Những lỗi viết văn thường gặp của học sinh, thực trạng và giải pháp

Qua đánh giá, kiểm tra, trả bài, giáo viên hướng dẫn học sinh nhận biết những lỗi mình mắc, đúc rút được nhiều kinh nghiệm trong cách viết văn, hạn chế những lỗi viết văn, những khuyết đ

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

THUYẾT MINH MÔ TẢ GIẢI PHÁP VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN SÁNG KIẾN

1 Tên sáng kiến: : Những lỗi viết văn thường gặp của học sinh, thực trạng và giải pháp.

2 Sự cần thiết phải áp dụng giải pháp sáng kiến:

Những năm gần đây, ngành giáo dục đã đưa ra chủ trương đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh nhằm thay đổi cách dạy, cách học, cách kiểm tra góp phần nâng cao chất lượng học tập Đánh giá đúng thực trạng, Bộ đã chủ trương: để nâng cao chất lượng học tập, góp phần thúc đẩy đổi mới PPDH bộ môn

phải:“ Nâng cao chất lượng thi cử, kiểm tra đánh giá để đảm bảo đây là khâu quan trọng, tác động tích cực, mạnh mẽ trong quá trình dạy và học; phải đồng thời vừa đổi mới kiểm tra, đánh giá thường xuyên, định kì” Coi trọng việc đổi mới kiểm tra đánh giá

đã tạo ra một bước ngoặt mới thúc đẩy quá trình dạy học và mang lại hiệu quả chất

lượng thực, xoá bỏ “cái kiểu” cho điểm vô tội vạ, “đánh giá cào bằng”, đánh giá theo

tỉ lệ thành tích phần nào đã được hạn chế Đổi mới PPDH gắn với việc chú trọng đổi mới kiểm tra, đánh giá đã có tác dụng tích cực trong việc phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của học sinh

Trong quá trình dạy học, kiểm tra đánh giá là một khâu rất quan trọng Kiểm tra, đánh giá nhằm thu được, đánh giá đúng thông tin về trình độ khả năng học tập của học sinh Mục đích chính là hướng tới điều chỉnh hoạt động dạy và học bộ môn Qua đánh giá, kiểm tra, trả bài, giáo viên hướng dẫn học sinh nhận biết những lỗi mình mắc, đúc rút được nhiều kinh nghiệm trong cách viết văn, hạn chế những lỗi viết văn, những khuyết điểm thường vi phạm, hình thành kĩ năng viết đúng, viết hay Từ đó phát huy tính tích cực, tư duy độc lập, chủ động sáng tạo của học sinh trong việc học bộ môn, góp phần nâng cao chất lượng viết văn

Qua chấm các bài viết làm văn kiểm tra thường xuyên của học sinh ( và có theo dõi bài làm của HS ở các kì thi tốt nghiệp) bản thân thấy rằng, học sinh thường vi phạm những lỗi viết văn cơ bản như: lỗi chính tả; lỗi dùng từ không chính xác, lỗi lặp từ, thừa từ; diễn đạt lủng củng, không rõ nghĩa; không biết cách viết đoạn mở bài; không biết tách ý thành đoạn; viết thiếu ý, thiếu sáng tạo, không biết cách lập luận

Điều này có nhiều nguyên nhân, thuộc về người dạy lẫn người học Về phía người dạy: trong quá trình dạy học văn, chấm bài, trả bài, chữa lỗi bài viết là khâu vô cùng quan trọng, nhưng không ít giáo viên chưa nhận thức được tầm quan trọng của quá trình này Giáo viên chưa chú trọng đổi mới khâu chấm bài, cách cho điểm và chưa chú trọng đầu tư vào tiết trả bài, giáo viên chưa hướng dẫn học sinh nhận biết những lỗi sai,

nguyên nhân và cách sửa chữa Về phía học sinh , phần lớn các em học tập và sinh hoạt

ở một môi trường không mấy thuận lợi, thiếu thốn phương tiện học tập nhu cầu chọn ngành nghề sau khi ra trường Vì thế số học sinh yêu thích môn Ngữ Văn ngày càng thu

hẹp dần, tỷ lệ học sinh khá giỏi ngày càng ít Khả năng cảm thụ tác phẩm văn chương,

kỹ năng viết và quy trình làm một bài văn của học sinh còn nhiều hạn chế

Để giúp học sinh có niềm đam mê hứng thú học tập bộ môn và sự tự tin, chủ động, sáng tạo trong viết một bài văn, người thầy giáo cần có giải pháp thực hiện đúng quy trình trả bài và hướng dẫn học sinh nhận biết những lỗi sai, nắm được nguyên nhân và cách sửa chữa khắc phục Từ đó, hướng dẫn học sinh quy trình, phương pháp, kĩ năng viết đúng

và viết hay một bài văn

Vì thế, nghiên cứu thực trạng “Những lỗi viết văn thường gặp của học sinh và đưa ra các giải pháp” cho vấn đề này là việc hết sức cần thiết Giải pháp của bản thân là làm

thế nào để góp phần nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn Ngữ văn cho học sinh phổ thông trung học Chúng tôi đã chú trọng đến giải pháp là hướng dẫn học sinh nhận biết

và cách tránh những lỗi hành văn thường mắc phải, tập cho học sinh ý thức chọn lựa từ ngữ, cách sắp xếp ý, kết cấu hợp lí, kĩ năng diễn đạt câu đúng và hay, tạo lập văn bản văn học và xã hội hoàn chỉnh…Điều đó đã tạo được niềm hứng thú cho học sinh khi học tập bộ môn Ngữ Văn Học sinh sẽ tự tin hơn khi viết văn, học sinh không còn tâm lí:

“ngại”, “chán” và “sợ” khi viết một bài văn nghị luận Hiệu quả HS học tập bộ môn

ngày càng có kết quả tốt hơn

3 Mô tả các giải pháp cũ thường làm ( nêu rõ những nhược điểm cần khắc phục).

Là môn học công cụ, học văn sẽ góp phần hình thành, nâng cao kĩ năng nói- đọc-viết-cảm thụ một văn bản Trong nhà trường môn Ngữ văn có một đặc thù riêng không

giống với những bộ môn khoa học khác Dưới sự định hướng của người thầy, học sinh

sẽ được cảm thụ những tác phẩm tinh hoa của mọi thời đại, của mọi nền văn học trên thế giới với bao vấn đề đặt ra của cuộc sống, của nhân loại Trên cơ sở khám phá, cảm nhận tác phẩm, học sinh sẽ tập viết văn như những chủ thể sáng tạo độc lập Kết quả của

những bài viết “tập làm văn” , “tập viết văn”, thái độ với cuộc sống là sản phẩm của một

quá trình giảng dạy và học tập bộ môn của thầy và trò Đồng thời, thông qua môn học sẽ hình thành năng lực thực hành và sử dụng Tiếng Việt như một công cụ để tư duy giao tiếp Học tốt môn văn sẽ tác động tích cực tới các bộ môn khoa học khác và ngược lại

Tuy nhiên trong một thời gian dài, thực trạng học sinh không thích học môn văn, thái

độ chán, sợ, thậm chí là ghét bỏ môn văn là hiện tượng không hiếm ở các nhà trường Hiện tượng nhiều học sinh viết văn yếu, không biết cách trình bày một văn bản, diễn đạt lan man, chữ viết xấu, thiếu ngôn từ diễn đạt đạt điểm yếu còn chiếm một tỉ lệ không nhỏ Nhiều học sinh tỏ ra chán học, thiếu tự tin khi viết một bài văn hoàn chỉnh Kết quả học tập bộ môn chiếm tỉ lệ thấp

Những tồn tại, hạn chế nói trên là trong quá trình dạy học, người giáo viên chưa thật

sự đổi mới phương pháp dạy học Phương pháp dạy học còn mang tính truyền thống, người giáo viên chưa chú trọng đổi mới khâu chấm bài, cách cho điểm Giáo viên không đầu tư và thực hiện chưa đúng quy trình tiết trả bài Cách chấm bài của giáo viên chiếu

lệ, ngại khó, chấm cho xong Không ít giáo viên, khi chấm chỉ chú ý mặt nội dung tư tưởng, mà không chú ý đến khâu diễn đạt của học sinh Hoặc một số giáo viên trong quá

trình kiểm tra, đánh giá cho điểm theo kiểu bình quân “cào bằng”: 5-6-7 điểm, chỉ nêu

khuyết điểm, xem nhẹ khâu sửa lỗi, không hướng dẫn học sinh nhận biết những lỗi vi phạm, chưa chỉ cho học sinh nhận biết nguyên nhân mắc lỗi Giáo viên không hướng dẫn các em quy trình viết văn Hơn thế nữa, người dạy chưa phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh trong quá trình tự học-để cho học sinh tự sửa chửa lỗi viết văn mà mình mắc phải Việc cho điểm của nhiều giáo viên chưa có sự phân hoá, không mạnh dạn đánh giá điểm tối đa với bài làm sáng tạo trong cách viết Vẫn còn hiện tượng giáo viên ngại cho điểm kém đối với những trường hợp chay lười, những bài mắc nhiều lỗi…vì thế không khích thích được lòng đam mê học văn và hứng thú viết văn của học sinh Ở một bộ phận giáo viên vẫn còn hiện tượng chạy theo thành tích kiểm tra, đánh

giá cho điểm một cách chủ quan dễ dãi theo “tỉ lệ khoán” do cá nhân, tổ, nhà trường đề

ra… Chấm bài, trả bài, chữa lỗi bài viết là khâu vô cùng quan trọng trong quá trình dạy

và học văn học, nhưng thực tế không ít giáo viên chưa nhận thức được tầm quan trọng của quá trình này

Nhận thức được những hạn chế nói trên, qua thực tiễn giảng dạy đã bản thân đã chọn lựa phương pháp hướng dẫn học sinh nhận biết lỗi sai, nắm được nguyên nhân và đề ra những giải pháp để khắc phục để góp phần cải thiện thực trạng trên

4 Mục đích của giải pháp sáng kiến.

Thực trạng trong thời gian qua và hiện nay, chất lượng học tập bộ môn của học sinh còn thấp, học sinh viết văn còn phạm nhiều lỗi sai cơ bản Để giúp học sinh có niềm đam mê hứng thú học tập, sự tự tin, chủ động và sáng tạo trong cách viết một văn bản nghị luận, nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy- học bộ môn văn, người giáo viên

cần nhận thức đúng đắn và thực hiện đúng quy trình trả bài, chúa trọng hướng dẫn học sinh nhận biết những lỗi sai, nắm được nguyên nhân và cách sửa chữa Từ đó hướng dẫn học sinh quy trình, phương pháp, kĩ năng viết đúng và viết hay một bài văn

Giải pháp của bản thân là làm thế nào để góp phần nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn Ngữ văn cho học sinh THPT, bản thân đã chú trọng việc hướng dẫn học sinh

phương pháp, kĩ năng qui trình viết đúng, viết hay một văn bản văn học và xã hội hoàn chỉnh Giải pháp đặt ra là người giáo viên hướng dẫn học sinh nhận biết và cách khắc phục những lỗi hành văn thường gặp, hướng dẫn học sinh tự sửa chữa những lỗi mà mình mắc phải Từ đó, hình thành cho học sinh ý thức lựa chọn từ ngữ, chọn ý, sắp xếp

ý, kĩ năng hành văn đúng và hay Hiệu quả của việc thực hiện những giải pháp ấy là đã tạo được hứng thú học tập bộ môn Ngữ Văn cho học sinh Học sinh cảm thấy tự tin hơn

khi viết văn, các em không còn tâm lí: “ngại”, “chán” và “sợ” khi viết một bài Văn nghị

luận Kết quả học tập bộ môn của học sinh ngày càng tiến bộ

Mục đích của giải pháp cũng chính là góp phần thực hiện thành công nhiệm vụ dạy

học mà Ngành giáo dục đề ra: “cần đẩy mạnh hơn nữa việc đổi mới phương thức kiểm tra đánh giá thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học Thực hiện phân hóa theo chuẩn kiến thức kĩ năng, nâng cao chất lượng dạy” (Công văn số 895/SGDDT-TrH ngày

31-8-2011,về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ GDtrH năm học 2011-2012)

5 Thời gian thực hiện:

Thực tiễn vấn đề đặt ra trong đề tài đã được bản thân áp dụng và kiểm nghiệm trong quá trình dạy học từ năm học 2010-2011 đã mang lại nhiều kết quả

Thời gian tiến hành khảo sát đối tượng và nghiên cứu đề tài, thu thập tư liệu: bắt đầu

từ tháng 9 năm 2011đến tháng 12 năm 2012 Thời gian hoàn thành đề tài: 3 năm 2013

6 Nội dung:

6.1 Thuyết minh giải pháp mới hoặc cải tiến (nêu rõ, chi tiết, có minh họa sơ đồ,

hình vẽ, biểu bảng, phụ lục )

Để nâng cao chất lượng học tập bộ môn, hướng dẫn học sinh khắc phục những lỗi viết văn thường gặp, hình thành cho các em kĩ năng viết đúng và viết hay một văn bản hoàn chỉnh, sáng kiến đã thực hiện các nội dung sau:

A Giáo viên cần xác định: Chấm bài - trả bài là một khâu quan trọng trong quá trình dạy học bộ môn.

Trong quá trình chấm bài, cách đánh giá của giáo viên qua lời phê rất quan trọng, lời phê sẽ khuyến khích tinh thần, tạo sự hưng phấn yêu thích học tập của các em Lời nhận xét của giáo viên về bài viết sẽ tác động đến tinh thần, ý thức học tập của học sinh

Chấm bài nhất thiết phải có nhận xét, tránh lời nhận xét chung chung chỉ bằng một vài

từ ngữ: “được”, “chưa được”, “bài yếu”, “bài viết sơ sài”, “không hiểu đề”, “xa đề”,

“lạc đề”…Lời nhận xét của giáo viên thể hiện trên hai phương diện: đạt yêu cầu và chưa

đạt về nội dung lẫn hình thức Qua lời phê, học sinh sẽ nhận thấy khiếm khuyết của bản thân để khắc phục, phát huy những mặt đạt được Muốn có lời nhận xét đúng đắn với

từng bài viết, đòi hỏi giáo viên phải thực hiện nghiêm túc, có trách nhiệm cao trong việc chấm bài Bởi chấm bài là một khâu rất quan trọng trong chu trình chấm -trả bài tác động mạnh mẽ, tích cực đến quá trình dạy và học bộ môn

Người giáo viên cần xác định yêu cầu cơ bản của tiết trả bài: kiến thức, kĩ năng,

phương pháp…Giờ trả bài được tiến hành như sau:

Bước 1: giáo viên yêu cầu học sinh nhắc lại đề bài dựa theo trí nhớ Cho học sinh xác định lại yêu cầu về nội dung, thể loại, phạm vi tư liệu

Bước 2: Dựa vào kết quả bài làm, giáo viên tổng kết tình hình làm bài của học sinh

ở các mặt: ưu -khuyết điểm chính, về nội dung kiến thức, hình thức bài làm, kết quả đạt được, tinh thần thái độ làm bài của học sinh những bài viết sáng tạo của cá nhân được tuyên dương, những hiện tượng, những lỗi cơ bản đáng chú ý

Bước 3: Dựa vào yêu cầu của đề, giáo viên hướng dẫn học sinh xây dựng dàn bài hoàn chỉnh Học sinh sẽ đối chiếu với dàn bài để tự nhận xét về những thiếu sót trong bài viết của mình

Bước 4: Vấn đề cốt lỗi quan trọng ở tiết trả bài là giáo viên dành nhiều thời gian hướng dẫn học sinh tự sửa chữa những lỗi sai phạm, thiếu sót về dùng từ, viết câu, dựng đoạn, hành văn, thậm chí cả hình thức chữ viết…

Bước 5: giáo viên chọn những bài văn hay tiêu biểu đọc trước lớp, hoặc những đoạn văn viết tốt cho cả lớp nghe để học tập rút kinh nghiệm Cần tạo một không khí thân mật, dân chủ để học sinh có thể yêu cầu thầy giáo giải đáp những thắc mắc về điểm số

và cả nội dung bài viết…Có như thế, giáo viên mới tạo điều kiện tốt để học sinh hoàn thiện hơn về những bài viết văn tiếp theo của mình

B.Giáo viên hướng dẫn HS nhận biết những lỗi sai thường gặp khi viết văn

Bảng thống kê những lỗi viết văn thường gặp của HS.

Lớp Số bài/

Bài viết

Lỗi dùng từ

( lặp từ, thừa từ, dùng từ không chính xác )

Viết câu sai NP

Diễn đạt Các lỗi khác

(chữ viết, chính

tả, diễn xuôi, ý lộn xộn, thiếu

dẫn chứng )

Lỗi mở bài, Kết đoạn

12A

29 bài

BV Số 1

8

29 bài

BV Số 2

6

29 bài

BV Số 3

1

12G

32 bài

BV Số 1

5

32 bài

BV Số 2

6

32 bài

BV Số 3

KT

sau

TĐ

29 bài

Bài HK I

Nhìn bảng thống kê trên, chúng tôi thấy những lỗi viết văn học sinh thường gặp: viết sai chính tả, dùng từ sai chuẩn mực, sử dụng từ không đúng nghĩa, không hợp phong cách, hiện tượng lặp từ, thừa từ nhiều, sử dụng từ mang màu sắc địa phương Viết câu

sai ngữ pháp, diễn đạt lủng củng thiếu lô gic, ý tứ lộn xộn, chưa biết cách mở bài, kết bài, bài viết thiếu cân đối Các lỗi viết văn học sinh thường mắc:

B1 Lỗi sử dụng từ ngữ:

* Lỗi viết sai chính tả: xuất phát từ việc HS không hiểu nghĩa của từ, không ý thức

khi viết

* Lỗi sử dụng từ không hợp phong cách: nguyên nhân học sinh không nắm phong

cách ngôn ngữ nghị luận, chưa biết lựa chọn từ ngữ để diễn đạt phù hợp

* Lỗi lặp từ, thừa từ: là hiện tượng phổ biến ở bài viết của học sinh Nguyên nhân vốn

từ ngữ của học sinh nghèo, học sinh chưa có ý thức lựa chọn từ ngữ khi sử dụng

* Lỗi sử dụng từ không đúng nghĩa, sai chuẩn mực: Học sinh không hiểu rõ ý nghĩa

của từ

B2 Lỗi viết câu không đúng ngữ pháp, thiếu các thành phần chính, thiếu vế trong một câu ghép, viết câu không rõ nghĩa Giáo viên hướng dẫn học sinh nhận biết các lỗi sau:

* Lỗi viết câu sai ngữ pháp, viết thiếu cả thành phần chủ ngữ lẫn vị ngữ:

* Lỗi viết thiếu thành phần chủngữ:

* Lỗi viết thiếu thành phần vị ngữ

* Lỗi viết thiếu một vế của câu ghép.

B3 Lỗi diễn đạt thiếu chặt chẽ, viết câu dài lê thê, lủng củng, phát triển thành nhiều thành phần phụ, mở rộng thành phần trọng tâm thông báo làm câu văn lan man, thiếu mạch lạc

B4 Các lỗi khác: lỗi diễn đạt, hành văn, chưa biết cách mở bài, kết bài, chưa biết tách đoạn để diễn đạt ýbố cục bài viết

C Giáo viên hướng dẫn học sinh kĩ năng yêu cầu về diễn đạt và một số cách diễn đạt

hay trong văn nghị luận

Thực tiễn trong quá trình dạy học, chúng tôi đúc rút một số yêu cầu về diễn đạt và cách diễn dạt hay khi viết một bài văn nhằm mang lại hiệu quả cao

Sáng kiến đã đề ra các giải pháp: giáo viên hướng dẫn học sinh kĩ năng làm văn như

kĩ năng tìm hiểu đề; kĩ năng phân tích, bình giảng; các thao tác nghị luận; Những điều cần lưu ý khi viết một bài văn hay; Kĩ năng và phương pháp viết đoạn-luyện mở bài, kết bài; yêu cầu về diễn đạt để có lời văn hay: về giọng văn và sự thay đổi giọng văn trong bài viết, cách dùng từ độc đáo, kỉ năng viết câu linh hoạt, kỉ năng mở rộng, nâng cao, so sánh vấn đề, kỉ năng lập luận sắc sảo chặt chẽ, cách lựa chọn dẫn chứng và trình bày dẫn chứng…những lỗi thường gặp cần tránh Chúng tôi dành nhiều thời gian để học sinh thực hành bằng việc tự sửa lỗi dùng từ, viết câu, viết đoạn Giáo viên hướng dẫn một số

kĩ năng cụ thể:

C1.Cách dùng từ chính xác độc đáo