skkn một số BIỆN PHÁP QUẢN lí HOẠT ĐỘNG dạy và học môn TIẾNG VIỆT lớp 2 PHÂN môn kể CHUYỆN

Môn tiếng việt có mục tiêu cũng không kém phần quan trọng.Việc dạy học Tiếng Việt giúp hình thành và phát triển ở học sinh kĩ năng sử dụng Tiếng Việt nghe, nói, đọc, viết để học tập và

TÊN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC MÔN TIẾNG VIỆT LỚP 2 : PHÂN MÔN KỂ CHUYỆN.

I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Ở Tiểu học , môn Tiếng Việt và môn Toán là hai môn học trọng tâm được gọi là hai môn “công cụ” Môn Toán cung cấp cho học sinh: Những kiến thức cơ bản về số học, hình học, đại lượng và đo đại lượng, giải toán có lời văn; học sinh biết tính toán,

đo lường, giải toán, vận dụng vào thực tiễn Qua đó giúp phát triển tư duy, trí tuệ phát triển các phẩm chất đạo đức cần thiết, đem lại niềm hứng thú, sự tự tin cho học sinh Môn tiếng việt có mục tiêu cũng không kém phần quan trọng.Việc dạy học Tiếng Việt giúp hình thành và phát triển ở học sinh kĩ năng sử dụng Tiếng Việt ( nghe, nói, đọc, viết ) để học tập và giao tiếp trong môi trường hoạt động lứa tuổi.Thông qua việc dạy

và học Tiếng Việt, góp phần rèn luyện thao tác của tư duy,bên cạnh đó còn cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về tiếng việt, những hiểu biết sơ giản về xã hội,

tự nhiên và con người, về văn hóa, văn học của Việt Nam và nước ngoài; đồng thời còn bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của Tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Trong khuôn khổ của bài viết này, tôi chỉ đề cập đến một khía cạnh nhỏ của việc dạy học tiếng Việt, thông qua dạy học phân môn Kể chuyện

Trong môn Tiếng Việt, phân môn kể chuyện cũng có một vị trí quan trọng Kể chuyện và nghe chuyện là một nhu cầu không thể thiếu trong đời sống tinh thần của trẻ em.Từ thuở còn bé thơ, các em đã thích nghe kể chuyện Bước vào tuổi học đường, nhu cầu kể chuyện của các em ngày càng trở nên bứt thiết hơn Phân môn kể chuyện trong chương trình Tiếng Việt ở tiểu học đã đáp ứng yêu cầu trên của trẻ Mặt khác, việc kể chuyện không thể tách rời với nội dung được kể trong chuyện Đó là những tác phẩm văn học có giá trị của Việt Nam và thế giới được tuyển chọn để phù hợp với bản tính hồn nhiên, ngây thơ, trong sáng và tràn đầy cảm xúc của trẻ em Nó đáp được nhu cầu được giải trí, vui chơi, được xúc động và sáng tạo khám phá, được thấy cái tốt, lẽ công bằng … Phân môn kể chuyện góp phần lớn trong việc bồi dưỡng tâm hồn, cảm

và ngôn ngữ cho học sinh Chính vì vậy, tiết kể chuyện đòi hỏi giáo viên vừa biết kể chuyện hấp dẫn, vừa biết dạy cho học sinh tập nói, tập kể chuyện, bước đầu tập dùng ngôn ngữ của bản thân để diễn tả ( kể chuyện ) Qua mỗi tiết kể chuyện, học sinh được tiếp xúc với một văn bản truyện kể khá lí thú, các em cảm nhận được nội dung và thu hoạch được những bài học bổ ích

Ở lớp 2, phân môn kể chuyện có nhiệm vụ:

1 Phát triển kĩ năng nói và nghe cho học sinh, bao gồm:

- Kĩ năng độc thoại: kể lại câu chuyện đã học hay đã nghe theo các mức độ khác nhau ( kể từng đoạn, kể toàn bộ câu chuyện, kể theo lời lẽ trong văn bản, kể bằng lời của mình )

- Kĩ năng đối thoại: Tập dựng lại câu chuyện theo các vai khác nhau , bước đầu biết sử dụng các yếu tố phụ trợ trong giao tiếp như: nét mặt, cử chỉ, điệu bộ

- Kĩ năng nghe: Theo dõi được câu chuyện bạn kể tiếp hoặc nêu ý kiến bổ sung, nhận xét

2 Củng cố, mở rộng và tích cực hóa vốn từ ngữ, phát triển tư duy hình tượng và tư duy logic, nâng cao sự cảm nhận về hiện thực cuộc sống thông qua nội dung câu chuyện

3 Bồi dưỡng tình cảm tốt đẹp, trau dồi hứng thú đọc và kể chuyện, đem lại niềm vui tuổi thơ trong hoạt động học tập

Để giúp học sinh lớp 2 học tốt phân môn Kể chuyện cũng là cơ sở để các em có thể học tốt các môn học khác có liên quan đến kĩ năng nói và nghe, đồng thời phát triển vốn từ ngữ, phát triển tư duy của các em Nhưng qua thực tế và việc khảo sát ở trường tôi cho thấy việc giảng dạy phân môn kể chuyện chưa được giáo viên đầu tư đúng mức, dẫn đến chất lượng học tập của học sinh ở phân môn này chưa cao Các em không tự tin khi được gọi lên kể chuyện; còn lệ thuộc nhiều vào lời lẽ ở sách giáo khoa; kể chuyện như đang đọc bài, chưa kết hợp được kể chuyện với kèm theo các yếu

tố phi ngôn ngữ ;

Vì vậy việc giảng dạy phân môn kể chuyện lớp 2 trong nhà trường cần được quan tâm nhiều hơn Nhận thức rõ tầm quan trọng của phân môn này, với vai trò là một cán

bộ quản lí chuyên môn trong nhà trường, tôi đã chọn nghiên cứu đề tài: “ Một số biện pháp quản lí hoạt động dạy và học môn Tiếng Việt lớp 2: Phân môn kể chuyện ”.

II/ THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI: 1/ Thuận lợi:

Ban giám hiệu nhà trường luôn tạo điều kiện cho tập thể giáo viên tự thể hiện và phát huy khả năng trong giảng dạy và học tập

Việc đổi mới chương trình và Sách giáo khoa Tiếng Việt trong đó có phân môn Kể chuyện lớp 2 được tiến hành được nhiều năm Học sinh đã được làm quen với cách học mới từ lớp anh chị của mình nên dễ dàng tiếp nhận và thực hành dưới sự hướng dẫn của giáo viên

Mặt khác phân môn Kể chuyện lớp 2 nhìn chung có nội dung ngắn gọn, cụ thể có định hướng rõ ràng, chủ yếu là thực hành nhằm rèn luyện kĩ năng sử dụng Tiếng Việt ( nghe, nói, đọc, viết ) cho học sinh

2/ Khó khăn:

Trường tôi còn có một số phụ huynh có quan điểm “ trăm sự nhờ thầy, nhờ cô” giao khoán cho giáo viên chủ nhiệm Điều này cũng ảnh hưởng nhiều đến chất lượng học tập của phân môn

Mặt khác, trình độ giáo viên không đồng đều, việc tiếp nhận thông tin từ nguồn sách giáo khoa, các tài liệu hỗ trợ giảng dạy cũng như việc đổi mới phương pháp trong dạy học nói chung và dạy học phân môn kể chuyện nói riêng chưa đồng bộ nên hiệu quả giảng dạy và học tập chưa cao

3 Số liệu thống kê:

Chất lượng học tập phân môn kể chuyện lớp 2 năm học 2010 – 2011 ( thời điểm đầu năm học, khoảng tháng 10):

Phân tích các tiết dạy mà tôi đã dự môn Kể chuyện lớp 2, trong đó học sinh làm các bài tập đạt với các mức như:

Lớp TSHS

khảo

sát

Số học sinh thực hành Kể được từng đoạn câu chuyện

Tỉ lệ

%

Số học sinh thực hành Kể lại được toàn bộ câu chuyện

Tỉ lệ

%

2/3 34 20 58,8 14 41,2

Những con số này cũng đã phản ánh phần nào chất lượng học tập cũng như giảng dạy của giáo viên và học sinh qua phân môn Kể chuyện Nếu các em được học tốt, được tạo cơ hội rèn luyện kĩ năng nói và kĩ năng nghe, kĩ năng giao tiếp với bạn qua từng tiết học , trong từng bài thì cũng phần nào đem lại kết quả khả quan hơn, các em

sẽ tự tin, mạnh dạn hơn và tạo ra niềm vui thích, sự hứng thú cho cả thầy lẫn trò

III/ NỘI DUNG ĐỀ TÀI:

1 Cơ sở lí luận:

1.1 Dạy kể chuyện ở tiểu học:

Kể chuyện là một thuật ngữ được hiểu theo nhiều nghĩa Trong phân môn kể chuyện của môn Tiếng Việt ở tiểu học, kể chuyện được xem là một dạng nói đặc biệt của độc thoại nhằm truyền đến người nghe những thông báo có tínhnghệ thuật, những cảm xúc mang tính thẩm mĩ Sự thành công của việc kể chuyện do nhiều yếu tố tạo nên: nội dung câu chuyện phải hấp dẫn, có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, phù hợp với tâm lí tiếp nhận của từng lứa tuổi Tuy nhiên , dù câu chuyện có hay bao nhiêu nhưng không có nghệ thuật kể chuyện thì việc kể chuyện cũng không đạt kết quả Thành công của người kể phụ thuộc vào sự thâm nhập câu chuyện, hứng thú và sự thể hiện ngữ điệu phù hợp Ngoài ngữ điệu, yếu tố phi ngôn ngữ như ánh mắt, cử chỉ , điệu bộ … cũng góp phần quan trọng cho sự thành công của kể chuyện

Thực tế cho thấy, kể chuyện có sức hấp dẫn kì lạ, đặc biệt là đối với học sinh lứa tuổi tiểu học Sức hấp dẫn đó không hề giảm đi dù câu chuyện đã được các em đọc trước nhiều lần Bởi lẽ khi kể chuyện, người kể không trình bày nguyên văn một bản viết hay đọc lại văn bản đó, mà lúc này người kể nhập vào một thế giới, khác với thế giới thực tại, đó là thế giới của câu chuyện.Trong câu

chuyện ấy, người kể lúc là người dẫn chuyện, lúc là nhân vật này hay nhân vật khác Người kể thể hiện tâm trạng của những nhân vật khác nhau, khi vui sướng, hả hê, lúc lại buồn rầu, lo lắng

Như vậy, kể chuyện mang tính tổng hợp Nó sử dụng các hiểu biết về kĩ năng dùng từ đặt câu, kĩ năng nghe và kĩ năng nói Tiếng Việt, kĩ năng trình bày trước mọi người Nói cách khác, đó là khả năng vận dụng những hiểu biết về ngôn ngữ, lí thuyết sản sinh lời nói và sự hiểu biết về văn học, vào việc kể chuyện Trong giờ kể chuyện, hầu như học sinh được phát huy tối đa khả năng nói và nghe của mình Do vậy, học sinh được rèn luyện kĩ năng kể chuyện, kĩ năng giao tiếp bằng lời của mình để diễn đạt lưu loát, ứng xử nhanh nhẹn

1.2 Các thể loại truyệntrong sách Tiếng Việt lớp 2:

Trong cấu trúc sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 2, các câu chuyện được phân

bố như sau:

lượng

Tên truyện

Thần thoại

+ Sơn Tinh, thủy Tinh + Chuyện quả bầu

+ Sự tích cây vú sữa + Hai anh em

+ Bà cháu + Tìm ngọc + Ông Mạng thắng Thần Gió

 Câu chuyện bó đũa

2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài:

2.1 Những hình thức kể chuyện ở lớp 2:

Có 3 hình thức rèn luyện kĩ năng kể chuyện trong tiết kể chuyện Đó là:

- Kể theo tranh: Các tranh minh hoạ giúp học sinh nhớ lại nội dung bài tập đọc

đã học, làm chỗ dựa để các em kể chuyện Đôi khi các tranh này được đảo lộn thứ tự

so với nội dung câu chuyện đã học Trong trường hợp này, trước hết học sinh cần sắp xếp lại thứ tự các tranh cho đúng rồi mới kể Đó cũng là biện pháp giúp học sinh nhớ lại câu chuyện trước khi kể

- Kể theo dàn ý cho sẵn: Trong tiết kể chuyện sau bài tập đọc, sách giáo khoa có

thể cung cấp cho học sinh dàn ý dưới dạng những câu hỏi hay những tên đoạn để làm chỗ dựa cho học sinh kể lại câu chuyện đã học Đây là một hình thức rèn luyện trí nhớ,

có yêu cầu cao hơn hình thức giúp đỡ bằng tranh minh hoạ

- Phân vai, diễn lại một đoạn hoặc cả câu chuyện: Học sinh tiểu học rất thích

đóng kịch, dù đó không phải là những vở kịch có xung đột kịch, có diễn biến phức tạp Sách giáo khoa sử dụng hình thức này để rèn kĩ năng nói, kĩ năng kể cho học sinh, Đồng thời giúp các em hiểu sâu hơn tính cách, tình cảm của nhân vật trong câu chuyện đã học

2.2 Các biện pháp rèn kĩ năng kể chuyện:

Như đã nói ở trên, kể chuyện là một dạng nói nghệ thuật Nhưng muốn rèn kĩ năng kể chuyện, trước hết phải rèn cho học sinh nói năng rõ ràng, chính xác, lưu loát Cũng như phân môn Tập làm văn, phân môn Tập đọc, kĩ năng kể chuyện chỉ có thể rèn luyện tốt trên cơ sở học sinh nói đúng Việc rèn kĩ năng nói cho học sinh được tiến hành ở một số phân môn, bắt đầu từ việc luyện phát âm đúng chính âm, nói năng rõ ràng, dùng từ, đặt câu chính xác, đúng quy tắc ngữ pháp, diễn đạt các ý đúng với hoàn cảnh giao tiếp đến mức độ cao hơn là nói hay, biết sử dụng giọng nói, điệu bộ diễn tả nhằm hỗ trợ cho việc thể hiện nội dung trong khi nói

Để nhằm tạo ra ở học sinh năng lực kể chuyện Giáo viên cần rèn luyện cho học sinh các kĩ năng cơ bản sau:

2.2.1 Rèn kĩ năng kể chuyện chân thật : :

Dạy kể chuyện là việc hướng dẫn học sinh kể lại được lưu loát câu chuyện bằng lời kể của chính các em trên cơ sở hiểu rõ nội dung của câu chuyện Từ đó nâng cao

sự hiểu biết, giáo dục tư tưởng, tình cảm, thẩm mỹ và phát triển tư duy cho học sinh Mọi thủ thuật kể chuyện sẽ chỉ có hiệu quả nếu người kể nắm vững nội dung và đặc điểm nghệ thuật của truyện, thực sự thâm nhập vào truyện mình kể để tái hiện lại câu chuyện một cách trung thực, không làm sai lạc ý nghĩa, nội dung của câu chuyện Vì

vậy việc rèn luyện kĩ năng kể chuyện không thể tách rời với việc thông hiểu nội dung của chuyện

Ở lớp 2, chương trình đã tích hợp nội dung đọc hiểu của phân môn Tập đọc và kể chuyện làm một Vì vậy, tiết dạy kể chuyện được sắp xếp sau bài dạy tập đọc đầu tuần

để các em nhớ nội dung câu truyện vừa đọc Hệ thống câu hỏi tìm hiểu bài trong phân môn Tập đọc và trong phân môn Kể chuyện đều hướng đến mục đích giúp học sinh thông hiểu câu chuyện Khi kể chuyện, người kể không chỉ tái hiện lại đúng diễn biến của truyện hoàn toàn khách quan mà còn bộc lộ những cảm xúc chân thực và khả năng sáng tạo của bản thân khi kể câu chuyện Có thể rèn luyện kĩ năng kể chuyện chân thực qua một số hình thức tập luyện chủ yếu sau:

+ Kể chuyện bằng lời của mình:

Yêu cầu của biện pháp này là kể không lặp lại nguyên văn từng từ ngữ trong truyện như đọc Học sinh có thể dùng từ, đặt câu theo cách khác, diễn đạt rõ thêm một vài ý qua sự tưởng tưởng của mình

Ví dụ: Kể lại cuộc gặp gỡ giữa bé Hà và thầy giáo (Truyện Bím tóc đuôi sam)

bằng lời của em

+ Kể chuyện phân vai:

Phân vai dựng lại câu chuyện là một biện pháp kể chuyện được thực hiện từ lớp

1, nội dung của biện pháp này là phân cho mỗi học sinh mỗi vai để kể lại câu chuyện Yêu cầu của vai kể là mỗi em phải nói kịp thời, đúng vai, đúng lời nhân vật mà mình đóng vai Đối với học sinh khá, giỏi, yêu cầu các vai phải phối hợp nhịp nhàng, các em phải thực sự nhập vai, hiểu nhân vật, nói lời nhân vật một cách biểu cảm, biết kết hợp lời nói với cử chỉ, điệu bộ

Ví dụ: Dựng lại câu chuyện (Người mẹ hiền) theo vai: người dẫn chuyện, Minh,

Nam, bác bảo vệ, cô giáo

+ Kể chuyện theo trí tưởng tượng:

Đây là cách kể chuyện đòi hỏi học sinh phải tưởng tượng để kể chuyện Tuy nhiên, ở tiểu học chỉ yêu cầu học sinh sáng tạo một phần nào đó của câu chuyện đã có sẳn sao cho phù hợp với các phần khác của câu chuyện

Ví dụ: Em mong muốn câu chuyện Sự tích cây vú sữa kết thúc như thế nào? Hãy

kể lại đoạn cuối câu chuyện theo ý đó

Hoặc: Nói lại ý nghĩa của hai anh em (truyện Hai anh em) khi gặp nhau.

2.2.2 Rèn kĩ năng kể chuyện diễn cảm:

- Kĩ năng thể hiện giọng điệu, ngữ điệu:

Kể chuyện diễn cảm là một yêu cầu của dạy học kể chuyện ở tiểu học nói chung

và ở lớp 2 nói riêng, nhằm diễn tả cảm xúc của người kể về câu chuyện đó Đó là việc thể hiện kĩ năng làm chủ giọng điệu, ngữ điệu, chỗ ngừng giọng, cường độ giọng…để diễn tả đúng nội dung, ý nghĩa và tình cảm mà tác giả đã gởi gắm trong truyện Kể chuyện diễn cảm phản ánh sự thông hiểu, cảm thụ của người kể đối với câu chuyện Giọng điệu, ngữ điệu đóng vai trò quan trọng trong việc kể diễn cảm Việc xác định giọng điệu, ngữ điệu trong quá trình kể phụ thuộc vào nội dung tư tưởng, thể loại và phong cách ngôn ngữ của tác phẩm Do vậy, giáo viên khi dạy kể chuyện cần có một

số phương pháp dạy phù hợp để giúp học sinh thể hiện đúng

- Kĩ năng sử dụng các yếu tố phi ngôn ngữ để hỗ trợ cho lời kể:

Kể chuyện thuộc dạng lời nói, khi kể cần sử dụng các yếu tố phi ngôn ngữ để hỗ trợ cho lời kể Có nhiều yếu tố phi ngôn ngữ hỗ trợ cho quá trình kể chuyện của học sinh như cử chỉ, điệu bộ, ánh mắt…Các yếu tố này nếu được sử dụng phù hợp, có mức

độ sẽ có hiệu quả tốt cho người nghe

Tranh ảnh minh hoạ cũng có tác dụng giúp học sinh có những biểu tượng cụ thể

về tình tiết của truyện, vừa làm điểm tựa cho học sinh ghi nhớ diễn biến câu chuyện Những tranh này còn tạo hứng thú quan sát, kích thích sự sáng tạo trong lời nói, tăng sức hấp dẫn cho giờ kể chuyện

Ví dụ: Sắp xếp lại thứ tự các tranh sau theo đúng nội dung câu chuyện : Bóp nát

quả cam Dựa vào các tranh đã sắp xếp lại, kể từng đoạn câu chuyện

Với nội dung kể chuyện theo tranh, học sinh phải quan sát khi thực hiện bài tập Bằng cách quan sát cá nhân, học sinh sẽ nhận ra được nhiều chi tiết trong tranh để kể, góp phần tăng cường vai trò cá thể hoá hoạt động của người học

2.3 Những điểm cần lưu ý khi dạy kể chuyện lớp 2:

- Tạo điều kiện cho học sinh ở mọi trình độ đều được tham gia một cách tự giác vào quá trình rèn luyện kĩ năng kể chuyện Động viên khích lệ học sinh yếu kém cùng tham gia rèn luyện, để các em có cơ hội đạt được thành công ở nhiều mức độ Để đạt được điều này, khâu chuẩn bị cho bài học mới đóng vai trò rất quan trọng Trong phần củng cố, dặn dò ở mỗi tiết kể chuyện, giáo viên cần dành thời gian hướng dẫn, gợi ý những việc cần làm ở nhà để học sinh biết mà chuẩn bị bài mới cho cụ thể

- Trên lớp để tạo điều kiện cho 100% học sinh được tham gia, giáo viên nên chú trọng hình thức thực hành theo nhóm (dựa vào nội dung câu chuyện, số lượng nhân vật trong truyện để chia nhóm và yêu cầu số lượt kể) trước khi học sinh trình bày trước lớp Giáo viên giúp học sinh nắm vững yêu cầu của bài tập để các em có thể phát huy tính tích cực, sáng tạo trong quá trình kể chuyện Tuỳ theo mức độ của từng bài tập mà chọn học sinh có trình độ tương đương để trình bày nhằm mang lại thành công cho mỗi học sinh

- Khuyến khích học sinh kể tự nhiên, hồn nhiên bằng giọng điệu, cảm xúc của chính mình Khi nhận xét lời bạn kể, chú trọng theo hướng động viên, khích lệ là chính Riêng lời nhận xét của giáo viên cần nêu đúng ưu, khuyết điểm trong lời kể của học sinh nhưng thật tế nhị sao cho các em không cảm thấy quá nặng nề, mất niềm tin vào bản thân

2.4 Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy và học:

2.4.1 Quản lý việc thực hiện chương trình:

Nhằm đảm bảo việc thực hiện dạy đúng và đủ chương trình, Ban giám hiệu nhà trường cần chỉ đạo cụ thể những việc sau:

- Hướng dẫn giáo viên lập kế hoạch dạy môn học theo chuẩn kiến thức và kĩ năng ngay từ đầu năm học trong buổi họp chuyên môn Sau đó, kế hoạch được hiệu trưởng và phó hiệu trưởng góp ý và duyệt cho áp dụng

- Hàng tháng hiệu phó chuyên môn, tổ trưởng chuyên môn có trách nhiệm kiểm tra, đôn đốc và theo dõi để nắm tình hình thực hiện chương trình dạy học của giáo viên qua việc kiểm tra lịch báo giảng, giáo án, kế hoạch môn học

- Chỉ đạo thực hiện điều chỉnh nội dung, chương trình cho phù hợp với từng đối tượng học sinh