skkn sáng kiến cải tiến việc dạy học diện tích các hình trong chương trình toán5 nhằm phát huy tính tích cực sáng tạo trong học tập của học sinh

Dạy học là một quá trình, dưới tác động chủ đạo của giáo viên, người học tự giác học, tích cực, độc lập nắm vững những tri thức và những kĩ năng, kĩ xảo tương ứng, phát triển năng lức ho

Người viết: Đinh Thị Tố Như - Trường TH số 2 Kiến Giang

A/ Đặt vấn đề:

lí do chọn đề tài:

Dạy - học là hai hoạt động có quan hệ hữu cơ với nhau, đó là hoạt

động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh Cả hai hoạt động này được tiến hành nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục

Dạy học là một quá trình, dưới tác động chủ đạo của giáo viên, người học tự giác học, tích cực, độc lập nắm vững những tri thức và những kĩ năng, kĩ xảo tương ứng, phát triển năng lức hoạt động trí tuệ,

đặc biệt là năng lực tư duy, đồng thời hình thành được những phẩm chất hoạt động trí tuệ, trên cơ sở đó hình thành và phát triển thế giới quan khoa học, những phẩm chất đạo đức của người công dân, người lao động

Thông qua hoạt động dạy và học, với các vai trò của giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học, giáo viên và học sinh là các nhân tố trung tâm Trong đó giáo viên là người giữ vai trò chủ đạo, người tổ chức , điều khiển quá trình dạy học, còn học sinh là người chủ động trong quá trình lĩnh hội những tri thức mới Giáo viên đóng vai trò là chủ thể tác

động của quá trình dạy học, học sinh vừa là khách thể vừa là chủ của quá trình dạy học Là khách thể nhận thức,

học sinh chịu sự tác động của giáo viên trong quá trình tiếp thu, lĩnh hội tri thức; là chủ thể của quá trình nhận thức, học sinh tiếp thu, lĩnh hội tri thức một cách linh hoạt, chủ động, sáng tạo

Hoạt động học của học sinh chính là hoạt động nhận thức Hoạt

động này chỉ có hiệu quả khi học sinh tích cực hoạt động học tập, chủ

Trong dạy học nói chung và dạy học môn Toán 5 nói riêng, cần thực sự coi trọng quá trình học của học sinh, tức là coi trọng việc hình thành, phát triển kĩ năng tự học, chủ động tìm ra kiến thức, đáp ứng yêu cầu của thời đại bùng nổ thông tin, tiếp cận kho tàng tri thức ngày càng phong phú của nhân loại

Để đạt được mục đích trên, giáo viên dạy lớp 5 phải nắm được một

số đặc điểm của nội dung dạy học Toán lớp 5 đó là: Môn Toán lớp 5 là môn học thống nhất tích hợp các nội dung giáo dục toán học và các nội dung giáo dục khác, với hình học là nội dung trọng tâm, là hạt nhận của môn Toán lớp 5

Nói hình học là nội dung trọng tâm của môn toán lớp 5 vì :

+ Hình học góp phần chủ yếu vào việc hình thành và phát triển kĩ năng tính toán, một trong những kĩ năng cơ bản của người lao động trong giai đoạn hội nhập hiện nay

+ Thời lượng dạy học hình học 30/175 tiết, chiếm 17,1% tổng thời lượng dạy học toán lớp 5

Người viết: Đinh Thị Tố Như - Trường TH số 2 Kiến Giang

Phát huy các kết quả của đổi mới phương pháp dạy học Toán 5 cần tiếp tục đẩy mạnh đổi mới phương pháp theo định hướng chung là dạy học Toán trên cơ sở giáo viên tổ chức và hướng dẫn, học sinh tham gia vào các hoạt động học tập một cách tích cực, chủ động, sáng tạo, khuyến khích học sinh tự phát hiện và giải quyết vấn đề của bài học để vận dụng rồi chiếm lĩnh kiến thức mới góp phần tạo lập hứng thú và tự tin trong học tập toán của các đối tượng học sinh

đơn giản Hình thành các kĩ năng tính, đo lường, giải bài toán có nhiều ứng dụng kiến thức trong đời sống Góp phần bước đầu phát triển năng lực tư duy, khả năng suy luận hợp lý và diễn đạt đúng (nói và viết), cách phát hiện và cách giải quyết các vấv đề đơn giản, gần gũi trong cuộc sống, kích thích trí tưởng tượng, gây hứng thú học tập, góp phần bước

đầu hình thành phương pháp tự học và làm việc có kế hoạch, khoa học, chủ động, linh hoạt, sáng tạo

2 Tính tích cực trong học tập:

Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người trong đời sống xã hội Con người không chỉ hưởng thụ những gì sẵn có trong thiên nhiên mà còn chủ động sản xuất ra những của cải vật chất cần thiết cho

sự sống, sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người Từ đây, con người

bộc lộ năng lực sáng tạo, khả năng khám phá, tạo ra các nền văn minh ở mỗi thời đại, chủ động cải tiến môi trường tự nhiên cũng như môi trường xã hội

Tính tích cực được biểu hiện trong hoạt động của mỗi người

2 Mục đích của đổi mới phương pháp dạy học:

Mục đích của đổi mới phương pháp là làm thế nào để học sinh phải thực sự tích cực, chủ động tự giác, luôn trăn trở, tìm tòi, sáng tạo trong quá trình lĩnh hội tri thức và lĩnh hội cả cách thức để có tri thức ấy nhằm phát triển và hoàn thiện nhân cách của mình Dạy học về diện tích các hình trong chương trình Toán 5 cũng cần đạt được mục đích trên

Khi đổi mới mục tiêu và nội dung dạy học, những phương pháp đã

và đang sử dụng sẽ không đáp ứng với yêu cầu đào tạo nếu không có sự

đổi mới về cách thức tiến hành phương pháp

Đổi mới phương pháp không phải là thay thế các phương pháp dạy học cũ bằng một loạt phương pháp dạy học mới Đổi mới phương pháp là cách thức tiến hành các phương pháp, đổi mới các phương tiện và hình thức triển khai phương pháp trên cơ sở khai thác triệt để ưu điểm các phương pháp cũ và vận dụng linh hoạt một số phương pháp mới nhằm phát huy tối đa tính tích cực chủ động sáng tạo của người học

3 Nội dung về dạy học diện tích các hình ở lớp 5:

- Hình tam giác - Diện tích hình tam giác

- Hình thang - Diện tích hình thang

- Hình tròn, đường tròn - Chu vi, diện tích hình tròn

Người viết: Đinh Thị Tố Như - Trường TH số 2 Kiến Giang

Trong nội dung chương trình môn Toán ở bậc Trung học, học sinh

được làm quen với nhiều loại Toán, với nhiều kĩ thuật tính và giải khác nhau, trong đó mạch nội dung về diện tích là kiến thức khó và rất quan trọng

Cái khó của bài học này là hình thành quy tắc tính và rèn luyện kĩ năng thực hành tính Do đó trong quá trình dạy học, học sinh còn lúng túng trong việc áp dụng từ quy tắc tính vào bài toán cụ thể với các dạng khác nhau

Dạy học sinh về diện tích trong chương trình toán lớp 5 có những

đặc điểm khó vì nó đòi hỏi năng lực tổ chức tiếp cận tri thức và rèn luyện

kĩ năng một cách linh hoạt, sáng tạo của học sinh trên lớp sao cho phát huy được tính tích cực trong học tập của học sinh

Thực tiễn qua dự giờ, khi dạy học về diện tích, hiện tượng giáo viên

áp đặt kiến thức, bắt học sinh ghi nhớ máy móc về kĩ thuật tính, ghi nhớ quy tắc Kĩ năng vận dụng, kĩ năng tính toán của học sinh phần nào vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu

III/ Thực trạng và tình hình:

1 Thực trạng:

- Thực trạng dạy học nội dung về diện tích các hình trong chương trình Toán 5 năm học qua và năm học 2009 - 2010 ở trường TH số 2 Kiến Giang:

+ Giáo viên đẫ chú ý giáo dục tính tích cực tự giác và tạo điều kiện cho học sinh cố gắng vươn tới nhưng vẫn chưa đồng đều, chỉ tập trung ở một số đối tượng

+ Giáo viên đã kết hợp một cách nhuần nhuyễn và sáng tạo các PPDH khác nhau, nhưng khi dạy học phần này vẫn chưa kết hợp được hoặc kết hợp chưa nhuần nhuyễn dẫn đến hiệu quả chưa cao

+ Phần nào đã biến yêu cầu của dạy học thành nhu cầu nhận thức của người học, song các tình huống nhận thức mà giáo viên đưa ra đôi lúc chưa thật hợp lí và thiếu tính sáng tạo

+ Về phát triển khả năng tự học của học sinh, khi dạy nội dung trên, giáo viên đã chú ý song vẫn chưa đưa ra được biện pháp hợp lí để giúp học sinh xây dựng biện pháp tự học, tăng cường các hoạt động tự tìm kiếm tri thức hay ứng dụng tri thức vào cuộc sống

+ Dạy học về diện tích các hình trong chương trình Toán lớp 5 hầu hết giáo viên đã chú ý kết hợp hoạt động cá nhân với hoạt động nhóm và phát huy khả năng của cá nhân, tuy vậy vẫn còn mang tính hình thức, hiệu quả các hoạt động chưa cao

+ Các tiết dạy đã chú trọng kĩ năng thực hành, song biện pháp tổ chức thực hành thiếu linh hoạt, nhiều khi lúng túng hoặc rập khuôn máy móc

Người viết: Đinh Thị Tố Như - Trường TH số 2 Kiến Giang

+ Sử dụng thiết bị dạy học trong thiết kế bài dạy và lập kế hoạch bài học còn nhiều vấn đề cần phải điều chỉnh và định hướng cụ thể hơn vì giáo viên sử dụng thiết bị dạy học, học sinh sử dụng dụng cụ học toán còn lúng túng

+ Trong kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học sinh đã được chú trong nhưng việc tổ chức đánh giá và tự đánh giá vẫn còn lúng túng

2 Kết quả đánh giá thông qua dự giờ và sử dụng phiếu điều tra giáo viên trực tiếp dạy lớp 5:

Số người được lấy ý kiến: 2

Số người có nhận thức tốt: 1

Số còn lại nhận thức chưa đầy đủ

+ Điều tra qua dự giờ giáo viên dạy nội dung về diện tích các hình

ở lớp 5 năm học 2009-2010:

Số tiết đã dự giờ: 9 tiết/2 giáo viên Xếp loại tốt: 3 tiết đạt 33,3%

Xếp loại khá: 4 tiết đạt 44,4%

Xếp loại trung bình: 2 tiết đạt 22.2%

Chưa đạt yêu cầu: 1 tiết đạt 11,1%

+ Điều tra học sinh lớp 5 qua khảo sát chất lượng học nội dung về diện tích các hình:

Số học sinh dự khảo sát: 67 học sinh

Đạt điểm 9-10: 13 em chiếm 19,4 %

Đạt điểm 7-8: 32 em chiếm 47,7%

Đạt điểm 5-6 : 18 em chiếm 26,9 %

Đạt điểm dưới 5: 4 em chiếm 6%

Các số liệu điều tra trên cho thấy cần có những giải pháp tích cực trong việc đổi mới cách dạy và đổi mới cách học nhằm nâng cao chất lượng dạy học về diện tích các hình trong chương trình Toán lớp 5 góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn toán

IV/ Các giải pháp cụ thể:

1 Tập trung chuẩn bị tốt bài dạy:

- Tìm hiểu sách giáo khảo Toán 5, sách tham khảo và một số tài liệu có liên quan để xác định mục tiêu dạy cho từng bài học, tiết học

- Xác định nội dung trọng tâm và mức độ dạy học nội dung trọng tâm của tiết học theo chuẩn kiến thức và kĩ năng của Toán 5

- Các hoạt động học tập chủ yếu của học sinh và các phương pháp, phương tiện tổ chức dạy để giúp học sinh đạt được mục tiêu của bài học theo năng lực từng đối tượng học sinh

Người viết: Đinh Thị Tố Như - Trường TH số 2 Kiến Giang

- Tự lập được kế hoạch môn Toán nói chung và kế hoạch dạy học phần diện tích nói riêng Cái cốt lõi là kế hoạch từng bài phải ngắn gọn,

cụ thể và trọng tâm định rõ việc làm của thầy và trò

- Xác định rõ đồ dùng dạy học và hình thức, thời điểm, thời gian sử dụng của giáo viên và học sinh

- Đặc biệt chú ý hoạt động của thầy và trò trong tiết học đó Chọn

và sử dụng các hình thức tổ chức dạy học như thế nào để vừa nhẹ nhàng, vừa mang lại hiệu quả

- Thiết kế bài dạy phải định rõ những kiến thức, những hoạt động

và đồng thời định được thời gian của những công việc để hoàn thành mục tiêu

- Trong quá trình thiết kế bài dạy giáo viên cần lưu ý đúng mức đến

hệ thống câu hỏi Câu hỏi phải có nội dung rõ ràng, dễ hiểu, phù hợp với trình độ học sinh, Câu hỏi phải liên quan đến nội dung bài học, tránh những câu hỏi không ăn nhập với nội dung và tiến trình bài học Cần có những câu hỏi ở những mức độ nhận thức khác nhau Câu hỏi yêu cầu học sinh hệ thống hóa, khái quát hóa kiến thức Câu hỏi yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức đã học Các câu hỏi trên yêu cầu phải sắp xếp từ dễ

- Giáo dục học sinh tính cẩn thận, tìm tòi, sáng tạo trong học hình học

II, Đồ dùng dạy học:

- Bộ đồ dùng Toán 5 (giáo viên và học sinh)

- Bìa ghi sẵn BT1 của tiết trước

- Phiếu học tập khổ to ghi sẵn BT2 (4 phiếu- 4 nhóm)

- Máy chiếu đa năng

III, Các hoạt động dạy họcchủ yếu:

Kiến thức

Thời gian Hoạt động của giáo viên

Hoạt động của học sinh

Gọi H nhận xét bài làm của bạn

GV nhận xét chung, ghi điểm

Gọi 1 H nêu quy tắc tính diện tích hình tam giác

* Giới thiệu bài- Ghi đề bài

* Y/c H chọn hình thang trong hộp đồ

- H thực hiện

- 1 H nêu, lớp nhận xét

- Lấy hộp đồ dùng

- Thực hiện theo

Người viết: Đinh Thị Tố Như - Trường TH số 2 Kiến Giang

GV: Cô chia đôi cạnh BC, M là trung

điểm của cạnh BC Nối AM, cắt rời hình tam giác ABM Ta có hình tứ giác

AMCD

D H C

- GV đính hình tứ giácAMCD và đính tiếp hình tam giác ABM lên bảng Y/c

H chọn hai hình (tứ giác và tam giác)ghép thành hình thang như giáo viên vừa thao tác

GVy/c H từ hình thang này hãy ghép thành hình tam giác

y/c

- Theo dõi

- Lắng nghe, theo dõi

- Theo dõi

- Ghép hình tam giác

- GV theo dâi, nhËn xÐt

- GV thùc hiÖn trªn b¶ng líp, ghi kÝ hiÖu-gäi tªn h×nh tam gi¸c võa t¹o

thµnh

GV: Em cã nhËn xÐt g× vÒ diÖn tÝch h×nh thang ABCD vµ diÖn tÝch h×nh tam gi¸c ADK?

(DiÖn tÝch b»ng nhau) GV: Em h·y so s¸nh chiÒu cao cña hai h×nh?

(chiÒu cao b»ng nhau) GV: Em h·y nªu c¸ch tÝnh diÖn tÝch h×nh tam gi¸c ADK?

( DiÖn tÝch h×nh tam gi¸c ADK =

-1-2 HS tr¶ lêi

K

C (B)

H

D

(A)

Người viết: Đinh Thị Tố Như - Trường TH số 2 Kiến Giang

2

) (

2

AH AB DC AH

CK DC AH

- GV trình chiếu: Vậy diện tích hình

thang ABCD =

2

) (DCAB AH

- GV: Dựa vào công thức vừa lập em nào có thể nêu được cách tính diện tích hình thang

- Học sinh lấy

công thức tính diện tích hình thang

- GV trình chiếu:

2

) (a b h

S    ( S là diện tích; a, b là độ dài các cạch

đáy; h là chiều cao)

- Gọi 1 học sinh đọc yêu cầu bài tập -

GV trình chiếu yêu cầu và phần a)

- GV: Em vận dụng trực tiếp công thức tính diện tích hình thang để làm bài tập 1

- GV trình chiếu: a)

2

) (a b h

S   

- Một số học sinh nhắc lại công thức

Người viết: Đinh Thị Tố Như - Trường TH số 2 Kiến Giang

Bài 2 ( 5 6’) (chỉ vào hình), chiều cao là bao

nhiêu?

- GV trình chiếu các số liệu lên hình thang

- GV: Em thay số liệu vào công thức

- GV ghi bài tập học sinh vừa nêu

* Yêu cầu học sinh lên làm bài tiếp bài tập 2 trên giấy nháp

- Đối chiếu, chữa bài

- Học sinh hoạt động nhóm + Lưu ý học sinh: phần b) là hình thang vuông

- GV: hình thang vuông có đặc điểm gì?

- GV: Em nào có nhận xét gì về chiều cao của hình vuông?

- GV: Khi hoạt động nhóm, nhóm

cm, h là 5 cm

- Thực hiện theo y/c

- Chiều cao chính là cạnh bên vuông góc với 2 đáy

Bài 3 (8-10’)

trưởng cần lưu ý cho các bạn nêu

được, chỉ được độ dài cạnh đáy và chiều cao

- GV giao nhiệm vụ cho hai nhóm

- GV chốt thời gian

- GV đính 2 bài đại diện lên bảng

- Gọi học sinh nhận xét (chữa bài a trước)

- GV chốt

* Gọi học sinh đọc yêu cầu bài tập

- GV: Bài toán cho biết gì?

- GV: Bài toán yêu gì?

- GV: Muốn tính được diện tích thửa ruộng hình thang này ta phải biết những yếu tố nào?

- GV: Chiều cao của hình thang này

là bao nhiêu?

- Học sinh nhận nhiệm vụ

- Học sinh làm bài

- Đáy lớn = 110m,

đáy bé = 90,2m, chiều cao = TBC của đáy lớn và đáy bé

- Tính diện tích thửa ruộng

- Đáy lớn, đáy

bé, chiều cao

- Lấy đáy lớn

Người viết: Đinh Thị Tố Như - Trường TH số 2 Kiến Giang

3 Củng cố,

dặn dò

- GV: Làm thế nào để tính được chiều cao? ( Ghi tóm tắt)

- Yêu cầu học sinh làm vở

- 1 Học sinh làm bảng phụ

- Đối chiếu, chữa bài tập

Bài giải Chiều cao của hình thang là:

(110 + 90,2 ) : 2 = 100,1 (m) Diện tích thửa ruộng hình thang là:

(110 +90,2) X 100,1 : 2 = 10020,01

(m 2 ) Đáp số: 10020,01 m 2

- GV: Chúng ta vừa học xong bài gì?

- GV: Ai có thể nêu lại công thức tính diện tích hình thang

- GV: Muốn tính diện tích hình thang

ta làm thế nào?

- (GV đọc bài thơ tính diện tích hình thang)

cộng đáy bé chia 2

- Học sinh làm

vở

- 1 học sinh làm bảng phụ

- Học sinh trả lời

- Học sinh nêu

- Học sinh trả lời

- Học sinh lắng nghe