Tiểu luận môn quản trị rủi ro đề tài rủi ro trong thị trường chứng khoán

Các nhà đầu tư thường quyết định việc mua bán chứng khoán dựa vào 2 nhóm sự kiện: Một là nhóm các sự kiện hữu hình như các sự kiện kinh tế, chính trị, xã hội; Hai là nhóm các sự kiện vô

Mục lục

Phần 1: Tổng quan về rủi ro trong thị trường chứng khoán 1

I Các loại rủi ro trong thị trường chứng khoán: 1

1 Rủi ro hệ thống 1

1.1 Rủi ro thị trường 1

1.2 Rủi ro lãi suất 1

1.3 Rủi ro sức mua 2

1.4 Rủi ro tỷ giá 2

2 Rủi ro phi hệ thống 2

2.1 Rủi ro kinh doanh 2

2.2 Rủi ro tỷ giá 2

2.3 Rủi ro tài chính 2

2.4 Rủi ro quản lý: 3

2.5 Rủi ro thanh khoản 3

II Nguồn Gốc Của rủi ro chứng khoán 3

1 Nguồn gốc tự nhiên: 3

2 Nguồn gốc kinh tế - xã hội: 3

3 Ngoài các nguồn gốc rủi ro chính ảnh hưởng đến tất cả các hoạt động ra thì CK còn có những nguồn gốc rủi ro cụ thể hơn : 3

III Nguyên Nhân Của rủi ro chứng khoán 3

1 Rủi ro từ “tâm lý bầy đàn” 4

2 Rủi ro do tính thanh khoản thấp 4

3 Rủi ro từ thông tin 5

4 Rủi ro từ các quy định và chất lượng của sàn giao dịch, trung tâm giao dịch và công ty chứng khoán 6

5 Rủi ro từ các chấn động thị trường 7

6 Sự thiếu hiểu biết của các nhà đầu tư 8

IV Đối tượng chịu ảnh hưởng từ rủi ro thị trường chứng khoán 9

1 Nhà phát hành 9

2 Nhà đầu tư 9

3 Các tổ chức kinh doanh trên thị trường chứng khoán 10

V Hạn chế các rủi ro trong thị trường chứng khoán 10

1 Đa dạng hóa danh mục đầu tư 10

2 Đầu tư dài hạn 10

3 Chứng khoán phái sinh 11

Phần 2: LƯỢNG HÓA RỦI RO 18

I Mô hình đánh giá rủi ro CAPM 18

1 Giới thiệu khái quát về mô hình định giá tài sản vốn CAPM : 18

2 Một số giả định cơ bản trong mô hình CAPM : 18

3 Nội dung của mô hình CAPM : 19

4 Quan hệ giữa rủi ro và lợi nhuận , đường SML : 21

II ĐÁNH GIÁ RỦI RO TRONG ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN 24

III XẾP HẠNG RỦI RO 26

Phần 3: CÁC CÔNG CỤ ĐỀ PHÒNG RỦI RO TRONG CHỨNG KHOÁN 26 I Khái niệm 30

1 Sự cần thiết của công cụ phái sinh trên thị trường chứng khoán 30

2 Thực trạng sử dụng công cụ phái sinh ở Việt Nam 30

II Các loại công cụ phái sinh 32

1 Quyền chọn (Option) 32

1.1 Khái niệm: 32

1.2 Những yếu tố cấu thành một quyền lựa chọn 33

1.3 Lợi nhuận và rủi ro trong quyền chọn 34

2 Hợp đồng kỳ hạn 34

2.1 Hợp đồng giao sau 35

2.2 Hợp đồng tương lai 35

III Phân biệt giữa hợp đồng quyền chọn và hợp đồng kì hạn 37

~ 1 ~

Phần 1: Tổng quan về rủi ro trong thị trường chứng

khoán

 Đánh giá hoạt động của doanh nghiệp

 Tạo môi trường giúp Chính phủ thực hiện các chính sách vĩ mô

I Các loại rủi ro trong thị trường chứng khoán:

1 Rủi ro hệ thống

1.1 Rủi ro thị trường

Rủi ro thị trường là sự thay đổi mức sinh lời do sự đánh giá và ra quyết định của các nhà đầu tư trên thị trường Trên thị trường, giá cả các loại chứng khoán có thể dao động mạnh mặc dù thu nhập của công ty vẫn không thay đổi Nguyên nhân là do cách nhìn nhận, phản ứng của các nhà đầu tư có thể khác nhau về từng loại hoặc nhóm cổ phiếu Các nhà đầu tư thường quyết định việc mua bán chứng khoán dựa vào 2 nhóm sự kiện: Một là nhóm các sự kiện hữu hình như các sự kiện kinh tế, chính trị, xã hội; Hai

là nhóm các sự kiện vô hình do yếu tố tâm lý của thị trường

1.2 Rủi ro lãi suất

Rủi ro lãi suất là khả năng biến động của mức sinh lời do những thay đổi của lãi suất trên thị trường gây ra Trong thực tế các nhà đầu tư thường coi tín phiếu kho bạc là không có rủi ro, vì vậy lãi suất của tín phiếu thường dùng làm mức chuẩn để xác định lãi suất của các loại trái phiếu công ty có kỳ hạn khác nhau Quan hệ giữa lãi suất với giá của trái phiếu và cổ phiếu –u đãi là mối quan hệ tỷ lệ nghịch Tuy nhiên, mối quan

hệ giữa lãi suất và giá cổ phiếu thường (cổ phiếu phổ thông) là gián tiếp và luôn thay đổi Nguyên nhân là luồng thu nhập từ cổ phiếu thường có thể thay đổi theo lãi suất, nhưng ta không thể chắc chắn được sự thay đổi đó là cùng chiều hay ngược chiều với

sự thay đổi của lãi suất Phân tích mối quan hệ giữa lạm phát, lãi suất và giá cổ phiếu

1.4 Rủi ro tỷ giá

Rủi ro tỷ giá là rủi ro do tác động của tỷ giá đối với khoản đầu tư Khi nhà đầu tư cho rằng đồng nội tệ có thể bị giảm giá trong tương lai thì nhà đầu tư đó sẽ quyết định không đầu tư vào chứng khoán hoặc sẽ tìm cách thay thế chứng khoán bằng tài sản ngoại

tệ vì khi đó giá trị chứng khoán sẽ bị giảm

2 Rủi ro phi hệ thống

2.1 Rủi ro kinh doanh

Rủi ro kinh doanh là sự biến động giá chứng khoán do những thay đổi trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Nó chính là sự bất ổn về thu nhập mà nguyên nhân cơ bản xuất phát từ lĩnh vực ngành mà công ty đó trực thuộc

Rủi ro kinh doanh thường được tính bằng mức độ biến động của thu nhập phát sinh từ hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty

Rủi ro kinh doanh = Độ 𝑙ệ𝑐ℎ 𝑐ℎ𝑢ẩ𝑛 𝑐ủ𝑎 𝑡ℎ𝑢 𝑛ℎậ𝑝 ℎ𝑜ạ𝑡 độ𝑛𝑔

𝑇ℎ𝑢 𝑛ℎậ𝑝 ℎ𝑜ạ𝑡 độ𝑛𝑔 𝑏ì𝑛ℎ 𝑞𝑢â𝑛

2.2 Rủi ro tỷ giá

Liên quan đến sự thay đổi tỷ giá Ví dụ: Nếu trái phiếu được thanh toán bằng đồng Việt Nam, mà đồng Việt Nam lại giảm so với đồng USD thì nhà đầu tư sẽ nhận được ít USD hơn

~ 3 ~

+ Các hệ số của bảng cân đối kế toán: Cơ cấu vốn (Nợ/vốn cổ phần)

+ Nhóm các hệ số về dòng tiền: Khả năng thanh toán ( ngắn hạn và dài hạn)

2.4 Rủi ro quản lý:

Là rủi ro do tác động của các quyết định từ nhà quản lý doanh nghiệp

2.5 Rủi ro thanh khoản

Liên quan đến các điều kiện giao dịch

II Nguồn Gốc Của rủi ro chứng khoán

1 Nguồn gốc tự nhiên:

Do con người chưa nhận thức hết các quy luật của tự nhiên hoặc không đủ khả năng chế ngự hết những tác động của tự nhiên dù đã nhận biết được quy luật Ví dụ: Rủi ro động đất, rủi ro núi lửa phun

2 Nguồn gốc kinh tế - xã hội:

Tiến bộ khoa học kỹ thuật, một mặt, thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển với việc phát minh ra các máy móc, các phương tiện tinh vi, hiện đại Mặt khác, chính các thành tựu đó lại làm nảy sinh các rủi ro đe dọa đời sống con người khi có sự mất khả năng kiểm soát, chế ngự nhất thời Ví dụ: Nổ, đổ vỡ máy móc, điện giật

Bên cạnh đó, xã hội phát triển cùng với các mối quan hệ này sinh càng ngày càng nhiều, càng phức tạp và không phải lúc nào cũng diễn một cách thuận lợi Các mâu thuẫn tất yếu sẽ phát sinh dẫn đến phá vỡ các mối quan hệ xã hội, trở thành một trong những nguyên nhân của các tổn thất

3 Ngoài các nguồn gốc rủi ro chính ảnh hưởng đến tất cả các hoạt động

ra thì CK còn có những nguồn gốc rủi ro cụ thể hơn :

+ Việc nhận dạng những tác nhân kinh tế có thể gây ra rủi ro như lãi suất, lạm phát, tỷ giá hối đoái, tăng trưởng kinh tế,

+ Rủi ro trong kinh doanh chứng khoán cũng nguồn gốc rất sâu đậm từ số lượng và chất lượng thông tin mà nhà đầu tư cần để làm cơ sở đưa ra các quyết định đầu tư

III Nguyên Nhân Của rủi ro chứng khoán

~ 4 ~

1 Rủi ro từ “tâm lý bầy đàn”

Các trào lưu mua, bán chứng khoán theo tâm lý đám đông làm phá vỡ các quy luật vận động bình thường của thị trường

Đặc biệt, diễn biến của thị trường chứng khoán Việt Nam (TTCK VN) trở nên vô cùng phức tạp khi mức dao động của chỉ số VN-Index ở những phiên giao dịch kế tiếp nhau khá cao, trong khi giá trị giao dịch giảm dần Điều này trở thành yếu tố kích thích nhiều nhà đầu tư (N ĐT) trong nước đầu tư ngắn hạn, đặc biệt là khi diễn biến tăng, giảm giá

cổ phiếu phụ thuộc nhiều vào động thái đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài

Thông thường khi đầu tư theo “bầy đàn”, nhà đầu tư trong nước hiểu rất ít về cổ phiếu đang nắm giữ, nên khi có những thông tin bất thường, họ thường phản ứng ngay bằng cách bán ra

2 Rủi ro do tính thanh khoản thấp

Tính thanh khoản thấp của chứng khoán mà nhà đầu tư đang sở hữu có thể do chứng khoán đó khó và thậm chí không thể bán được, hoặc không được phép bán hay chuyển nhượng nhằm thu hồi vốn đầu tư Đối với chứng khoán, tính thanh khoản của nó thấp

do một số nguyên nhân sau:

Tình trạng tài chính và triển vọng thị trường của công ty, tổ chức phát hành chứng khoán không tốt

Thật không may cho nhà đầu tư chứng khoán, khi vì một lý do nào đó, chứng khoán

đã mua là của một công ty có tình trạng tài chính thiếu lành mạnh và triển vọng cung cấp các yếu tố đầu vào, cũng như khả năng tiêu thụ sản phẩm thiếu hiệu quả vững chắc Thậm chí, chỉ cần một sự thay đổi nhân sự cấp cao trong công ty cũng có thể khiến giá chứng khoán đó sụt giảm Và rủi ro đối với nhà đầu tư sẽ là tối đa khi công ty phát hành chứng khoán bị phá sản và biến mất trên thương trường sau những “pha” “tự đánh bóng” khá chuyên nghiệp, giật gân nhằm thu hút, dẫn dụ những nhà đầu tư Trên thị trường chứng khoán hiện nay, vẫn đang tiếp tục diễn ra tình trạng công khai và nô nức đấu giá mua cổ phiếu của cả những công ty trên thực tế đã bị phá sản vì trình trạng tài chính âm, không thể trả nợ, hoặc của những công ty, quỹ đầu tư thậm chí mới có quyết định thành lập, chưa hề triển khai hoạt động trên thực tế…

Lựa chọn không đúng cơ cấu chứng khoán đầu tư

~ 5 ~

Nhà đầu tư chứng khoán cũng có thể chịu rủi ro do “bỏ hết trứng vào một giỏ” Thậm chí, việc sở hữu thuần túy các cổ phiếu ưu đãi mà không được chuyển nhượng trong thời hạn nhất định (thường từ 3-5 năm) cũng có thể khiến nhà đầu tư gặp rủi ro, nhất là khi cần tiền để trả lãi vay ngân hàng hoặc muốn rút vốn về để đầu tư vào chỗ khác

Sự cạnh tranh khốc liệt và biến động khôn lường của thị trường

Ngay cả những chứng khoán tốt nhất cũng có thể không giữ vững được vị thế lâu dài trước sự biến động của thị trường Điều này cũng đồng nghĩa với việc các nhà đầu

tư chứng khoán này có thể phải hứng chịu cả hai thiệt hại dạng “khấu hao hữu hình” và

“khấu hao vô hình” giá trị và tính thanh khoản của các chứng khoán đang nắm giữ

3 Rủi ro từ thông tin

Thật hiếm có hoạt động kinh doanh nào mà sự thành bại của nhà đầu tư lại đòi hỏi

và gắn liền với yêu cầu về tính đa dạng, tính hệ thống, toàn diện, cập nhật và chính xác của các thông tin có liên quan trực tiếp và gián tiếp như đầu tư chứng khoán

Nói cách khác, rủi ro trong kinh doanh chứng khoán có nguồn gốc rất sâu đậm từ số lượng và chất lượng thông tin mà nhà đầu tư cần để làm cơ sở đưa ra các quyết định đầu

tư Rủi ro luôn rình rập ở mọi nơi và nhà đầu tư sẽ phải trả giá sớm hay muộn, đắt hay

rẻ, khi không nắm được các thông tin chính xác nhất, đầy đủ và kịp thời nhất liên quan đến môi trường đầu tư, chất lượng chứng khoán và tình hình thị trường

Các hoạt động đầu cơ, tung tin đồn thất thiệt, gây nhiễu thông tin và tự đánh bóng, thổi giá hoặc thậm chí lừa đảo và thông đồng có tổ chức của các nhà đầu tư chuyên nghiệp đủ sức gây biến động thị trường hòng trục lợi

Một báo cáo tài chính hoặc cáo bạch chưa được kiểm toán, thẩm định bởi các tổ chức độc lập, chuyên nghiệp, có uy tín và trình độ chuyên môn cao; một thông tin đến chậm hoặc bị cắt xén, không chính xác về hoạt động kinh doanh của công ty phát hành

cổ phiếu, về môi trường pháp lý và về các nhà đầu tư khác trên cùng “sân chơi”, hoặc đơn giản là về tình hình thời tiết hay dịch bệnh nào đó đều có thể gây ra thiệt hại khôn lường cho nhà đầu tư chứng khoán

Việc khớp lệnh định kỳ gây rủi ro cho nhà đầu tư vì họ không thể hủy ngang lệnh

đã đặt trước khi kết thúc phiên khớp lệnh, bất chấp những biến động mới bất lợi trên thị trường, nếu họ không muốn chịu phạt về sự thay đổi quyết định này Khớp lệnh định kỳ

có thể gây rủi ro cho nhà đầu tư vì dễ gây tình trạng cung - cầu ảo trên thị trường và cả tình trạng nghẽn mạch, quá tải hoặc phân biệt đối xử theo kiểu bỏ rơi nhà đầu tư nhỏ ở các sàn giao dịch

Tuy vậy, việc khớp lệnh định kỳ này cũng có thể tạo cơ hội để nhà đầu tư giảm bớt thiệt hại khi hủy lệnh đã đặt sau khi khớp lệnh đối với các chứng khoán còn dư chưa xử

lý hết trong phiên giao dịch gần nhất mà họ tham dự

Trong khi đó, việc khớp lệnh liên tục, mặc dù cho phép các nhà đầu tư đặt lệnh thận trọng, chính xác hơn, được giải quyết nhu cầu mua - bán nhiều hơn, nhanh chóng, bình đẳng hơn và giảm thiểu tình trạng cung - cầu ảo trên thị trường chứng khoán, song có thể gây rủi ro cho nhà đầu tư ở chỗ: khớp lệnh liên tục là giao dịch trên cơ sở khớp liên tục các lệnh mua-bán chứng khoán ngay khi lệnh được nhập vào hệ thống giao dịch, không phải chờ đến thời điểm định kỳ như kiểu khớp lệnh định kỳ

Trong nguyên tắc xử lý khớp lệnh liên tục này thì quyền ưu tiên luôn dành cho các lệnh mua có mức giá cao hơn và các lệnh bán có mức giá thấp hơn Trường hợp các lệnh mua và bán có đồng mức giá thì quyền ưu tiên sẽ dành cho lệnh nhập vào hệ thống giao dịch trước

Đến đây, rủi ro cho nhà đầu tư có thể xuất hiện theo hai cách: hoặc rủi ro vì lệnh mua - bán của họ bị nhập vào hệ thống chậm hơn so với các nhà đầu tư khác có lệnh tương tự nên không thực hiện được sớm hoặc hết các lệnh đã đặt; hoặc rủi ro vì họ buộc phải mua - bán bằng hết các chứng khoán đã đặt lệnh theo mức giá thị trường thời điểm hiện hành cao (khi mua vào) hoặc thấp hơn (khi bán ra) so với mức lệnh đã đặt Sở dĩ

~ 7 ~

có sự rủi ro này là vì trong quy trình khớp lệnh liên tục sử dụng loại “lệnh thị trường” – gọi tắt là MP Lệnh này có nghĩa là lệnh mua tại mức giá thấp nhất (sàn) hoặc lệnh bán tại mức giá cao nhất (trần) trên thị trường Nếu sau khi so khớp lệnh theo nguyên tắc trên mà khối lượng đặt lệnh của lệnh MP vẫn chưa thực hiện hết, thì MP sẽ được xem

là lệnh bán tại mức giá thấp hơn tiếp theo hiện hành trên thị trường Do thực hiện nguyên tắc ưu tiên khi khớp lệnh là: bán ở mức giá thấp, mua ở mức giá cao, nên thiệt hại cho nhà đầu tư đặt lệnh bán sẽ càng lớn nếu giá bán được ngày một giảm trong quá trình khớp lệnh này vì lệnh mua sẽ khớp số lượng bán với bất kỳ giá nào cho đến khi đủ số lượng Khi đó, nhà đầu tư dễ bị lâm vào tình trạng mua vào ở giá trần và bán ra ở giá sàn

5 Rủi ro từ các chấn động thị trường

Các nhà đầu tư chứng khoán, nhất là các nhà đầu tư nhỏ, có thể phải gánh chịu nhiều rủi ro liên quan đến các chấn động thị trường trong nước hoặc nước ngoài như cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ châu Á hồi năm 1997 là một ví dụ điển hình

Nhưng quan trọng hơn, đối với một thị trường mới nổi như Việt Nam, các nhà đầu

tư còn chịu các rủi ro liên quan đến các chính sách của Chính phủ TTCK VN còn đang trong giai đoạn đầu phát triển, mức độ thị trường hóa chưa đủ và luôn chịu ảnh hưởng bởi chính sách của chính phủ Có thể nói TTCK VN còn đang ở dạng "thị trường chính sách", v í d ụ như: chính sách hai giá trong phát hành cổ phiếu (giảm giá từ 20-40% cho các nhà đầu tư chiến lược hoặc cán bộ, công nhân viên của công ty cổ phần hóa lần đầu); những thay đổi trong chính sách tỷ giá, lạm phát, tỷ lệ nắm giữ cổ phần trong công ty

cổ phần của các nhà đầu tư chiến lược, các nhà đầu tư nước ngoài; chính sách xuất nhập khẩu, độc quyền hoặc các quan hệ quốc tế song phương, đa phương

Ngoài ra, còn có rủi ro từ đầu cơ của vốn nước ngoài Đây là vấn đề VN cần hết sức cảnh giác Mục tiêu cuối cùng của chủ đầu tư nước ngoài là thực hiện thu lãi từ đầu tư theo dự kiến, khi biện pháp quản lý giám sát, cơ chế quản lý ngoại hối, chế độ TTCK của nước chủ nhà xuất hiện lỗ hổng, nhà đầu tư nước ngoài sẽ lợi dụng những lỗ hổng này tiến hành các hoạt động mang tính đầu cơ Hiện tượng mở tài khoản phi tên thực này làm gia tăng mức độ khó khăn cho các cơ cấu quản lý, giám sát của VN Một khi thị trường tụt dốc, những khoản tiền nóng của chủ đầu tư nước ngoài chắc chắn sẽ nhanh chóng được rút ra hết

~ 8 ~

6 Sự thiếu hiểu biết của các nhà đầu tư

Cuối cùng, rủi ro lớn nhất và cũng là nguồn cội của mọi rủi ro trong đầu tư chứng khoán chính là rủi ro từ sự sai lầm do thiếu hiểu biết, thiếu kỹ năng tổng hợp, phân tích

và phản ứng thị trường nhạy bén, chính xác của bản thân nhà đầu tư

Không hiểu biết bằng thua lỗ :

Thực tế đã chứng minh, một trong những nguyên nhân đặc biệt quan trọng khiến NĐT thua lỗ trên TTCK chính là sự thiếu hụt kiến thức về lĩnh vực này Không phải ngẫu nhiên mà các nhà kinh tế xem TTCK là "thị trường cao cấp nhất trong các thị trường", ở các nước phát triển, TTCK chính là "hàn thử biểu" đo lường "sức khỏe" của nền kinh tế Đó là nơi đầu tư, kinh doanh đòi hỏi sự hiểu biết, tính toán của các NĐT chứ hoàn toàn không có chỗ cho những ai nghĩ rằng đầu tư chứng khoán cũng giống như

"đánh bạc" NĐT không có kiến thức, không biết cách sàng lọc thông tin, không nắm rõ quy luật thị trường thì "khó có thể kiếm được tiền" ở thị trường này

Đầu cơ cũng không phải là "đánh bạc"

TTCK VN hiện nay có rất nhiều đối tượng đầu tư Vì vậy, trong một chừng mực nào đó, không loại trừ một số người đi gần đến dạng đánh bạc Tuy nhiên, 2 đối tượng chính trên TTCK là NĐT và nhà đầu cơ đều không thể liệt vào dạng này Các NĐT thường mua cổ phần của các công ty và được lên sàn khi công ty niêm yết Họ có chủ trương rõ ràng nên không bị dao động, hốt hoảng trong việc chứng khoán tăng giảm đột biến vì mục tiêu của họ là dài hạn Những điều chỉnh ngắn hạn không ảnh hưởng đến tâm lý và quyết định của họ Thực tế cho thấy, những NĐT tại VN đã đầu tư trên 1 năm hầu như không có ai thua lỗ

Với các nhà đầu cơ, những người thường bị hiểu lầm là "đánh bạc" nhưng trên thực

tế, họ là những người đầu tư ngắn hạn và TTCK không thể thiếu họ Tuy nhiên, một nhà đầu cơ chuyên nghiệp phải là người thực sự giỏi, thực sự nhạy bén, hiểu biết thị trường

và khả năng trường vốn tốt Họ có thể đã thành công ở các lĩnh vực khác và "nhảy" vào lĩnh vực này với khả năng phân tích kinh tế, phân tích thị trường cũng như những hiểu biết rất rõ về tình hình hoạt động của các doanh nghiệp Vì vậy, họ "đánh nhanh, rút gọn" bằng năng lực và sự hiểu biết của mình chứ không phải là đầu tư theo kiểu may rủi hay đánh bạc Những nhà đầu cơ không hiểu biết nhưng bị cám dỗ bởi sự tăng trưởng nóng cứ "nhào vô, rút ra" chính là những người bị thua thiệt

~ 9 ~

Hiện vẫn đang còn không ít người tham gia TTCK theo kiểu "đánh bạc" dù đợt điều chỉnh của TTCK trong thời gian qua đã thanh lọc một lượng không nhỏ Các chuyên gia chứng khoán khuyến cáo những ai đang chuẩn bị tham gia thị trường với tâm lý như vậy cần cân nhắc Trong một vài thời điểm nhất định nào đó, may mắn gặp được vài cơ hội nào đó, những người đang chơi kiểu "đánh bạc" có thể lãi nhưng trong dài hạn, cách đầu

tư này chắc chắn khiến họ thua lỗ Thực sự TTCK là một thị trường tài chính cao cấp đòi hỏi những người có kiến thức chuyên môn và gặp may mới có thể thành công và tham gia lâu dài được nhưng thử hỏi với TTCK Việt Nam hiện nay, liệu không có đa phần là các nhà đầu tư nhỏ lẻ

IV Đối tượng chịu ảnh hưởng từ rủi ro thị trường chứng khoán

1 Nhà phát hành

- Chính phủ và chính quyền địa phương là nhà phát hành các trái phiếu Chính phủ

và trái phiếu địa phương

- Công ty là nhà phát hành các cổ phiếu và trái phiếu công ty

- Các tổ chức tài chính là nhà phát hành các công cụ tài chính như các trái phiếu, chứng chỉ thụ hưởng phục vụ cho hoạt động của họ

Khi thị trường chứng khoán ảm đạm, việc phát hành cổ phiếu hay trái phiếu là điều hết sức khó khăn, do đó việc huy động vốn cho nhu cầu chi dùng của chính phủ hay là vốn đầu tư cho phát triển của tổ chức, doanh nghiệp cũng gặp khó khăn khi khó tìm kiếm người mua các loại chứng khoán Việc phát hành chứng khoán ra bên ngoài có thể mang tới những bất lợi cho công ty hay doanh nghiệp nếu gặp phải đối thủ có mong muốn thâu tóm kiểm soát công ty, doanh nghiệp bằng cách thu mua các cổ phiếu của công ty đó

~ 10 ~

loại chứng khoán do đầu tư sai lầm, công ty phá sản hay khi mua phải các loại chứng khoán khó bán Nhưng cũng không ít các nhà đầu tư lạc quan khi thị trường chứng khoán đi xuống đã bắt được đáy của các cổ phiếu có triển vọng phát triển tốt hay là thời điểm thuận lợi để các nhà đầu tư có cơ hội thâu tóm các doanh nghiệp với mức giá bỏ

ra khá hợp lí

3 Các tổ chức kinh doanh trên thị trường chứng khoán

- Công ty chứng khoán

- Quỹ đầu tư chứng khoán

- Các trung gian tài chính

Là đối tượng trung gian giữa nhóm nhà phát hành và nhóm nhà đầu tư nên nhóm nhóm này cũng chịu tác động trực tiếp từ thị trường chứng khoán, khi thị trường chứng khoán hoạt động kém hiệu quả thì hiệu quả kinh doanh cũng như tỉ suất lợi nhuận của nhóm này cũng sẽ giảm một cách rõ rệt

Ngoài ra còn có các tổ chức có liên quan đến thị trường chứng khoán khác như cơ quan quản lí nhà nước, sở giao dịch chứng khoán, hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán, công ty dịch vụ máy tính chứng khoán, công ty đánh giá hệ số tín nhiệm… cũng chịu những tác động từ rủi ro của thị trường chứng khoán

V Hạn chế các rủi ro trong thị trường chứng khoán

1 Đa dạng hóa danh mục đầu tư

Tránh tình trạng bỏ chung trứng vào một giỏ sẽ mang lại nhiều rủi ro khi thị trường

có biến động Việc chia ra đầu tư nhiều loại chứng khoán sẽ giảm thiểu rủi ro và có khả năng tăng thêm lợi nhuận Việc đa dạng hóa này được thể hiện ở chỗ mua nhiều loại chứng khoán khác nhau trong nhiều lĩnh vực nghành nghề khác nhau Nhưng tránh đầu

tư quá dàn trải, khi đó sẽ khó kiểm soát được các loại cổ phiểu mình đã đầu tư

2 Đầu tư dài hạn

Trong dài hạn thị trường luôn có xu hường đi lên, do đó việc đầu tư dài hạn sẽ giúp các nhà đầu tư giảm thiểu rủi ro về giá trong thời gian ngắn Việc các nhà đầu tư quá chú trọng vào đầu tư ngắn hạn sẽ mang đến những ảnh hưởng xấu như hiện tượng đầu

cơ, thao túng thị trường làm lợi cho một số người có tiềm lực tài chính mạnh trên thị

~ 11 ~

trường, do đó khôn ngoan hơn hết là tìm danh mục chứng khoán có khả năng phát triển bền vững và đầu tư chúng một cách dài hạn

3 Chứng khoán phái sinh

Mặc dù phương pháp ‘ đẩy chứng vào nhiều giỏ’ được khá nhiều nhà đầu tư áp dụng

và hạn chế được rất nhiều rủi ro nhưng lại không hoàn toàn có tác dụng nếu như toàn bộ thị trường tụt dốc Tại một số nước có TTCK phát triển đã áp dụng một số công cụ hạn chế rủi ro và khá hiệu quả, đó là các loại chứng khoán phái sinh :

- Quyền chọn mua : là hợp đồng giữa hai bên trong đó một bên cho bên kia được quyền chọn mua một khối lượng hàng hóa nhất định tại một mức giá xác định trong một thời hạn nhất định, người mua quền chọn mua sẽ phải trả cho người bán một khoản tiền gọi là tiền cược hay giá trị quyền chọn mua

- Quyền chọn bán là hợp đồng giưa 2 bên trong đó một bên cho bên kia được quyền bán một khối lượng hàng hóa nhất định tại một mức giá xác định trong một thời hạn nhất định, người mua quền chọn bán sẽ phải trả cho người bán một khoản tiền gọi là giá quyền hoặc phí quyền

- Hợp đồng tương lai : là cam kết mua hoặc bán các loại chứng khoán, nhóm chứng khoán hoặc chỉ số chứng khoán nhất định với một số lượng và mức giá nhất định vào ngày xác định trong tương lai

- Hợp đồng kì hạn : là thỏa thuận giữa người mua và người bán chấp thuận thực hiện một giao dịch hàng hóa với khối lượng nhất định, tại một thời điểm xác định trong tương lai với mức giá được ấn định vào ngày hôm nay

Các loại chứng khoán phái sinh giúp giảm thiểu đáng kể rủi ro của nhà đầu tư khi thị trường lên cao hoặc xuống thấp trong tương lai, ở các nước phát triển thì các loại chứng khoán phái sinh đã giúp rất nhiều nhà đầu tư hạn chế cũng như thoát khỏi tình trạng thua lỗ lớn

Bổ sung câu hỏi

Câu 1 : Cách xác định rủi ro kinh doanh và công thức cụ thể Định nghĩa thu nhập bình

quân?

Trả lời :

~ 12 ~

Cách xác định rủi ro kinh doanh:

Rủi ro kinh doanh có thể được chia làm hai loại cơ bản: Bên ngoài và nội tại

+ Rủi ro kinh doanh nội tại phát sinh trong quá trình vận hành hoạt động của công ty Mỗi công ty có một loại rủi ro nội tại riêng và mức độ thành công của mỗi công ty thể hiện qua hiệu quả hoạt động rủi ro nội tại được giảm xuống do sự trải rộng về sản phẩm hay loại sản phẩm Phạm vi của những thay đổi lên xuống trong tổng thu nhập dẫn đến

sự thay đổi trong lợi nhuận có thể được gọi là rủi ro nội tại Nếu có một sự sụt giảm trong thu nhập từ một loại sản phẩm có thể được bù đắp bằng một loại sản phẩm khác, làm cho tổng thu nhập không thay đổi thì có thể coi là công ty đã sử dụng việc đa dạng hoá sản phẩm để bảo vệ mình chống lại rủi ro kinh doanh Sự sút giảm về thu nhập có thể giảm thiểu trong tác động vào lợi nhuận thông qua sự cắt giảm chi phí và sản xuất + Mỗi công ty có một kiểu rủi ro bên ngoài riêng, phụ thuộc vào các yếu tố môi trường kinh doanh cụ thể của công ty Các yếu tố bên ngoài, từ chi phí tiền vay đến sự cắt giảm ngân sách, từ mức thuế nhập khẩu tăng đến sự suy thoái của chu kỳ kinh doanh , và

có lẽ yếu tố quan trọng nhất là chu kỳ kinh doanh Doanh số của một số ngành công nghiệp thép, ô tô có xu hướng bám sát chu kỳ kinh doanh trong khi doanh số của một

số ngành khác lại có xu hướng đi ngược lại Các chính sách chính trị cũng là một phần của rủi ro bên ngoài, các chính sách tiền tệ và tài khoá có thể làm ảnh hưởng đến thu nhập thông qua tác động về chi phí và nguồn vốn

1.Xác định rủi ro kinh doanh qua phương sai, độ lệch chuẩn và hệ số biến thiên 1.1 Phương sai và độ lệch chuẩn

* Phương sai

Rủi ro kinh doanh có thể được hiểu là rủi ro gắn liền với sự biến thiên của kết quả và hiệu quả kinh doanh Vì vậy theo quan điểm phân tích thống kê, để đo lường rủi ro kinh doanh ngưởi ta sử dụng chỉ tiêu phương sai đại lượng kết quả kinh doanh như doanh thu, lợi nhuận…hay hiệu quả kinh doanh như khả năng sinh lời tổng tài sản để đánh giá mức đọ biến thiên của các đại lượng đó

Var(k)= i

n i

~ 13 ~

i

k là giá trị thứ i của chỉ tiêu nghiên cứu ( đó có thể là kết quả kinh doanh hay chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh nào đó được chọn để phân tích như: doanh thu, lợi nhuận, hiệu suất sinh lời…)

i p k

án kia thì doanh nghiệp hay phương án đó cỏ rủi ro thấp hơn do mức độ biến thiên kết quả kinh doanh của doanh nghiệp là thâó hơn Nghĩa là dianh nghiệp hoạt động ổn định hơn

i

i k p k

1

2 ) (

1.2 Hệ số biến thiên

Trong quá trình phân tích chỉ tiêu phương sai và độ lệch chuẩn có nhược điểm là các chỉ tiêu có thước đo khác nhay, giá trị kỳ vọng giữa các phương án so sánh khác nahu thì sử dụng phương sai và độ lệch chuẩn để so sánh là không có ý nghĩa Do đó, người

ta sử dụng thêm chỉ tiêu hệ số biên thiên, hệ số biến thiên được dùng để đánh giá rủi ro kinh doanh giữa các phương án với nhau một cách chính xác hơn khi các phương án đó

có thước đo khác nhau, có giá trị kỳ vọng khác nhau

LN là lợi nhuận kinh doanh của doanh nghiệp

DT là doanh thu hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

Hệ số đòn bẩy kinh doanh cho thấy ứng với một mức hoạt động, hệ số này càng cao thì doanh nghiệp có thể đạt được hiệu quả kinh doanh lớn nhưng hiệu quả kinh doanh biến thiên lớn do đó rủi ro kinh doanh của doanh nghiệp cũng cao Lý do là một sự thay đổi nhỏ về doanh thu cũng dẫn đến một sự thay đổi lớn hơn về lợi nhuận kinh doanh Lợi nhuận kinh doanh sẽ tăng rất nhanh trong trường hợ mở rộng thị trường, tăng doanh thu nhưng cũng sẽ giảm rất mạnh nếu têu thụ của doanh nghiệp giảm

1.4 Xác định rủi ro kinh doanh qua mức độ phân bổ giữa chi phí biến đổi và chi phí cố định

Rủi ro gắn liến với sự không chắc chắn của hiệu quả kinh doanh phụ thuộc chủ yếu vào sự phân bổ giữa định phí và biến phí

Công thức:

K=ĐBKD=

ĐP BP

P Q

BP P Q

)(

Chứng minh công thức tính rủi ro kinh doanh:

n i

i

n OE

n OE OE

Trong đó:

i

OE là thu nhập từ hoạt động kinh doanh của công ty i

N là số năm

Câu 2 : Nêu khái niệm đòn bẩy tài chính,xác đinh đòn bẩy tài chính như thế nào, công

thức và ảnh hưởng đến lợi ích của doanh nghiệp như thế nào?

Trả lời:

1 Khái niệm đòn bẩy tài chính

DFL là tỷ số đòn bẩy cho thấy ảnh hưởng của một khoản nợ vay xác định đối với thu nhập trên mỗi cổ phần của công ty Đòn bẩy tài chính liên quan đến việc sử dụng chi phí cố định để tài trợ cho công ty và bao gồm cả những chi phí tăng thêm trước thuế và lãi vay Trong điều kiện các yếu tố khác không đổi, một mức độ đòn bẩy tài chính cao hơn đồng nghĩa là sự dao động trong EPS cũng tăng tương ứng

Công thức xác định tỷ lệ đòn bẩy tài chính như sau:

DFL= (% thay đổi trong EPS) / (% thay đổi trong EBIT)

Trong đó : EPS là thu nhập trên mỗi cổ phần thường

EBIT là thu nhập trước lãi vay và thuế

2 Ảnh hưởng của đòn bẩy tài chính đến doanh nghiệp

Đòn bẩy tài chính xuất hiện khi công ty giải quyết tài trợ cho phần lớn tài sản của mình bằng vay nợ.Các công ty chỉ làm điều này khi nhu cầu vốn cho đầu tư của doanh nghiệp

~ 16 ~

khá cao mà vốn chủ sở hữu không đủ để tài trợ Khoản nợ vay của công ty sẽ trở thành khoản nợ phải trả, lãi vay được tính dựa trên số gốc này Một doanh nghiệp chỉ sử dụng

nợ khi nó có thể tin chắc rằng tỉ suất sinh lợi trên tài sản cao hơn lãi suất vay nợ

Xét về bản chất, hoạt động sử dụng đòn bẩy tài chính có thể hiểu là việc sửdụng vốn vay (thay vì vốn tự có) để đầu tư sinh lời và được tính trên số vốn vay/ tổng tài sản Đứng trên quan điểm như vậy, đòn bẩy tài chính có thể được thực hiện tên cả góc độ đầu tư vào các tài sản ( chứng khoán, vàng, bất động sản) và góc độ doanh nghiệp (sử dụng vốn vay để tăng cường hiệu quả hoạt động của mình )

Tác động của đòn bẩy tài chính đến chi phí sử dụng vốn và giá cổ phần

Khi sử dụng vốn vay, tức là doanh nghiệp đã sử dụng đòn bẩy tài chính, lãi vay phải trả được coi là một khoản chi phí hợp lí và được trừ vào phần thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp Khoản tiết kiệm thuế đã khiến cho chi phí sử dụng vốn vay thấp hơn so với các nguông tài trợ khác Dường như việc sử dụng đòn bẩy tài chính sẽ làm cho chi phí sử dụng vốn bình quân của doanh nghiệp giảm đi Tuy nhiên, tác động của đòn bẩy tài chính đến chi phí sử dụng vốn bình quân của doanh nghiệp không hoàn toàn đơn giản như vậy

Khi bắt đầu sử dụng đòn bẩy, do tác động của việc tiết kiệm thuế từ sử dụng vốn vay đã làm cho chi phí sử dụng vốn bình quân của công ty giảm Nếu như cácyếu tố khác như nhau, một sự gia tăng sử dụng đòn bẩy tài chính sẽ kéo theo rủi ro tài chính tăng thêm Các nhà đầu tư cung cấp vốn cho công ty sẽ xem xét mức độ rủi ro này để ấn định tỷ suất sinh lời mà họ đòi hỏi

Khi doanh nghiệp gia tăng sử dụng nợ thì rủi ro tài chính cũng tăng cao, do đó các nhà đầu tư sẽ gia tăng tỷ suất sinh lời đòi hỏi Mặc dù vậy, trong giai đoạn đầu gia tăng sử dụng nợ, hiệu ứng tiết kiệm do sử dụng vốn vay vẫn lớn hơn sự gia tăng tỷ suất sinh lời đòi hỏi của nhà đầu tư, kết quả là chi phí sử dụng vốn bình quân của công ty vẫn tiếp tục giảm xuống Tuy nhiên, khi sử dụng đòn bẩy tài chính vượt qua giới hạn nào đó, nguy cơ mất khả năng thanh toán của công ty tăng cao, rủi ro tài chính tăng mạnh, các nhà cho vay sẽ đòi hỏi một lãi suất cao hơn, các nhà đầu tư khác cũng cung cấp vốn dưới hình thức cổ phần phổ thông, vốn cổphần ưu đãi cũng yêu cầu một tỷ suất sinh lời cao vọt lên, và khi đó, chi phí sử dụng vốn bình quân của công ty sẽ tăng

và sẽ dẫn đến giá cổ phiếu của công ty sẽ sụt giảm dù cho thu nhập trên cổ phần của công ty có tăng lên

~ 18 ~

Phần 2: LƯỢNG HÓA RỦI RO

I Mô hình đánh giá rủi ro CAPM

1 Giới thiệu khái quát về mô hình định giá tài sản vốn CAPM :

Mô hình định giá tài sản vốn ( Capital aset pricing model, CAPM) là mô hình

mô tả mối quan hệ giữa rủi ro và tỷ suất lợi nhuận

Theo mô hình CAPM lợi nhuận kỳ vọng bằng lợi nhuận không rủi ro cộng với một khoản bù đắp rủi ro nhân với hệ số rủi ro hệ thống của chứng khoán đó ( hệ số β ) Như vậy theo mô hình rủi ro phi hệ thống không được xem xét trong mô hình này do nhà đầu tư có thể xây dựng danh mục đầu tư đa dạng hóa loại bỏ rủi ro đó

Mô hình CAPM được đưa ra vào những năm 1960 do 3 nhà kinh tế học là William Sharpe, John Lintner và Jack Treynor Mặc dù hiện này còn có rất nhiều mô hình khác cũng nỗ lực tìm kiếm cách giải thích các động thái của thị trường , mối quan

hệ rủi ro và lợi nhuận kỳ vọng nhưng mô hình CAPM là mô hình đơn giản về mặt khái niệm và khả năng ứng dụng thực tiễn nhất

2 Một số giả định cơ bản trong mô hình CAPM :

 Các nhà đầu tư khi đưa ra quyết định của đều dựa trên việc phân tích 2 yếu tố: thu nhập kỳ vọng và độ sai lệch của thu nhập

 Các nhà đầu tư sẽ tìm cách giảm thiểu rủi ro bằng cách kết hợp nhiều chứng khoán khác nhau trong tập hợp danh mục đầu tư của mình Tức là làm giảm rủi ro phi hệ thống nhằm mục đích loại bỏ rủi ro phi hệ thống ra khỏi mô hình

 Các quyết định đầu tư được đưa ra và kết thúc trong khoảng thời gian nhất định Thông thường trong mô hình các khoang thời gian này là 3 tháng , 1 năm