Đảng cộng sản việt nam lãnh đạo công tác báo chí xuất bản trong thời kỳ đổi mới

Vai trò lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản đã được chứng minh qua các thời kỳ lịch sử của cách mạng Việt Nam từ trước và sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 giành chính quyền về t

1 Tính cấp thiết của đề tài

Báo chí - xuất bản ở nước ta là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu trong

đời sống của xã hội, là cơ quan ngôn luận của các tổ chức Đảng, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp và là diễn đàn của nhân dân

Báo chí - xuất bản là một lĩnh vực đặc biệt quan trọng trong công tác tư tưởng -

văn hóa của Đảng Thông qua việc sản xuất, phổ biến những ấn phẩm báo chí - xuất bản, giới thiệu tri thức thuộc các lĩnh vực của đời sống xã hội, giá trị văn hóa dân tộc

và tinh hoa văn hóa nhân loại, đáp ứng nhu cầu tinh thần ngày càng đa dạng và phong phú của nhân dân, xây dựng văn hóa đạo đức lối sống tốt đẹp của người Việt Nam, đấu tranh chống mọi hành vi làm tổn hại lợi ích quốc gia, góp phần vào sự phát triển kinh

tế - xã hội và sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc

Trong xã hội có giai cấp và đấu tranh giai cấp, báo chí - xuất bản luôn luôn là công cụ, là vũ khí đấu tranh giai cấp, gắn liền với lợi ích của giai cấp thống trị, được

sử dụng để tuyên truyền, vận động xã hội bảo vệ cho lợi ích của giai cấp thống trị

ở nước ta, Đảng lãnh đạo trực tiếp và toàn diện đối với báo chí - xuất bản là một nguyên tắc bất di bất dịch trong công tác lãnh đạo của Đảng Vai trò lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản đã được chứng minh qua các thời kỳ lịch sử của cách mạng Việt Nam từ trước và sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 giành chính quyền

về tay nhân dân, qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, đến thời kỳ hòa bình xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước và trong công cuộc đổi mới do Đại hội lần thứ VI của Đảng khởi xướng và lãnh đạo, vì mục tiêu "Dân giàu nước mạnh xã hội công bằng dân chủ văn minh" tiến bước vững chắc lên chủ nghĩa xã hội

Hơn 20 năm qua báo chí - xuất bản nước ta đã có sự phát triển nhanh về số lượng, quy mô và loại hình, về nội dung và hình thức, về đội ngũ người làm báo chí - xuất bản và bạn đọc, về cơ sở vật chất kỹ thuật công nghệ in ấn, phát hành, truyền dẫn, ngày càng phát huy vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của xã hội Tuy nhiên báo chí - xuất bản cũng bộc lộ không ít thiếu sót, khuyết điểm, chất lượng nhiều sản phẩm còn thấp, chưa kịp thời phát hiện và lý giải những vấn đề lớn do cuộc sống

đặt ra, khuynh hướng tư nhân hóa, thương mại hóa, cho tư nhân núp bóng để ấn hành xuất bản phẩm ngày càng tăng Một số cơ quan báo chí, xuất bản thiếu nhạy bén chính trị, chưa làm tốt chức năng tư tưởng, văn hóa, có biểu hiện xa rời sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, xa rời tôn chỉ, mục đích, thông tin không trung thực, thiếu chính xác Công tác chỉ đạo, quản lý báo chí - xuất bản còn nhiều hạn chế Điều

đó đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác báo chí - xuất bản trong thời gian tới

Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản để báo chí - xuất bản thực hiện tốt chức năng cao cả của mình, thực sự là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, là diễn đàn của nhân dân, củng cố vững chắc hơn những mặt tích cực, nhất là vai trò cung cấp thông tin, định hướng dư luận, nâng cao tri thức, hướng dẫn thị hiếu, ủng hộ, cổ vũ công cuộc đổi mới, kiên quyết và dũng cảm đấu tranh chống tham nhũng, quan liêu, lãng phí, mất dân chủ và các biểu hiện tiêu cực khác, đồng thời hạn chế khắc phục các thiếu sót, khuyết điểm mà có mặt, có lúc, có nơi còn trầm trọng, chống xu hướng xa rời tôn chỉ mục đích, tư nhân hóa, thương mại hóa báo chí - xuất bản, xây dựng và phát triển nền báo chí - xuất bản Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc

Trước yêu cầu của sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chủ động hội nhập quốc tế, xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng khoa học công nghệ đang diễn ra mạnh mẽ thì sự lãnh đạo chặt chẽ và thường xuyên đổi mới của Đảng là điều kiện tiên quyết bảo đảm cho báo chí - xuất bản tiếp tục phát triển đúng định hướng chính trị tư tưởng của Đảng và Nhà nước, đồng thời thực sự là diễn đàn của nhân dân

Việc nghiên cứu đề tài: Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo công tác báo chí -

xuất bản trong thời kỳ đổi mới có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp thiết, góp phần vào

việc nhận thức rõ hơn những giá trị phổ biến, khách quan về vai trò lãnh đạo, nội dung

và phương thức lãnh đạo báo chí - xuất bản của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời

kỳ đổi mới từ 1986 đến nay, đánh giá những thành tựu và những hạn chế yếu kém

trong công tác này, đồng thời đề xuất những giải pháp góp phần đổi mới và nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản trong thời kỳ phát triển mới của đất nước

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Có thể nhận thấy một số nội dung nghiên cứu có liên quan đến đề tài:

Thứ nhất là: Các Văn kiện của Đảng về lãnh đạo công tác báo chí - xuất bản

trong thời kỳ đổi mới từ 1986 đến nay

Ngoài các Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, VII, VIII, IX, X, Đảng

ta đã có nhiều nghị quyết, chỉ thị về lãnh đạo báo chí - xuất bản như:

Chỉ thị 08 CT/TW ngày 31 tháng 3 năm 1992 của Ban Bí thư (khóa VII) Về

tăng cường sự lãnh đạo và quản lý nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác báo chí - xuất bản

Chỉ thị số 22/CT-TW ngày 17 tháng 10 năm 1997 của BCT (khóa VIII) Về

tiếp tục đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo, quản lý công tác báo chí - xuất bản

Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm BCHTW khóa VIII (1998) Về xây dựng và

phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc

Chỉ thị số 20/CT-TW ngày 27 tháng 01 năm 2003 của Ban Bí thư khóa IX Về

nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xuất bản, phát hành sách lý luận chính trị trong tình hình mới

Kết luận của Hội nghị lần thứ mười BCHTW Đảng khóa IX ngày 20 tháng 7

năm 2004 Về tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về "Xây dựng và

phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc" trong những năm sắp tới

Chỉ thị số 42/CT-TW ngày 25 tháng 8 năm 2004 của Ban Bí thư khóa IX Về

nâng cao chất lượng toàn diện của hoạt động xuất bản

Thông báo số 162-TB/TW ngày 01 tháng 12 năm 2004 Kết luận của BCT Về một số

biện pháp tăng cường quản lý báo chí trong tình hình hiện nay

Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm BCHTW khóa X (2007) Về công tác tư tưởng,

lý luận và báo chí trước yêu cầu mới

v.v

Các Văn kiện của Đảng đã khẳng định vai trò của báo chí - xuất bản trong sự nghiệp đổi mới; đánh giá ưu điểm và khuyết điểm trong hoạt động báo chí - xuất bản thời gian qua và xác định rõ các quan điểm và định hướng lớn trong hoạt động báo chí

- xuất bản

Thứ hai là: Các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước về quản lý báo chí -

xuất bản trong thời kỳ đổi mới

Thể chế hóa các quan điểm và định hướng lớn của Đảng về công tác báo chí - xuất bản, Nhà nước đã ban hành các bộ Luật và nghị định, thông tư, hướng dẫn về quản lý báo chí - xuất bản, tiêu biểu là:

Luật Báo chí đã được Quốc hội khóa VIII thông qua ngày 28 tháng 12 năm

1989 và Quốc hội khóa X thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo

chí ngày 12 tháng 6 năm 1999

Luật Xuất bản được Quốc hội khóa IX thông qua ngày 7 tháng 7 năm 1993 và Luật Xuất bản được Quốc hội khóa XI thông qua ngày 03 tháng 12 năm 2004 (thay cho

Luật Xuất bản công bố năm 1993)

Nghị định số 51/2002/NĐ-CP ngày 26 tháng 4 năm 2002 của Chính phủ quy

định chi tiết thi hành Luật Báo chí, Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Báo chí

Nghị định số 111/2005/NĐ-CP ngày 26 tháng 8 năm 2005 của Chính phủ quy

định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Xuất bản

Thông tư số 30/2006/TT-BVHTT ngày 22 tháng 2 năm 2006 của Bộ Văn hóa - Thông tin hướng dẫn thi hành Nghị định số 111/2005/NĐ-CP ngày 26-8-2005 của

Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Xuất bản v.v

Thứ ba là: Các công trình nghiên cứu của các nhà nghiên cứu trong và ngoài

giới báo chí - xuất bản, các cơ quan chức năng về báo chí - xuất bản nước ta về sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản trong thời kỳ đổi mới Tiêu biểu là Hà Xuân

Trường: Sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí, Tạp chí Cộng sản, số 3-1991; VHTW: Nâng cao chất lượng hiệu quả công tác báo chí - xuất bản, Nxb Tư tưởng Văn hóa, Hà Nội, 1992; Vũ Mạnh Chu: Đổi mới hoàn thiện pháp luật xuất bản theo

BTT-định hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, 1997;

Trần Văn Phượng: Vì sự nghiệp xuất bản, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997; Tạ

Ngọc Tấn: Báo chí - từ lý luận đến thực tiễn, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, 1999;

Truyền thông đại chúng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001; 70 năm Đảng lãnh đạo báo chí, những vấn đề nóng hổi tính thời sự, Tạp chí Cộng sản số 6, 2000; Chu

Thái Thành: Sự lãnh đạo của Đảng bảo đảm tự do và sức sáng tạo cho đội ngũ nhà

báo nước ta, Tạp chí Nghiên cứu lý luận số 6, 1998; Hà Minh Đức (Chủ biên): Báo chí

- những vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Đại học quốc gia, Hà Nội, 1997; Vũ Đình

Hòe (Chủ biên): Truyền thông đại chúng và công tác lãnh đạo quản lý, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1999; Nguyễn Văn Dững (Chủ biên): Báo chí, những điểm nhìn từ

thực tiễn, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, 2000; Dương Xuân Sơn, Đinh Văn Hường,

Trần Quang: Cơ sở lý luận báo chí truyền thông, Nxb Đại học quốc gia, Hà Nội, 2004; Trần Quang Nhiếp: Định hướng báo chí trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta

hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000; Hữu Thọ: Bình luận báo chí thời kỳ đổi mới - một số vấn đề tư tưởng văn hóa, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 2000; Nguyễn Viết

Chức - Nguyễn Duy Bắc: Thông tin đại chúng và phát triển văn hóa - Giáo trình Lý

luận văn hóa và đường lối văn hóa của Đảng (dùng cho hệ cử nhân chính trị), Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000; Nguyễn Duy Bắc: Phát triển văn học nghệ thuật và

thông tin đại chúng trong công cuộc đổi mới - Giáo trình Lý luận văn hóa và đường lối văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam (dùng cho hệ cao cấp lý luận chính trị), Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000; Hà Đăng: Nâng cao năng lực và phẩm chất của

phóng viên nhà báo trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội, 2002; Nguyễn Vũ Tiến: Nâng cao hiệu quả lãnh đạo của Đảng đối với

báo chí, Tạp chí Lý luận chính trị, số 9/2002; Hoàng Yến: Sự phát triển của báo chí và vấn đề quản lý Nhà nước đối với báo chí, Tạp chí Cộng sản, số 5-2003; BTT-VHTW: Tình hình phát triển và quản lý báo chí qua 20 năm đổi mới, Hà Nội, 2004; BTT-

VHTW - BVH-TT: Kỷ yếu Hội nghị tổng kết 4 năm thực hiện Chỉ thị 22 của BCT về

báo chí - xuất bản, Hà Nội, 2001; Lê Thanh Bình: Quản lý và phát triển báo chí - xuất bản, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2004; Đinh Xuân Dũng: Xuất bản trong cuộc hành trình lớn của dân tộc, Tạp chí Tư tưởng - Văn hóa, số 10/2005; Lê Doãn Hợp: Quản lý báo chí trong sự nghiệp đổi mới đất nước hiện nay, Tạp chí Cộng sản, số

6/2007; Trần Đăng Tuấn: Một số vấn đề của lãnh đạo, quản lý báo chí trong tình

hình hiện nay, Tạp chí Cộng sản, số 6/2007 v.v Các công trình nghiên cứu nêu trên

từ nhiều cách tiếp cận khác nhau đã khảo sát, phân tích những vấn đề lý luận và thực tiễn phát triển của báo chí - xuất bản nước ta trong thời kỳ đổi mới, khẳng định những thành tựu và nêu lên những hạn chế, yếu kém của hoạt động báo chí - xuất bản Các công trình nghiên cứu trên đã khẳng định và kiến nghị cần tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước đối với báo chí - xuất bản trong điều kiện xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập kinh tế quốc tế, phát triển văn hóa và con người hiện nay

Thứ tư là: Một số luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, cử nhân chính trị, cao cấp

chính trị đề cập đến vấn đề Đảng lãnh đạo báo chí - xuất bản Tiêu biểu như: Sự

lãnh đạo của Đảng đối với báo chí trong thời kỳ đổi mới, Luận án tiến sĩ lịch sử

chuyên ngành xây dựng Đảng của Nguyễn Vũ Tiến, Học viện Chính trị quốc gia Hồ

Chí Minh, Hà Nội, 2003; Các quan điểm chỉ đạo của Đảng về báo chí thời kỳ đổi

mới (1986 - 1999), Luận văn thạc sĩ báo chí của Trần Bá Dung, Học viện Báo chí

và Tuyên truyền, Hà Nội, 2000; Vấn đề tự do báo chí và Đảng lãnh đạo báo chí

hiện nay, Luận văn thạc sĩ báo chí của Hoàng Tiến Phúc, Học viện Báo chí và

Tuyên truyền, Hà Nội, 2000; Báo chí trong việc thực thi quyền lực chính trị của

Đảng Cộng sản Việt Nam, Luận văn thạc sĩ báo chí của Trần Hùng, Học viện Báo

chí và Tuyên truyền, Hà Nội, 2001; Chính sách quản lý báo chí của Nhà nước Việt

Nam từ năm 1996 đến hết năm 2001, Luận văn thạc sĩ báo chí của Chử Kim Hoa,

Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội, 2003; Tăng cường sự lãnh đạo của

Đảng và quản lý của Nhà nước đối với báo chí trong nền kinh tế thị trường ở nước

ta hiện nay, Luận văn thạc sĩ báo chí của Nhữ Văn Khánh, Học viện Báo chí và

Tuyên truyền, Hà Nội, 2004; Hoạt động báo chí trong kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa, Luận văn thạc sĩ văn hóa học của Vũ Đình Thường, Học

viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2004; Tăng cường quản lý nhà nước

đối với hoạt động xuất bản nước ta hiện nay, Luận văn thạc sĩ truyền thông đại

chúng của Trương Thị Văn, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hà Nội, 2007;

Đảng lãnh đạo báo chí trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, Luận văn thạc sĩ văn

hóa học của Tô Quang Phán, Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2008 v.v Tác giả của các luận án, luận văn nêu trên đã khảo sát, phân tích những tác động của bối cảnh trong nước và quốc tế đối với sự phát triển của báo chí - xuất bản nước ta, đồng thời khảo sát công tác lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước đối với báo chí - xuất bản trong thời kỳ đổi mới, từ đó kiến nghị những giải pháp nâng cao hiệu quả lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước đối với báo chí - xuất bản

*

* * Nhìn chung những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài nêu trên đã có những đóng góp nhất định đối với khoa học báo chí - xuất bản và công tác tư tưởng lý luận báo chí - xuất bản của Đảng, là cơ sở để chúng tôi kế thừa trong quá trình thực hiện đề tài Tuy nhiên những công trình nghiên cứu nói trên mới chỉ dừng lại ở việc xác định yêu cầu cấp thiết về sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản; về sự lãnh đạo báo chí - xuất bản của Đảng trong điều kiện xây dựng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; về sự lãnh đạo báo chí - xuất bản của Đảng thời kỳ

từ 1986 đến năm 2003-2004 Nhiều vấn đề về nội dung lãnh đạo báo chí - xuất bản, phương thức lãnh đạo báo chí - xuất bản; sự lãnh đạo của Đảng về báo chí - xuất bản trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ thông tin; sự lãnh đạo của Đảng về báo chí - xuất bản thời kỳ nước ta gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) và hội nhập quốc tế chưa được đặt ra đúng mức Thực trạng công tác xuất bản và sự lãnh đạo của Đảng về công tác xuất bản trong thời kỳ đổi mới từ 1986 đến nay còn chưa được chú ý nghiên cứu thỏa đáng Việc thực hiện

đề tài Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo công tác báo chí - xuất bản trong thời

kỳ đổi mới một mặt kế thừa những thành quả nghiên cứu của những người đi

trước mặt khác sẽ tiếp tục phát triển, bổ sung thêm những kết quả nghiên cứu mới

về lý luận và thực tiễn tiến trình, nội dung, phương thức và bài học kinh nghiệm trong công tác lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản trong thời kỳ đổi mới

3 Mục tiêu của đề tài

Việc thực hiện đề tài Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo công tác báo chí -

xuất bản trong thời kỳ đổi mới nhằm mục tiêu sau đây:

- Làm rõ sự vận dụng, tiếp thu và phát triển sáng tạo các quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh của Đảng ta về báo chí - xuất bản và sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản

- Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng công tác lãnh đạo báo chí - xuất bản của Đảng trong thời kỳ đổi mới từ 1986 đến nay

- Khẳng định, làm rõ các quan điểm đổi mới về báo chí - xuất bản của Đảng, phân tích những thành tựu và hạn chế, nguyên nhân và các bài học kinh nghiệm trong công tác lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản trong những năm đổi mới và những vấn đề đặt ra trong công tác lãnh đạo báo chí - xuất bản của Đảng ta hiện nay

- Đề xuất phương hướng và các giải pháp nhằm đổi mới và tăng cường công tác lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản trong thời kỳ mới

4 Nội dung nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu của đề tài được thể hiện qua các nội dung chính sau đây:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về báo chí - xuất bản và công tác lãnh đạo báo chí - xuất bản của Đảng Cộng sản Việt Nam

1.1 Một số vấn đề lý luận về báo chí - xuất bản

1.2 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí - xuất bản

1.3 Về sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản

Chương 2: Thực trạng công tác lãnh đạo báo chí - xuất bản của Đảng trong thời kỳ đổi mới

2.1 Thực trạng hoạt động báo chí - xuất bản nước ta trong thời kỳ đổi mới 2.2 Những đổi mới trong sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản thời gian qua

2.3 Một số vấn đề đặt ra từ sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản thời gian qua

Chương 3: Phương hướng và giải pháp nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản trong giai đoạn mới

3.1 Bối cảnh và thời cơ, thách thức đối với hoạt động báo chí - xuất bản nước

ta trong giai đoạn mới

3.2 Phương hướng và các nhiệm vụ chủ yếu nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng về báo chí - xuất bản

3.3 Những giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản trong giai đoạn mới

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, đường lối đổi mới báo chí - xuất bản của Đảng và Nhà nước và vận dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây:

- Nghiên cứu lý thuyết: Đề tài nghiên cứu các quan điểm của chủ nghĩa Mác

-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về báo chí - xuất bản

- Phương pháp phân tích: Được đề tài sử dụng để phân tích thực trạng báo

chí - xuất bản, thực trạng công tác lãnh đạo báo chí - xuất bản của Đảng trong thời

kỳ đổi mới, những thành tựu và hạn chế trong hoạt động báo chí - xuất bản và công tác lãnh đạo báo chí - xuất bản của Đảng ta thời kỳ đổi mới

- Phương pháp thống kê - so sánh: Đề tài sử dụng các số liệu thống kê để hệ

thống hóa, khái quát hóa, phân loại, so sánh nhằm đưa ra kết luận về thực trạng lãnh đạo báo chí - xuất bản và giải pháp nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng đối với báo chí

- xuất bản trong thời kỳ đổi mới

- Phương pháp chuyên gia: Đề tài sẽ tìm kiếm các ý kiến phân tích, đánh giá

của các chuyên gia về nội dung nghiên cứu của đề tài thông qua các chuyên đề nghiên cứu chuyên sâu, các hội thảo và tọa đàm khoa học được tổ chức trong quá trình thực hiện đề tài

6 ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Việc nghiên cứu đề tài có ý nghĩa lý luận và thực tiễn là:

Thứ nhất, đề tài góp phần nâng cao trình độ nghiên cứu, năng lực phân tích và

hoạch định chính sách của các cán bộ nghiên cứu và cộng tác viên tham gia đề tài

Thứ hai, đề tài xây dựng được hệ thống lý luận khoa học về nội dung và

phương thức lãnh đạo báo chí - xuất bản của Đảng trong thời kỳ đổi mới từ 1986 đến nay; khẳng định, làm rõ các quan điểm cơ bản, phê phán các nhận thức lệch lạc, sai trái về sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản; phân tích những tiến bộ và hạn chế, nguyên nhân và những bài học kinh nghiệm trong sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản trong những năm đổi mới; đề xuất phương hướng và các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản trong thời kỳ mới

Thứ ba, kết quả của đề tài là tài liệu tham khảo hữu ích cho các cơ quan lãnh

đạo, quản lý báo chí - xuất bản của Đảng và Nhà nước, các nhà quản lý kinh tế, văn hóa, xã hội, các tổ chức và cá nhân hữu quan Đây cũng là tư liệu tốt cho học viên hệ

lý luận chính trị cao cấp, cử nhân chính trị và học viên cao học và nghiên cứu sinh các chuyên ngành Văn hóa học, Chính trị học, Xây dựng Đảng, Lịch sử Đảng, Báo chí, Xuất bản v.v

7 Lực lượng nghiên cứu đề tài

a Cơ quan phối hợp

- Viện Lịch sử Đảng - Học viện CT-HCQG Hồ Chí Minh

- Học viện Báo chí và Tuyên truyền - Học viện CT-HCQG Hồ Chí Minh

- Ban Tuyên giáo Trung ương

b Cộng tác viên chính

1 PGS, TS Nguyễn Duy Bắc, Học viện CT-HCQG Hồ Chí Minh

2 PGS, TS Phạm Duy Đức, Học viện CT-HCQG Hồ Chí Minh

3 ThS Vũ Thị Phương Hậu, Học viện CT-HCQG Hồ Chí Minh

4 TS Lê Trung Kiên, Học viện CT-HCQG Hồ Chí Minh

5 TS Nguyễn Thế Kỷ, Ban Tuyên giáo Trung ương

6 ThS Tô Quang Phán, Báo Lao Động

7 TS Nguyễn Danh Tiên, Học viện CT-HCQG Hồ Chí Minh

- Báo cáo tổng hợp kết quả nghiên cứu của đề tài: 158 trang

- Bản kiến nghị của đề tài: 18 trang

- Đĩa CD ghi toàn bộ kết quả nghiên cứu đề tài

Chương 1 Một số vấn đề lý luận về báo chí - xuất bản

và công tác lãnh đạo báo chí - xuất bản của

Đảng Cộng sản Việt Nam 1.1 Một số vấn đề lý luận về báo chí - xuất bản

1.1.1 Về báo chí

Báo chí là một trong những sản phẩm phổ biến và tiêu biểu nhất của xã hội công nghiệp, hiện đại Về lịch sử, nó gắn liền với sinh hoạt, phát triển của nền văn minh phương Tây từ đầu thế kỷ XVII, nhưng từ nửa sau thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX,

nó mới trở thành một ngành công nghiệp lớn, sức tiêu thụ mở rộng ra toàn xã hội, nhất

là ở các nước đã công nghiệp hóa Đọc báo đã trở thành một thói quen, là một hình thái sinh hoạt văn hóa - xã hội và báo chí là sản phẩm không thể thiếu của một cộng đồng, phần nào là thước đo trình độ phát triển của một quốc gia trong thế giới đương đại Ba thế kỷ qua, báo chí gần như đã hoàn thiện được việc sản xuất, không ngừng mở rộng số lượng người đọc, nghe, nhìn Sự phát triển của báo chí gắn liền với những tiến

bộ của khoa học - công nghệ (máy in, kỹ thuật truyền tin, ảnh, quang học…), sự phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia, dân tộc;xu thế toàn cầu hóa và đặc biệt là quá trình dân chủ hóa đời sống nhân loại…

Báo chí vừa được coi như một sản phẩm của đại công nghiệp lại vừa được coi như một sản phẩm của sự sáng tạo văn hóa Là sản phẩm của đại công nghiệp, nó phải tuân theo quy luật của sản xuất công nghiệp - kỹ thuật, của kinh tế thị trường, phải chú trọng đến việc cải tiến quản lý xí nghiệp, kỹ thuật giấy, mực, in ấn, nghiên cứu khách hàng và coi trọng việc phát hành nhằm bảo toàn, thu hồi vốn và có lãi Là sản phẩm của văn hóa, nó chú trọng đến thị hiếu người đọc, đến nội dung và hình thức diễn đạt

và trình bày Chức năng xã hội của báo chí cũng rất đa dạng Qua việc truyền đạt thông tin, báo chí giúp cho độc giả có vốn tri thức về nhiều mặt; giáo dục công chúng; thỏa mãn nhu cầu thẩm mỹ, giao tiếp và giải trí của công chúng; tổ chức thời gian sinh hoạt giúp cho cá nhân hòa nhập hơn vào cộng đồng xã hội và các quốc gia, dân tộc tăng cường giao lưu tiếp xúc với nhau…

Báo chí luôn gắn bó chặt chẽ với đời sống chính trị, văn hóa của quốc gia, dân tộc Do sự phân cực hiện nay trên thế giới mà lĩnh vực truyền thông đại chúng đã hình thành trật tự không bình đẳng Nhiều nước phát triển có nền công nghiệp truyền thông mạnh có tham vọng độc quyền thông tin, chiếm lĩnh thị trường văn hóa - thông tin nước khác, nhất là các nước kém phát triển Vì thế, khi tham gia vào quá trình hội nhập quốc tế, các nước kém phát triển phải có chính sách bảo vệ, củng cố bản sắc văn hóa dân tộc nhằm loại bỏ các yếu tố độc hại, không phù hợp với truyền thống văn hóa

và thể chế nhà nước của quốc gia, dân tộc mình

Cuộc đấu tranh của từng nước để bảo vệ độc lập tự chủ, củng cố bản sắc văn hóa dân tộc trở thành vấn đề cấp bách trước sự xâm nhập ồ ạt của các sản phẩm báo chí và truyền thông ngoại lai

Trong từng nước và trong từng doanh nghiệp báo chí, vấn đề trước mắt là làm sao xử lý được khối lượng thông tin đồ sộ từng ngày từng phút đổ dồn đến, nhất là thông tin kinh tế Vấn đề khác nữa là mối đe dọa của ngành truyền hình đang làm cho người ta ngày càng ngại đọc báo in, nghĩa là "lười" động não Cuối cùng có thể nhìn mọi sự vật, hiện tượng bằng “đôi mắt” của kẻ khác chứ không phải bằng “đôi mắt” của mình

Báo in nói riêng và các loại hình khác thuộc các phương tiện thông tin đại chúng (mass media) nói chung đang ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong đời sống kinh tế, văn hóa - xã hội của mỗi đất nước và cộng đồng quốc tế

Sự ra đời báo chí do nhiều nhân tố thúc đẩy như nhu cầu đòi hỏi thông tin trong

xã hội, trình độ văn minh của xã hội, sự phát triển của khoa học - kỹ thuật, các yếu tố chính trị - kinh tế… Các nhà nghiên cứu cho rằng: Trong tiến trình lịch sử nhân loại,

sự phát triển của báo chí chủ yếu gắn liền với sự phát triển của văn minh phương Tây

từ đầu thế kỷ XVII, nhưng báo chí thực sự hoạt động như là một lĩnh vực nghề nghiệp, một ngành mang tính kỹ nghệ được phổ biến đều đặn, rộng rãi trong xã hội, tác động mạnh đến công chúng thì phải tính từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX đến nay Báo chí đơn giản đã xuất hiện ở các nước châu á như Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản… rất sớm nhưng không phải là báo chí theo cách hiểu ngày nay là phải gắn với máy in,

ra định kỳ, phát hành công khai, rộng rãi…

Nhìn chung, báo chí của mỗi quốc gia phát triển theo hướng vừa chịu ảnh hưởng, tác động của dòng chảy báo chí thế giới với những kinh nghiệm bề dày nền văn minh nhân loại, vừa mang những đặc điểm riêng của quốc gia và dân tộc mình Đồng thời, mỗi cơ quan báo chí nói riêng đều là nơi đại diện, người phát ngôn, phản ánh quyền lợi của một hay một số tổ chức, lực lượng nào đó Ví dụ: các đảng phái chính trị, các tổ chức kinh tế - xã hội, các hội thương mại, hiệp hội nghề nghiệp, văn hóa, tôn giáo, v.v… Báo chí chịu sự chi phối của các nguyên tắc nhất định, gọi là các nguyên tắc báo chí như tính khuynh hướng (tính đảng), tính khách quan (trung thực), tính nhân dân (đại chúng), tính nhân bản, tính dân tộc và tính quốc tế, tính thời đại Báo chí có các chức năng chính là: chức năng tư tưởng (nâng cao nhận thức chính trị tư tưởng cho công chúng và cộng đồng; định hướng dư luận xã hội đúng hướng, lành mạnh, hợp quy luật); chức năng giáo dục văn hóa, hình thành nhân cách, truyền bá hệ tư tưởng thống trị và truyền thống văn hóa dân tộc; chức năng quản lý, giám sát xã hội, tổ chức liên kết hành động công chúng rộng rãi, giám sát và phản biện xã hội; chức năng giải trí; chức năng dự báo

Thực tiễn cho thấy: xuất hiện từ thế kỷ XVII, nhưng phải đến giữa thế kỷ XIX,

do nhu cầu cung cấp thông tin cho các báo về tin tức thị trường, nhờ có sự phát minh

về điện tín cùng các tiến bộ khác về khoa học - công nghệ, các hãng thông tấn chuyên

lo thu thập tin tức đã ra đời; hình thức, nội dung báo chí liên tục được hoàn thiện; quảng cáo ngày càng thâm nhập rộng rãi trên các media nói chung và báo chí nói riêng… để đáp ứng nhu cầu cho thị trường thông tin

Có thể nói, thế kỷ XX và XXI là thời đại bùng nổ thông tin, nền kinh tế tri thức ngày càng phát triển, nhiều loại hình báo chí mới xuất hiện nhưng báo in vẫn có vị trí quan trọng đối với đời sống kinh tế - xã hội… Có thể nhận thấy một số xu hướng đang

diễn ra đối với hoạt động báo chí hiện nay là: Xu hướng khu vực hóa, địa phương hóa

báo ngày, sự nâng cao vị trí báo cuối tuần và báo chủ nhật, đa dạng hóa báo định kỳ;

Xu hướng đa phương tiện của báo chí(báo in, báo nói, báo hình, báo điện tử…) nhằm

đáp ứng nhu cầu ngày càng phong phú về loại hình, phương tiện và nội dung thông tin

của công chúng; Xu hướng đa dạng hóa thông tin đồng thời với sự chuyên biệt hóa đối

tượng Sự mở rộng các quan hệ kinh tế, chính trị, ngoại giao , kéo theo việc mở rộng

khai thác, trao đổi thông tin ở tầm quốc gia và quốc tế khiến thông tin trở nên rất đa dạng Đồng thời với từng sản phẩm báo chí lại hình thành những đối tượng ngày càng chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu của nhiều đối tượng khác nhau

1.1.2 Về xuất bản

Thuật ngữ "publication" trong tiếng Anh và "publicate" trong tiếng Pháp đều có nghĩa là xuất bản phẩm, thường được dùng trong các lĩnh vực xuất bản - in ấn, thông tin, tư liệu, thư viện Xuất bản phẩm là các sản phẩm về các lĩnh vực đời sống như chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội, khoa học - công nghệ, văn học, nghệ thuật được xuất bản không định kỳ; được in, nhân bản bằng các chất liệu và phương tiện kỹ thuật

khác nhau, nhằm phổ biến rộng rãi Trong xuất bản phẩm thì sách là ấn phẩm quan

trọng nhất, đã xuất hiện lâu đời, trước cả báo chí và có những bước tiến dài Mặc dù thời đại mới có Internet, "siêu lộ" thông tin, multi media nhưng sách vẫn là phương tiện trao đổi kiến thức thông tin cơ bản trong xã hội Theo tính toán của các nhà chuyên môn, đầu những năm 2000, số đầu sách khác nhau được xuất bản trên thế giới hàng năm là xấp xỉ 900.000 (chưa kể có hơn 9.000 nhật báo và hơn 20.000 kỳ báo chuyên về khoa học và học thuật) Ngành xuất bản sẽ vẫn có vị trí to lớn trong đời sống văn hóa, giáo dục, trí tuệ của mỗi quốc gia và cả trong việc giao lưu phát triển trí tuệ quốc tế

Xét về bản chất, xuất bản là sự phối hợp nhiều hoạt động cần thiết để sản xuất sách Nhưng, chuyên môn chính của nhà xuất bản là chọn lựa và biên tập các bản thảo, lên kế hoạch và giám sát quá trình biến một bản thảo thành một cuốn sách (dĩ nhiên là nhà xuất bản lớn, tập đoàn xuất bản thường có đủ cả dây chuyền từ khâu làm bản thảo,

in, phân phối phát hành ); sau đó, đảm bảo cho ấn phẩm - sách đến được thị trường

mà nhà xuất bản đã lập kế hoạch Tiếp cận thị trường và bán được sách là nhân tố, mắt xích thiết yếu của dây chuyền xuất bản Xã hội hiện đại cho phép việc phân phối sách khá dễ dàng Hạ tầng cơ sở đối với việc phát hành sách như phát hành qua hiệu sách, gửi bưu kiện trực tiếp, qua các tổ chức giáo dục và các tổ chức tương tự Vốn đầu tư

để sản xuất ra sách không lớn nên có thể bỏ vốn để in số bản nhất định và phục vụ cả cho những nhóm độc giả ít ỏi, kể cả in bằng ngôn ngữ ít người sử dụng, in bằng các ký

tự đặc biệt (tuy lợi nhuận ít và có thể lỗ, nhưng thường là khu vực này cũng vẫn chấp

nhận để phục vụ những đối tượng chính sách, ví dụ như dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa)

Về kinh tế, ngày nay, kể cả tại các nước công nghiệp phát triển, tổng doanh thu ngành xuất bản thường ít hơn các ngành công nghiệp tiêu dùng, giải trí, nhưng về mặt văn hóa - xã hội và giáo dục, xuất bản lại là nhân tố trọng tâm trong việc tạo các mối liên hệ trong những ngành công nghiệp văn hóa, nhất là ở thế kỷ XXI, nó càng có vai trò to lớn đối với xã hội hậu công nghiệp Có một số nước, ví dụ như Thụy Điển, nhà xuất bản và tác giả được tính tiền tái quyền trên cơ sở việc sử dụng sách ở thư viện nhiều hay ít

Ngày nay, các nước Âu - Mỹ phát triển có kỹ thuật in ấn, xuất bản rất hiện đại Nhà nước quản lý lĩnh vực xuất bản bằng luật pháp, điều tiết hoạt động xuất bản qua thuế Khu vực xuất bản đã hình thành các tập đoàn xuất bản khổng lồ, liên quan đến các lĩnh vực họ hàng như báo chí, in ấn, phát thanh, truyền hình Có nhiều nhà xuất bản hiện nay rất nổi tiếng cả về quy mô hoạt động, đầu sách xuất bản cũng như chất lượng và lợi nhuận Các cường quốc về xuất bản là Mỹ, Anh, Đức, Nhật Bản, Pháp, Trung Quốc, Nga

ấn Độ là nước đứng thứ tám về sách in trên thế giới, mỗi năm nước này có khoảng hơn 20.000 đầu sách Hiện ấn Độ có hơn 3.000 nhà xuất bản, trong đó có hơn

100 nhà xuất bản loại lớn, mỗi năm xuất bản hơn 500 đầu sách Đa số các nhà xuất bản thuộc khu vực tư nhân và có hơn 450 công ty thuộc khu vực công hoạt động trong lĩnh vực xuất bản Sách ấn Độ in bằng nhiều ngôn ngữ và việc dùng tiếng Anh không bất lợi mà còn góp phần tích cực cho sự phát triển, làm phong phú thêm sức biểu hiện của các tiếng nói chính (ngôn ngữ chính) của ấn Độ Nước này hiện đứng thứ ba trên thế giới chỉ sau Mỹ và Anh về số lượng sách xuất bản bằng tiếng Anh Tuy nhiên, số lượng cách trung bình tính theo đầu người của ấn Độ vẫn thấp so với mức trung bình của thế giới Mức tiêu thụ sách tính theo đầu người của ấn Độ là khoảng gần 35 trang sách một năm, trong khi con số này ở các nước công nghiệp là hơn 2.000 trang/năm Sách in bằng các thứ tiếng ấn Độ chỉ xấp xỉ 1.000 bản mỗi đầu sách, còn sách in bằng tiếng Anh thì từ 1.000 đến 2.000 bản mỗi đầu sách Tại Nhật Bản, các công dân và các

tổ chức được tự do xuất bản sách báo và những xuất bản phẩm đó được tự do in ấn,

đăng tải,phổ biến nếu không vi phạm luật hình sự và những luật khác Trong những năm cuối thế kỷ XX, tổng số đầu sách xuất bản ở Nhật hàng năm đều vượt con số 40.000 Trong danh sách các tác giả nộp thuế cao nhất (do Chính phủ công bố hàng năm) thì vị trí hàng đầu là các tác giả truyện trinh thám

Trong nửa cuối thế kỷ XX, tại châu Âu và Bắc Mỹ, sự hình thành các hãng truyền thông đa quốc gia đã biến đổi cơ cấu ngành xuất bản truyền thống Tính đến đầu những năm 90 của thế kỷ XX, hơn 50% các nhà xuất bản ở châu Âu và Bắc Mỹ thuộc sở hữu của các công ty cổ phần quốc tế cỡ lớn Tuy nhiên, quá trình hợp nhất giữa các ngành truyền thông, điện tử với xuất bản đã xảy ra ở Mỹ từ những năm 60 (đó

là thời kỳ các tập đoàn CBS, ABC, ITT, Xerox, Raytheon đua nhau mua các nhà xuất bản sách) Nhưng sách và truyền thông - điện tử là hai lĩnh vực, hai vùng đất khác nhau, không tương đồng, nên sau một thời gian hoạt động, các công ty truyền thông, điện tử lại tự rời bỏ địa bàn sách và quyền kiểm soát nhà xuất bản thường lại rơi vào các tập đoàn xuất bản truyền thống đã phát triển lớn hơn (do các nhà xuất bản cũng hợp lại để chống sự thôn tính của truyền thông - điện tử và phải tập trung để có lợi thế cạnh tranh)

Ngay từ thập niên 80 của thế kỷ XX, các cuộc kết hợp giữa ngành xuất bản và ngành công nghiệp giải trí như phim ảnh, video đã thúc đẩy quá trình tập trung hóa các công ty tại Mỹ Công ty Warrner sáp nhập với Time; General Cinema mua Harcourt Brace Jovanovich; Paramomunt sáp nhập với Simon và Schuster

Quá trình tập trung hóa trong ngành xuất bản từ năm 1960 đến năm 1990 ban đầu chỉ là hiện tượng có tính quốc gia Trong nửa đầu của thế kỷ XX, các nhà xuất bản hàng đầu của Anh như Collins, Macmillan, Longman, Oxford University Press, Butter Worth đã hoạt động như hoạt động của các tập đoàn xuất bản đa quốc gia (các nhà xuất bản đó đều có chi nhánh ở Mỹ, Canada, Australia, Nam Phi, ấn Độ, Newzeland Đầu tiên các chi nhánh đó là những đại lý bán hàng, sau trở thành các nhà xuất bản khu vực Họ thích đưa sách của chính quốc Anh vào hơn là sản xuất các bản thảo nội địa và hoạt động mạnh tại thị trường sách giáo khoa và sách dạy học tiếng Anh )

Hình thức xuất bản đa quốc gia khác được chính các nhà xuất bản sách khoa học - kỹ thuật, y tế hình thành Các nhà xuất bản lớn như Springer (Đức), Elsevier (Hà

Lan) là những nhà xuất bản đầu tiên của châu Âu vươn cánh tay vào một hay cả hai nước Anh, Mỹ

Nhờ sự hỗ trợ kỹ thuật cao từ các nhà xuất bản châu Âu khác sau Chiến tranh thế giới thứ hai và thông qua truyền bá sách thương mại, sự nở rộ nghiên cứu sách thương mại trong thời kỳ chiến tranh lạnh đã cho ra đời những cuốn sách, tuyển tập về thương mại mang tính xuyên quốc gia Rõ ràng là ấn phẩm chuyên khảo và tạp chí khoa học là những tác động quan trọng đầu tiên dẫn đến xu hướng đa quốc gia hóa ngành xuất bản Một tác động quan trọng khác là giáo trình đại học Mỹ - một nơi được coi là có nền giáo trình đại học tốt Các nhà xuất bản sách đại học lớn ở Mỹ như: Mc Graw - Hill, Prentice Hall, Addison - Wesley đã thiết lập các chi nhánh phân phối sách

ở các nước nói tiếng Anh, sau mở rộng sang châu Âu, châu á, Mỹ Latinh

Có nhiều quốc gia chống lại sự xâm nhập của xuất bản nước ngoài Ví dụ như Canada đã ban hành luật chống người nước ngoài sở hữu xuất bản của Canada và hỗ trợ cho các nhà xuất bản của Canada Nhiều nước ở châu Phi, Mêhicô ở Mỹ Latinh đều có chính sách bảo trợ xuất bản trong nước, chống lại sức mạnh tài chính và chuyên môn của tài phiệt xuất bản nước ngoài Trên thực tế, quá trình tăng trưởng, phát triển của các tập đoàn đa quốc gia từ năm 1960 đến năm 1990 đã có những ảnh hưởng tích cực đối với lợi ích của xuất bản sách Chính xuất bản sách (đặc biệt là sách chuyên môn có thị trường liên quan đến các loại tạp chí học tập, sách tham khảo, tài liệu rời,

từ điển bách khoa thư ) đem lại sự ổn định kinh doanh cho các tập đoàn truyền thống xuất bản quốc gia, trong khi truyền hình - báo chí do lệ thuộc vào quảng cáo nên thu nhập không ổn định

Tuy nhiên, có rất ít tập đoàn xuất bản đa quốc gia cỡ thế giới mang tính đa ngành Các tập đoàn xuất bản đa quốc gia chỉ thường nắm các lĩnh vực chính thuộc xuất bản, truyền thông, giải trí và giáo dục

Nếu so sánh tốc độ tăng trưởng trong thập niên cuối thế kỷ XX (và dự báo cả trong thập niên đầu thế kỷ XXI) thì các công ty độc lập xuất bản sách có tuổi đời trẻ, quy mô vừa, nhỏ với công nghệ hiện đại sẽ có mức tăng trưởng nhanh hơn các tập đoàn đa quốc gia nói trên, vì họ dễ đổi mới liên tục đề tài sách, công nghệ, thị trường

Đối với các tập đoàn xuất bản đa quốc gia cần phân biệt rõ những bộ phận kinh doanh quốc gia và những bộ phận xuyên quốc gia Ví dụ xuất bản sách cho trường

học, pháp lý, báo chí khu vực về bản chất thuộc bộ phận thứ nhất Bộ phận xuyên quốc gia gồm xuất bản sách cho du lịch, tài chính, khoa học, kỹ thuật, y tế (do tiềm lực hùng hậu nên họ chú trọng cạnh tranh với các nhà xuất bản quốc gia trong các lĩnh vực này)

Từ khi công nghệ photocopy ra đời đã đánh dấu cuộc cách mạng trong lĩnh vực xuất bản Sự ra đời của máy tính đã tác động toàn diện đến mọi công đoạn như sản xuất, phân phối và nhất là ảnh hưởng đến tính chất của việc lưu trữ và phục chế các sản phẩm trí tuệ Công nghệ photocopy - công nghệ nhân bản cho phép in sách với số lượng nhỏ cho đối tượng chuyên biệt, kể cả bằng những ngôn ngữ ít người dùng Các tiến bộ nhân bản tiếp theo cùng với khả năng sắp chữ bằng máy tính giúp việc in sách với số lượng ít có thể nhanh,rẻ; hơn nữa có thể in từng bản cho từng người sử dụng Ngành xuất bản truyền thống lúc trước cho rằng, việc nhân bản là thách thức; nhưng đến nay, toàn ngành xuất bản đã tương đối thích nghi, đã kết hợp công nghệ nhân bản với công đoạn in ấn để giảm giá thành, tiết kiệm thời gian, nhân công (chính các quốc gia, các khu vực có thị trường nhỏ hẹp, xuất bản chưa phát triển có thể sử dụng lợi thế này) Để giải quyết thách thức về hệ thống bản quyền, các quốc gia đã liên tục tăng cường hoàn thiện luật bản quyền để hạn chế, kiểm soát việc sao chép, in ấn lậu, phi pháp

Xuất bản điện tử, xuất bản màn hình là các khái niệm xuất hiện thời công nghệ mới Các nhà xuất bản đã có khả năng hình thành, hoàn thiện một cuốn sách từ bản thảo đến bản can hoàn chỉnh ngay trên máy tính (kể cả khâu thiết kế, trình bày bìa và ruột sách) để sẵn sàng cho việc in ấn thành sản phẩm sách Máy tính còn làm biến đổi các quy trình kinh doanh liên quan đến các mặt như: quản lý hàng lưu kho, lập hóa đơn, theo dõi biến động thị trường tiêu thụ sách nói chung và của mỗi đầu sách cụ thể nói riêng, đồng thời giúp việc thực hiện quảng cáo chuyên biệt, bán sách qua máy tính, qua thư điện tử Tóm lại, nhờ máy tính mà nhiều khâu trong quy trình xuất bản được giảm thiểu, chi phí giảm và các nhà xuất bản nhỏ cũng hoạt động hiệu quả

Việc nối máy tính vào mạng Internet và sử dụng phối hợp các phương tiện phát chuyển tài liệu hiện đại khác đã ảnh hưởng đến hoạt động xuất bản, phát hành (và cả thư viện, hiệu sách nữa) Sử dụng thư điện tử qua mạng Internet có thể chuyển tài liệu,

tạp chí, sách đi nhiều nơi, tuy nhiên về bản quyền và tài chính (thu phí) đang đặt ra một số vấn đề phải giải quyết

Trong những thập niên đầu thế kỷ XXI, sách là một sản phẩm có vị trí quan trọng trong nền kinh tế tri thức Cùng với sách in truyền thống (sách giáo khoa, sách tham khảo, sách thương mại, sách thông dụng kiểu tiểu thuyết, thời sự - chính trị xã hội, thơ ca, nghệ thuật, tôn giáo, sách tự học nghề, sách cho trẻ em ) đã có nhiều sản phẩm sách mới ra đời (sách điện tử CD-rom, sách qua mạng Internet )

Xuất bản sách là một ngành quan trọng có vị trí kinh tế tương đối nhưng có tính chất phức tạp do luôn phải đối mặt với các thách thức như sự thay đổi mô hình và chủ thể sở hữu.Vì thế, các quy định quốc tế trong lĩnh vực công nghiệp trí tuệ (vấn đề bản quyền sản phẩm trí tuệ, kể cả sách, đĩa mềm, chương trình máy tính ) thường là những nội dung đặc biệt, gây nhiều tranh luận, tranh chấp thương mại trong các cuộc đàm phán cấp quốc tế ở những hội đàm của WTO (Tổ chức Thương mại thế giới) và các tổ chức quốc tế khác Bản quyền đang trở thành một trong những phương tiện quan trọng nhất để điều chỉnh dòng lưu chuyển quốc tế của các sản phẩm dựa trên trí tuệ, liên quan mật thiết tới vấn đề trí tuệ, các ý tưởng Các sản phẩm dựa trên trí tuệ là sản phẩm trung tâm phục vụ ngành công nghiệp trí tuệ(công nghiệp báo chí - xuất bản) của thế kỷ XXI

1.2 quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí

- xuất bản

Trước khi thành lập các Đảng Cộng sản và công nhân, một nhóm các nhà cách mạng lập ra tờ báo để tuyên truyền chủ trương cách mạng của mình và tập hợp lực lượng Khi Đảng ra đời, các đảng đều củng cố tờ báo, vì đó là tiếng nói của Đảng, là sợi dây liên hệ giữa Đảng với giai cấp công nhân và là vũ khí đấu tranh đầu tiên của giai cấp vô sản trên lĩnh vực chính trị Vì thế, cả C.Mác - Ph.Ăng ghen và V.I.Lênin đều cho rằng, đối với mỗi Đảng vô sản thì việc lập ra tờ báo hàng ngày là mốc quan trọng đầu tiên để tiến lên phía trước Các Ông khẳng định đó chính là trận địa ban đầu

từ đó Đảng sẽ tiến hành cuộc đấu tranh với giai cấp tư sản V.I.Lênin khẳng định:

"Điểm xuất phát của hoạt động, bước thực tiễn đầu tiên để tiến tới thành lập các tổ chức mong muốn, và cuối cùng sợi dây chính mà nếu nắm được nó thì chúng ta sẽ có thể không ngừng phát triển, củng cố và mở rộng tổ chức ấy, - phải là việc thành lập tờ

báo chính trị toàn Nga Chúng ta cần trước hết là tờ báo, - không có nó thì không thể tiến hành được một cách có hệ thống cuộc tuyên truyền, cổ động hết sức có nguyên tắc

và toàn diện"1

Tiếng nói của báo chí góp phần thống nhất được các chủ trương, phương pháp hành động khác nhau nhằm đạt được mục đích, khắc phục những thiếu sót trong hoạt động tư tưởng và thực tiễn của những người cộng sản, làm thức tỉnh quần chúng V.I.Lênin cho rằng, tờ báo không chỉ có vai trò phổ biến tư tưởng, giáo dục chính trị,

mà còn là nơi thu hút các đồng minh; tờ báo "không những là người tuyên truyền tập thể và cổ động tập thể mà còn là người tổ chức tập thể"2 Đọc, phát hành rộng rãi các

tờ báo cách mạng tức là đã ủng hộ cách mạng, tiếp thu tư tưởng của Đảng Báo chí cách mạng càng phát động rộng rãi càng chứng tỏ khả năng của một người tổ chức tập thể Theo Lênin, muốn xây dựng các tổ chức chính trị mạnh mẽ thì không có phương tiện nào khác hơn là một tờ báo cho toàn nước Nga Người ví tờ báo như những dàn giáo dựng lên chung quanh một tòa nhà đang xây dựng, những dàn giáo ấy thể hiện rõ hình thù của tòa nhà, làm cho người ta tưởng tượng được không gian mà tòa nhà đó chiếm chỗ Đồng thời, nó giúp cho những người thợ xây dựng dễ liên lạc với nhau, tạo

ra sự phân công tự giác và đánh giá đúng hiệu quả công việc mình làm và nhờ đó dàn giáo (tờ báo) mà ngôi nhà (tổ chức) cố định tự nó sẽ hình thành

Chính tờ báo là "sợi dây cơ bản", dựa vào nó phong trào cách mạng không ngừng phát triển, tổ chức tăng lên theo cả chiều rộng và chiều sâu Bởi vì, tờ báo

"giống như bộ phận của cái bễ khổng lồ thổi cho mỗi tia lửa của cuộc đấu tranh giai cấp và của sự phẫn nộ trong nhân dân bùng lên thành một đám cháy chung"3 Vai trò

tổ chức của tờ báo không chỉ thể hiện tư tưởng chỉ đạo và các phương pháp tổ chức,

mà ngay việc phát hành báo cũng là cơ sở tạo ra mối "liên hệ thực tế" giữa các địa phương, từ đó thúc đẩy công tác tổ chức của Đảng đạt tới quy mô ngày càng rộng lớn hơn, từ thành thị tới các vùng nông thôn

Trong điều kiện chưa có chính quyền, sự thống nhất trong Đảng và trong các tổ chức cách mạng về chính trị, tư tưởng và tổ chức giữ vai trò vô cùng quan trọng, có

tính chất quyết định đối với công tác xây dựng Đảng và hoạt động lãnh đạo phong trào cách mạng của Đảng Vì vậy, báo chí "là người lãnh đạo tư tưởng của Đảng, phát triển các chân lý về lý luận, các nguyên lý về sách lược các tư tưởng tổ chức chung, những nhiệm vụ chung của toàn Đảng trong một thời kỳ này hay một thời kỳ khác"1

Hơn thế, Lênin cho rằng, trong thời kỳ đầu, báo chí là một cơ quan lãnh đạo, thậm chí là cơ quan lãnh đạo thứ nhất, cùng với BCHTW - cơ quan lãnh đạo thứ hai, trong đó, "cơ quan thứ nhất phải lãnh đạo tư tưởng"2 Và, sự thống nhất về tư tưởng trong Đảng, bắt đầu từ cơ quan báo chí của Đảng là điều kiện đầu tiên tiến tới thống nhất về mặt tổ chức

Trong cuộc đấu tranh giành chính quyền, đối mặt với mạng lưới báo chí tư sản, báo chí vô sản không chỉ làm nhiệm vụ thông tin các sự kiện, mà qua đó hướng dẫn quần chúng tạo nên sự kiện có lợi cho cách mạng Từ "sợi dây" liên hệ qua báo chí mà tiến tới liên kết các cá nhân, các tổ chức trên các mặt chính trị, tư tưởng, tổ chức Báo chí vô sản vừa truyền bá, vừa góp phần "sản xuất hệ tư tưởng" và "tái sản xuất hệ tư tưởng", góp phần "vật chất hóa" hệ tư tưởng Đó là quá trình phát triển lý luận mác-xít, truyền bá chủ nghĩa Mác và đưa lý luận vào quần chúng, tạo thành các phong trào cách mạng

Trong điều kiện có chính quyền, vai trò của báo chí không hề giảm đi mà tiếp tục tăng lên theo tiến trình phát triển của cách mạng Báo chí vẫn tiếp tục thực hiện các chức năng tuyên truyền, cổ động và tổ chức, là vũ khí tư tưởng mạnh mẽ nhất của Đảng, nhưng nội dung phản ánh, đối tượng tuyên truyền của báo chí có sự thay đổi căn bản Báo chí phải trở thành cơ quan giáo dục chính trị và kinh tế cho quần chúng, là người tuyên truyền tất cả những cái mới, tiên tiến nảy sinh từ sự sáng tạo của quần chúng Báo chí - Lênin viết: “Phải làm công cụ để xây dựng chủ nghĩa xã hội Báo chí phải giới thiệu hết sức tỉ mỉ những thành công của các công xã kiểu mẫu; phải nghiên cứu những nguyên nhân thành công, những phương pháp làm việc và quản lý của các công xã đó; mặt khác, báo chí đưa lên "bảng đen" những công xã nào cứ khư khư

những "truyền thống của chủ nghĩa tư bản", nghĩa là những truyền thống vô chính phủ, lười biếng, vô trật tự, đầu cơ”1

Trong giai đoạn xây dựng CNXH, nhiệm vụ cách mạng đã thay đổi, báo chí cũng phải thay đổi cho phù hợp với nhiệm vụ mới của cách mạng Trong giai đoạn mới, báo chí không chỉ dừng ở các vấn đề chính trị chung - theo cách nói của Lênin -

"tức là nói huyên thuyên về chính trị" Vấn đề căn bản là báo chí phải nói nhiều đến xây dựng đời sống mới, đến những sự việc luôn xảy ra trong lĩnh vực đó, bởi vì, khi giai cấp vô sản giành được chính quyền, bắt tay vào xây dựng xã hội mới thì chính trị

đã hoàn toàn sáng tỏ rồi Nếu như cần phải nói các vấn đề chính trị chung, báo chí "có thể và cần phải nói rất ngắn gọn"2

Cũng về vấn đề tuyên truyền, Lênin cho rằng, báo chí phải quan tâm cụ thể và chân thực tới mọi vấn đề "đời thường" bằng cách "bớt những lời hoa mĩ đi" Người kịch liệt phê phán cách viết "tô hồng" của báo chí, đồng thời phê phán sự kém sắc sảo trong đấu tranh với các hiện tượng tiêu cực trong xã hội Người chỉ dẫn: Tờ báo chủ yếu dành chỗ cho chủ đề xây dựng cuộc sống mới Bởi vì, đó là chính trị quan trọng nhất hiện nay “Hãy bớt làm rùm beng về chính trị đi Hãy bớt những nghị luận kiểu trí thức đi Hãy gần gũi đời sống hơn nữa Hãy chú ý nhiều hơn nữa xem trong công việc thường ngày của họ, quần chúng công nông đang thực tế sáng tạo cái mới như thế nào Hãy kiểm nghiệm kỹ hơn xem cái mới đó có tính chất cộng sản đến mức độ nào”3

Trong thời kỳ mới, các nhà báo, nhà văn, nhà tuyên truyền, hãy bớt nói suông

về chính trị, mà quan tâm nhiều hơn đến những công việc kiến thiết xã hội mới, những

sự việc bình thường nhất nhưng sinh động, rút ra trong đời sống và được cuộc sống kiểm nghiệm; phải tập trung vào vấn đề kinh tế, vì chỉ có kinh tế mạnh mới có CNXH hiện thực ở lĩnh vực kinh tế, báo chí phải thu thập, kiểm tra, phản ánh đầy đủ, nghiên cứu những biến đổi trong đời sống Báo chí phải tìm xem, trong tất cả các ngành kinh

tế "thực tế có được những thành tựu nào không? Những thành tựu đó là gì? Những thành tựu đó đã được xác nhận chưa? Thành tựu đạt được như thế nào? Làm thế nào

Từ vai trò của báo chí - xuất bản đối với sự nghiệp cách mạng, các nhà sáng lập

chủ nghĩa Mác-Lênin khẳng định: Đảng phải lãnh đạo báo chí - xuất bản; đó là

nguyên tắc "bất di bất dịch" Sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản gắn liền với các nguyên tắc hoạt động của Đảng cách mạng

Trước hết là nguyên tắc tính đảng của báo chí - xuất bản cách mạng Tính đảng

của báo chí - xuất bản cách mạng do mục đích, chức năng và vai trò của báo chí - xuất bản cách mạng quy định Tính đảng đòi hỏi báo chí cách mạng phải đấu tranh kiên quyết chống các tư tưởng thù địch, phản động, đi ngược lại lợi ích của giai cấp vô sản

và nhân dân lao động, phải đấu tranh không khoan nhượng với các hiện tượng tiêu cực trong xã hội

Lênin công khai tuyên bố tính đảng của báo chí cách mạng, đồng thời phát triển

và làm rõ từng mặt của nguyên tắc tính đảng của báo chí Thứ nhất: Sự nghiệp báo chí

phải là một bộ phận trong sự nghiệp của giai cấp vô sản; do đội tiên phong của giai

cấp công nhân lãnh đạo; thứ hai, sự nghiệp báo chí phải thành một bộ phận khăng khít

của công tác có tổ chức, có kế hoạch thống nhất của Đảng, gắn bó mật thiết với các công tác khác; phải thành "một bánh xe nhỏ và một cái đinh ốc" trong toàn bộ guồng

máy do Đảng lãnh đạo; thứ ba, các nhà báo nhất thiết phải tham gia các tổ chức của

Đảng và do Đảng lãnh đạo, tức là: “Báo chí phải trở thành các cơ quan của các tổ chức của Đảng Các nhà văn nhất thiết phải tham gia các tổ chức của Đảng Các nhà xuất

1

Lênin: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M, 1977, t.37, tr.107.

bản và các kho sách, các hiệu sách và các phòng đọc sách, các thư viện và các nơi bán sách báo, tất cả những cái đó đều phải thành của Đảng, chịu trách nhiệm trước Đảng”1

Tiêu chuẩn hàng đầu của tính đảng trong báo chí được thể hiện trong mối quan

hệ giữa báo chí với chính trị Mác và Ăngghen chỉ rõ: "Tuyệt đối từ bỏ chính trị là không thể được; tất cả các tờ báo chủ trương từ bỏ chính trị cũng đều làm chính trị Vấn đề chỉ là làm chính trị như thế nào và làm loại chính trị gì "2 Báo chí tư sản đã vậy, báo chí vô sản càng phải như vậy Quan hệ của báo chí với chính trị là sự gắn bó của báo chí với đường lối chính trị và tổ chức của Đảng vô sản Báo chí cách mạng dứt khoát phải trung thành và thể hiện đường lối, quan điểm của Đảng, góp phần thực hiện

có hiệu quả đường lối, quan điểm đó trong thực tiễn cuộc sống Tư tưởng của Đảng thông qua báo chí biến thành tư tưởng của quần chúng

Theo Mác và Ăngghen tính chất cách mạng và tính tiền phong về chính trị là các yếu tố, tiêu chuẩn hàng đầu của báo chí "Nhiệm vụ của báo Đảng là gì? Trước tiên là tiến hành những cuộc thảo luận, chứng minh, phát triển và bảo vệ những đòi hỏi của Đảng, bác bỏ và lật đổ những tham vọng và những luận điểm của phe thù địch"3

Cụ thể là: báo chí phải làm sáng tỏ nguyên nhân sự áp bức của giai cấp tư sản với giai cấp vô sản; phải làm sáng tỏ cái gì quyết định sự xuất hiện tình trạng áp bức cả về chính trị, kinh tế và xã hội, làm thế nào để thủ tiêu được sự áp bức đó; Đảng phải tiến hành các phương pháp cách mạng như thế nào và Đảng phải liên hợp với các tổ chức khác ra sao trong cuộc đấu tranh đó?

Báo chí phục vụ nhiệm vụ chính trị của giai cấp vô sản, luôn gắn với tổ chức của Đảng Khác hẳn báo chí tư sản, tính tập thể là đặc điểm xuyên suốt quá trình tồn tại và hoạt động của báo chí cách mạng Báo chí cách mạng không bao giờ và không thể là phương tiện trong tay một cá nhân hoặc một nhóm người Nó "không thể là sự nghiệp cá nhân độc lập với sự nghiệp chung của giai cấp vô sản", nó "phải thành một

bộ phận trong sự nghiệp của toàn thể giai cấp vô sản"4

Chỉ ra nguyên tắc tính đảng của báo chí, Lênin cũng kịch liệt phản đối các quan điểm tự do ngôn luận tư sản Người chỉ rõ: “Mỗi cá nhân có quyền tự do viết và nói tất

cả những gì họ muốn, không có một chút hạn chế nào Nhưng mỗi đoàn thể tự do (trong số đó kể cả Đảng) cũng được tự do đuổi những phần tử lợi dụng chiêu bài Đảng

để tuyên truyền quan điểm chống Đảng Vì tự do ngôn luận, tôi buộc phải để cho anh cái quyền hoàn toàn được la ó, nói bậy và viết theo sở thích của anh Nhưng nhân danh

tự do lập hội, anh cũng phải cho tôi cái quyền liên kết hay đoạn tuyệt với những người nói thế này thế khác Đảng là một khối tự nguyện, nếu như nó không tẩy sạch khỏi bản thân nó những đảng viên tuyên truyền quan điểm chống Đảng, thì nó không thể tránh khỏi tan rã, trước tiên tan rã về tư tưởng, sau sẽ tan rã cả về vật chất”1

Mác đã phân tích kỹ: bản chất của tự do báo chí thể hiện ở sự dũng cảm, có

lý tính, có đạo đức của tự do; "nhưng bản thân tự do báo chí không bao giờ là sự hoàn thiện"2, "nếu tự do báo chí là tất cả sẽ làm cho tất cả những chức năng còn lại của nhân dân, thậm chí cả bản thân nhân dân nữa, sẽ trở nên thừa"3

Trong xã hội có giai cấp, Lênin khẳng định, không thể có thứ "tự do tuyệt đối" như giai cấp tư sản thường rêu rao hòng lừa bịp quần chúng Vấn đề đặt ra là: "Hãy xem đó là thứ tự do báo chí nào? để làm gì? cho giai cấp nào?"4 Về cái gọi là tự do báo chí tư sản, Lênin vạch rõ: Trong các nước tư bản, tự do báo chí là tự do mua chuộc các nhà báo để tạo "dư luận" có lợi cho giai cấp tư sản Trong điều kiện có chính quyền, nếu tự do báo chí không xuất phát từ tính Đảng Cộng sản thì chỉ đưa đến các hệ quả là "tăng cường lực lượng của giai cấp tư sản thế giới", không những không giúp loại trừ khỏi Đảng các nhược điểm, các sai lầm, các tai họa, các bệnh tật; trái lại, "trở thành một vũ khí trong tay giai cấp tư sản"5

Tính nhân dân là nguyên tắc cơ bản tiếp theo của báo chí - xuất bản cách mạng

Báo chí phải "sống trong nhân dân và trung thực chia sẻ với nhân dân niềm hy vọng và

sự lo lắng của họ, tình yêu và lòng căm thù của họ, nỗi vui và nỗi buồn của họ"1 Báo chí cách mạng phải hiểu sâu sắc cuộc sống của nhân dân, từ đó mới có thể nói lên, thể hiện đúng "những tư tưởng và tình cảm hàng ngày của nhân dân đang suy nghĩ thật sự theo cách của nhân dân"2 Tính nhân dân của báo chí cách mạng biểu hiện ở mối liên

hệ giữa báo chí với đông đảo tầng lớp nhân dân, nhất là nhân dân lao động - người sáng tạo chân chính của lịch sử Báo chí phải phản ánh, đánh giá các hiện tượng và sự kiện của đời sống theo lập trường của nhân dân lao động, đại diện và bảo vệ cho quyền lợi của nhân dân,trực tiếp tham gia vào cuộc đấu tranh của nhân dân vì sự công bằng, dân chủ và tiến bộ xã hội

Theo đó, tính nhân dân không hề mâu thuẫn mà thống nhất với tính đảng Trong cuộc sống, sự gặp gỡ giữa "lòng dân" với "ý Đảng" tạo thành sức mạnh, vượt qua mọi khó khăn để đạt mục tiêu của cách mạng Trong hoạt động báo chí, những tác phẩm thông tin, lý giải các sự kiện nóng hổi, những vấn đề sát sườn đặt ra từ đời sống dưới ánh sáng đường lối, quan điểm của Đảng vô sản, phù hợp với nguyện vọng chính đáng của nhân dân trở thành những tác phẩm gây được tiếng vang lớn, có hiệu quả cao, được đông đảo quần chúng lao động đồng tình

Tính nhân dân, tính đại chúng và bản chất dân chủ của báo chí thể hiện ở sự tham gia tích cực và thường xuyên của đông đảo nhân dân vào các hoạt động báo chí Lênin quan niệm rằng: một tờ báo sống được và trở nên sinh động khi nó có chừng năm người viết và người biên tập chuyên nghiệp giỏi, nhưng đồng thời phải có năm trăm, thậm chí năm nghìn, cộng tác viên không chuyên nghiệp Chính sự tham gia đó của quần chúng nhân dân làm cho báo chí thực sự trở thành diễn đàn dân chủ để người dân phát biểu những tâm tư, nguyện vọng, cung cấp các sáng kiến, thực hành quyền dân chủ Mặt khác, sự tham gia của quần chúng làm cho thông tin báo chí sinh động hơn, kịp thời và sát với cuộc sống hơn

Tính nhân dân còn thể hiện ở nghệ thuật biểu hiện của báo chí: báo chí cách mạng phải phù hợp với trình độ hiểu biết của quảng đại quần chúng nhân dân Lênin coi việc biết viết, biết nói một cách giản dị, sáng sủa bằng ngôn ngữ của nhân dân, bỏ

đi kiểu "thuật ngữ uyên thâm thời thượng", những từ nước ngoài mà quần chúng không hiểu, những khẩu hiệu rỗng tuếch và xa lạ với quần chúng là đòi hỏi nghiêm ngặt đối với báo chí cách mạng

Tóm lại, tư tưởng xuyên suốt của các nhà sáng lập chủ nghĩa Mác-Lênin về nguyên tắc báo chí cách mạng phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng vô sản và chỉ có như vậy, báo chí mới xứng đáng là công cụ tuyên truyền, cổ động chính trị của Đảng; đồng thời, điều đó cũng vì lợi ích của chính báo chí, để báo chí thực hiện đúng đắn và đầy đủ vai trò, chức năng xã hội của mình

Là người sáng lập ra báo chí cách mạng Việt Nam, ngay từ khi bước vào hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận thức đầy đủ và sâu sắc vai trò to lớn của báo chí Từ một người học viết báo, rồi trở thành một người làm báo vĩ đại, trong

sự nghiệp báo chí của mình, Người đã có trên dưới hai nghìn bài báo Toàn bộ hoạt động báo chí và bản thân những bài báo đó đã thể hiện rõ quan điểm của Người về báo chí cách mạng, về quan hệ giữa Đảng và báo chí

Kế thừa và phát triển quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về báo chí vô sản,

Hồ Chí Minh luôn coi báo chí là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng, là vũ khí sắc bén trong công cuộc đấu tranh giành độc lập cho dân tộc và xây dựng cuộc sống mới cho nhân dân Cuộc đời hoạt động của Người không tách rời hoạt động báo chí Người làm báo là để làm cách mạng và để làm cách mạng Người đã trở thành một nhà báo Theo Người, báo chí chúng ta chỉ có một đề tài xuyên suốt là: "chống thực dân đế quốc, chống phong kiến địa chủ, tuyên truyền cho độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội"1 Để thực hiện được nội dung đó, báo chí cách mạng phải có tính chiến đấu với tính cách là biểu hiện cao nhất của tính đảng, là bản chất, là tiêu chí cao nhất của báo chí cách mạng Điều đó trước hết thể hiện ở đường lối chính trị của tờ báo Báo chí thực chất là hoạt động chính trị, thông tin trên báo chí quan trọng nhất là thông tin chính trị Báo chí phải biểu thị rõ ràng sự nhiệt tình ủng hộ hay phản đối một quan điểm, một vấn đề, một sự kiện chính trị, kinh tế, xã hội nào đó khi trong xã hội còn đấu tranh giai cấp Ngay trong tờ báo cách mạng đầu tiên do Người sáng lập - tờ

Người cùng khổ, Hồ Chí Minh đã tố cáo chế độ thực dân phong kiến và tuyên truyền,

1

Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t.9,

tr.419.

cổ động cho chủ nghĩa Mác-Lênin Có thể nói rằng, với tờ báo đầu tiên - báo "Thanh

niên" ra đời năm 1925 - Hồ Chí Minh đã đặt nền móng cho sự ra đời nền báo chí cách

mạng Việt Nam và giúp báo chí cách mạng Việt Nam thể hiện đầy đủ các vai trò là người tuyên truyền tập thể, người cổ động tập thể và người tổ chức tập thể với tinh thần chiến đấu rất cao

Trong điều kiện cụ thể cách mạng nước ta những năm đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, Hồ Chí Minh chỉ rõ: Báo chí của ta thì cần phải phục vụ nhân dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội, phục vụ cho đấu tranh thực hiện thống nhất nước nhà, cho hòa bình thế giới Do đó, báo chí của ta phải có đường lối chính trị đúng, vì có đường lối chính trị đúng thì các nội dung và hình thức thể hiện của báo chí mới đúng được Trên cơ sở đường lối chính trị đúng, báo chí phải đi tiên phong trong đấu tranh không khoan nhượng với những gì đi ngược lại quy luật của lịch sử, vạch trần tính chất phản động, giả dối, bịp bợm của kẻ thù của dân tộc "Đối với những người viết báo chúng ta, cái bút là vũ khí sắc bén, bài báo là tờ hịch cách mạng"1 Tính chiến đấu không chỉ nhằm tiến công vào kẻ thù của cách mạng, mà còn biểu dương những tấm gương tiêu biểu trong chiến đấu và lao động để cổ vũ mọi người hăng hái tham gia cách mạng

Khi đã có chính quyền, Người đề nghị báo có mục "ý kiến bạn đọc', coi ý kiến bạn đọc là những ý kiến đấu tranh Cái mới đấu tranh với cái cũ, cái tốt đấu tranh với cái không tốt Trong biểu dương, phải rút ra được kinh nghiệm có ý nghĩa phổ biến, phê bình phải cụ thể rõ ràng Phê bình và tự phê bình là biện pháp tăng cường tính chiến đấu, vì "phê bình và tự phê bình là vũ khí rất cần thiết và rất sắc bén, giúp chúng

ta sửa chữa sai lầm và phát triển ưu điểm Vì khéo lợi dụng nó mà Đảng và nhân dân

ta ngày càng tiến bộ, đối với báo chí cũng vậy"2

Khi có đường lối chính trị đúng, người làm báo là người thực hiện và là nhân tố chính đảm bảo tính chiến đấu của báo chí, vì "nói đến báo chí trước hết phải nói đến

những người làm báo chí"1 Đối với người làm báo cách mạng, "cây bút, trang giấy là

vũ khí sắc bén của họ", do đó họ là "chiến sĩ cách mạng"2 Hồ Chí Minh đòi hỏi những người làm báo phải thường xuyên tu dưỡng đạo đức cách mạng, trau dồi tư tưởng, học tập chính trị để nắm vững chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đi sâu vào thực tế, đi sâu vào quần chúng lao động, phải luôn nâng cao trình độ văn hóa, rèn giũa nghiệp vụ, mài sắc ngòi bút của mình trong sự nghiệp "phò chính, trừ tà"

Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần nhắc nhở những người làm báo, khi viết phải trả lời rõ: "Viết cho ai xem? Viết để làm gì?"3; "Vì ai mà viết? Mục đích viết làm gì?"4 Những câu hỏi Người đặt ra chính là đòi hỏi báo chí phải xác định rõ đối tượng tiếp nhận thông tin Việc xác định đó nhằm hình thành phương pháp sáng tạo phù hợp cho nhà báo

Người chỉ rõ: "Đối tượng của tờ báo là đại đa số dân chúng"5 Vì vậy, cách viết bài báo phải đơn giản, dễ hiểu, ngôn ngữ phải trong sáng, tránh dùng từ nước ngoài… Việc xác định đúng đối tượng phục vụ của báo chí - xuất bản cũng có nghĩa là nhà báo phải biết chọn lựa những nội dung gì nên viết, cái gì không nên viết Viết "phục vụ nhân dân" thì nhất định phải chọn cái gì có lợi cho dân và phục vụ cách mạng Mặt khác, viết "phục vụ nhân dân" thì phải tôn trọng nhân dân, lắng nghe ý kiến nhân dân

và học tập nhân dân Đó là một tiền đề để thành công, bởi "không riêng gì viết sách, viết báo, mà công tác gì muốn làm tốt đều phải coi trọng ý kiến của nhân dân"6

1.3 Về sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản

1.3.1 Nội dung lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản

Nội dung lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản bao gồm các công việc chủ yếu sau:

1.3.1.1 Đảng định hướng chính trị cho báo chí - xuất bản

Là báo chí - xuất bản cách mạng, yêu cầu hàng đầu của báo chí - xuất bản nước

ta là phải có lập trường chính trị vững chắc, có đường lối chính trị đúng đắn, có mục tiêu chính trị rõ ràng Đường lối chính trị của báo chí - xuất bản chính là cương lĩnh, đường lối của Đảng Do đó, đường lối, chủ trương đúng đắn là nội dung lãnh đạo cơ bản, tổng quát nhất của Đảng đối với báo chí - xuất bản

Đường lối của Đảng bao quát một hệ thống những vấn đề cơ bản nhất của một giai đoạn cách mạng, nó bao quát toàn diện tất cả các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa,

xã hội, an ninh, quốc phòng, đối ngoại và có ý nghĩa trong phạm vi cả nước

Đường lối đúng đắn của Đảng có ý nghĩa cực kỳ to lớn đối với báo chí - xuất bản Đường lối đúng đắn tự nó đã chứa đựng những nội dung thông tin có sức sống và cách mạng cho báo chí - xuất bản; xã hội đón đọc báo chí để hiểu sâu hơn đường lối của Đảng Đường lối do Đảng đề ra đúng đắn và nhất quán sẽ tránh cho báo chí - xuất bản, trong hoạt động của mình không rơi vào tình huống mâu thuẫn giữa những điều cần tuyên truyền với hiện thực cuộc sống, không phải né tránh, lựa lách Nghị quyết của Đảng không phải là câu trả lời cho tất cả mọi vấn đề, nhưng trên những vấn đề cơ bản của cách mạng mà có sự khẳng định đúng đắn đã là điều kiện quan trọng hàng đầu

để báo chí - xuất bản phát huy vai trò của mình Đường lối đúng đắn của Đảng còn tạo nên một không khí mới, một tư duy mới trong Đảng và trong xã hội, từ đó báo chí - xuất bản có cơ sở để đổi mới nội dung thông tin và nhất là có những hình thức tuyên truyền toàn diện hơn, đáp ứng được nhu cầu thông tin của xã hội

Thực tiễn cuộc sống, thực tiễn cách mạng luôn vận động, nảy sinh những vấn

đề mới mà không phải bao giờ Đảng cũng kịp thời ra nghị quyết Khi có những vấn đề mới phát sinh, báo chí - xuất bản cần có sự chỉ đạo định hướng của Trung ương và các cấp ủy đảng Hơn nữa, báo chí - xuất bản còn có chức năng tham gia vào tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận, cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để Đảng ra quyết định, hướng dẫn dư luận theo hướng đúng đắn Trong việc này, sự chỉ đạo thường xuyên của các cấp ủy là vô cùng quan trọng

Từ đường lối đúng đắn, từng thời kỳ, Đảng định hướng cụ thể cho báo chí - xuất bản thông qua việc xác định các nhiệm vụ mà báo chí - xuất bản phải thực hiện và

Đến đầu những năm 90, trước đổ vỡ của CNXH ở Đông Âu và Liên Xô, tình hình thế giới không có lợi cho cách mạng, ảnh hưởng tiêu cực tới tư tưởng của cán bộ, quần chúng, kẻ thù đẩy mạnh âm mưu "diễn biến hòa bình", Đảng ta kịp thời chỉ ra:

“Báo chí, xuất bản có trách nhiệm góp phần làm cho thế giới quan Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội, động viên toàn Đảng, toàn dân vượt qua khó khăn, thử thách, năng động sáng tạo trong việc thực hiện nghị quyết Đại hội VII của Đảng, giữ vững ổn định chính trị, tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới, đưa đất nước ra khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa”2 Thực hiện đường lối mở cửa và hội nhập với thế giới của Đại hội VII, Đảng lưu ý báo chí - xuất bản phải: “Nâng cao chất lượng, đáp ứng nhu cầu thông tin và nâng cao kiến thức mọi mặt cho nhân dân; cổ vũ mạnh mẽ các nhân tố mới, đồng thời tích cực đấu tranh chống tiêu cực; bảo tồn và phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; bồi dưỡng tâm hồn, tình cảm cao đẹp của con người Việt Nam; đề cao tinh thần yêu nước,ý chí tự lập tự cường, cần kiệm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; biểu dương tính trung thực, lòng nhân ái, tinh thần dũng cảm, tình yêu cái

Đảng Cộng sản Việt Nam: Chỉ thị số 08/CT-TW ngày 31/3/1992 của Ban

Bí thư khoá VII về tăng cường sự lãnh đạo và quản lý nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác báo chí - xuất bản.

đẹp chân chính, phê phán những thói hư tật xấu, mọi biểu hiện của sự giả dối, độc ác, chạy theo những thị hiếu thấp kém”1

Nghị quyết 09-NQ/TW của BCT khóa VII về một số định hướng lớn trong công

tác tư tưởng đã khẳng định: “Nâng cao chất lượng, hiệu quả của báo chí, xuất bản và

các hoạt động văn hóa khác Coi trọng công tác bồi dưỡng cán bộ báo chí, xuất bản, văn hóa, văn nghệ, nhất là các cán bộ phụ trách, nắm vững và chủ động thực hiện đúng đắn, sáng tạo các định hướng chính trị, tư tưởng của Đảng Chú trọng biểu dương, cổ

vũ những gương tốt, những nhân tố mới, đấu tranh có hiệu quả chống tham nhũng, tiêu cực Rút kinh nghiệm công tác đấu tranh chống những luận điệu tuyên truyền, xuyên tạc của địch, nhất là trên báo, đài, có kế hoạch chủ động, kịp thời chống âm mưu, thủ đoạn "diễn biến hòa bình" về tư tưởng - văn hóa của chúng"2

Đại hội VIII của Đảng nhận định nước ta đã chuyển sang thời kỳ phát triển mới, thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH với mục tiêu: “Xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất - kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, đời sống vật chất tinh thần cao, quốc phòng, an ninh vững chắc, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội”3

Để báo chí phục vụ kịp thời nhiệm vụ chính trị của thời kỳ mới, Đảng ta đề ra các nhiệm vụ cho báo chí - xuất bản: Coi trọng việc nâng cao chất lượng thông tin đại chúng, tính chân thật, tính chiến đấu và tính đa dạng của thông tin; coi trọng việc phát hiện và đề cao các nhân tố mới đồng thời với việc phát hiện và phê phán các hiện tượng tiêu cực Tăng cường công tác thông tin đối ngoại Cụ thể hơn, Đảng ta chỉ rõ, báo chí phải luôn luôn đi đầu trong việc bảo vệ chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Chủ đề trung tâm của hoạt động báo chí - xuất bản là độc lập dân tộc và CNXH Chỉ thị 08/CT-TW của BBT khóa VII yêu cầu báo chí - xuất bản: “Phải bảo đảm tính tư tưởng, tính chân thật, tính nhân dân,

1

Đảng Cộng sản Việt Nam: Nghị quyết 09 của BCT khoá VII về một số

định hướng lớn trong công tác tư tưởng hiện nay.

2

Đảng Cộng sản Việt Nam: Nghị quyết 09 của BCT khoá VII về một số

định hướng lớn trong công tác tư tưởng hiện nay.

3

Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996, tr.18.

tính chiến đấu và tính đa dạng, có trách nhiệm hình thành dư luận xã hội lành mạnh góp phần tăng cường sự đoàn kết, nhất trí về tư tưởng, chính trị và tinh thần trong nhân dân Kiên quyết đấu tranh phê phán các quan điểm sai trái, thù địch, khắc phục các biểu hiện thương mại hóa, xa rời tôn chỉ, mục đích và các biểu hiện tiêu cực, lệch lạc khác Tích cực biểu dương nhân tố mới, tham gia đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu, mê tín dị đoan và các tệ nạn xã hội, góp phần làm lành mạnh xã hội, giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp, bản sắc và tinh hoa văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại”1

Là một bộ phận của hệ thống chính trị, nhưng Đảng là hạt nhân lãnh đạo của hệ thống, có vai trò lãnh đạo hệ thống chính trị và lãnh đạo toàn xã hội Với đặc trưng đó, Đảng tổ chức sự phối hợp giữa các tổ chức đảng, các cơ quan nhà nước, các đoàn thể nhân dân trong việc lãnh đạo, quản lý và hỗ trợ báo chí - xuất bản

Lãnh đạo của Đảng là lãnh đạo toàn diện, trong đó trước hết là Đảng lãnh đạo đảm bảo cho báo chí - xuất bản không đi chệch đường lối chính trị của Đảng, đóng góp tích cực vào việc thực hiện đường lối đó một cách sáng tạo, phong phú, có hiệu quả cao

1.3.1.2 Đảng cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ và kịp thời về đường lối, chính sách và tình hình thực tiễn cho cơ quan báo chí - xuất bản

Với chức năng công cụ công tác tư tưởng của Đảng, để báo chí - xuất bản có thể hoàn thành nhiệm vụ của mình, Đảng phải thông tin những vấn đề cần thiết cho báo chí - xuất bản một cách kịp thời và chính xác, coi thông tin cho báo chí - xuất bản cũng là thông tin cho toàn Đảng và cho xã hội

Được cung cấp các thông tin chính xác, đầy đủ, kịp thời là cơ sở để báo chí - xuất bản đảm bảo tính đảng, tính chân thật ngay từ khâu đầu tiên Chỉ thị 63/CT-TW của BBT nêu rõ: "Cung cấp thông tin cần thiết cho cán bộ báo chí - xuất bản, nhất là cán bộ phụ trách" Chỉ thị 08/CT-TW ngày 31-3-1992 của BBT khóa VII cũng ghi: " Tạo điều kiện cho các cơ quan báo chí, xuất bản làm tốt nhiệm vụ bằng cách tăng

1

Đảng Cộng sản Việt Nam: Chỉ thị 08/CT-TW ngày 31-3-1992 của BBT

khoá VII về tăng cường sự lãnh đạo và quản lý nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác báo chí -x uất bản.

cường cung cấp thông tin"1 Chỉ thị 22/CT-TW ngày 17-10-1997 của BBT khóa VIII chỉ rõ: "Thường xuyên phổ biến chủ trương, chỉ đạo định hướng Cung cấp thông tin, thường kỳ kiểm điểm rút kinh nghiệm, biểu dương ưu điểm, xử lý kịp thời các vi phạm luật pháp và định hướng tuyên truyền"2

Để báo chí - xuất bản làm tốt chức năng của mình, giúp quần chúng cập nhật thông tin, bản thân báo chí - xuất bản phải là người được tiếp nhận thông tin đầu tiên Tin tức càng chính xác, việc xử lý càng thuận lợi Nhận thức rõ cung cấp thông tin chính xác, kịp thời cho báo chí là nội dung lãnh đạo quan trọng Nghị quyết số 09/NQ-

TW ngày 18-12-1995 về "Một số định hướng lớn trong công tác tư tưởng hiện nay" nhấn mạnh: "Tăng cường công tác thông tin nội bộ, thông tin hai chiều, làm cho các hoạt động tư tưởng bám sát cuộc sống, nắm bắt và giải quyết kịp thời những vấn đề mới nảy sinh"3

Khi nói đến cung cấp thông tin cho báo chí, Lênin cho rằng, báo chí: “Cần phải hiểu tất cả những nhiệm vụ chính trị của Đảng về việc xây dựng đảng, về việc đấu tranh trong nội bộ đảng Nó không sợ sự thật trần truồng về Đảng và nó chăm lo việc củng cố, phục hồi và cải tổ lại đảng”4

Để báo chí có thông tin xác thực, đúng với bản chất sự việc, hiểu được đầy đủ các nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến các thành tích hoặc khuyết điểm, biết nên đưa tin, bình luận như thế nào là đúng , không ai khác, chính là các cấp ủy đảng có thẩm quyền trực tiếp cung cấp thông tin cho báo chí

Cung cấp thông tin đầy đủ chính xác, kịp thời cho báo chí - xuất bản thì hiệu quả lãnh đạo của Đảng đối với xã hội sẽ cao hơn Bên cạnh đó, nhờ có thông tin ngược chiều, nhiều chiều từ báo chí - xuất bản các quyết định của Đảng sẽ phản ánh đúng quy luật hơn, đảm bảo tính hiện thực, tính khả thi cao, "ý Đảng" sẽ luôn phù hợp với "lòng dân"

1

Đảng Cộng sản Việt Nam: Chỉ thị số 08/CT-TW ngày 31/3/1992 của Ban

Bí thư khoá VII về tăng cường sự lãnh đạo và quản lý nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác báo chí - xuất bản.

2

Đảng Cộng sản Việt Nam: Chỉ thị 22/CT-TWngày 17-10-1997 của BBT

khoá VIII về tiếp tục đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo, quản lý công tác báo chí - xuất bản.

Bên cạnh cung cấp thông tin cho báo chí - xuất bản hoạt động nghiệp vụ, Đảng còn cung cấp thông tin giải quyết các kiến nghị của báo chí về những vấn đề liên quan đến sự lãnh đạo của Đảng

Có thể nói rằng, việc cung cấp thông tin toàn diện cho báo chí là đảm bảo cho báo chí hoạt động vừa phong phú, đa dạng vừa đúng định hướng chính trị trong mọi hoàn cảnh

1.3.1.3 Tổ chức sự phối hợp giữa các phương tiện thông tin đại chúng

Nói đến sự phối hợp giữa các phương tiện thông tin đại chúng là đề cập đến sự phối hợp giữa các thiết chế xã hội: báo chí, xuất bản, hãng thông tấn trong việc thu thập, xử lý và phổ biến thông tin trên một quy mô rộng lớn dựa trên cơ sở những quy luật của xã hội, trong đó các thiết chế này hoạt động với đặc tính chung là phổ biến nhanh và thường xuyên tin tức, cùng một lúc làm cầu nối và bổ sung cho sự giao tiếp trực tiếp giữa người với người

Trong sự nghiệp đổi mới của đất nước, bước vào thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH, các phương tiện thông tin vẫn luôn là công cụ tư tưởng sắc bén của Đảng Tuy phương thức hoạt động của mỗi loại hình khác nhau, nhưng chúng luôn phối hợp chặt chẽ vì cùng một nhiệm vụ và cùng một mục đích Những năm qua, chính nhờ có sự phối hợp, hợp tác lẫn nhau mà các hoạt động văn hóa, thông tin, báo chí, xuất bản có bước phát triển mới về nội dung và phương pháp thông tin, về nghiên cứu và sáng tạo,

về đấu tranh, phê phán các hiện tượng tiêu cực

Sự phối hợp giữa các cơ quan thông tin nhằm làm cho thông tin ngày thêm đa dạng, phong phú, nhiều kênh, nhiều chiều, nhiều cấp độ, đảm bảo sự nhất quán về độ chính xác của các thông tin phát ra, tránh tình trạng "trống đánh xuôi, kèn thổi ngược" hoặc "nhiễu" thông tin Kinh nghiệm từ sự sụp đổ của Liên Xô và các nước XHCN Đông Âu cho thấy, sự thiếu nhất quán trong thông tin, nhất là một số tờ báo đưa thông tin "nửa sự thật", chỉ đề cập một phần sự thật, hoặc bóp méo sự thật về một sự kiện lịch sử, hoặc về một nhân vật nào đó là làm cho cả xã hội hoang mang, không biết tin vào ai, đổ vỡ niềm tin đã được xây dựng từ nhiều năm, từ đó dẫn đến hoài nghi tất cả

và đó là cơ hội tốt cho "diễn biến hòa bình" của kẻ thù

Vì vậy, trong lãnh đạo báo chí - xuất bản, Đảng có sự phân công, phân nhiệm giữa các cơ quan báo chí - xuất bản những tin tức quan trọng được phát ra từ một

nguồn thống nhất (Thông tấn xã Việt Nam, báo Nhân dân, Tạp chí Cộng sản, Đài

Tiếng nói Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật) Các báo, đài địa phương, ngành và đoàn thể không được đưa tin trái với nội dung tin

do Thông tấn xã Việt Nam phát Một số vấn đề nhạy cảm, tế nhị về quan hệ quốc tế cần được cấp có thẩm quyền xem xét về nội dung và cách thức đưa tin, các báo không

tự ý đưa tin, nhất là đưa tin theo các hãng thông tấn, báo chí nước ngoài

1.3.2 Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản

Có thể thấy các phương thức lãnh đạo báo chí - xuất bản của Đảng bao gồm:

1.3.2.1 Đảng lãnh đạo bằng việc đề ra các nghị quyết, chỉ thị đối với báo chí

xã hội, trong đó có lĩnh vực báo chí - xuất bản Các nghị quyết, các chỉ thị của Đảng

về báo chí - xuất bản trở thành cơ sở cho Nhà nước thể chế hóa cụ thể hóa các quan điểm của Đảng đối với báo chí, xuất bản, từ đó Nhà nước thực hiện quyền hạn và trách nhiệm quản lý nhà nước đối với báo chí - xuất bản và báo chí - xuất bản thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình

Trong thời kỳ đổi mới, dưới ánh sáng các nghị quyết Đại hội Đảng, việc cụ thể hóa đường lối đổi mới của Đảng trên tất cả mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó

có báo chí - xuất bản, ngày càng cụ thể hơn

Tại Đại hội VI, Đảng chỉ ra nhiệm vụ của báo chí - xuất bản trong việc truyền

bá đường lối, chính sách của Đảng, đi sát thực tế, thông tin kịp thời và phân tích sâu sắc những sự kiện mới, nhiệt tình ủng hộ những nhân tố mới, chống những hiện tượng trì trệ, lạc hậu Để cụ thể hơn Nghị quyết của Đại hội, BBT Trung ương Đảng khóa

VI đã có Chỉ thị 63/CT-TW ngày 25-7-1990 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác báo chí - xuất bản Có thể nói rằng, đây là văn bản đầu tiên Đảng ta bước đầu chỉ ra nội dung, phương thức lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản Từ xác định vai trò của báo chí - xuất bản, chỉ thị chỉ rõ các công việc của Đảng, Nhà nước phải thực hiện trong lãnh đạo, quản lý báo chí - xuất bản; trách nhiệm của cơ quan chủ

quản; trách nhiệm, quyền hạn của người phụ trách cơ quan báo chí - xuất bản về việc thành lập các tổ chức đảng trong các cơ quan báo chí - xuất bản Với việc cụ thể các công việc từ chủ thể lãnh đạo, quản lý (Đảng và Nhà nước) để khách thể lãnh đạo, quản lý (các cơ quan báo chí - xuất bản), Chỉ thị 63/CT-TW của BBT đã khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản cũng như chỉ ra các công việc cụ thể cần làm để thực hiện sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản Với Chỉ thị 63/CT-TW, sau những lúng túng khi bước vào đổi mới cùng đất nước, báo chí - xuất bản nước ta đã dần đi vào ổn định và tìm ra đường hướng phát triển theo hướng tích cực

Đại hội VII của Đảng thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ

quá độ lên chủ nghĩa xã hội Trong Cương lĩnh, đối với báo chí - xuất bản, Đảng ta

khẳng định: "Bảo đảm quyền được thông tin, quyền tự do sáng tạo của công dân Phát triển các phương tiện thông tin đại chúng, thông tin đa dạng, nhiều chiều, kịp thời, chân thực và bổ ích" Tiếp đó, ngày 31-3-1992, BBT Trung ương khóa VII ra Chỉ thị 08/CT-TW về tăng cường sự lãnh đạo và quản lý nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác báo chí - xuất bản Chỉ thị 08/CT-TW đã chỉ ra những ưu điểm đồng thời cũng thẳng thắn chỉ ra các khuyết điểm của công tác báo chí - xuất bản, trong đó có những khuyết điểm nghiêm trọng kéo dài Chỉ thị là văn bản đầu tiên chỉ ra căn bệnh nan giải của báo chí - xuất bản trong kinh tế thị trường là "khuynh hướng thương mại hóa, chạy theo lợi nhuận đơn thuần" dẫn đến nhiều sai lầm khác của báo chí - xuất bản Chỉ thị cũng chỉ ra nguyên nhân quan trọng dẫn đến các yếu kém của báo chí - xuất bản trong thời kỳ này là "sự lãnh đạo, quản lý lỏng lẻo của các cơ quan chức năng Trung ương, của nhiều cấp ủy đảng, cấp chính quyền, cơ quan chủ quản " Đặc biệt Chỉ thị khẳng định "báo chí, xuất bản dù là cơ quan của Đảng, của Nhà nước, các đoàn thể quần chúng hay của tổ chức xã hội đều đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng và hoạt động theo pháp luật" vào thời điểm đó đã loại bỏ tư tưởng đòi tách báo chí - xuất bản

ra khỏi sự lãnh đạo của Đảng của một số phần tử trong xã hội, đồng thời giúp cho báo chí - xuất bản tin tưởng hơn, tự giác hơn trong hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng Nối tiếp Chỉ thị 63/CT-TW, Chỉ thị 08/CT-TW từng bước khái quát ở mức độ cao hơn các nội dung và phương thức lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản Quá trình

phát triển đó tạo thuận lợi hơn cho sự lãnh đạo đối với báo chí - xuất bản ở các cấp ủy đảng, các ngành và các địa phương

Nghị quyết 09/NQ-TW ngày 18-2-1995 về một số định hướng lớn trong công

tác tư tưởng nêu yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả của báo chí - xuất bản; coi

trọng công tác bồi dưỡng cán bộ, nhất là cán bộ phụ trách báo chí,xuất bản; nắm vững

và chủ động thực hiện đúng đắn, sáng tạo các định hướng chính trị, tư tưởng của Đảng; đấu tranh có hiệu quả chống tham nhũng, tiêu cực, chống âm mưu "diễn biến hòa bình" của kẻ địch Với quan điểm, nhiệm vụ của công tác tư tưởng - văn hóa nói chung, của báo chí - xuất bản nói riêng, được chỉ ra trong Nghị quyết 09/NQ-TW, trong Chỉ thị 08/CT-TW, sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí - xuất bản vừa được tăng cường, vừa mang tính khoa học, cụ thể và đạt hiệu quả cao hơn

Đại hội VIII của Đảng đề ra các chủ trương quan trọng: Phát triển đi đôi với

quản lý tốt mạng lưới thông tin, báo chí, xuất bản, phát thanh, truyền hình, điện ảnh,

và các hình thức nghệ thuật khác Lần đầu tiên Đảng đề ra chủ trương sớm hoạch định một chiến lược quốc gia về thông tin theo hướng coi trọng việc nâng cao chất lượng thông tin đại chúng, tính chân thật, tính chiến đấu và tính đa dạng của thông tin; coi trọng việc phát hiện và đề cao các nhân tố mới đồng thời với việc phát hiện và phê phán các hiện tượng tiêu cực, tăng cường công tác thông tin đối ngoại

Đặc biệt, ngày 17-10-1997 BCT khóa VIII ban hành Chỉ thị số 22/CT-TW về tiếp tục đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo, quản lý công tác báo chí xuất bản Sau khi đánh giá và rút ra các bài học kinh nghiệm trong lãnh đạo báo chí của Đảng từ khi có Chỉ thị 08/CT-TW, Chỉ thị khẳng định các quan điểm và định hướng lớn trong hoạt động báo chí - xuất bản Chỉ thị cũng chỉ ra các nhiệm vụ cụ thể cho các cơ quan lãnh đạo, quản lý, các cơ quan báo chí - xuất bản, các cá nhân phụ trách trên lĩnh vực báo chí - xuất bản, giúp cho báo chí - xuất bản dễ dàng hơn trong hoạt động nghề nghiệp, cũng như các cơ quan lãnh đạo, quản lý cơ bản thoát khỏi sự lúng túng trong chỉ đạo báo chí - xuất bản thời kinh tế thị trường, mở cửa

Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm BCHTW khóa VIII (năm 1998) về xây dựng

và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, đã xác định nhiệm vụ: Phát triển đi đôi với quản lý tốt hệ thống thông tin đại chúng; từng bước