CHUYÊN ĐỀ MỐI QUAN HỆ CÁ NHÂN – GIA ĐÌNH (Trong chương trình Ngữ văn 10) Người viết: Lê Thị Thu Hằng Tổ: Ngữ văn 1. Hiểu chung về mối quan hệ giữa cá nhân và gia đình Cá nhân là gì? Cá nhân là cá thể người riêng rẽ, là phần tử tạo thành cộng đồng xã hội, là một chỉnh thể toàn vẹn có nhân cách Gia đình là gì? Gia đình là một nhóm nhỏ xã hội, các thành viên gắn bó với nhau bằng quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống ( hoặc quan hệ nhận con nuôi), các thành viên cùng chung sống, có ngân sách chung, có trách nhiệm với nhau, thỏa mãn nhu cầu vật chất và tinh thần, tình cảm, vừa đáp ứng nhu cầu riêng tư của cá nhân, vừa thỏa mãn nhu cầu xã hội về tái sản xuất con người và duy trì nòi giống. Mối quan hệ cá nhân và gia đình ra sao? Gia đình và cá nhân có mối quan hệ biện chứng, tương tác không thể tách rời trong đời sống xã hội. Sự phát triển hoặc suy thoái của cái này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự suy thoái, phát triển của cái kia.
Trang 1CHUYÊN ĐỀ
MỐI QUAN HỆ CÁ NHÂN – GIA ĐÌNH (Trong chương trình Ngữ văn 10)
Người viết: Lê Thị Thu Hằng Tổ: Ngữ văn
1 Hiểu chung về mối quan hệ giữa cá nhân và gia đình
- Cá nhân là gì?
Cá nhân là cá thể người riêng rẽ, là phần tử tạo thành cộng đồng xã hội, là một chỉnh thể toàn vẹn có nhân cách
- Gia đình là gì?
Gia đình là một nhóm nhỏ xã hội, các thành viên gắn bó với nhau bằng quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống ( hoặc quan hệ nhận con nuôi), các thành viên cùng chung sống, có ngân sách chung, có trách nhiệm với nhau, thỏa mãn nhu cầu vật chất và tinh thần, tình cảm, vừa đáp ứng nhu cầu riêng tư của cá nhân, vừa thỏa mãn nhu cầu xã hội về tái sản xuất con người và duy trì nòi giống
- Mối quan hệ cá nhân và gia đình ra sao?
Gia đình và cá nhân có mối quan hệ biện chứng, tương tác không thể tách rời trong đời sống xã hội Sự phát triển hoặc suy thoái của cái này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự suy thoái, phát triển của cái kia
+ Tác động của gia đình với cá nhân:
Trước khi trở thành con người xã hội thì con người trước hết phải là sản phẩm của gia đình, được gia đình sản sinh và nuôi dưỡng Ngoài ra, gia đình hạnh phúc tạo điều kiện cho mỗi thành viên tự phát triển mình, hoàn thiện mình và gắn bó hơn với gia đình Con người ta sẽ không phải
Trang 2lo lắng hay sợ hãi bất cứ điều gì vì bạn biết gia đình luôn ở bên mình, luôn là điểm tựa vững chắc và là mái ấm che chở cho mình trước những
chông gai của cuộc đời Vậy một gia đình thế nào mới tạo niềm hạnh
phúc cho các cá nhân? (trách nhiệm của gia đình)
Nó thể hiện qua chức năng của gia đình:
Chức năng tình dục giữa vợ và chồng
Chức năng sinh sản để duy trì nòi giống
Chức năng tổ chức cuộc sống vật chất và văn hóa trong gia đình
Chức năng kinh tế
Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục con cái
Chức năng chăm sóc, nuôi dưỡng người già và những người mất sức lao động
+ Tác động của cá nhân với gia đình:
Cá nhân là nền tảng tạo nên hạnh phúc gia đình Hạnh phúc gia đình
là hạnh phúc của toàn bộ các thành viên trong gia đình Vậy cá nhân
phải làm gì để gia đình hạnh phúc? (trách nhiệm của cá nhân)
Một gia đình hạnh phúc là mọi thành viên sống hòa thuận, vui vẻ,
êm ấm, yêu thương và có trách nhiệm với nhau hết mực, từ đó chăm sóc cho nhau, tôn trọng nhau và khi cần thiết biết hi sinh cho nhau nhường nhịn nhau tạo ra bầu không khí gia đình vui vẻ, kính trên nhường dưới,
vợ chồng chung thủy với nhau, con cái ngoan ngoãn, vâng lời cha mẹ Thế hệ sau nên học tập, tiến bộ hơn thế hệ trước là biểu hiện của gia đình phát triển Bởi vậy, các cụ ta xưa thường nói: “Con hơn cha thì nhà có phúc” Đồng thời gia đình đó phải có thu nhập ổn định đảm bảo sự tồn tại
và phát triển của các thành viên trong gia đình
2 Mối quan hệ cá nhân – gia đình trong các văn bản đọc hiểu thuộc Ngữ văn 10
Trang 3- Tỏc động của gia đỡnh với cỏ nhõn:
+ Trong “Tấm Cỏm”: gia đỡnh mẹ ghẻ - con chồng với cỏch đối xử tàn nhẫn của bà mẹ ghẻ đó dỡm chụn cuộc đời của Tấm, thậm chớ cũn đưa nàng đến với cỏi chết rất nhiều lần
+ Trong “Xỳy Võn giả dại” (trớch chốo “Kim Nham”): gia đỡnh nhỡn bờn ngoài tưởng ấm ờm song đầy những mõu thuẫn, đặc biệt là vợ chồng khụng cú tiếng núi chung, điều đú làm Xỳy Võn sa chõn vào ngoại tỡnh, làm tan nỏt gia đỡnh và hủy hoại cuộc đời nàng
+ Trong “Truyện Kiều”: gia đỡnh gặp nạn làm mỗi thành viờn trong đú đều chịu đắng cay, đặc biệt là Kiều Nàng phải đứng mũi chịu sào, bỏ tỡnh riờng mà bỏn mỡnh chuộc cha và em
=> Đa số văn bản trong SGK 10 đều miờu tả sự tỏc động xấu của gia đỡnh với cỏ nhõn Tỏc động ấy cú thể do gia đỡnh gặp nạn rủi ro (như trong
“Truyện Kiều”) nhưng đa số là do mõu thuẫn của lối sống của cỏc thành viờn trong gia đỡnh Trong đú, những tư tưởng cổ hủ, bất bỡnh đẳng của thời phong kiến là nguyờn nhõn cốt yếu của mõu thuẫn Vậy phải làm sao
để gia đỡnh khụng là gỏnh nặng với mỗi cỏ nhõn?
- Tỏc động cỏ nhõn với gia đỡnh và đạo lớ xử sự trong gia đỡnh:
+ Trong ca dao – tiếng núi tỡnh nghĩa của con người trong quan hệ vợ chồng
Bài ca dao số 6 trong chựm ca dao than thõn, yờu thương – tỡnh nghĩa
2 câu đầu: dùng thể hứng nói tới sự vật tợng trng cho tình nghĩa chung thuỷ Tác giả dùng hình ảnh muối-gừng vì nó gắn với cuộc sống dân dã của nhân dân ta Nó chỉ những bớc thăng trầm trong cuộc đời Đó còn là thứ có vị đậm, không dễ thay đổi -> biểu hiện tình cảm nh nhất, luôn đậm đà dù có gặp khó khăn Nó còn có giá trị biểu cảm cao vì nó tạo
sự gần gũi giữa đôi lứa trong bài ca dao Những vật đa ra gợi nhớ bữa cơm gia đình đơn sơ song vui vẻ Tình cảm của họ cũng vậy, giản dị song nồng thắm
2 câu sau: NVTT trực tiếp xuất hiện với lời thề nguyền chung thuỷ Biện pháp hoà thanh tạo giọng điệu chắc nịnh, khoẻ khoắn Thành ngữ
Trang 4“nghĩa nặng tình dày” nhấn mạnh sự gắn bó keo sơn của 2 ngời Câu cuối kéo dài thành 13 tiếng cho thấy cảm xúc của NVTT đang dâng trào, làm phá vỡ khuôn khổ dòng thơ Cách nói ở đây rất thú vị Ba vạn sáu ngàn ngày là một trăm năm, tức cả đời ngời Dùng số từ cụ thể nhng lại ám chỉ cho sự vô tận, không bao giờ xa cách, thay đổi -> tình cảm bền vững, thuỷ chung, không gì thay đổi, tự nguyện gắn bó với nhau cả đời
+ Trong “Uy-lớt-xơ trở về” (trớch ễ-đi-xờ) - bài học cảm động về sự chung thủy vợ chồng
Uy-lớt-xơ vụ cựng yờu thương gia đỡnh Trải qua bao khú khăn, thậm chớ cả sự cỏm dỗ của nữ thần Ca-lớp-xụ, chàng vẫn muốn trở về bờn nguời
vợ thõn yờu Thật hiếm cú người đàn ụng nào chung tỡnh như vậy!
Cũn Pờ-nờ-lốp, nàng cũng đó chờ đợi chồng những 20 năm, vừa chăm súc con cỏi, lo lắng, bảo vệ cho gia sản gia đỡnh vừa giữ trọn danh tiết chờ chồng ngần ấy năm dài Khi nghe chồng trở về, Pờ-nờ-lốp rất phõn võn Nàng vắng chồng biền biệt 20n, nghĩ chắc chồng đã chết nên quá ngạc nhiên khi nghe nói chồng trở về Ngời mà mọi ngời bảo là lít-xơ lại là ngời mà hôm qua còn là hành khất kể chuyện cho nàng Uy-lít-xơ xuất hiện dới bộ dạng rách mớp làm nàng không nhận ra Hơn nữa, suốt thời gian qua, nàng bị bọn cầu hôn rình rập nên trong tâm lí luôn có
sự phòng vệ, nghi ngờ Nếu ngời hành khất này không phải chồng nàng thì danh dự của nàng sẽ bị tổn thơng Do vậy, nàng vẫn phân vân Pê-nê-lốp đúng là con ngời thận trọng, điềm tĩnh nh định ngữ nói về nàng Sự thận trọng ấy nói lên phẩm chất của con ngời luôn điềm tĩnh, tự tin, khôn ngoan và lịch thiệp Nàng ý thức đợc phẩm giá, danh dự của mình: danh
dự của chủ trớc gia nhân, mẹ trớc con, vợ trớc chồng, của ngời phụ nữ
tr-ớc một ngời đàn ông
Đoạn trớch đó đưa ra thử thỏch để hai người sum họp Nỳt thắt của truyện được cởi khi Uy-lít-xơ đã giật mình khi nói về cái giờng, chàng tả lại quá trình làm giờng từng chi tiết Thấy Uy-lít-xơ “tả đúng mời mơi sự thực”, Pê-nê-lốp thay đổi hẳn thái độ Từ lạnh lùng, vô cảm; giờ nàng mới
thể hiện rõ tâm trạng của mình: bủn rủn cả chân tay, chạy lại ngay, nớc mắt chan hoà, ôm lấy cổ chồng, hôn lên trán chồng và nói những lời tha thiết Nàng trở lại là một ngời phụ nữ, một ngời vợ hiền thục, yêu chồng
Trang 5tha thiết Uy-lít-xơ cũng ôm lấy vợ, cảm động mà khóc dầm dề Đây là
cuộc thử thách có hậu!
-> Cảnh đoàn viên thật cảm động! Hạnh phúc bị dồn nén quá lâu ở trên
do sự nghi ngờ thì giờ đây bung trào thành những dòng nớc mắt vui sớng Quả thực, không có gì sung sớng bằng gặp lại ngời thân sau nhiều năm xa cách!
+ Trong “Xỳy Võn giả dại” (trớch chốo “Kim Nham”) – vớ dụ về sự
chưa hài lũng của con người trước gia đỡnh
Taõm traùng cuỷa Xuyự Vaõn khi ở trong gia đỡnh Kim Nham:
- Tửù thaỏy mỡnh lụừ laứng, dụỷ dang, laùc loừng, voõ nghúa trong gia ủỡnh cuỷa Kim Nham:
“Con gaứ rửứng aờn laón vụựi coõng
ẹaộng cay chaỳng coự chũu ủửụùc, ửực!”
- Taõm traùng thaỏt voùng giửừa khaựt voùng vaứ thửùc teỏ Kim Nham maỷi meõ ủeứn saựch, hoù laứ vụù choàng nhửng laùi xa laộc vỡ moói ngửụứi coự moọt ửụực mụ rieõng:
“ Chụứ cho boõng luựa chớn vaứng
ẹeồ anh ủi gaởt, ủeồ naứng mang cụm”
- Taõm traùng uaỏt ửực, beỏ taộc, coõ ủụn vỡ khoõng gian soỏng chaọt heùp, ủaày baỏt traộc, khoõng theồ seỷ chia, khoõng coự sửù ủoàng caỷm cuỷa boỏ meù chồng:
“ Con caự roõ naốm vuừng chaõn traõu
ẹeồ cho naờm baỷy caàn caõu chaõu vaứo”
Xuyự Vaõn laứ moọt con ngửụứi ủaựng thửụng:
- Hoõn nhaõn saộp ủaởt, khoõng tỡnh yeõu
- Coõ gaựi lao ủoọng, ủaỷm ủang, coự ửụực muoỏn giaỷn dũ nhửng khoõng hụùp vụựi lớ tửụỷng coõng danh cuỷa Kim Nham.
- Gaởp Traàn Phửụng, nhửừng tửụỷng haùnh phuực nhửng bị Trần Phương phụ nờn nàng “ủieõn roà cuoàng daùi”, cuoỏi cuứng ủaừ cheỏt moọt caựch ủaựng thửụng.
Trang 6+ Trong “Truyện Kiều” – vớ dụ tiờu biểu cho sự hi sinh của cỏ nhõn vỡ gia đỡnh
Kiều đang phải vĩnh biệt mối tình đầu đẹp đẽ để bỏn mỡnh chuộc cha
và em Lòng nàng đang đau đớn, giằng xé, luyến tiếc, xót xa khi phải dứt
bỏ tỡnh yờu Bi kịch của Kiều trong đoạn trớch “Trao duyờn” được diễn tả càng lỳc càng khụng không lối thoát Khi cậy nhờ Vân, Kiều còn minh mẫn nhng khi trao kỉ vật, nàng đã nghĩ quẩn tới cái chết và rơi vào trạng thái nửa tỉnh nửa mơ Trong nàng chồng chất 2 mối bi kịch tình yêu:
Bi kịch 1: yêu tha thiết song phải tuân theo chữ hiếu mà bỏ tình yêu
Bi kịch 2: trao duyên cho em gái song vẫn không nguôi day dứt về tình yêu
Qua đây, ta thấy những phẩm chất đáng quý của Kiều: đức hi sinh, lòng vị tha, sự chung thuỷ Nếu nàng chưa yờu ai thỡ sự hi sinh này đó là cao cả, nhưng khi Kiều đó cú người yờu, đó hũ hẹn thề nguyền thỡ việc tuõn theo chữ hiếu bỏ tỡnh ấy càng cho thấy Kiều là cụ gỏi cú đức hi sinh
vụ bờ bến vỡ gia đỡnh Kiều không chỉ sống cho riêng mình mà còn sống vì gia đỡnh, vỡ ngời yêu
=> Túm lại, qua cỏc văn bản trờn, ta đều thấy đa số cỏc nhõn vật cú cỏch
cư xử hợp đạo lớ trong gia đỡnh Trong đú, ta thấy cỏc phẩm chất được đề cao là: sự chung thủy, hũa thuận trong quan hệ vợ chồng; sự hiếu thảo của con cỏi với cha mẹ Tuy nhiờn, cũng cú văn bản đưa ra lối ứng xử sai của con người trước cuộc sống gia đỡnh Sai ở đõy là trờn quan điểm Nho giỏo song xột ở hoàn cảnh thực tế của nhõn vật thỡ ta thấy đõy là cỏch xử
sự đầy đỏng thương mà chỉ cựng cảnh mới thấu hiết được Vậy phải làm sao để giảm bớt bi kịch của con người khi mối quan hệ với gia đỡnh khụng tốt đẹp?
- Sự tỏc động và cỏc xử sự cú sự khỏc biệt nhau, tựy thuộc:
+ Giới tớnh
Nữ: cú vai trũ lớn hơn trong đảm bảo gia đỡnh hạnh phỳc Người vợ là người nội trợ, lo toan việc bếp nỳc, chăm súc, phụng dưỡng cha mẹ của
Trang 7cả hai bên nội ngoại, và chăm sóc nuôi dạy con cái ngay từ tấm bé đến khi khôn lớn Tiêu biểu là nhân vật Xúy Vân Nàng là cô gái nữ tính với ước mong về một gia đình nhỏ bé, ấm cúng như vậy Đặc điểm thứ 2 của phái nữ được nhắc tới trong các văn bản trên là sự chung thủy, hi sinh hết mình Nhân vật tiêu biểu là Kiều, Pê-nê-lốp,…
Nam: người chồng phải là trụ cột về kinh tế của gia đình, do vậy người chồng thường lo lắng cho sự nghiệp nhiều hơn vợ Ví dụ: nhân vật
Từ Hải, Kim Nham Từ Hải ra đi thực hiện nghiệp lớn, không bịn rịn tình cảm với Kiều Kim Nham cũng theo nghiệp đèn sách mà quên Xúy Vân Điều này đúng hay sai?
+ Độ tuổi
Thường con cả sẽ phải gánh vác việc gia đình nhiều hơn các em Ví dụ: Kiều phải bán mình lo liệu cho cha và em chứ không phải Thúy Vân, Tấm phải chịu thiệt thòi hơn em Cám,…
+ Tính cách
Tính cách riêng của con người sẽ tạo ra cách xử sự khác biệt trong quan hệ gia đình Pê-nê-lốp thận trọng nên nàng cư xử với chồng con nình tĩnh, đầy suy xét Kiều nặng tình và nhân ái nên nàng luôn hi sinh bản thân vì gia đình mà không một lời kêu than Xúy Vân là cô gái của gia đình song cũng có tinh thần bung phá đòi lại hạnh phúc cho mình, tuy vậy nàng cũng khá non nớt nên rơi vào thảm kịch
3 Tích hợp nội dung trên vào giảng dạy Ngữ văn 10
- Đưa nội dung trên vào bài dạy cụ thể
+ Bước 1: trong khi dạy các các văn bản trên, ta nên đưa vấn đề mối quan hệ cá nhân và gia đình vào phần mở đầu bài dạy, đan xen nó trong nội dung bài dạy để giáo dục học sinh về trách nhiệm của các em với gia đình
Trang 8Ví dụ: khi dạy bài ca dao số 6 về tình nghĩa vợ chồng, ta cần nhấn mạnh cho các em hiểu: để gia đình hạnh phúc thì cả hai vợ chồng không chỉ yêu nhau thực lòng mà còn có nghĩa vụ xây đắp gia đình Cái nghĩa
ấy sẽ “dày lên” bởi sự chăm sóc, yêu thương nhau hàng ngày
+ Bước 2: Mở rộng, hướng dẫn các em giải quyết một số mâu thuẫn gia đình trong các văn bản
Ví dụ 1: Phải làm sao để gia đình không là gánh nặng với mỗi cá nhân? Trong “Tấm Cám” gánh nặng ấy sự kì thị con riêng Trong “Xúy Vân giả dại” là sự bất đồng tư tưởng vợ chồng và quan hệ không tốt đẹp của bố mẹ chồng và nàng dâu Với trường hợp đầu, nhất thiết trong gia đình và xã hội phải từ bỏ kiểu đối xử phân biệt giữa các con như vậy Người phải học để thay đổi chính là các bậc cha mẹ Còn trường hợp thứ
2, xã hội và gia đình phải thay đổi đầu tiên với việc dẹp bỏ việc ép cưới không tình yêu, dẹp bỏ tư tưởng trọng nam khinh nữ cùng những gò bó tạo gánh nặng tâm lí cho người phụ nữ bao năm qua
Ví dụ 2: Phải làm sao để giảm bớt bi kịch của con người khi mối quan hệ với gia đình không tốt đẹp?
Với trường hợp Xúy Vân, việc chọn chồng hợp ý chính là giải pháp hạn chế nỗi khổ của cá nhân Tuy vậy, đã cưới xin thì người này phải thay đổi vì người kia trên tinh thần hi sinh Còn không, li hôn và tự đúng vững sau cuộc li hôn ấy với bản lĩnh của mỗi cá nhân cũng là một con đường Xúy Vân nếu có bản lĩnh thì câu chuyện chắc sẽ không rơi vào bi kịch
Ví dụ 3: Việc người nam nhi như Kim Nham cũng theo nghiệp đèn sách mà quên Xúy Vân Điều này đúng hay sai? Trong xã hội xưa có thể đúng nhưng giờ điều này không được chấp nhận Đã là chồng thì phải
có trách nhiệm với gia đình, dù nhiều dù ít
Trang 9- Cho HS thảo luận, liên hệ thực tế mối quan hệ cá nhân - gia đình hiện nay và rút ra bài học trong giờ ngoại khóa
+ Thực tế hiện nay
Tuy nhiên, trong xã hội hiện nay, những biến đổi về kinh tế, chính trị, văn hoá ảnh hưởng không nhỏ tới các mối quan hệ trong gia đình Đã xuất hiện những lệch lạc như lối sống chỉ vì đồng tiền, chỉ quan tâm đến hưởng thụ mà không quan tâm đến trách nhiệm Bên cạnh đó, vấn đề mâu thuẫn thế hệ, tình trạng bất bình đẳng giới, bạo lực gia đình, ly hôn, loạn luân,… cũng đang xảy ra phổ biến trong gia đình” Các yếu tố này ảnh hưởng không nhỏ tới sự ổn định và phát triển của xã hội nói chung và gia đình nói riêng
+ Biện pháp để tạo mối quan hệ cá nhân – gia đình tốt hơn
Phát huy những giá trị đạo đức tốt đẹp của gia đình truyền thống
trong hoàn cảnh xã hội mới
Cần nhận thức rõ rằng, quan hệ giữa các thành viên gia đình không đơn giản là quan hệ giữa các công dân (mặc dù có bao hàm quyền lợi và nghĩa vụ công dân theo luật pháp nhà nước) Đó còn là những quan hệ bắt nguồn từ những liên hệ máu mủ, ruột thịt được hình thành trên cơ sở tình
và nghĩa, trong sự đùm bọc và hy sinh cho nhau giữa các thành viên, nhằm vun đắp cho sự êm ấm và hòa thuận của gia đình Đó là những quan
hệ được xây dựng từ sự hy sinh lợi ích cá nhân vì lợi ích gia đình, không
có sự so đo, tị nạnh hơn kém, được thua giữa các thành viên, mà là sự nhân nhượng và tha thứ cho nhau, “chín bỏ làm mười” Trong gia đình, khi gặp mâu thuẫn, người ta không đem những điều khoản của pháp luật
ra đấu lý, mà vận dụng tình và nghĩa để thu xêp cho ổn thỏa
Đến nay, dù cấu trúc gia đình Việt Nam có nhiều thay đổi, gia đình
2 thế hệ là phổ biến, các hình thức tổ chức gia đình cũng rất đa dạng, nhưng hơn bao giờ hết, chúng ta cần tiếp tục vun trồng, nuôi dưỡng, phát
Trang 10huy những giá trị đạo đức tốt đẹp của gia đình truyền thống Đó là đức từ của cha mẹ đối với con cái, đạo hiếu của con cái với cha mẹ, lòng biết ơn ông bà, tổ tiên Đó là lòng chung thuỷ giữa vợ và chồng, sự nhường nhịn lẫn nhau giữa anh chị em một nhà Gia đình sống với nhau có nghĩa, có tình, êm ấm, thuận hòa Truyền thống coi trọng hôn nhân và gia đình cần được tiếp tục đề cao, gìn giữ, không chạy theo những kiểu sống tự do, tạm bợ giữa nam nữ, hay quái dị như đồng tính luyến ái
Đảm bảo quyền tự do dân chủ của cá nhân là điều xã hội Việt Nam, gia đình Việt Nam đang tích cực thực hiện
Trong xã hội hiện đại, cuộc sống cá nhân được tôn trọng; nguyện vọng, nhu cầu, tương lai phát triển của cá nhân được bảo đảm Nhưng lại cần có sự dung hòa hợp lý giữa cái riêng và cái chung Cái riêng đúng đắn của cá nhân cần được gia đình chiếu cố, thỏa mãn Cái chung của các thành viên gia đình cần được mỗi cá nhân xem trọng và góp sức thực hiện
Quan hệ giữa vợ chồng là quan hệ bình đẳng, dân chủ Họ cùng đi làm, cùng lao động nuôi con cái, làm nội trợ gia đình Nhưng đã là việc gia đình, nhiều khi nhỏ nhặt, linh tinh, bất thường xảy ra, vì thế không nên quan niệm đó là sự phân công rạch ròi, cứng nhắc giữa vợ và chồng,
mà cần có tinh thần tương trợ lẫn nhau cả về quyền lợi lẫn trách nhiệm
Vợ, chồng phải cùng góp sức, tự nguyện, tự giác để đảm bảo cuộc sống
ổn định, êm ấm của gia đình Điều quan trọng là vợ chồng biết tôn trọng
và kính nể nhau, quan tâm đến nhau (về sức khỏe, về sự hưởng thụ vật chất và tinh thần…) sống chung thủy với nhau, lấy tình nghĩa làm chỗ dựa, cùng phấn đấu xây dựng gia đình ấm no, hạnh phúc
Cha mẹ cần bảo đảm quyên tự do dân chủ của con cái nhưng cũng không dung túng sự hỗn láo, không vâng lời cha mẹ, tùy ý muốn làm gì thì làm Các bậc cha mẹ phải luôn có thái độ đúng mực, dù con còn nhỏ