Mặt trận tổ quốc thành phố hồ chí minh với việc thực thi quyền lực chính trị của nhân dân lao động

Đảng ta đã đánh giá: "Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân đã coi trọng các hình thức tập hợp đa dạng nhằm mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân, động viên nhân dân thực hiện nhiệm vụ

LUẬN VĂN:

Mặt trận Tổ quốc thành phố Hồ Chí Minh với việc thực thi quyền lực chính trị của

nhân dân lao động

mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sự hình thành chế độ dân chủ là kết quả của quá trình phát triển kinh tế và chính trị, có tác động to lớn đến diện mạo chung của xã hội, đến sự tăng trưởng kinh tế và giải phóng năng lực sáng tạo của con người Song, hiệu quả tác động của dân chủ lại phụ thuộc vào sự hoàn thiện của HTCT với tư cách là hệ thống các thiết chế chính trị và cơ chế thực hiện quyền lực chính trị

Đại hội VI, VII và VIII của Đảng đã đặc biệt quan tâm đến đổi mới HTCT trong thời kỳ quá độ lên CNXH nhằm từng bước xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ XHCN, coi đó là một trong những nhiệm vụ cơ bản và cấp bách của quá trình đổi mới

Mặt trận Tổ quốc vừa là phương thức, vừa là môi trường để nhân dân thực hiện quyền lực chính trị của mình Xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc và phát huy vai trò quyền làm chủ của nhân dân thông qua Mặt trận Tổ quốc là vấn đề có ý nghĩa chiến lược

để tập hợp lực lượng, phát huy sức mạnh có tổ chức, huy động tiềm lực to lớn, sáng tạo của nhân dân trong suốt tiến trình của cách mạng Việt Nam và thực hiện quyền lực của nhân dân lao động trong sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Đảng ta đã đánh giá: "Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân đã coi trọng các hình thức tập hợp đa dạng nhằm mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân, động viên nhân dân thực hiện nhiệm vụ chính trị, đẩy mạnh các hoạt động xã hội, chăm lo và bảo vệ lợi ích thiết thực của nhân dân Sự tham gia của Mặt trận và các đoàn thể trong công tác xây dựng luật pháp, chính sách, xây dựng chính quyền các cấp, thực hiện các chính sách kinh tế- xã hội ngày càng được tăng cường [6, 13-14]

Trong khi đánh giá cao thành tựu đổi mới hệ thống chính trị nói chung và Mặt trận Tổ quốc nói riêng, Đảng cũng nhận thấy rằng, Mặt trận và các đoàn thể nhân dân còn

có sự hạn chế về nhận thức; việc phân định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, còn chưa rõ ràng; nội dung và phương thức hoạt động còn lúng túng; tình trạng dân chủ hình thức trong các tổ chức đó còn nặng nề đã làm hạn chế đáng kể việc phát huy vai trò của Mặt trận và các đoàn thể nhân dân trong quá trình đổi mới Do vậy, tiếp tục đổi mới tổ chức

để quy tụ được sức mạnh của các nhóm người, các tầng lớp, các giai cấp và cả cộng đồng dân tộc để thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới, làm cho nhân dân thực sự trở thành chủ thể sáng tạo lịch sử một cách tích cực và chủ động?

Để thực hiện mục tiêu chung, cần thiết phải mở rộng dân chủ, phát huy đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân, coi đó vừa là mục đích vừa là động lực của đổi mới về chính trị Tăng cường vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong thời kỳ phát triển mới không chỉ là trách nhiệm của Mặt trận mà còn là trách nhiệm của cả HTCT Tăng cường

sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận, tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động, nâng cao hiệu quả hoạt động của Mặt trận ở tất cả các cấp là yêu cầu quan trọng để Mặt trận phát huy quyền làm chủ của nhân dân

Thành phố Hồ Chí Minh là một trung tâm kinh tế lớn của cả nước, đồng thời còn

là một trong những trung tâm văn hóa của Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh có một vị trí quan trọng sau Thủ đô Hà Nội, nhân dân lao động thành phố Hồ Chí Minh vốn có tinh thần yêu nước nồng nàn, có truyền thống cách mạng kiên cường, đồng thời lại rất năng động và sáng tạo Sài Gòn - thành phố Hồ Chí Minh - một thành phố với lịch sử hơn 300 năm và một phần tư thế kỷ xây dựng và phát triển khi đất nước Việt Nam hoàn toàn độc lập và thống nhất

Mặt trận Tổ quốc thành phố Hồ Chí Minh trong hoạt động thực tiễn của những năm qua cho thấy, công cuộc đổi mới ở thành phố có những thành tựu của việc xây dựng

và phát huy nền dân chủ XHCN ở nhiều mức độ khác nhau, nhiều hình nhiều vẻ được tích lũy từ thực tiễn cách mạng phong phú của nhân dân thành phố Điều đó ngày càng cho thấy Mặt trận Tổ quốc thành phố Hồ Chí Minh đã và đang thật sự là một nhân tố quan trọng trong cơ chế hiện thực hóa quyền lực chính trị của nhân dân thành phố hiện nay

Nhận thức được vấn đề này, tôi chọn đề tài: "Mặt trận Tổ quốc thành phố Hồ

Chí Minh với việc thực thi quyền lực chính trị của nhân dân lao động" làm luận văn

Thạc sĩ chính trị học

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

ở nước ta, việc củng cố và hoàn thiện HTCT nói chung và với từng thành tố cấu trúc nên HTCT, cũng như với Mặt trận Tổ quốc nói riêng, luôn là vấn đề đặc biệt, thu hút

sự quan tâm của nhiều nhà khoa học

Vai trò các đoàn thể chính trị xã hội trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động luôn được các nhà khoa học nghiên cứu gắn liền với vấn đề củng cố hệ thống quyền lực và xây dựng nền dân chủ Đáng chú ý là các công trình nghiên cứu:

"Quan điểm, lý luận và phương pháp nghiên cứu về dân chủ và cơ chế thực hiện dân chủ

xã hội chủ nghĩa ở nước ta" của PGS.TS Hoàng Chí Bảo, Tạp chí Thông tin lý luận,

9/1992; "Vấn đề quyền lực và cơ chế thực hiện quyền lực chính trị trong thời kỳ quá độ

lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta" của GS.TS Phạm Ngọc Quang, Tạp chí Nghiên cứu lý

luận, 1/1993; "Vấn đề dân chủ hóa ở Việt Nam trong những chặng đầu của thời kỳ quá

độ" của GS.TS Trịnh Quốc Tuấn, Tạp chí Nghiên cứu lý luận, 5/1990; "Vấn đề đổi mới

hệ thống chính trị trước yêu cầu phát triển của dân tộc" của GS.TS Trần Ngọc Hiên, Tạp

chí Nghiên cứu lý luận, 6/1994; "Dân chủ hóa các tổ chức chính trị - xã hội, một phương

hướng cơ bản để tăng cường quyền lực của nhân dân ở nước ta hiện nay" của GS.TS

Hoàng Văn Hảo, Tạp chí Nghiên cứu lý luận, 1/1993

Có nhiều công trình nghiên cứu cấp Nhà nước và cấp Bộ xung quanh vấn đề

này, đáng chú ý là: Chương trình KX-05 về "Hệ thống chính trị trong thời kỳ quá độ lên

chủ nghĩa xã hội ở nước ta", do GS Nguyễn Đức Bình làm chủ nhiệm, có các nhánh đề

tài liên quan: "Cơ chế thực hiện dân chủ trong hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay", mã

số KX-05.05; "Vị trí và tính chất hoạt động của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể tổ chức

xã hội trong hệ thống chính trị", mã số KX-05.10 Đề tài khoa học cấp Bộ: "Quyền lực chính trị của giai cấp công nhân và nhân dân lao động", 1995, do GS.TS Phạm Ngọc

Quang làm chủ nhiệm; về "Mối quan hệ giữa Đảng, chính quyền và các đoàn thể nhân

dân cấp xã ở nước ta hiện nay", 1997, do PGS.TS Dương Xuân Ngọc làm chủ nhiệm; về

"Quá trình hình thành và phát triển thể chế chính trị Việt Nam kể từ 1945 đến nay", 1999,

do TS Đặng Đình Tân làm chủ nhiệm, trong đó có hai vấn đề: Nhân dân lao động thực thi

quyền lực chính trị thông qua Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và tổ chức công đoàn trong hệ thống chính trị Việt Nam từ 1945 đến nay; về "Đổi mới tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị nhằm thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở tại các vùng nông thôn miền núi phía Bắc nước ta", 1999, do

TS Nguyễn Quốc Phẩm làm chủ nhiệm

Xét về góc độ nghiên cứu vai trò của các đoàn thể chính trị xã hội trong việc phát huy quyền dân chủ của nhân dân, nhìn chung các công trình nghiên cứu trên đã lồng ghép vấn đề đoàn thể nhân dân vào trong các công trình khoa học mang tính tổng thể, và mới chỉ được đề cập như một yếu tố cấu thành trong mối quan hệ giữa các thành tố của HTCT nhằm thực hiện quyền lực của nhân dân nói chung, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu, riêng biệt về thực thi quyền lực chính trị của nhân dân lao động thông qua Mặt trận Tổ quốc và đặc biệt là Mặt trận Tổ quốc cấp tỉnh, thành phố ở nước ta hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích: Trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ

Chí Minh về quyền lực chính trị của nhân dân lao động, luận văn góp phần làm rõ hai vấn đề:

- Hiện trạng Mặt trận Tổ quốc thành phố Hồ Chí Minh thực thi quyền lực chính trị của nhân dân lao động trong thời kỳ đổi mới

- Xác định những hạn chế và nguyên nhân trong việc thực thi quyền lực đó, đưa

ra được một số giải pháp khả thi nhằm phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc thành phố Hồ Chí Minh trong thực thi quyền lực chính trị của nhân dân lao động

3.2 Nhiệm vụ: Để đạt được mục đích trên, luận văn phải giải quyết những nhiệm

vụ cơ bản sau đây:

Một là: Làm rõ cơ sở lý luận về vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

trong hệ thống tổ chức quyền lực chính trị của nhân dân lao động

Hai là: Phản ánh tình hình tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc thành phố

Hồ Chí Minh trong việc phát huy quyền làm chủ về chính trị của nhân dân trong thời kỳ đổi mới; xác định nguyên nhân và những vấn đề đặt ra cần phải giải quyết

Ba là: Đưa ra được hệ thống những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả

thực thi quyền lực chính trị của nhân dân lao động theo định hướng XHCN trên địa bàn thành phố

4 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận: Dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ

Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về quyền lực chính trị của nhân dân lao động

4.2 Cơ sở thực tiễn: Mặt trận Tổ quốc thành phố Hồ Chí Minh trong việc phát

huy quyền lực chính trị của nhân dân lao động trong mười lăm năm đổi mới vừa qua, trên

cơ sở đó, luận chứng những vấn đề có liên quan tới việc thực hiện những nhiệm vụ cơ bản mà luận văn nêu ra

4.3 Phương pháp nghiên cứu: Vận dụng tổng hợp những nguyên tắc phương

pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; kế thừa và khai thác những thành quả khoa học của các công trình đã được công bố; sử dụng phương pháp lôgíc và lịch sử trong phân tích, sử dụng các số liệu thống kê, báo cáo, điều tra nghiên cứu thực tế, trên cơ sở đó thực hiện phân tích, so sánh và tổng hợp; vận dụng tối đa

phương pháp so sánh - phương pháp đặc trưng của chính trị học Ngoài ra, trong luận văn cũng sử dụng một số phương pháp khác của xã hội học

5 Cái mới về mặt khoa học của luận văn

Kết quả nghiên cứu góp phần:

+ Phân tích, làm rõ bản chất của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

+ Phân tích và làm rõ vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong HTCT

và trong đời sống xã hội, đặc biệt là vai trò của Mặt trận với việc xây dựng Đảng và vai trò

tham chính của Mặt trận với chính quyền

+ Làm rõ hiện trạng, nguyên nhân và đề ra các giải pháp nhằm phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc thành phố Hồ Chí Minh thật sự là một liên minh chính trị rộng rãi,

là khối đại đoàn kết của nhân dân thành phố và thật sự là chỗ dựa của nhân dân lao động

6 ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Luận văn là công trình nghiên cứu có hệ thống về quyền lực chính trị của nhân dân lao động thông qua Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nói chung và Mặt trận Tổ quốc thành phố Hồ Chí Minh nói riêng

- Về mặt lý luận, luận văn góp phần nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc phát huy quyền lực chính trị của nhân dân lao động trong tiến trình đổi mới ở nước ta

- Luận văn có thể được dùng làm tài liệu tham khảo phục vụ công tác Mặt trận của thành phố; có thể dùng tham khảo nghiên cứu phục vụ giảng dạy ở các trường Chính trị, các trường đoàn thể và các trường đào tạo khác có liên quan

7 Kết cấu của luận văn

Luận văn gồm phần mở đầu, ba chương với 7 tiết, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

Chương 1

Vị trí, vai trò của mặt trận tổ quốc Việt Nam trong việc phát huy quyền lực chính trị

Của nhân dân lao động

Thắng lợi của cách mạng Việt Nam do nhiều nhân tố hợp thành, trong đó có nhân

tố hết sức quan trọng là Mặt trận Đây là một sáng tạo của cách mạng Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh

Đoàn kết là truyền thống cực kỳ quý báu của dân tộc ta, là bài học lớn của cách mạng Việt Nam Xuất phát từ điều kiện lịch sử tự nhiên - xã hội đặc thù của đất nước ta luôn phải chống với thiên tai, địch họa nên cộng đồng dân tộc Việt Nam phải gắn bó với nhau trong lao động và chiến đấu để dựng nước, giữ nước Suốt chiều dài lịch sử bốn ngàn năm của dân tộc đã dạy cho mỗi người trong cộng đồng Việt Nam ý thức được rằng

"đoàn kết thì sống, chia rẽ thì chết" Qua các triều đại phong kiến ở đất nước ta cho thấy: khi nào đoàn kết vua tôi, trên dưới một lòng thì giặc ngoại xâm dù có mạnh đến mấy cũng phải thất bại Tinh thần đoàn kết lưu truyền từ đời này sang đời khác, trở thành truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam, làm nên sức mạnh Việt Nam Đảng và Bác

Hồ đã sớm nhận thức sâu sắc về vai trò của Mặt trận trong việc kế thừa và phát huy truyền thống đoàn kết, yêu nước của dân tộc ở thời đại mới - Thời đại giương cao ngọn

cờ độc lập dân tộc và CNXH Chỉ có đoàn kết toàn Đảng, toàn quân, toàn dân, đoàn kết các dân tộc, đoàn kết lương giáo, đoàn kết quốc tế mới thực hiện thắng lợi đường lối của Đảng vạch ra

Ngay sau khi thành lập Đảng (3/2/1930) Đảng ta đã thấy sự sự cần thiết tập hợp mọi lực lượng yêu nước đoàn kết xung quanh Đảng chống thực dân, phong kiến Các giai cấp, các tầng lớp ở Việt Nam đều bị thực dân phong kiến áp bức bóc lột, đều có nguyện vọng thiết tha chung là giành độc lập cho dân tộc, giải phóng khỏi thân phận bị áp bức bóc lột Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: Cuộc cách mạng trong một nước thuộc địa và nửa thuộc địa là cuộc cách mạng dân tộc dân chủ Để đưa cuộc cách mạng đó đi đến

thắng lợi, có thể và cần phải thành lập một Mặt trận dân tộc rất rộng rãi đoàn kết tất cả các giai cấp và tầng lớp xã hội mong muốn được giải phóng khỏi ách thuộc địa Do đó, ngày 18/11/1930, Ban Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương ra chỉ thị thành lập Hội phản đế Đồng Minh Đây là tổ chức Mặt trận đầu tiên, là một sáng tạo to lớn của cách mạng Việt Nam trong bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ

Trải qua các thời kỳ cách mạng, Mặt trận không ngừng được củng cố và mở

rộng: Từ tổ chức Mặt trận đầu tiên là Hội phản đế Đồng Minh (1930) đến Mặt trận dân chủ Đông Dương (1936 - 1939), Mặt trận Việt Minh (1941 - 1945), Mặt trận Liên Việt (1946 - 1955) và trong những năm 1955 - 1975 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ra đời, đã cùng với Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam và Liên minh các lực lượng dân tộc dân chủ và hòa bình ở Việt Nam thực hiện đoàn kết các dân tộc trong cả nước hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân "Lịch sử cách mạng Việt Nam từ năm 1930 đến nay không lúc nào vắng bóng tổ chức Mặt trận" [4, 27-28]

1.1 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là liên minh chính trị đại biểu cho khối đại đoàn kết toàn dân, thực hiện quyền làm chủ của nhân dân

1.1.1 Bản chất của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Về khái niệm Mặt trận, theo cách hiểu chung nhất của từ này thì Mặt trận là một

tập hợp các lực lượng, các tổ chức, các cá nhân cùng theo đuổi một mục tiêu, một định hướng, một lý tưởng Mặt trận cũng được hiểu theo nghĩa là một liên minh chính trị rộng rãi "Mặt trận là một liên minh chính trị của các đoàn thể nhân dân" [5, 20] Nói một cách

khác, Mặt trận là một liên minh chính trị của mọi người Việt Nam yêu nước, là một liên minh chính trị của các giai cấp, các đảng phái, các dân tộc, các tôn giáo, các nhân sĩ yêu nước và tiến bộ của dân tộc để hướng vào mục tiêu giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc

và xây dựng xã hội dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có quy định: "Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, các tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo và người Việt Nam định cư ở nước ngoài " [17, 5]

Với ý nghĩa Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị rộng rãi như trên thì Mặt trận cũng là tổ chức tiêu biểu cho khối đại đoàn kết toàn dân, đại đoàn kết dân tộc do Đảng Cộng sản Việt Nam lập ra và lãnh đạo

Chức năng của liên minh chính trị là hoạt động tham chính, tham gia vào công

việc của chính quyền Nhà nước, tham gia tổ chức thi hành đường lối, chính sách và xây dựng cuộc sống, chăm lo lợi ích của các cộng đồng dân cư Tùy theo hoàn cảnh và nhiệm

vụ cụ thể, chức năng cụ thể của Mặt trận có thể thay đổi

Trong Hiến pháp 1992, Mặt trận Tổ quốc được ghi nhận là cơ sở chính trị của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam

Có quan điểm cho rằng, trong CNXH, chế độ chính trị nhất nguyên, một Đảng duy nhất cầm quyền - Đảng cộng sản, trong Nhà nước pháp quyền XHCN thì không cần thiết tổ chức Mặt trận, và nếu có Mặt trận thì Mặt trận có vai trò không lớn Chúng tôi không đồng tình với quan điểm trên, vì rằng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là thành viên chiến lược của HTCT và có vai trò to lớn đã thể hiện trong suốt tiến trình lịch sử của cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân và trong sự nghiệp xây dựng nền dân chủ XHCN Một trong những mục tiêu cơ bản của chính trị và cả HTCT trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở nước ta là xây dựng nền dân chủ XHCN, nền dân chủ với quảng đại quần chúng nhân dân, vì lợi ích của nhân dân Nền dân chủ ấy có sự thống nhất về cơ bản giữa bản chất giai cấp công nhân với tính nhân dân, tính dân tộc và tính nhân loại Đảng ta đã khẳng định: "Dân chủ là bản chất của chế độ mới, trong đó, nhân dân, trước hết là nhân dân lao động, là người làm chủ đất nước, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân" [11, 9-

10] Nền dân chủ XHCN thâm nhập vào mọi mối quan hệ xã hội Mọi thành viên ở mọi

cấp độ (cá nhân, nhóm, tập đoàn xã hội, giai cấp, dân tộc ), đều là chủ thể của nền dân chủ Họ là những chủ thể sáng tạo, thể chế hóa và thừa hưởng trên thực tế các giá trị dân

chủ, và do đó họ cũng chiến đấu để xây dựng và bảo vệ nền dân chủ Trong chế độ ta, dân chủ được thực hiện bằng cả HTCT, bao gồm Nhà nước, Đảng cộng sản, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị, xã hội khác HTCT do Đảng cộng sản lãnh đạo là cơ chế đảm bảo quyền lực của nhân dân Đó là căn cứ lý luận để khẳng định vai trò lãnh đạo của

Đảng cộng sản với HTCT, với nhà nước; sự cần thiết phải tập hợp quảng đại quần chúng nhân dân xung quanh Đảng trong tổ chức Mặt trận Tổ quốc; khẳng định mục tiêu đổi mới của cả HTCT nói chung và với mỗi thành tố cấu trúc nên HTCT nói riêng, cũng như với Mặt trận Tổ quốc là nhằm thực hiện tốt nền dân chủ XHCN, phát huy quyền làm chủ của nhân dân Điều đó đặt cơ sở khách quan cho hoạt động của Mặt trận và cũng là cơ sở để xác định quan hệ giữa Mặt trận với các nhân tố cấu thành HTCT và nội dung lãnh đạo của Đảng với Mặt trận Nếu không có quan niệm đúng đắn thì trong chỉ đạo, hoạt động, Mặt trận sẽ chỉ đóng vai trò hình thức, hời hợt

Mặt trận đóng vai trò là một liên minh chính trị, là khối đại đoàn kết dân tộc thể

hiện trên mấy vấn đề sau:

- Mặt trận thật sự là nơi hiệp thương bầu cử các cơ quan quyền lực Nhà nước ở Trung ương và ở địa phương

- Mặt trận thật sự có đại diện trong các cơ quan quyền lực dân cử: Quốc hội, HĐND các cấp Các đại diện ấy do các thành viên của Mặt trận chọn và cử vào danh sách bầu vào các cơ quan quyền lực của dân

Mặt trận thật sự thực hiện được chức năng tư vấn và giám sát đối với Nhà nước

và cả đối với Đảng

- Đồng thời Mặt trận phải là nơi quy tụ đại diện tiêu biểu của các tầng lớp nhân

dân, là một diễn đàn thu hút mọi sáng kiến, mở ra một lĩnh vực hoạt động rộng rãi cho

toàn dân để thực hiện dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam là một bộ phận quan trọng trong công tác vận động quần chúng của Đảng Cách mạng nước ta cũng như các nước khác, muốn giành thắng lợi sau khi có đường lối đúng phải tiến hành tuyên truyền giáo dục, giác ngộ, vận động và tập hợp quần chúng thành lực lượng có tổ chức để làm cách mạng Đảng của giai cấp công nhân phải thực hiện liên minh với giai cấp nông dân và các tầng lớp xã hội khác - sự liên minh ấy là một tất yếu

Từ khi đất nước thống nhất, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam giữ vai trò to lớn trong việc củng cố và tăng cường khối đại đoàn kết dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, có

được thành tích đó chính là nhờ: Hồ Chí Minh và Đảng ta có ý thức sâu sắc về sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân, bởi vì Hồ Chủ tịch và Đảng ta luôn nhìn thấy ở mỗi người Việt Nam một người yêu nước và Mặt trận là sự tập hợp và nhân lên gấp bội nhiệt tình yêu nước ấy

Đại hội VIII của Đảng tiếp tục khẳng định chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước ta là: "Đoàn kết các giai cấp, các tầng lớp, các dân tộc, các tôn giáo, mọi giới, mọi lứa tuổi, mọi người trong đại gia đình Việt Nam dù sống ở trong nước hay định cư ở nước ngoài Phát huy sức mạnh của cả cộng đồng dân tộc, truyền thống yêu nước và lòng

tự hào dân tộc vì mục tiêu giữ vững độc lập thống nhất, tiến lên dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh, lấy mục tiêu đó làm điểm tương đồng, đồng thời chấp nhận những điểm khác nhau không trái với lợi ích chung của dân tộc, cùng nhau xóa bỏ định kiến, mặc cảm, hướng tới tương lai, xây dựng tinh thần đại đoàn kết, cởi mở, tin cậy lẫn nhau , phát huy vai trò làm chủ của nhân dân nhằm đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa" [7, 122]

1.1.2 Mặt trận là khối thống nhất về tư tưởng, hành động của khối đại đoàn

kết toàn dân

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam từ năm 1930 đến nay không có thời kỳ nào vắng bóng tổ chức Mặt trận Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam và Liên minh các lực lượng dân tộc dân chủ và hòa bình Việt Nam

đã đoàn kết quân dân cả nước làm tròn nhiệm vụ lịch sử vẻ vang giải phóng miền Nam, thực hiện thống nhất nước nhà, hoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, đưa cả nước tiến lên CNXH Đó là đặc trưng bao quát nhất thể hiện Mặt trận là tổ chức chính trị thống nhất cả về tư tưởng và hành động trong thực hiện mục tiêu chính trị cao cả nhất của mình là thực hiện quyền lực của nhân dân

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam kết hợp nhuần nhuyễn tính dân tộc và tính giai cấp

Tính dân tộc luôn rộng rãi và nổi trội, tính giai cấp là cơ sở, là định hướng để giữ vững

và phát huy tính dân tộc Tính dân tộc rộng rãi biểu hiện từ mục tiêu đến cơ cấu, thành phần của Mặt trận Mặt trận không có hội viên chỉ có thành viên nên hoạt động của Mặt

+ Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (thành lập 3/1930), với 2,05 triệu đoàn viên (trong tổng số 20,5 triệu thanh niên), là tổ chức đại biểu cho trên 30% dân số, gần 50% lao động xã hội, là tổ chức chính trị của thế hệ trẻ, thế hệ tràn đầy nhựa sống sẽ tiếp nối sự nghiệp cha ông, thế hệ đã từng "sẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước, mà lòng phơi phới dậy tương lai"

+ Hội liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (thành lập tháng 10/1931), có trên 10 triệu hội viên, sinh hoạt trong hơn 19 930 tổ chức hội cơ sở Đây là tổ chức đại biểu cho 52% lao

động xã hội, là tổ chức chính trị, xã hội của một nửa thế giới, có nhiệm vụ thực hiện

quyền làm chủ của các chị, các mẹ trong các phong trào "Ba đảm đang", "Giỏi việc nước, đảm việc nhà" và trong sự nghiệp giải phóng phụ nữ

+ Hội Nông dân Việt Nam (Công hội đỏ, thành lập 10/1930), là tổ chức chính trị

- xã hội với 7,685 triệu hội viên, chiếm trên 42% nông dân từ 18 tuổi trở lên Họ là những người đang lao động hết mình trên mặt trận sản xuất nông nghiệp, lĩnh vực trung tâm, nhân tố quyết định của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Hiện có 61 tỉnh thành hội nông dân, trên 540 huyện quận hội, trên 9.330 hội nông dân xã phường, gần

6 vạn chi hội nông dân thôn, bản, ấp

+ Hội Cựu chiến binh Việt Nam (thành lập 12/1989), có 80 vạn hội viên đại biểu cho khoảng 4 -5 triệu cựu chiến binh (chiếm khoảng 15% dân số, trong đó có trên 13%

tham gia cấp ủy địa phương, 14% tham gia công tác trong các cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể ở cơ sở, 48% đang lao động trong nông nghiệp, sinh hoạt trong hơn 9.530 tổ chức hội cơ sở Đây là tổ chức chính trị - xã hội tiêu biểu của các "Anh bộ đội cụ Hồ" đã từng vào sinh, ra tử, chiến đấu, hy sinh một phần xương máu cho sự nghiệp giành, giữ và bảo vệ nền độc lập cho Tổ quốc Họ là những người lính đã chuyển ngành, hoặc nghỉ hưu, có mặt trên mọi lĩnh vực, có vai trò đặc biệt quan trọng trong động viên toàn dân tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

+ Đảng Cộng sản Việt Nam (thành lập 2/1930), có 2.303.174 đảng viên, là tổ chức chính trị cao nhất của giai cấp công nhân Việt Nam, đại biểu cho lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Việt Nam, "Đảng Cộng sản Việt Nam là người lãnh đạo duy nhất hệ thống chính trị Việt Nam, vừa là thành viên, vừa là người lãnh đạo Mặt trận" [5, 20]

Ngoài ra, còn có tới 160 đoàn thể và hội quần chúng, bao gồm: Liên hiệp các hội khoa học kỹ thuật, Hội liên hiệp văn học nghệ thuật, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị, Hội phật giáo, ủy ban đoàn kết công giáo, Hội luật gia

Tính thống nhất về tư tưởng và hành động của Mặt trận thể hiện:

- Tất cả các thành viên của mặt trận đều do Đảng cộng sản lập ra, đều gắn với Đảng và lịch sử hào hùng của dân tộc;

- Mặt trận không tổ chức bầu ra các cơ quan lãnh đạo cao nhất mà chỉ hiệp thương thống nhất cử ra cơ quan phối hợp thống nhất hành động chung, đó là ủy ban Mặt trận Tổ quốc các cấp;

- Các tổ chức thành viên, tập thể cá nhân hiệp thương thống nhất chương trình hành động chung, trên cơ sở đó, các thành viên tiến hành vận động hội viên, đoàn viên của mình thực hiện;

- Mục tiêu cao nhất của mọi thành viên là bảo vệ và thực hiện quyền lực của nhân dân lao động, phấn đấu cho một nước Việt Nam hòa bình, dân chủ và giàu mạnh

Với thành phần và mục tiêu như vậy, Mặt trận thật sự là tổ chức chính trị thống nhất về tư tưởng và hành động, tiêu biểu cho khối đại đoàn kết toàn dân, tiêu biểu cho ý chí và nguyện vọng của mọi tầng lớp nhân dân

Các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam dựa trên cơ

sở:

- Tự nguyện, hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động;

- Quan hệ giữa các tổ chức thành viên trong Mặt trận Tổ quốc dựa trên cơ sở thỏa thuận, hợp tác, bình đẳng, đoàn kết chân thành, tôn trọng lẫn nhau [17, 5] Tất cả những

điều đó khẳng định bản chất nhân dân của Mặt trận Tổ quốc

Mười lăm năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và sự quản

lý của nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã động viên nhân dân cả nước đoàn kết phấn đấu thực hiện công cuộc đổi mới đất nước và đã giành được những thắng lợi bước đầu rất quan trọng, tạo ra tiền đề đưa đất nước chuyển dần sang thời kỳ phát triển mới, thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Quá trình lịch sử ấy khẳng định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức chính trị không thể thiếu được để cùng với Nhà nước và sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta phát huy sức mạnh tổng hợp của mình trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, giành lại độc lập tự do và xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam không ngừng được củng cố và mở rộng còn góp phần quan trọng xây dựng Đảng, xây dựng và bảo vệ chính quyền nhân dân, củng cố khối liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức, xây dựng và phát triển lực lượng vũ trang nhân dân Nhờ đoàn kết trong nước chúng ta đã mở rộng và phát triển đoàn kết quốc tế, tranh thủ sự đồng tình ủng hộ và hợp tác của bạn bè khắp năm châu Từ khi ra đời cho đến nay, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã có những đóng góp to lớn vào thắng lợi vĩ đại của dân tộc, trở

thành một trong những nhân tố góp phần quyết định vào thắng lợi của cách mạng Việt

Nam

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một thành quả nổi bật của cách mạng Việt Nam

Mặt trận đã được xây dựng thành một khối liên minh rộng lớn và lâu dài, kết hợp sự đa

dạng trong một thể thống nhất, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, lấy khối liên minh giữa giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức làm nền tảng để tập hợp đoàn kết rộng rãi các tầng lớp nhân dân Sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận là vấn

đề có tính nguyên tắc đảm bảo cho Mặt trận không ngừng được củng cố và mở rộng

Hiện nay, Mặt trận các cấp đã tích cực, chủ động mở rộng tổ chức bằng nhiều hình thức thích hợp, các tổ chức thành viên của Mặt trận đã tăng lên, đã động viên phong trào quần chúng, góp phần nâng cao dân trí, năng lực, trình độ chuyên môn cho đoàn viên, hội viên, góp phần phục vụ tích cực cho các chương trình, kế hoạch phát triển kinh

tế - xã hội

Cùng với việc phát triển các hình thức tổ chức, các tổ chức thành viên đã đổi mới hình thức vận động để thu hút ngày càng rộng rãi các nhân sĩ, trí thức, chuyên gia, người tiêu biểu trong các dân tộc thiểu số, các chức sắc tôn giáo, người có uy tín trong cộng đồng tham gia công tác Mặt trận, làm cho Mặt trận ngày càng mang tính chất quần chúng sâu sắc và thể hiện rõ hình ảnh của khối đại đoàn kết toàn dân

1.1.3 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội đại biểu cho lợi ích của toàn dân, thực hiện quyền lực của nhân dân

Mặt trận Tổ quốc vừa là môi trường, vừa là phương thức tổ chức qua đó nhân dân thực hiện quyền lực chính trị của mình

Trong chế độ ta, nhân dân lao động thực thi quyền lực chính trị của mình thông qua hai hình thức: Dân chủ gián tiếp (dân chủ đại diện) và dân chủ trực tiếp Đây là định hướng hoạt động của ủy ban Mặt trận các cấp nhằm góp phần xây dựng nền dân chủ XHCN

- Mặt trận là tổ chức tham chính, tham gia xây dựng và củng cố chính quyền

nhân dân, nhất là tham gia tổ chức các cuộc bầu cử các cơ quan dân cử ở các cấp, tạo điều kiện để cử tri có cơ hội lựa chọn, giới thiệu những người có tài, đức, và ứng cử vào Quốc hội, HĐND các cấp Luật bầu cử Quốc hội và HĐND các cấp quy định, chỉ có Mặt trận Tổ quốc có quyền hiệp thương, lựa chọn giới thiệu người ra ứng cử vào các cơ quan dân cử Như thế chức năng, vai trò của Mặt trận Tổ quốc rất quan trọng trong tiến trình

hiệp thương được tiến hành một cách dân chủ, đúng luật, phát huy được trí tuệ và quyền làm chủ của dân Nếu hiệp thương không dân chủ, chọn người không đủ tiêu chuẩn, lại không đảm bảo cơ cấu của HĐND thì chất lượng HĐND sẽ kém, làm cho vai trò cơ quan quyền lực nhà nước sẽ kém hiệu lực và hiệu quả, giảm niềm tin của nhân dân đối với Nhà nước Mặt trận ở nhiều địa phương xây dựng quy chế tổ chức các cuộc tiếp xúc giữa đại biểu dân cử với cử tri, tuyên truyền Luật bầu cử, góp phần quan trọng vào kết quả của cuộc bầu cử đại biểu HĐND 3 cấp và đại biểu Quốc hội Như vậy, Mặt trận đã góp phần xây dựng thể chế Nhà nước dân chủ, xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam của dân,

do dân và vì dân

Luật pháp đã quy định Mặt trận giám sát cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội thực hiện nghiêm chỉnh bầu cử, Mặt trận kiểm tra xem nơi nào làm không đúng quy trình hiệp thương, không làm đúng quy định của luật pháp về bầu cử, Mặt trận có thể kiến nghị với cơ quan chỉ đạo uốn nắn lại Như vậy trách nhiệm của Mặt trận Tổ quốc là hết sức to lớn

- Mặt trận, với tư cách là tổ chức đại biểu cho ý chí và nguyện vọng của toàn dân

có đủ tư cách tham gia xây dựng các chủ trương, chính sách, pháp luật nhà nước, như: tham gia xây dựng Luật dân sự, Luật lao động, Luật hình sự, Luật bầu cử đại biểu Quốc hội, Luật bầu cử đại biểu HĐND, Luật quốc tịch, Luật khiếu nại tố cáo và tham gia xây dựng nhiều pháp lệnh, văn bản pháp quy thuộc nhiều lĩnh liên quan đến lợi ích của các

thành viên trong Mặt trận những kiến nghị của Mặt trận, dù không quyết định, nhưng

có giá trị như là những đề xuất, những phản biện để Nhà nước tham khảo, nghiên cứu, tiếp thu

Một số hoạt động của Mặt trận đã được luật hóa và được tiến hành có nề nếp như tham gia tố tụng, tuyển chọn thẩm phán, giới thiệu hội thẩm nhân dân, tham gia xây dựng pháp luật Việc phối hợp trong công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, góp phần nâng cao nhận thức và hành vi tôn trọng pháp luật trong các tầng lớp nhân dân, đồng thời phê phán những hành vi vi phạm pháp luật Đến nay, hầu hết ủy ban Mặt trận các tỉnh, thành

phố đã xây dựng xong Quy chế dân chủ cơ sở trong việc phối hợp công tác giữa Mặt trận

với HĐND và UBND cùng cấp Qua một số hoạt động trên, mối quan hệ giữa Mặt trận

và chính quyền được tăng cường và dần đi vào nề nếp; nhiều nơi chính quyền đã quan tâm, phối hợp, tạo điều kiện để Mặt trận hoạt động có hiệu quả

- Mặt trận các cấp có quyền tham gia chỉ đạo hoạt động của Ban thanh tra nhân

dân, tiến hành kiểm tra giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật, việc sử dụng đất

đai, nhà cửa, công quỹ của Nhà nước và vốn do dân đóng góp để xây dựng các công trình công cộng góp phần tăng cường công tác quản lý kinh tế xã hội ở một số nơi Mặt trận

đã tham gia có kết quả vào việc giám sát thực hiện các chính sách xã hội, các chương trình, kế hoạch dự án về đầu tư phát triển kinh tế - xã hội ủy ban Mặt trận và các tổ chức thành viên các cấp đã phối hợp với chính quyền cải tiến nội dung và quy trình tiếp dân,

xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo và phối hợp với chính quyền triển khai thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, nhằm thực hiện dân chủ trực tiếp của dân theo phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" Đông đảo các tầng lớp nhân dân đã hăng hái tham gia phong trào giữ gìn trật tự an toàn xã hội, xây dựng nền quốc phòng toàn dân do Mặt trận phối hợp với chính quyền và lực lượng vũ trang tổ chức vận động, góp phần giữ vững ổn định xã hội, tạo điều kiện thuận lợi cho công cuộc xây dựng phát triển kinh tế - văn hóa

- Thông qua phương tiện thông tin đại chúng của Mặt trận như báo Đại đoàn kết

và báo của các tổ chức thành viên và các phương tiện khác, Mặt trận nêu những gương tốt, việc tốt, thẳng thắn tố cáo những việc làm vi phạm nghiêm trọng quyền dân chủ, những hành vi trù dập, ức hiếp nhân dân ở một số địa phương, ngành, đồng thời thông qua ủy ban Mặt trận các cấp để kiến nghị với Nhà nước xử lý nghiêm những hành vi vi phạm đó, góp phần đấu tranh chống những hiện tượng tiêu cực, bảo vệ quyền làm chủ của dân, nhất là ở cơ sở

- ủy ban Mặt trận và các tổ chức thành viên có khả năng nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân về tình hình thực hiện các chủ trương, chính sách, pháp luật tại địa phương để phản ánh, kiến nghị với Đảng, với chính quyền và những ngành có liên quan Những kiến nghị của Mặt trận là kiến nghị của nhân dân, cơ quan quyền lực của dân không thể không nghiên cứu, giải quyết Mặt trận Tổ quốc tham gia, phối hợp với cơ quan Nhà nước trong việc thực hiện những nhiệm vụ có tính xã hội và nhân dân

+ Tham gia với HĐND, UBND cùng cấp tổ chức vận động nhân dân thực hiện dân chủ cơ sở, hướng dẫn nhân dân xây dựng hương ước, quy ước về nếp sống tự quản ở thôn, làng, ấp, bản, tổ dân phố, cộng đồng dân cư khác ở cơ sở phù hợp với pháp luật, góp phần xây dựng và bảo vệ chính quyền nhân dân

Hiệu quả thuyết phục, vận động của Mặt trận được thể hiện rõ trong những phong trào mang tính toàn dân như: Phong trào đền ơn đáp nghĩa; cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư"; tổ chức quyên góp ủng hộ Cu Ba, quyên góp ủng hộ đồng bào miền Trung, miền Tây bị lũ lụt; vận động toàn dân mua công trái

Mặt trận tham gia với Nhà nước trong các chương trình xóa đói giảm nghèo, chương trình chống tệ nạn xã hội, chương trình giải quyết 1.700 xã nghèo, chương trình xây dựng nhà tình nghĩa, nhà tình thương

+ Mặt trận cũng là công cụ đầy hiệu quả trong việc tham gia công tác hòa giải ở địa bàn dân cư; góp phần cùng Đảng và chính quyền giải quyết, triệt phá các ngòi nổ có thể dẫn tới các " điểm nóng" chính trị hiện nay

+ Tổng hợp, nghiên cứu ý kiến, nguyện vọng của nhân dân để phản ánh, kiến nghị với Đảng và Nhà nước " [17, 8]

Quyền làm chủ của nhân dân qua kênh Mặt trận Tổ quốc được Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xác định "Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có nhiệm vụ tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, tăng cường sự nhất trí về chính trị và tinh thần trong nhân

dân; tuyên truyền, động viên nhân dân phát huy quyền làm chủ, thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, nghiêm chỉnh thi hành Hiến pháp và pháp luật, giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, tập hợp ý kiến, kiến nghị của nhân dân để phản ánh, kiến nghị với Đảng và Nhà nước; tham gia xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân; cùng Nhà nước chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân; tham gia phát triển tình hữu nghị, hợp tác giữa nhân dân Việt Nam với nhân dân các nước trong khu

vực và trên thế giới" [17, 5-6 ]

Mặt trận là tổ chức tập hợp, phối hợp của khối đại đoàn kết toàn dân, thể hiện ý

chí nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân, tham gia với chính quyền để giải quyết các mâu thuẫn nội bộ nhân dân, thực hiện dân chủ, bảo vệ lợi ích hợp pháp của dân, xây dựng

và giám sát chính quyền, động viên phong trào rộng lớn trong nhân dân để thực hiện các mục tiêu, các nhiệm vụ về kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng, đối ngoại Do

đó, Mặt trận Tổ quốc là cơ sở nhân dân, là cầu nối giữa nhân dân với Đảng và Nhà

nước, là cái cốt vật chất đầy sức hút để chuyển hóa tinh thần và truyền thống đại đoàn kết dân tộc thành sức mạnh vật chất hiện thực của cả dân tộc để thực hiện các nhiệm vụ cách mạng do Đảng cộng sản Việt Nam đề ra Chính vì vậy, Mặt trận đã "thắt chặt mối

liên hệ giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân" [5, 20] "Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các

tổ chức thành viên là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân" [15, 15 ]

1.2 Mặt trận là thành viên chiến lược của hệ thống chính trị

Đặc trưng cơ bản của HTCT ở nước ta là HTCT mang tính giai cấp sâu sắc, kết hợp nhuần nhuyễn giữa tính giai cấp và tính dân tộc, nhân văn Tính dân tộc có lúc nổi trội nhưng tính giai cấp vẫn là cơ sở, là định hướng Sự quy định Mặt trận Tổ quốc là thành viên trong HTCT là do yêu cầu khách quan của sự nghiệp cách mạng, là xuất phát

từ bản chất của thể chế chính trị dân chủ, mọi quyền lực thuộc về nhân dân Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH có xác định, "Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là bộ phận của hệ thống chính trị nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân" [17, 5 ]

Để phát huy hơn nữa vai trò của các cơ quan quyền lực nhà nước do dân cử cũng cần xác định lại cho đúng vị trí, vai trò của tổ chức Mặt trận Nhân dân thực hiện quyền làm chủ không chỉ thông qua tổ chức nhà nước mà còn thông qua tổ chức xã hội Hướng phát triển của nền dân chủ XHCN và ngày càng phát huy vai trò của các tổ chức xã hội thì Mặt trận có vai trò quan trọng Đó là một nét khá độc đáo trong quá trình cách mạng Việt Nam

Một trong những nguyên nhân thành công của Đảng ta là "lấy dân làm gốc" và khéo vận dụng các hình thức tổ chức thích hợp của Mặt trận để đoàn kết và động viên các tầng lớp nhân dân rộng rãi Có thể nói một cách hình ảnh, Mặt trận là một của ba chân kiềng trong cơ chế Đảng, Chính quyền và Mặt trận Mặt trận phát huy được vai trò của mình càng làm vững thêm các thế kiềng ba chân của cách mạng

1.2.1 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với Đảng cộng sản Việt Nam

Quan hệ giữa Đảng và Mặt trận Tổ quốc vừa là mối quan hệ bình đẳng, vừa là quan hệ giữa lãnh đạo và bị lãnh đạo: "Đảng cộng sản Việt Nam vừa là thành viên vừa là người lãnh đạo Mặt trận" [5, 20] Trong quan hệ bình đẳng, Đảng tham gia Mặt trận có nghĩa vụ như mọi thành viên khác Đại diện cấp ủy Đảng tham gia ủy ban Mặt trận có trách nhiệm sinh hoạt đầy đủ, thực hiện hiệp thương dân chủ và phối hợp thống nhất hành động Cấp ủy Đảng phải giáo dục Đảng viên gương mẫu thực hiện chương trình hành động chung khi đã được các tổ chức thành viên thỏa thuận

Đảng vừa là thành viên, vừa là người lãnh đạo Mặt trận không có gì mâu thuẫn

Để Đảng lãnh đạo Mặt trận, Đảng phải ở trong Mặt trận Đảng thực hiện vai trò lãnh đạo bằng cách đề ra đường lối, chủ trương chính sách Mặt trận đúng đắn, đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng và lợi ích chính đáng của các tầng lớp nhân dân Đảng tiến hành công tác tuyên truyền, vận động thuyết phục, tổ chức kiểm tra và bằng sự gương mẫu của đảng viên

Chính sách Mặt trận của Đảng là một chính sách quan trọng nhằm tập hợp các bạn đồng minh rộng rãi của giai cấp công nhân trong hàng ngũ dân tộc, thực hiện đại đoàn kết với mọi tầng lớp nhân dân yêu nước và tiến bộ, đoàn kết với các dân tộc trong nước, đoàn kết với các tôn giáo, các đảng phái, các đoàn thể và cá nhân Đoàn kết với

các lực lượng có thể đoàn kết được; trung lập tất cả các lực lượng có thể trung lập được

để tập trung mũi nhọn của cách mạng vào thực hiện các mục tiêu chiến lược do Đảng vạch ra Thực tiễn lịch sử từ ngày thành lập Mặt trận đến nay đã chứng tỏ các thành viên tham gia Mặt trận đều tự giác, thừa nhận vai trò lãnh đạo của Đảng

Sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận là vấn đề có tính nguyên tắc, bảo đảm cho Mặt trận không ngừng được củng cố và mở rộng Đảng có nhiệm vụ tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng và đạo đức cho mỗi đảng viên và các tầng lớp nhân dân thực hiện đại đoàn kết dân tộc, tăng cường Mặt trận Dân tộc thống nhất vì sự nghiệp độc lập dân tộc, dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Đảng cộng sản Việt Nam đã lập ra các tổ chức chính trị - xã hội, và Mặt trận đến

lượt mình là cầu nối giữa Đảng với các tổ chức quần chúng nhân dân, tổ chức, vận động

nhân dân thực hiện chính sách của Đảng và Nhà nước, góp phần bảo vệ Đảng, xây dựng

Đảng lớn mạnh Đảng ta với nhân dân có quan hệ từ máu thịt và do đó, nhân dân là người

đùm bọc, che chở cho Đảng, là cơ sở vững mạnh nhất của Đảng

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã có vai trò rất

quan trọng đối với sự nghiệp của Đảng: Động viên tập hợp nhân dân vào các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm; đấu tranh thực hiện thống nhất nước nhà; đưa cả nước vào thời

kỳ quá độ lên CNXH Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là lực lượng to lớn đóng góp vô giá vào việc xây dựng Đảng Mặt trận làm cho các thành viên (hội viên, đoàn viên) nắm vững và thực hiện đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước; kiểm tra, giám sát hoạt động của đảng viên và tổ chức Đảng; góp ý kiến phê bình đảng viên và bổ sung cho Đảng những phần tử ưu tú; đấu tranh với những luận điệu xuyên tạc nhằm hạ uy tín của Đảng

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có vai trò rất to lớn trong công tác vận động nhân dân Dưới sự lãnh đạo của Đảng, thắng lợi huy hoàng của Cách mạng tháng Tám năm

1945 gắn liền với sự nghiệp của Mặt trận Việt Minh; thắng lợi vĩ đại của cuộc kháng chiến chống Pháp gắn liền với sự nghiệp của Mặt trận Liên Việt Mặt trận Tổ quốc Việt Nam kế tục sự nghiệp của Mặt trận Liên Việt đã góp phần tích cực vào thắng lợi to lớn

của công cuộc cải tạo XHCN và xây dựng CNXH ở miền Bắc, chi viện đắc lực cho sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước Từ ngày ra đời, trải suốt mười mấy năm liền, trong khói lửa chiến tranh vô cùng tàn khốc, Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam là người động viên và tổ chức cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước ở miền Nam và xây dựng chính quyền cách mạng vững mạnh trong các vùng giải phóng

Cả về phương diện lý luận và bài học thực tiễn của cách mạng thế giới và ở nước

ta đã khẳng định rằng, nguồn gốc chủ yếu sức mạnh của Đảng là ở mối liên hệ mật thiết với quần chúng, là sự ủng hộ của quần chúng đối với đường lối chính trị do Đảng nêu ra Bởi vậy, V.I Lênin xem một trong những nguy cơ lớn nhất và đáng sợ nhất là Đảng tự cắt đứt mối liên hệ với quần chúng

Trong Đại hội IV Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (17/8/1994), nguyên Tổng Bí thư

Đỗ Mười đã nêu khẩu hiệu: Lấy đại nghĩa dân tộc làm trọng, lấy mục đích chung làm điểm tương đồng, đã được toàn dân hưởng ứng Và trong Đại hội, đồng chí Đỗ Mười cũng đã phát biểu: Đảng cộng sản Việt Nam chân thành cám ơn Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam đã gắn bó keo sơn với Đảng trong mọi thời kỳ cách mạng, lúc khó khăn sóng gió, cũng như thắng lợi vẻ vang Đồng thời, đồng chí Đỗ Mười lại căn dặn: Các cấp ủy Đảng, các đảng đoàn, ban cán sự, các tổ chức Đảng phải quán triệt và tích cực thực hiện nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương Đảng, xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, chính quyền với Mặt trận Đồng chí còn yêu cầu các cơ quan Đảng phải kiểm điểm

và ra sức khắc phục tình trạng xem nhẹ chính sách và công tác Mặt trận, thậm chí lại đặt mình đứng trên hoặc đứng ngoài Mặt trận Trong bài phát biểu tại Đại hội lần thứ V Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (6/1999) Tổng bí thư Lê Khả Phiêu phát biểu: "Tổ quốc Việt Nam vô cùng tự hào có một Mặt trận Dân tộc thống nhất" [23, 28 ]

1.2.2 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với Nhà nước cộng hòa XHCN Việt Nam

- Khi chưa có chính quyền, Mặt trận làm một số công việc thuộc chức năng của

chính quyền

+ Những năm 1936 - 1939, Mặt trận dân chủ lúc này đã thực hiện một số việc như tranh cử vào viện dân biểu Trung Kỳ, viện dân biểu Bắc Kỳ, vận động cải thiện điều

kiện sống và vệ sinh của người nghèo nhưng nổi bật nhất là phong trào truyền bá quốc ngữ

+ Lúc chiến tranh thế giới thứ II bùng nổ, nhiệm vụ giải phóng dân tộc là nhiệm

vụ hàng đầu của cách mạng Mặt trận Việt Minh tổ chức khá mạnh từ nông thôn đến thành thị, ở các khu giải phóng, một số "xã hoàn toàn", "tổng hoàn toàn" do ủy ban Việt

Minh xã kiểm soát đã làm nhiệm vụ quản lý xã hội như một Nhà nước, cụ thể như: thành

lập khu giải phóng, tổ chức lực lượng vũ trang, ban hành một số chính sách Mặt trận, khi thời cơ đến Việt Minh đã ra lệnh tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước năm

1945

+ Giai đoạn chống Mỹ cứu nước ở miền Nam Việt Nam (1960 - 1969) trước khi

có Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, ngày 20/12/1960 Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam thành lập, đã thực hiện một số chức năng của chính quyền như: Tổ chức kháng chiến, thực hiện việc giảm tô, thực hiện chính sách ruộng đất có lợi với nông dân, ban hành Luật lao động với công nhân, xây dựng và củng

cố vùng giải phóng, thực hiện khai hoang, phát triển sản xuất, văn hóa, thực hiện quan hệ ngoại giao với nhiều nước

- Mặt trận Dân tộc thống nhất góp phần quan trọng vào việc thành lập Nhà

nước kiểu mới ở Việt Nam

Nhà nước ta trên thực tế ra đời từ các tổ chức Mặt trận

Mặt trận Việt Minh với Đại hội đại biểu quốc dân Tân Trào và Chương trình 10 điểm (10/1944), được coi như tổ chức tiền thân của Quốc hội, đã thông qua Mười chính sách lớn của Việt Minh và Lệnh tổng khởi nghĩa, quyết định Quốc kỳ nền đỏ sao vàng, chọn bài Tiến quân ca làm Quốc ca và bầu ra ủy ban Dân tộc giải phóng Trung ương, tức Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam mới do Nguyễn ái Quốc làm Chủ tịch Dưới sự lãnh đạo tài tình của Bác Hồ và Đảng ta, Mặt trận Việt Minh đã tập hợp đông đảo các tầng lớp nhân dân đứng lên giành chính quyền, giành thắng lợi trong Cách mạng tháng Tám năm 1945, lập nên nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, mở ra thời kỳ lịch sử mới, thời

- Mặt trận tham gia xây dựng, củng cố chính quyền vững mạnh

Khi chính quyền đã về tay nhân dân, chức năng của chính quyền khác với Mặt trận Chính quyền nhà nước từ trung ương xuống địa phương là cơ quan quyền lực của dân, thực hiện chức năng tổ chức, quản lý xã hội, quan hệ đối ngoại và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ theo Hiến pháp, pháp luật Trái lại, Mặt trận không phải là cơ quan quyền lực

nhà nước, Mặt trận có vai trò là cơ sở vững mạnh của chính quyền nhân dân

Là cơ sở vững mạnh của chính quyền nhân dân, Mặt trận các cấp tham gia xây dựng và củng cố chính quyền thể hiện ở các mặt sau:

- Mặt trận tham gia xây dựng Hiến pháp, pháp luật, chủ trương chính sách của Nhà nước từ Trung ương đến các cấp chính quyền địa phương

- ủy ban Mặt trận các cấp làm tốt công tác bầu cử Đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hướng dẫn ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở địa phương tổ chức hiệp thương lựa chọn, giới thiệu những người ứng

cử Đại biểu HĐND

ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận giúp

đỡ đại biểu HĐND cùng cấp làm nhiệm vụ đại biểu, tạo điều kiện cho đại biểu tiếp xúc với cử tri, thu thập ý kiến, nguyện vọng và kiến nghị của nhân dân với HĐND

- Chủ tịch ủy ban Mặt trận các cấp và người đứng đầu các đoàn thể nhân dân được mời tham dự các kỳ họp của HĐND, các phiên họp của UBND cùng cấp bàn về những vấn đề có liên quan, góp ý kiến vào các vấn đề được đưa ra thảo luận và nắm nội dung nghị quyết của kỳ họp, các quyết định, chỉ thị của phiên họp để tuyên truyền vận động nhân dân thi hành

- ủy ban Mặt trận các cấp giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước, đại biểu dân

cử và cán bộ viên chức Nhà nước, kiến nghị kịp thời đối với hoạt động của HĐND, UBND

cùng cấp, đề xuất ý kiến kịp thời về việc đề nghị bãi nhiệm đại biểu HĐND không còn xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân, đề nghị khen thưởng những đại biểu HĐND có thành tích xuất sắc

Trong các kỳ họp thường lệ của HĐND, ủy ban Mặt trận Tổ quốc báo cáo về hoạt động của Mặt trận tham gia xây dựng chính quyền, về những ý kiến, kiến nghị của

ủy ban Mặt trận Tổ quốc đối với HĐND, UBND và Đại biểu HĐND cùng cấp

Tại các kỳ họp của HĐND, các phiên họp của UBND, ủy ban Mặt trận các cấp

và những người đứng đầu các đoàn thể nhân dân phải phản ánh với HĐND, UBND tâm

tư, nguyện vọng, quyền lợi chính đáng của các tầng lớp nhân dân để các quyết định của chính quyền gắn được nghĩa vụ với quyền lợi và lợi ích chính đáng của mỗi tổ chức thành viên với lợi ích chung

- ủy ban Mặt trận các cấp tham gia quản lý sản xuất và văn hóa - xã hội phù hợp với luật pháp và điều lệ của từng tổ chức; cùng chính quyền cùng cấp chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân, động viên thành viên và nhân dân thực hiện tốt mọi chính sách đúng đắn của Nhà nước Tổ chức Mặt trận các cấp đã góp phần tích cực hòa giải các tranh chấp, mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân nhằm tạo ra môi trường, không khí bình ổn, đoàn kết trong nhân dân

- Ngoài ra, để thực hiện có hiệu quả công tác giám sát này, ủy ban Mặt trận các cấp phải quan tâm, tổ chức, chỉ đạo hoạt động của Ban thanh tra nhân dân các cấp

Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam trong mấy chục năm qua đã làm được vai trò của nó, chính là do nó đã nêu cao đại nghĩa dân tộc để đoàn kết toàn dân Chính quyền nhân dân

có sức mạnh, vượt qua những giờ phút hiểm nghèo và hiện nay đã và đang phát huy vai trò của mình trong việc triển khai thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở Chính là vì có một trong những nhân tố quan trọng là sức mạnh đoàn kết của toàn dân trong Mặt trận, chính nhờ có chỗ dựa, có cơ sở chính trị là Mặt trận

Mặt trận là liên minh chính trị, bản thân điều đó đã xác định mối quan hệ hữu cơ, gắn bó mật thiết với Đảng, với chính quyền Mặt trận chịu sự lãnh đạo của Đảng Quan

hệ giữa Mặt trận với chính quyền là quan hệ phối hợp, bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau

cùng thực hiện nhiệm vụ chung theo đúng trách nhiệm và quyền hạn đã được Hiến pháp và pháp luật quy định

Nhà nước dựa vào Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể để phát huy quyền làm chủ

và sức mạnh có tổ chức của nhân dân, tôn trọng và tạo mọi điều kiện để nhân dân trực tiếp hoặc thông qua đoàn thể của mình tham gia xây dựng, quản lý và bảo vệ nhà nước

Đó cũng là sức mạnh của bản thân nhà nước

Tổ chức Nhà nước, tổ chức Mặt trận đều là đại diện cho các tầng lớp nhân dân rộng rãi, thông qua đó nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình Chỉ khác nhau là, một bên làm chủ về mặt nhà nước, nắm và thực hiện quyền lực nhà nước đối với toàn xã hội; một bên làm chủ về mặt xã hội theo tinh thần tự quản, nắm bắt tâm tư nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân, tập hợp và động viên quần chúng

Nhà nước quản lý xã hội theo pháp luật, Mặt trận là chỗ dựa của chính quyền, động viên nhân dân tham gia xây dựng chính quyền và thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước Hoạt động của Nhà nước mang tính quyền lực từ trên xuống Hoạt động của Mặt trận mang tính chất vận động quần chúng từ cơ sở Mặt trận chẳng những là chỗ dựa của chính quyền mà còn sớm giúp chính quyền phát hiện và khắc phục những hiện tượng quan liêu Nhà nước là quyền lực, Mặt trận là lòng dân

Kết luận chương 1

Thực hiện đại đoàn kết dân tộc nhằm tập hợp lực lượng, huy động tiềm lực to lớn, sáng tạo của nhân dân và phát huy vai trò quyền làm chủ của nhân dân, là dựa trên quan điểm lấy dân là gốc - vấn đề có ý nghĩa quyết định sự thành công của chiến lược

đất nước

Những thành tựu của 15 năm đổi mới, đã tạo tiền đề quan trọng đưa đất nước ta chuyển sang thời kỳ phát triển mới - thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước cùng với chủ trương phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước và theo định hướng XHCN

Đảng ta đã đưa ra chủ trương dân chủ hóa mọi mặt đời sống xã hội, phát huy nhân tố con người và lấy việc phục vụ con người làm mục đích cao nhất của mọi hoạt động

Để thực hiện nhiệm vụ trọng đại đó, hơn lúc nào hết phải mở rộng đại đoàn kết dân tộc, củng cố tăng cường Mặt trận Dân tộc thống nhất, thực hiện đại đoàn kết dân tộc

ở "tầm cao mới" và "chiều sâu mới", nhằm động viên cao độ nhân tài vật lực của cả dân tộc, đồng tâm nhất trí nắm bắt thời cơ, khắc phục và đẩy lùi nguy cơ, đưa đất nước phát triển đúng hướng với tốc độ nhanh hơn và vững chắc hơn

Công cuộc đổi mới đang làm chuyển biến sâu sắc mọi lĩnh vực đời sống xã hội

Sự nghiệp đó đặt ra yêu cầu đẩy mạnh hơn nữa sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Trước thềm thế kỷ mới, nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, mở cửa, hội nhập, hoạt động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước đã và đang tác động mạnh mẽ, tạo nên sự phát triển đa dạng trong cách sống và tính năng động ngày càng cao của mỗi tổ chức và mỗi cá nhân Những hoạt

động mang tính hình thức ngày càng bị quần chúng phê phán loại trừ Đó là những thời

cơ lớn đối với HTCT

Bên cạnh đó, mặt trái của nền kinh tế hàng hóa theo cơ chế thị trường còn làm nảy sinh những mặt tiêu cực trong đời sống xã hội Cơ cấu xã hội, giai cấp biến chuyển ngày càng phức tạp Chính sách của Nhà nước chưa hoàn chỉnh, chưa đồng bộ Quyền lực của nhân dân có nơi, có lúc bị vi phạm nghiêm trọng Cán bộ - công bộc của dân - chưa đáp ứng yêu cầu về năng lực, trình độ, một bộ phận tha hóa về phẩm chất, đạo đức, lối sống Sự phân hóa giàu nghèo, phân hóa thu nhập giữa các tầng lớp dân cư diễn ra càng ngày càng sâu sắc làm cho bộ phận người lao động trở nên đói nghèo mà Nhà nước chưa có khả năng khắc phục, đã tạo nên "khoảng trống" về quyền làm chủ của nhân dân

trong đời sống cộng đồng Đó là những thách thức đối với cả HTCT nói chung và với

Mặt trận nói riêng

Mặt trận và các tổ chức thành viên ở tất cả các cấp trong đó có cấp tỉnh, thành

phố trực thuộc Trung ương, phải cùng với Đảng và Nhà nước tự vươn lên hoàn thiện,

góp phần phát huy hơn nữa vai trò là một liên minh chính trị, là đại biểu cho khối đại

đoàn kết toàn dân, cùng với toàn Đảng toàn dân xây dựng Tổ quốc Việt Nam XHCN giàu đẹp

Chương 2

Thực trạng tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

Thành phố Hồ Chí Minh là vị trí trung tâm của khu vực, của cả nước và là đầu mối giao lưu quốc tế Trong công cuộc đổi mới đất nước, thành phố có bước phát triển quan trọng cả về chính trị, kinh tế, xã hội, trong đó, phần đóng góp của Mặt trận là rất lớn

Mười lăm năm đổi mới, bộ máy tổ chức và cán bộ của Mặt trận có nhiều thay đổi theo hướng gọn nhẹ, giảm bớt tầng nấc trung gian, giảm nhẹ biên chế, mở rộng đội ngũ kiêm chức và cộng tác viên, gắn với đoàn viên, hội viên và hướng về cơ sở do vậy Mặt trận đã có nhiều đóng góp vào việc phát huy quyền lực chính trị của nhân dân ở mọi cấp, mọi ngành

Mặt trận Tổ quốc thành phố Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị tiêu biểu cho các

tầng lớp nhân dân, các nhân sĩ, tôn giáo, dân tộc, các giới, người ngoài Đảng (phụ lục 1)

Các tổ chức thành viên của Mặt trận thành phố ngày càng mở rộng, bao gồm:

- Liên đoàn Lao động thành phố có 323.294 đoàn viên trong tổng số 382.042 công chức, viên chức, và công nhân lao động, trong đó có 174.472 nữ đoàn viên trong tổng số 206.354 nữ công chức, viên chức và công nhân lao động

- Hội Nông dân thành phố có 96.920 hội viên, chiếm tỷ lệ 80% số hộ nông nghiệp

- Liên hiệp các Hội khoa học kỹ thuật bao gồm 28 Hội chuyên ngành, tập hợp được 20.000 hội viên

- Hội Nhà báo thành phố với trên 800 hội viên

- Hội Liên hiệp thanh niên thành phố, trong đó, lực lượng nòng cốt là Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh với 754 cơ sở Đoàn với 111.390 đoàn viên, đã dấy lên nhiều phong trào, đáp ứng được những lợi ích thiết thân của thanh niên

- Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố có số lượng 321.964 hội viên

- Hội Cựu chiến binh đã hình thành hệ thống Hội từ thành phố đến phường, xã với 17.103 hội viên, được tập hợp dưới nhiều hình thức: Ban liên lạc binh chủng, các đơn

vị quân đội truyền thống, các câu lạc bộ quân nhân

- Hội Phụ lão ở phường, xã ngày càng phát huy tốt vai trò nòng cốt của công tác Mặt trận ở cơ sở, tập hợp được 81% người cao tuổi vào Hội để sinh hoạt theo khẩu hiệu

"sống vui, sống khỏe, sống có ích"

Ngoài ra, Mặt trận thành phố còn nhiều tổ chức thành viên khác như: Hội Chữ thập đỏ (180.813 hội viên), Hội Người mù (840 hội viên), Hội Làm vườn (2.100 hội viên), Hội Nha công (431 hội viên), Hội Sinh vật cảnh (100 hội viên) đều hưởng ứng công cuộc đổi mới bằng hành động thiết thực, phù hợp với tôn chỉ và mục đích của tổ chức mình

2.1 Mặt trận tham gia tuyên truyền, giáo dục chính trị, vận động nhân dân thực hiện các chương trình kinh tế - văn hóa - xã hội - an ninh quốc phòng gắn với cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư

2.1.1 Mặt trận với công tác tuyên truyền vận động nhân dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới

Đây là nhiệm vụ luôn được các cấp Mặt trận thành phố quan tâm trên ba nội dung chính như sau:

Một là: Tuyên truyền ý nghĩa và giáo dục truyền thống nhân các ngày lễ lớn trong

năm và gắn liền với cuộc vận động xây dựng và chỉnh đốn Đảng

Hai là: Tuyên truyền các chủ trương chính sách, các phong trào và các cuộc vận

động lớn của Đảng, Nhà nước, của từng ngành, từng cấp, từng địa phương phát động, như nội dung Qui chế dân chủ ở cơ sở, công tác bầu cử, phòng chống AIDS, ma túy, thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, tang, lễ hội, mua công trái, các tiêu chuẩn của việc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư", kê khai nhà đất ở

đô thị

Ba là: Phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tổ chức lấy ý kiến nhân dân góp ý

vào các Dự thảo luật, tuyên truyền pháp luật trong nhân dân, vận động nhân dân góp phần xây dựng chính quyền cơ sở

Ngoài các hình thức tuyên truyền cổ động theo chiều rộng do Mặt trận phối hợp với các Ngành văn hóa thông tin, đài phát thanh, truyền hình, báo chí Các hình thức tuyên truyền theo chiều sâu do Mặt trận phối hợp với các đoàn thể và tổ chức thành viên cũng rất phong phú và đa dạng, tùy theo tình hình thực tế từng nơi, từng đối tượng Phổ biến nhất là hình thức phối hợp tuyên truyền lồng ghép trong sinh hoạt tổ dân phố, khu phố, tổ chức hội thảo trong từng giới hoặc các giới do Mặt trận phụ trách, hội thi, hội diễn văn nghệ, mít tinh, liên hoan, họp mặt truyền thống, phát hành tài liệu bướm, tổ chức báo cáo thời sự có nơi định kỳ thường xuyên tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn luật pháp và các chủ trương, chính sách mới tại từng phường, xã

ở từng quận, huyện còn có nhiều hình thức tuyên truyền rất sáng tạo như in tài liệu bằng tiếng Hoa để phát cho đồng bào người Hoa, in sang băng video nội dung phòng chống ma túy để tuyên truyền giáo dục trong trường học, hội thi tìm hiểu luật pháp có giải thưởng, giao lưu học tập có giải thưởng, trao đổi kinh nghiệm, thi trang trí xe hoa, xe diễu hành phát thanh trên đường phố, viết bài phát thanh trên đài, giới thiệu tủ sách pháp luật tại phường xã

Nội dung tuyên truyền trong nhân dân gắn liền với các yêu cầu, nhiệm vụ chính trị trong từng thời điểm Trong những năm qua, thông qua nhiều hình thức tuyên truyền,

hệ thống Mặt trận đã tổ chức hàng ngàn cuộc vận động, tuyên truyền với nhiều hình thức phong phú, thu hút được hàng trăm ngàn người tham gia, góp phần làm chuyển biến nhận thức trong nhân dân, ổn định tâm trạng và động viên nhân dân tích cực tham gia các phong trào chung Các phong trào đều đạt và vượt chỉ tiêu kế hoạch đề ra

Cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư" [40]:

Từ tháng 5/1995, ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã phát động cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư" Đây là một cuộc vận động có tính cách mạng trong thời kỳ đổi mới đất nước, đổi mới công tác Mặt trận, trên

Năm năm qua, cuộc vận động đã được triển khai nhanh và rộng khắp trong hầu hết các khu dân cư của thành phố Các tầng lớp nhân dân đồng tình và tích cực hưởng ứng thể hiện sự đoàn kết của nhân dân ở cơ sở Đặc biệt, cuộc vận động đã đáp ứng những yêu cầu, nhiệm vụ về phát triển kinh tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo, giữ gìn an ninh trật tự, đẩy lùi các tệ nạn xã hội, góp phần thực hiện "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh"

Trong năm 1999, thành phố đã kiểm tra, công nhận và biểu dương 470 khu dân

cư xuất sắc (trong tổng số 1.600 khu dân cư), 4.868 gương người tốt, việc tốt, 1.919 hộ gia đình văn hóa Trên nền của những khu dân cư xuất sắc này, thành phố tiến hành xây dựng khu phố, ấp văn hóa theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ương (khóa VIII), đã hạn chế được tình trạng lây lan tệ nạn xã hội, nhất là mại dâm, ma túy, giảm được số hộ nghèo, vệ sinh môi trường tốt hơn, đoàn kết cộng đồng trong các tổ dân phố, ấp, bảo đảm an ninh, trật tự xã hội Trong Hội nghị liên hoan các khu dân cư xuất sắc toàn quốc, thành phố có 04 khu dân cư được đi dự, trong đó khu phố

4, phường 17, quận Bình Thạnh là một trong hai khu dân cư của cả nước được tặng Huân chương Lao động hạng ba, đây là niềm tự hào chung của 1.687 khu dân cư toàn thành

phố, đã phản ánh những mặt chuyển biến tích cực của cuộc vận động (phụ lục 2)

Các khu phố còn triển khai tốt việc thực hiện quy chế dân chủ cơ sở, tổ chức hiệp thương (hoặc bỏ phiếu kín) bầu ban điều hành khu phố Mối quan hệ giữa Đảng với dân và các thành viên trong HTCT ở cơ sở ngày càng gắn bó Nhờ dựa vào dân, Mặt trận đã vượt qua khó khăn về kinh phí hạn hẹp

Thành phố Hồ Chí Minh cũng có phong trào "xóa đói, giảm nghèo" sớm nhất cả nước Thông qua cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân

cư", nhân dân thành phố đã đóng góp trên 60 tỷ đồng để giúp cho các hộ nghèo có vốn sản xuất, nâng cao đời sống Đến nay, thành phố đã hết hộ đói, đang nỗ lực ổn định cuộc sống cho các hộ nghèo Đáng chú ý như khu phố phường 17, quận Bình Thạnh, nhân dân

đã cho nhau vay trên 45 triệu đồng để phát triển sản xuất, kinh doanh, tổ chức các tổ sản xuất, gia công tập thể và giải quyết trên 245 lao động có việc làm ổn định Cuộc vận động

đã khơi dậy "Tình làng nghĩa xóm", nhân dân các khu dân cư đã giúp nhau bằng cả tấm lòng đoàn kết, thương yêu Chính vì thế nạn cho vay nặng lãi bị chặn đứng Sản xuất phát triển, nhiều hộ gia đình thoát khỏi đói nghèo, vươn lên làm giàu chính đáng Cuộc vận động cũng đã huy động được sức dân để chỉnh trang các đường hẻm, đường nông thôn, làm cống thoát nước, giải quyết vấn đề vệ sinh môi trường ở khu dân cư

Mặt trận Tổ quốc thành phố cũng là đầu mối phối hợp và tổ chức vận động xây dựng nhà tình nghĩa, nhà tình thương Với cuộc vận động "đền ơn đáp nghĩa", trong 15 năm qua, Mặt trận thành phố đã vận động xây dựng được 6.832 căn nhà, trị giá 79.763.000.000đ Ngoài ra, Mặt trận thành phố còn vận động nuôi dưỡng Bà mẹ Việt

Nam Anh hùng và đỡ đầu thương binh nặng (phụ lục 3) Đến nay cơ bản đã hoàn thành

chương trình xây dựng nhà tình nghĩa cho các đối tượng chính sách ở thành phố Năm 1992-1997 xây dựng 9.640 căn nhà tình nghĩa, trị giá 109,208 tỷ; năm 1998 xây dựng

536 căn, trị giá 8,64 tỷ đồng Trong số đó, xây dựng nhà tình nghĩa từ nguồn vận động là 6.833 căn, trị giá 79,763 tỷ đồng Phấn đấu trong năm 2000 sẽ giải quyết xong vấn đề nhà

ở của các hộ nghèo Mặt trận Tổ quốc thành phố còn tổ chức quyên góp vận động sổ tiết kiệm cho các gia đình chính sách (1994-1998 trao 2.498 sổ tiết kiệm, trị giá trên 3,111 tỷ đồng); vận động quỹ học bổng xây dựng trường học, xóa mù chữ, tổ chức khám bệnh và điều trị thuốc miễn phí, vận động xóa đói giảm nghèo, cứu tế xã hội và cứu trợ hỏa hoạn,

quỹ vì tuyến đầu Tổ quốc và hậu phương quân đội (phụ lục 4)

Trong 25 năm qua, Mặt trận Tổ quốc đã tổ chức tuyên truyền, vận động nhân dân đóng góp xây dựng các công trình lớn của cả nước như: Nhà máy thủy điện Trị An, ủng

hộ gạo cho nhân dân Cu Ba Đặc biệt, với sự tổ chức vận động của Mặt trận, nhân dân

1998 - 1999 Chăm lo Tết của Mặt trận trị giá: 6.000.000.000 đ

Cứu trợ xã hội của Mặt trị giá: 10.000.000.000 đ

Để thực hiện tốt vai trò là tổ chức đại biểu cho lợi ích của các tầng lớp nhân dân,

Mặt trận Tổ quốc thành phố Hồ Chí Minh đã phối hợp với các tổ chức thành viên của thành phố thực hiện các cuộc vận động:

- Với Liên đoàn Lao động: Triển khai nhiều mặt công tác, như chương trình chăm

lo nhà ở cho cán bộ công nhân viên có thu nhập thấp; củng cố tổ chức, phát triển đoàn viên nhất là các đơn vị ngoài quốc doanh và đơn vị liên doanh có vốn đầu tư nước ngoài;

đa dạng hóa nhiều loại hình giáo dục chính trị, tư tưởng, nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần cho công nhân viên chức và người lao động

- Với Thành đoàn Thanh niên Cộng sản và Hội liên hiệp Thanh niên: Phong trào

học tập nâng cao trình độ, kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ trong thanh thiếu niên tiếp tục phát triển Các hoạt động chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho thanh thiếu niên

thường xuyên được quan tâm thông qua các loại hình "sân chơi" văn hóa, văn nghệ cho

thanh thiếu niên như: Quán cà phê thanh niên, Hội quán thanh niên, Hát cùng bạn bè tôi

Thanh niên thành phố trong năm 1999 với hai công trình 1.000 phòng học và phổ cập trung học cơ sở cho thanh niên công nhân về cơ bản đạt chỉ tiêu Ngoài ra, với khẩu hiệu "Mỗi đoàn viên thanh niên có một việc làm thiết thực, mỗi chi đoàn chi hội có một công trình chào thế kỷ XXI" đã được các cơ sở đoàn quán triệt và làm khá tốt nhiều việc làm thiết thực, nhiều công trình có ý nghĩa về mặt xã hội và đem lại lợi ích kinh tế cho đơn vị

Thông qua việc thực hiện khẩu hiệu này, đoàn viên thanh niên có thêm nhiều cơ hội để khẳng định mình góp phần làm cho hoạt động ngày càng đạt hiệu quả và đi vào chiều sâu

- Với Hội Liên hiệp Phụ nữ: Tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động vì sự tiến bộ của

phụ nữ, bảo vệ và chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em; tuyên truyền các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong giới nữ; tham gia các hoạt động phòng chống tệ nạn xã hội như mại dâm, ma túy; phát triển mạnh phong trào phụ nữ giúp nhau làm kinh

tế gia đình, trong đó có ưu tiên cho phụ nữ nghèo, tàn tật, phụ nữ trong diện chính sách

và phụ nữ hoàn lương Trong đợt bầu cử HĐND các cấp, Hội phụ nữ thành phố đã tổ

chức nhiều lớp tập huấn về vai trò, chức năng, nhiệm vụ của đại biểu HĐND cho các ứng

cử viên nữ, đồng thời tổ chức nhiều cuộc vận động bầu cử theo giới tại các đơn vị bầu cử quận, huyện

- Với Hội Nông dân: Với tư cách là tổ chức thành viên của Mặt trận, Hội Nông

dân thành phố đã vận động bà con nông dân, cán bộ, hội viên ở các cấp hội trên địa bàn cùng nhau đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư, xây dựng gia đình 6 chuẩn mực, gia đình văn hóa mới, chung sức chung lòng đóng góp công sức, tiền của, đất đai cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng, đường giao thông nông thôn, phát huy tình làng nghĩa xóm trong việc chống tái đói, giảm nghèo, khắc phục thiên tai lũ lụt, xây dựng nhà tình nghĩa, nhà tình thương, chăm lo cho thiếu nhi nghèo, người già tàn tật, người cơ nhỡ trong lúc tối lửa tắt đèn; tuyên truyền các chủ trương, chính sách mới của Đảng và Nhà nước, các pháp luật có liên quan đến quyền và nghĩa vụ thiết thân của bà con nông dân Thực hiện các hoạt động liên quan đến sản xuất đời sống mới ở nông thôn và trong lĩnh vực kinh tế - chính trị - văn hóa - xã hội đã đạt được những thành quả nhất định, tạo được

uy tín cho tổ chức hội

- Với Hội Cựu chiến binh: Đã phối hợp với các đoàn thể, tuyên truyền động viên

đoàn viên, nhân dân tích cực phát huy nội lực, đoàn kết một lòng thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ chính trị ở địa phương, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Trong những năm qua các chi Hội Cựu chiến binh đã tích cực tham gia cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư" lấy thành tích chào mừng Sài gòn - Thành phố Hồ Chí Minh 300 năm thành lập

Qua cuộc vận động, Hội Cựu chiến binh ở cơ sở đã đứng ra vận động, tổ chức thực hiện được nhiều công trình vì lợi ích của cộng đồng như: đường hẻm, phòng học, đưa máy nước vào nhà, đặt cống thoát nước, làm sạch đẹp khu phố, mắc điện chiếu sáng đường hẻm Cùng với Đoàn thanh niên, Người cao tuổi, ủy ban bảo vệ bà mẹ và trẻ em,

tổ chức Câu lạc bộ "Ông, Bà, Cháu" hoạt động rất hiệu quả Cựu chiến binh từng quận, huyện đóng góp hàng trăm xuất học bổng mỗi niên khóa cho học sinh nghèo, tổ chức hàng trăm lớp học tình thương Hội cũng đã góp phần chống các tệ nạn xã hội Thi hành chủ trương xóa đói giảm nghèo của thành phố, hội viên cho nhau vay vốn bằng tiền, vàng

không lấy lãi, cho và mượn thóc giống, con giống, sức kéo Đến nay, nhiều chiến binh khi trở về chỉ có hai bàn tay trắng nay đã khá giả Cựu chiến binh không còn đói, số gia đình nghèo cũng giảm dần Phong trào xóa đói giảm nghèo trong cựu chiến binh ảnh hưởng tốt trong cộng đồng dân cư

Các tổ chức Hội ở cơ sở đã thực sự thực hiện vai trò nòng cốt được sự tin yêu của Đảng, chính quyền và nhân dân địa phương Hội nghị tổng kết 3 năm phong trào quần chúng bảo vệ an ninh (3/1998) đã đánh giá: Hội Cựu chiến binh với 30.000 hội viên có mặt ở khắp các địa bàn dân cư, thực sự là lực lượng chính trị tin cậy của cấp ủy Đảng, chính quyền cơ sở, đặc biệt có hơn 6.000 cựu chiến binh trực tiếp tham gia công tác bảo

vệ dân phố, dân phòng, bảo vệ chuyên trách cơ quan, xí nghiệp Hội Cựu chiến binh thành phố đã góp phần đắc lực vào công tác tuyển quân hàng năm, hầu hết các phường xã đều đạt 100%

Đoàn kết là truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam Chính nhờ biết khơi dậy truyền thống này, thông qua các chủ trương, các chương trình công tác cụ thể, Mặt trận đã khơi dậy "Tình làng nghĩa xóm", lấy sức dân mà lo cho dân Nhờ vậy, Mặt trận

Tổ quốc thành phố đã có những bước tiến bộ rõ rệt trong nội dung và phương thức hoạt động, gắn bó hơn với quần chúng ở cơ sở, góp phần cùng thành phố thực hiện nhiều chương trình xã hội lớn

2.1.2 Mặt trận Tổ quốc thành phố phản ánh cho Đảng và Nhà nước những lợi ích, nguyện vọng chính đáng của nhân dân

Cách mạng là sáng tạo, và là sức sáng tạo của nhân dân Nhờ bám sát cơ sở, học tập các sáng kiến của nhân dân, Mặt trận nhiều địa phương đã khám phá ra nhiều cách làm mới để vận động phong trào có hiệu quả:

- Tổ chức tiếp dân, triển khai Luật khiếu nại, tố cáo của công dân theo chức năng của Mặt trận Qua tổ chức tiếp dân thường xuyên tại văn phòng ủy ban Mặt trận các cấp, hàng năm Mặt trận đã nhận được hàng trăm đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân Năm

1999 nhận 192 đơn, trong đó có 17 đơn khiếu kiện tập thể và 10 đơn phản ánh hoặc yêu cầu xem xét tư cách đại biểu của ứng cử viên HĐND các cấp, nhiều vụ việc khiếu kiện về