khái niệm này, hợp đồng kinh tế được đặc trưng với ba tiêu chí cơ bản là chủ thể, mụcđích, hình thức hợp đồng nên chưa bao quát hết được các quan hệ hợp đồng trong hoạtđộng thương mại Hiện nay, Luật thương mại 2005 không đưa ra định nghĩa về hợpđồng thương mại nhưng có thể hiểu hợp đồng thương mại là sự thỏa thuận giữa cácchủ thể kinh doanh với nhau và với các bên có liên quan về việc xác lập, thay đổi,

hoặc chấm dứt các quyền và nghĩa vụ trong hoạt động thương mại Các hoạt động

thương mại ở đây được xác định theo Khoản 1 Điều 3 Luật thương mại 2005 “… là

hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác”.

Hợp đồng thương mại có những đặc điểm của hợp đồng dân sự nói chung và cónhững đặc điểm riêng của các hoạt động thương mại và đây cũng chính là các căn cứ

để phân biệt giữa hợp đồng thương mại và hợp đồng dân sự nói chung:

Về chủ thể: Chủ thể của hợp đồng thương mại là thương nhân hoặc một bên là

thương nhân Thương nhân bao gồm tổ chức kinh tế được thành lập hợp pháp, cá nhânhoạt động thương mại một cách độc lập, thương xuyên và có đăng ký kinh doanh.1

Trong trường hợp thương nhân là người nước ngoài sẽ được đặt Văn phòng đại diện,Chi nhánh tại Việt Nam, thành lập doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại ViệtNam theo các hình thức do pháp luật Việt Nam quy định Đặc điểm về chủ thể cũng làmột tiêu chí để phân biệt hợp đồng thương mại với hợp đồng dân sự nói chung Bởi lẽ,hợp đồng dân sự được giao kết giữa cá nhân với cá nhân, tổ chức có thể có hoặc không

có tư cách pháp nhân

Về hình thức: Hợp đồng thương mại được thể hiện bằng hình thức lời nói, văn

bản hoặc hành vi cụ thể Trong một số trường hợp, pháp luật bắt buộc các bên phảigiao kết hợp đồng bằng hình thức văn bản hoặc hình thức khác có giá trị pháp lý tươngđương như hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, hợp đồng ủy thác mua bán hàng hóa,hợp đồng đại lý,… Nếu như các hợp đồng dân sự có thể được giao kết bằng miệngnhiều hơn thông qua sự tín nhiệm, giao dịch đơn giản, có tính phổ thông và giá trị thấpthì các hợp đồng thương mại thường được giao kết bằng văn bản và được công chứng

để tăng giá trị pháp lý và đảm bảo sự rõ ràng trong quyền và nghĩa vụ của các bên

Về mục đích: Hợp đồng thương mại được lập ra nhằm hướng tới phát sinh lợi

nhuận từ hoạt động kinh doanh thương mại Trong khi đó, hợp đồng dân sự có thể cómục đích sinh lợi hoặc không có mục đích sinh lợi Tuy nhiên, một số hợp đồng vềnguyên tắc không đương nhiên chịu sự điều chỉnh bởi pháp luật thương mại Theo

Khoản 3, Điều 1, Luật thương mại 2005: “Hoạt động không nhằm mục đích sinh lợi

của một bên trong giao dịch với thương nhân thực hiện trên lãnh thổ nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong trường hợp bên thực hiện hoạt động không nhằm mục đích sinh lợi đó chọn áp dụng Luật này” thì mới thuộc sự điều chỉnh của Luật

thương mại

1.1.2 Một số khái niệm cơ bản liên quan đến chế tài phạt vi phạm trong thương mại

1.1.2.1 Chế tài trong thương mại

Chế tài là một bộ phận của quy phạm pháp luật nêu lên những biện pháp tác động

mà Nhà nước dự kiến sẽ áp dụng đối với chủ thể nào không thực hiện đúng mệnh lệnhcủa Nhà nước đã nêu ở phần quy định của quy định pháp luật.2 Nền kinh tế thị trường

ở nước ta dựa trên sự thiết lập nền tảng pháp lí quyền tự do kinh doanh trong quan hệthương mại và phương thức hình thành chủ yếu là thông qua các quan hệ hợp đồng.Các quan hệ hợp đồng trong thương mại cũng vì thế mà trở nên đa dạng và phức tạphơn Hiện tượng vi phạm hợp đồng cũng diễn ra nhiều hơn Để giúp đảm bảo cam kếtgiữa các bên được thực hiện, hoặc đền bù lại những tổn thất đã gây ra cho bên bị thiệthại do hành vi của bên vi phạm hợp đồng, pháp luật về chế tài trong thương mại ra đời

và ngày càng hoàn thiện hơn

Có nhiều cách hiểu khác nhau về chế tài trong thương mại

Theo nghĩa rộng: Chế tài trong thương mại được hiểu là hình thức xử lý được cơ

quan Nhà nước hoặc bên có quyền lợi bị vi phạm áp dụng đối với mọi tổ chức cá nhân

có hành vi vi phạm pháp luật thương mại Theo cách hiểu này, chỉ cần chủ thể thamgia pháp luật thương mại có hành vi vi phạm pháp luật thương mại là đều có căn cứ để

áp dụng chế tài Để tìm hiểu kĩ hơn về chế tài trong thương mại theo cách hiểu này đòihỏi cần các công trình nghiên cứu chuyên sâu, nghiên cứu trên rất nhiều các phươngdiện Trong phạm vi bài khóa luận, người viết chỉ tập trung nghiên cứu về chế tài trongthương mại cũng như chế tài phạt vi phạm trong thương mại theo cách hiểu trongphạm vi quan hệ hợp đồng (hiểu theo nghĩa hẹp)

Theo nghĩa hẹp: Chế tài trong thương mại là hình thức trách nhiệm mà bên vi

phạm phải chịu khi vi phạm các nghĩa vụ đã thỏa thuận trong hợp đồng Đó là các biệnpháp tác động bất lợi về tài sản của bên có quyền lợi bị vi phạm đối với chủ thể cóhành vi vi phạm thỏa thuận trong hợp đồng thương mại Rõ ràng, khi hợp đồng thươngmại đã được giao kết và phát sinh hiệu lực pháp luật thì các bên phải thực hiện cácnghĩa vụ mà mình đã thỏa thuận trong hợp đồng Do đó, việc gánh chịu những hậu quảpháp lý bất lợi (chế tài) nhất định do hành vi vi phạm đó gây ra là điều mà pháp luậtthương mại hướng đến nhằm điều tiết các hành vi của các chủ thể trong quan hệthương mại

Căn cứ chung để áp dụng chế tài trong thương mại hiểu theo nghĩa hẹp bao gồm:

năm 2006.

Thứ nhất, có hành vi vi phạm: Bao gồm các hành vi thực hiện không đúng hoặc

không thực hiện nghĩa vụ trong hợp đồng Đây là căn cứ cần được đưa ra chứng minhtrong việc áp dụng đối với tất cả các hình thức chế tài

Thứ hai, có thiệt hại vật chất thực tế xảy ra: Căn cứ này bắt buộc phải được viện

dẫn khi áp dụng chế tài bồi thường thiệt hại

Thứ ba, phải có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm hợp đồng và thiệt

hại thực tế

Nếu như trước đây, “lỗi” là căn cứ để áp dụng chế tài thì hiện nay căn cứ “lỗi”không được đưa ra trong pháp luật thương mại khi áp dụng chế tài phạt vi phạm Thayvào đó, theo nguyên tắc của pháp luật thương mại hiện hành, yếu tố “lỗi” được tiếpcận dưới khía cạnh là “lỗi suy đoán” khi có hành vi vi phạm hợp đồng xảy ra Điềunày có nghĩa là, khi có hành vi vi phạm hợp đồng thì mặc nhiên bị coi là có lỗi màkhông cần phải chứng minh yếu tố “lỗi” như trước đây nữa

Tùy từng trường hợp, mức độ vi phạm khác nhau mà các chủ thể có thể phải chịunhững loại chế tài khác nhau quy định tại Luật thương mại 2005, bao gồm các chế tài

sau: Buộc thực hiện đúng hợp đồng, phạt vi phạm, buộc bồi thường thiệt hại, tạm

ngừng thực hiện hợp đồng, đình chỉ thực hiện hợp đồng, huỷ bỏ hợp đồng, và các biệnpháp khác do các bên thoả thuận không trái với nguyên tắc cơ bản của pháp luật ViệtNam, điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên và tậpquán thương mại quốc tế.3

Như vậy, trong quan hệ thương mại, giữa các chủ thể khi giao kết hợp đồng cóthể thỏa thuận về các chế tài xử lý vi phạm trong bản hợp đồng ký kết giữa các bên.Khi một trong các bên vi phạm có thể sẽ phải chịu các hình thức chế tài nêu trên trừtrường hợp được miễn trách nhiệm theo quy định Nếu các bên không tự nguyện thựchiện có thể yêu cầu Tòa án hoặc trong trường hợp có thỏa thuận trọng tài thì sẽ đề nghị

cơ quan Trọng tài giải quyết

1.1.2.2 Chế tài phạt vi phạm

Phạt vi phạm là một trong các chế tài xử lý vi phạm trong thương mại Chế tàiphạt vi phạm được xem là chế tài tiền tệ, được các bên giao kết hợp đồng áp dụng mộtcách phổ biến đối với tất cả các hành vi vi phạm các điều khoản của hợp đồng Chứcnăng chủ yếu mà các bên hướng đến khi áp dụng chế tài phạt vi phạm là nhằm trừngphạt, tác động vào ý thức của các chủ thể khi tham gia quan hệ hợp đồng để từ đó giáo

dục, ngăn ngừa hành vi vi phạm hợp đồng, đề cao ý thức tôn trọng pháp luật nói chung

và pháp luât hợp đồng thương mại nói riêng

Khái niệm “Phạt vi phạm” được Bộ luật dân sự 2005 và Luật thương mại 2005 quy định như sau: Khoản 1, Điều 422 Bộ luật dân sự 2005 quy định, “Phạt vi phạm là

sự thỏa thuận giữa các bên trong hợp đồng, theo đó bên vi phạm nghĩa vụ phải nộp một khoản tiền cho bên bị vi phạm” Điều 300 Luật thương mại 2005 nêu định nghĩa:

“Phạt vi phạm là việc bên bị vi phạm yêu cầu bên vi phạm trả một khoản tiền phạt do

vi phạm hợp đồng nếu trong hợp đồng có thỏa thuận” Từ hai khái niệm này, có thể

nhận thấy điểm không thống nhất của hai nguồn văn bản pháp luật khi quy định vềkhái niệm phạt vi phạm Rõ ràng, theo Bộ luật dân sự 2005, phạt vi phạm được đề cập

đến khi các bên có “sự thỏa thuận” Trong khi Luật thương mại 2005 lại nêu rõ, phạt

vi phạm được đề cập đến khi “bên bị vi phạm yêu cầu bên vi phạm trả một khoản tiền

do vi phạm hợp đồng” Vậy khi hai bên tham gia ký kết hợp đồng, có thỏa thuận về

điều khoản phạt vi phạm trong hợp đồng, thì giai đoạn thỏa thuận mức phạt vi phạmnày gọi là gì? Phải chăng đó là giai đoạn thỏa thuận phạt vi phạm?

Từ hai khái niệm trên, có thể đưa ra định nghĩa cụ thể về chế tài phạt vi phạmnhư sau: Chế tài phạt vi phạm trong thương mại là một loại chế tài gây bất lợi chongười có hành vi vi phạm, được các bên thỏa thuận một cách cụ thể trong hợp đồngthương mại về một mức phạt nhất định khi có hành vi vi phạm mà ở đó các bên dù cólỗi hay không có lỗi vẫn phải chịu hậu quả bất lợi này.4

Cũng như các loại chế tài khác, chế tài phạt vi phạm là một trong những quy địnhảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện hợp đồng thương mại, bởi thông qua đó, chúng

ta có thể điều tiết hành vi của các thương nhân trong quá trình thực hiện hợp đồng, tạo

ra sự ổn định tương đối cho sự phát triển của nền kinh tế.5 Có thể kể đến một số vai tròchủ yếu của chế tài phạt vi phạm trong thương mại như sau:

Thứ nhất, nâng cao ý thức kỉ luật trong việc thực hiện hợp đồng trong thương mại, phòng ngừa vi phạm hợp đồng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong hợp đồng:

Rõ ràng, chế định hợp đồng luôn đề cao quyền tự do thỏa thuận giữa các bên,pháp luật tạo ra hành lang pháp lý thông thoáng cho quá trình thỏa thuận và cam kếtthực hiện các thỏa thuận đó diễn ra một cách công bằng và bình đẳng Sự ràng buộctrong thỏa thuận giữa các bên được thể hiện ngay trong chính hợp đồng mà các bên đã

Luật thương mại năm 2005, năm 2013.

ký kết Do đó, khi không thực hiện nghĩa vụ đã thỏa thuận trong hợp đồng, bên bị viphạm có quyền tự bảo vệ quyền lợi của mình bằng cách áp dụng các chế tài hợp đồng

để buộc bên vi phạm phải chịu các hậu quả bất lợi do hành vi vi phạm của mình gây

ra Qua đó, chế tài phạt vi phạm cũng thể hiện được vai trò củng cố ý thức trong việcthực hiện đúng cam kết trong hợp đồng Chế tài phạt vi phạm cho các bên phải thấytrước được khoản giá trị vi phạm mà mình phải trả cho bên bị vi phạm, từ đó có mộthướng nhìn trước về tương lai của việc thực hiện hợp đồng, việc thực hiện các cam kếtđảm bảo cho hợp đồng được thực hiện theo đúng những gì các bên đã thỏa thuận, nângcao ý thức, tính trách nhiệm trong quá trình giao kết hợp đồng Chế tài phạt vi phạmbảo vệ quyền lợi của bên bị vi phạm thông qua việc bên bị vi phạm có thể tự mìnhhoặc yêu cầu cơ quan Nhà nước có thẩm quyền áp dụng chế tài phạt vi phạm đối vớihành vi vi phạm Bên cạnh đó, chế tài phạt vi phạm cũng bảo vệ quyền lợi của bên viphạm, việc quy định rõ về căn cứ, thủ tục áp dụng, mức phạt vi phạm,… sẽ đảm bảobên vi phạm chỉ phải chịu trách nhiệm trong phạm vi mà hành vi của mình gây ra vànhững thỏa thuận trong hợp đồng về phạt vi phạm

Thứ hai, phạt vi phạm trong thương mại được xem là một hình thức trách nhiệm

do vi phạm hợp đồng.

Bản chất của việc trả tiền phạt vi phạm trong thương mại chính là sự đền bù vềvật chất cho bên bị vi phạm Xét trên khía cạnh của việc thực hiện hợp đồng, chế tàiphạt vi phạm giống như một hình thức trách nhiệm có chức năng đền bù hơn là trừngphạt Cách nhìn nhận này được Tiễn sỹ Dương Anh Sơn và Lê Thị Bích Thọ nêu ra

trong bài viết “Một số ý kiến về phạt vi phạm hợp đồng theo quy định của pháp luật

Việt Nam’, Tạp chí Khoa học pháp lý số 01/2005 Tác giả cũng bình luận thêm, pháp

luật của nhiều nước trên thế giới cũng không coi tính trừng phạt là chức năng của phạt

vi phạm Cách nhìn nhận này trong pháp luật của các nước rõ ràng phù hợp với thựctiễn lưu thông dân sự và thương mại Trong thực tiễn có những trường hợp mặc dù cóhành vi vi phạm hợp đồng nhưng thiệt hại không xảy ra, nếu bên bị vi phạm trongtrường hợp đó yêu cầu bên vi phạm trả tiền phạt đã thoả thuận trước thì rõ ràng họ đã

vi phạm nguyên tắc thiện chí, trung thực trong việc ký kết và thực hiện hợp đồng và tấtnhiên toà án sẽ không ra phán quyết thoả mãn yêu cầu của họ Bởi vì trong mọi trườnghợp toà án có nghĩa vụ phải ra phán quyết không những đúng pháp luật mà còn phảicông bằng

Thứ ba, phạt vi phạm trong thương mại nhằm chi trả một khoản tiền cho bên bị

vi phạm theo mức định trước.

Rõ ràng, chức năng này của chế tài phạt vi phạm thể hiện rõ vai trò trong việcngăn chăn bên bị vi phạm lợi dụng việc vi phạm của bên kia mà tăng mức phạt viphạm đã thỏa thuận trước đó Điều này tạo nên một khung pháp lý vững chắc cho cácbên khi xảy ra tranh chấp Nếu có vi phạm xảy ra, bên bị vi phạm không được phépđòi mức phạt vi phạm cao hơn mức mà hai bên đã thỏa thuận trong hợp đồng từ trước.

1.2 Cơ sở ban hành và nội dung pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại

1.2.1 Cơ sở ban hành pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại

Kể từ ngày Việt Nam bắt đầu bước vào công cuộc xây dựng nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa, việc đổi mới cơ chế quản lý nền kinh tế đã làmthay đổi cơ bản tính chất của các quan hệ kinh doanh Để đáp ứng như cầu của cơ chếquản lý nền kinh tế mới, Nhà nước đã ban hành một loạt các văn bản quy phạm phápluật về kinh tế mới để thay thế những văn bản quy phạm được ban hành trước đây Cácvấn đề về hợp đồng trong kinh doanh được điều chỉnh bởi các văn bản quy phạm phápluật: Pháp lệnh hợp đồng kinh tế năm 1989, Bộ luật dân sự năm 1995 và Luật thươngmại năm 1997 Tuy nhiên, trải qua một thời gian áp dụng, các quy định trong ba vănbản quy phạm pháp luật này cho thấy có nhiều điểm chưa thống nhất và còn nhiều bấtcập Điều đó dẫn tới những khó khăn trong việc áp dụng trên thực tiễn

Cho đến nay, với sự phát triển của nền kinh tế cùng xu hướng hội nhập kinh tếquốc tế, Đảng và Nhà nước đang cố gắng để tạo nên một hành lang pháp lý ổn đinh,thông thoáng nhằm đáp ứng nhu càu hoạt động trong một môi trường cạnh tranh tự do,công bằng, bình đẳng giữa các doanh nghiệp và chủ thể khác trong nền kinh tế Chính

vì thế, ngày 14 tháng 6 năm 2005, Quốc hội đã thông qua Bộ luật dân sự mới 2005 vàcho thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2006 trên cơ sở kế thừa truyền thống của phápluật dân sự Việt Nam, phát huy thành tựu của Bộ luật dân sự năm 1995 và kinhnghiệm gần 20 năm đổi mới, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa và hội nhập quốc tế Sau hơn 10 năm thi hành, Bộ luật dân sự cơ bản đã có tácđộng tích cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước cũng như đối với việchoàn thiện hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội được hình thành trên cơ

sở bình đẳng, tự do ý chí, độc lập về tài sản và tự chịu trách nhiệm của chủ thể trongcác lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động …6 Luậtthương mại 2005 cũng được Quốc hội thông qua và có hiệu lực thi hành ngày 01 tháng

01 năm 2006 Đây là nguồn luật chính điều chỉnh các quan hệ hợp đồng trong lĩnh vực

kinh doanh thương mại Bên trong đó cũng chứa các quy định của pháp luật về chế tàitrong thương mại nói chung và chế tài phạt vi phạm nói riêng.

Nhìn chung, các quy định về các hình thức chế tài trong thương mại luôn đượccác nước trên thế giới hướng tới ban hành trong các văn bản quy phạm pháp luật quantrọng của quốc gia nhằm điều tiết, ngăn chặn, xử lý các hành vi vi phạm hợp đồng Về

cơ bản, Luật thương mại Việt Nam 2005 đã và đang đáp ứng được yêu cầu khi cácquan hệ thương mại luôn vận động và biến đổi không ngừng, đặc biệt trong bối cảnhhội nhập kinh tế và Việt Nam đã là thành viên của Tổ chức thương mại thế giới WTO.Pháp luật về chế tài do vi phạm hợp đồng thương mại nói chung và pháp luật về chếtài phạt vi phạm nói riêng đã đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền và lợiích hợp pháp của các bên trong quan hệ hợp đồng cũng như đảm bảo sự vận hành vàphát triển có định hướng của nền kinh tế thị trường Tuy nhiên, trong thực tiễn vẫn cònnhiều bất cập nên cần được nghiên cứu toàn diện và sửa đổi, bổ sung cho phù hợp

1.2.2 Nội dung pháp luật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại

1.2.2.1 Đối tượng áp dụng và phạm vi điều chỉnh của chế tài phạt vi phạm trong thương mại

Chế tài phạt vi phạm được quy định cả trong Bộ luật dân sự 2005 và Luật thươngmại 2005 Quy định về phạt vi phạm tại Bộ luật dân sự7 được áp dụng cho các giaodịch dân sự giữa cá nhân, pháp nhân hoặc chủ thể khác (có thể có hoặc không có tưcách pháp nhân) có thể có hoặc không nhằm mục đích kinh doanh8 Quy định về phạt

vi phạm tại Luật thương mại chủ yếu được áp dụng cho đối tượng là thương nhân vàgiao kết hợp đồng nhằm mục đích kinh doanh, sinh lợi, điều này được Luật thươngmại quy định cụ thể tại Điều 2 về Đối tượng áp dụng Thương nhân ở đây bao gồm tổchức kinh tế được thành lập hợp pháp, cá nhân hoạt động thương mại một cách độclập, thường xuyên và có đăng ký kinh doanh9 Hoạt động thương mại một cách độc lập

có thể được hiểu là hoạt động của chủ thể nhân danh mình, vì lợi ích của bản thân,không bị ràng buộc, không bị chi phối bởi ý chí của các chủ thể khác mà được hoạchđịnh bởi chính ý chí của chủ thể đó Chủ thể hoạt động thương mại một cách độc lậpđược toàn quyền quyết định nội dung hoạt động cũng như chịu trách nhiệm trực tiếp

về hành vi của mình

Bộ luật dân sự ra đời đã làm cho các vấn đề dân sự, kinh tế, thương mại khôngcòn là các lĩnh vực tách rời độc lập với nhau nữa Khái niệm quan hệ dân sự quy định

7 Điều 422, Bộ luật dân sự 2005

8 Căn cứ Điều 1 Nhiệm vụ và phạm vi điều chỉnh của Bộ luật dân sự - Bộ luật dân sự 2005

tại Điều 1 Bộ luật dân sự 2005 lúc này bao hàm cả các quan hệ kinh doanh thươngmại Bên cạnh đó, những hoạt động thương mại không được quy định trong Luậtthương mại và trong các luật khác thì áp dụng quy định của Bộ luật dân sự10 Điều này

đã thiết lập nên quan hệ luật chung và luật riêng giữa hai nguồn luật với nguyên tắc,nếu luật riêng quy định thì không áp dụng quy tắc của luật chung Mối quan hệ nàymột mặt cho phép Luật thương mại lược bỏ (không quy định) những vấn đề không cầnquy định khác đi so với Bộ luật dân sự 2005 Do đó, tìm hiểu về các quy phạm phápluật điều chỉnh về chế tài phạt vi phạm trong thương mại, bài khóa luận chỉ đi sâuphân tích các quy định trong Luật thương mại 2005, đồng thời so sánh đối chiếu vớicác quy định tại Bộ luật dân sự 2005 để thấy sự khác biệt trong việc quy định các vấn

đề liên quan trong hai nguồn luật nhằm làm rõ vấn đề cần nghiên cứu

1.2.2.2 Căn cứ áp dụng chế tài phạt vi phạm trong thương mại

Chế tài phạt vi phạm là một chế định quan trọng để bảo vệ các bên trong quan hệthương mại, là việc bên bị vi phạm yêu cầu bên vi phạm trả một khoản tiền phạt do vi

phạm hợp đồng nếu trong hợp đồng có thỏa thuận Mặc dù pháp luật thương mại chưa

có quy định cụ thể nào chỉ ra các căn cứ để áp dụng chế tài phạt vi phạm trong thươngmại, tuy nhiên từ quy định tại Điều 300 Luật thương mại 2005, có thể hiểu hành vi viphạm hợp đồng thương mại và sự thỏa thuận của các bên chủ thể trong hợp đồng chính

là hai căn cứ để áp dụng chế tài này Việc làm rõ các căn cứ để áp dụng các loại chế tàitrong thương mại nói chung và chế tài phạt vi phạm nói riêng là vấn đề pháp lý quantrọng trong việc xác định điều kiện để các bên trong quan hệ hợp đồng cũng như cơquan giải quyết tranh chấp có thể áp dụng các chế tài xử lý hành vi vi phạm

Pháp luật thương mại được ban hành với mục đích tạo dựng hành lang pháp lý antoàn, lành mạnh cho các bên tham gia quan hệ thương mại mà điển hình là quan hệhợp đồng Các quy định về chế tài trong đó có chế tài phạt vi phạm cũng được banhành nhằm mục đích chung đó Theo đó, các căn cứ để áp dụng chế tài sẽ cung cấp cơ

sở pháp lý quan trọng trong việc xác định điều kiện áp dụng chế tài để bảo vệ quyền vàlợi ích hợp pháp của bên bị vi phạm hợp đồng Tuy nhiên để chế tài phạt vi phạmtrong thương mại có thể phát huy được hết vai trò trong việc bảo vệ quyền và lợi íchhợp pháp của các bên thì trong hợp đồng, khi tiến hành thỏa thuận soạn thảo các điềukhoản, các bên cần có quy định về các trường hợp phạt vi phạm cũng như điều kiệnphạt vi phạm một cách chi tiết và cụ thể nhất Để khi có vi phạm xảy ra, các bên khôngphải lúng túng, đồng nhất trong việc xác định tính đúng sai của sự việc nhằm hạn chế

10 Khoản 3, Điều 4, Luật thương mại 2005

các tranh chấp không đáng có xảy ra gây tổn hại cho các bên trong hợp đồng, ảnhhưởng đến quan hệ làm ăn với đối tác khách hàng.

1.2.2.3 Mức phạt vi phạm

Hợp đồng là quan hệ mang lại quyền và lợi ích cho các bên, thỏa mãn cho ý chí

và nguyện vọng mà các bên hướng tới Tuy nhiên, quan hệ hợp đồng hiện nay luôntiềm ẩn những rủi ro, những cố ý vi phạm của đối tác có thể gây ra những thiệt hại rấtlớn cho bên kia Việc giới hạn mức phạt vi phạm đối với chế tài phạt vi phạm thực sựcần thiết trong việc bảo vệ một cách tốt nhất lợi ích chính đáng của các bên trong quan

hệ hợp đồng

Mức phạt vi phạm theo pháp luật thương mại hiện hành được quy định tại Điều

301 Luật thương mại 2005 Theo đó các bên có quyền thỏa thuận về mức phạt vi phạmtrong hợp đồng nhưng không được quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm.Vấn đề phạt vi phạm và thỏa thuận phạt vi phạm luôn gắn liền với quyền và lợi ích củacác bên trong mọi hợp đồng Phạt vi phạm trong hợp đồng thể hiện niềm tin pháp lýcho các bên, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, góp phần xây dựng mối quan hệvới đối tác được lâu dài, bền vững và cùng có lợi Câu chuyện về mức phạt vi phạmcác bên thỏa thuận trên thực tế còn có nhiều điều khác biệt so với quy định của phápluật, tuy nhiên nó không nằm ngoài khuôn khổ quy định của pháp luật Trong nhiềutrường hợp các bên vẫn chẳng quan tâm đến hậu quả hay bất lợi có thể gặp phải trongquá trình thực hiện hợp đồng mà thỏa thuận một cách tùy tiện trong hợp đồng về mứcphạt vi phạm Do đó, việc giới hạn mức phạt vi phạm trong hợp đồng thương mại sẽthực sự cần thiết để điều tiết các hành vi thương mại cũng như bảo vệ một cách tốtnhất quyền lợi chính đáng của các bên trong quan hệ hợp đồng, tránh tình trạng lợidụng để cố tình vi phạm nhằm thu lợi bất chính Ngoài ra, đây cũng là căn cứ để cơquan xét xử áp dụng mức phạt vi phạm vừa đúng pháp luật vừa đảm bảo tính côngbằng bình đẳng cho các bên Trong thực tiễn xét xử Tòa án thường áp dụng mức phạt

vi phạm tối đa là 8% nếu trong hợp đồng các bên thỏa thuận mức phạt vi phạm vượtquá 8%

1.2.2.4 Các trường hợp miễn trách nhiệm đối với chế tài phạt vi phạm trong thương mại

Trong quá trình thực hiện hợp đồng thương mại, nhằm ngăn chặn, xử lý các hành

vi vi phạm hợp đồng, hệ thống pháp luật các quốc gia và quốc tế đều có quy định cáchình thức chế tài trong thương mại, trong đó có chế tài phạt vi phạm, mỗi hình thức

chế tài mang lại những hậu quả bất lợi khác nhau đối với bên vi phạm hợp đồng Cùngvới các chế tài, pháp luật cũng quy định một số trường hợp, theo đó bên vi phạmkhông phải gánh chịu những hậu quả bất lợi do bị áp dụng các hình thức chế tàithương mại, đó là các trường hợp miễn trách nhiệm do vi phạm hợp đồng Quy địnhnày của pháp luật thương mại nhằm dự liệu trước những sự cố nằm ngoài dự đoán cóthể xảy ra khiến cho một hoặc cả hai bên trong quan hệ hợp đồng thương mại khôngthể thực hiện được nghĩa vụ của mình dẫn đến việc vi phạm hợp đồng.

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, các trường hợp miễn trách nhiệm này đượcquy định tại Điều 294 Luật thương mại 2005 Điều 300 Luật thương mại 2005 về phạt

vi phạm cũng đã loại trừ áp dụng chế tài phạt vi phạm đối với các trường hợp miễntrách nhiệm quy định tại Điều 294 Theo đó, chế tài phạt vi phạm trong thương mại sẽđược miễn trách nhiệm cho bên vi phạm nếu rơi vào một trong các trường hợp sau:

 Xảy ra các trường hợp miễn trách nhiệm mà các bên thỏa thuận

 Xảy ra sự kiện bất khả kháng

 Hành vi vi phạm của một bên hoàn toàn do lỗi của bên kia

 Hành vi vi phạm của một bên do thực hiện quyết định của cơ quan quản lý nhànước có thẩm quyền mà các bên không thể biết được vào thời điểm giao kếthợp đồng

Bản chất của các trường hợp miễn trừ trách nhiệm đối với chế tài trong thươngmại là việc bên chủ thể vi phạm nghĩa vụ đáng lẽ phải gánh chịu toàn bộ và đầy đủtrách nhiệm bồi thường thiệt hại cũng như chịu các chế tài xử lý vi phạm khác, trong

đó có chế tài phạt vi phạm, tuy nhiên, vì hành vi vi phạm xảy ra trong những điều kiện,hoàn cảnh nhất định mà bên vi phạm nghĩa vụ được miễn trừ toàn bộ hoặc một phầntrách nhiệm cũng như các chế tài Đây là một trong những vấn đề có ý nghĩa quantrọng của pháp luật thương mại, không chỉ bảo đảm quyền lợi của các bên giao kết hợpđồng, bảo đảm sự tự nguyện thỏa thuận của các bên mà còn là yếu tố hạn chế việc mộtbên lợi dụng quy định về miễn trừ trách nhiệm để trốn tránh các chế tài xử lý vi phạm

CHƯƠNG 2:

THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH VỀ CHẾ TÀI PHẠT VI PHẠM

TRONG THƯƠNG MẠI VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN TẠI

CÔNG TY TNHH THƯƠNG MẠI VÀ SẢN XUẤT NAM PHÁT

Pháp luật nói chung, pháp luật thương mại nói riêng là một trong những yếu tốcủa kiến trúc thượng tầng xã hội có ảnh hưởng rất lớn tới quá trình hình thành, tồn tại

và phát triển của các doanh nghiệp Pháp luật thương mại, trong đó có pháp luật về cácchế tài trong thương mại đã tạo cho các doanh nghiệp một môi trường kinh doanh tự

do, an toàn, lành mạnh; là công cụ để các doanh nghiệp bảo vệ quyền và lợi ích hợppháp của chính mình, ngăn chặn những hành vi vi phạm pháp luật thương mại Tuynhiên, thực tiễn áp dụng các quy phạm pháp luật về chế tài, đặc biệt là chế tài phạt viphạm ở nước ta cho thấy còn tồn tại nhiều bất cập, đòi hỏi các nhà làm luật cần tiếp tụcsửa đổi bổ sung để bắt kịp với thực tiễn xã hội và xu hướng phát triển kinh tế đất nước,đáp ứng được yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế Chương 2 của bài khóa luận tốt nghiệp

với đề tài “Pháp luật về chế tài phạt vi phạm trong thương mại và thực tiễn thực hiện

tại Công ty TNHH thương mại và sản xuất Nam Phát” sẽ tập trung vào việc phân tích

nhằm chỉ ra những điểm bất cập trong các quy định của pháp luật hiện hành về chế tàiphạt vi phạm và thực trạng áp dụng chế tài phạt vi phạm trong hợp đồng thương mạinói chung cũng như thực tiễn thực hiện tại Công ty TNHH thương mại và sản xuấtNam Phát

2.1 Tổng quan tình hình và các nhân tố ảnh hưởng đến pháp luật điều chỉnh

về chế tài phạt vi phạm trong thương mại

2.1.1 Tổng quan tình hình

Luật thương mại 2005 được Quốc hội Việt Nam thông qua vào ngày 14 tháng 6năm 2005, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2006 Với những nội dungtiến bộ, trong đó có các quy định về chế tài trong thương mại nói chung và chế tài phạt

vi phạm nói riêng, Luật thương mại 2005 đã có những tác động tích cực đến đời sốngkinh tế - xã hội của Việt Nam, từng bước đưa hoạt động thương mại ngày càng pháttriển lên tầm cao mới, khuyến khích và phát triển hoạt động thương mại hợp pháp,ngăn chặn, xử lý các hành vi bất hợp pháp gây ảnh hưởng xấu đến môi trường kinhdoanh và tạo cơ sở pháp lý phù hợp để Việt Nam thực hiện các cam kết quốc tế

Chế tài phạt vi phạm đã được quy định trong các văn bản pháp luật như Luậtthương mại 1997, Pháp lệnh Hợp đồng kinh tế 1989, Bộ luật Dân sự 2005… Và với sự

ra đời của chế tài phạt vi phạm được quy định trong Luật thương mại 2005 thì phạt viphạm thực sự trở thành một chế định quan trọng để bảo vệ các bên trong quan hệthương mại Hiện nay, chế định này ngày càng được các bên sử dụng nhiều hơn nhưmột biện pháp hữu hiệu để bảo vệ quyền lợi của mình trong các quan hệ hợp đồng hợptác kinh tế Tuy nhiên quy định của pháp luật về chế tài này còn chưa chi tiết, chưa cónhững văn bản dưới luật hướng dẫn cụ thể để thuận tiện cho các bên trong việc áp

dụng, chế tài phạt vi phạm còn tồn tại một số điểm chưa hợp lý, còn những vướng mắckhi thực hiện trên thực tiễn, khi giải quyết tranh chấp Luật thương mại 2005 chưa cóđầy đủ các quy định để làm rõ nội dung này, hiện tại chỉ có ba điều khoản trong Luậtthương mại 2005 quy định và có nội dung liên quan đến chế tài phạt vi phạm tronghợp đồng, đó là các Điều 266, Điều 300 và Điều 301 Có thể thấy chỉ với ba điềukhoản trong Luật thương mại hiện hành chưa thể nào quy định được cụ thể và đưa rađược căn cứ đầy đủ cho việc áp dụng chế tài phạt vi phạm trong hợp đồng thương mại.

2.1.2 Các nhân tố ảnh hưởng

2.1.2.1 Sự phát triển kinh tế - xã hội và quá trình hội nhập kinh tế

Luật thương mại 2005 ra đời trong bối cảnh Việt Nam hoàn thành 20 năm thựchiện công cuộc đổi mới, đã và đang đạt được nhiều thành tựu kinh tế quan trong, từngbước hội nhập nền kinh tế khu vực và thế giới, hướng tới gia nhập Tổ chức thương mạithế giới (WTO) Những thành công của công cuộc đổi mới đã thực sự làm thay đổi bộmặt kinh tế đất nước, tạo nhiều tiền đề vật chất để tiếp tục tăng cường đổi mới theohướng hội nhập kinh tế quốc tế Một nền kinh tế phát triển đòi hỏi hệ thống pháp luậtphải có sự thay đổi sao cho phù hợp với tình hình phát triển để có thể đủ sức điềuchỉnh các mối quan hệ thương mại phát sinh trong quan hệ hợp tác kinh tế giữa cácchủ thể trong nên kinh tế cũng như với các nước trong khu vực và thế giới Luậtthương mại 2005 ra đời như một đòi hỏi cấp thiết bởi lẽ Luật thương mại 1997 bị cácnước phê phán là có phạm vi điều chỉnh quá hẹp, có nhiều quy định không phù hợpvới luật của WTO

Sự phát triển kinh tế - xã hội, cùng với quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đã dẫnđến sự ra đời của Luật thương mại 2005 như một tất yếu để đáp ứng yêu cầu hội nhập

và quá trình thực hiện các cam kết quốc tế Trong bối cảnh hoạt động thương mại diễn

ra một cách thường xuyên và ngày càng phức tạp, các chế tài trong thương mại trong

đó có chế tài phạt vi phạm được quy định trong Luật thương mại 2005 lại càng chothấy được vai trò của mình trong việc đảm bảo tính công bằng, bình đẳng cho các giaodịch thương mại giữa các chủ thể trong nền kinh tế Chế tài phạt vi phạm ngày càngđược quan tâm và được các bên thỏa thuận áp dùng nhiều trong hợp đồng thương mại

để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong hợp đồng

2.1.2.2 Nhận thức của các chủ thể, đặc biệt là thương nhân

Kinh tế - xã hội phát triển, các giao dịch thương mại không ngừng tăng và cónhiều vấn đề phát sinh, các thương nhân cũng ngày càng “khôn khéo” hơn trong việc

ký kết các điều khoản trong hợp đồng thương mại Bên cạnh vấn đề lợi nhuận khi