Để làm được điều đú cần hiểu về cỏch nhỡn cỏch cảm nhận cho học sinh Tiểu học và phương phỏp truyền thụ của người giỏo viờn mà cụ thể ở đề tài nghiờn cứu này được tỡm hiểu thụng qua phõn
Trang 1_ Sáng kiến kinh nghiệm _ _ Trần Thị Hương Lan _
PHỤ LỤC
LỜI NểI ĐẦU 2
A - NấU VẤN ĐỀ 3
I Tỡnh hỡnh nghiờn cứu: 3
1 Cơ sở lớ luận: 3
2 Cơ sở thực tiễn: 4
II Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiờn cứu: 4
III Phương phỏp nghiờn cứu: 6
B - NỘI DUNG 7
I Thực trạng dạy phõn mụn thường thức Mỹ thuật ở lớp 5: 7
1 Trờn lớp: 7
2 Trong chương trỡnh: 7
II Biện phỏp giỳp học sinh học tốt và nõng cao chất lượng ở phõn mụn thường thức Mỹ thuật lớp 5: 8
1 Điều tra thăm dũ: 8
2 Phõn loại học sinh: 9
3 Vận dụng khoa học cụng nghệ thụng tin: 9
4 Phần lờn lớp: 9
5 Tớnh khả thi: 13
KẾT LUẬN 15
Trang 2_ Sáng kiến kinh nghiệm _ _ Trần Thị Hương Lan _
LỜI NểI ĐẦU
Mỗi người mỗi nghề đều mang những đặc thự, đặc trưng riờng của từng ngành nghề sao cho phự hợp với khả năng lực sở trường của mỡnh Nghề dạy học được coi là một nghề cao quý, bởi sản phẩm chủ yếu là nhõn cỏch con người Muốn trở thành con người hữu ớch, đều phải dựa vào sự giỏo dục của nhà trường
Dạy học đó khú, dạy Mỹ thuật càng khú hơn Bởi ngoài việc dạy học sinh những kiến thức cơ bản thỡ việc học Mỹ thuật cũn phải đem lại niềm vui cho mọi người, làm cho mọi người nhỡn xa ra cỏi đẹp, thấy cỏi đẹp ở trong mỡnh, và xung quanh mỡnh trở nờn gần gũi đỏng yờu hơn Đồng thời học Mỹ thuật giỳp học sinh tự tạo ra cỏi đẹp theo ý mỡnh theo cỏch hiểu cỏch lý giải của bản thõn Làm cho cuộc sống thờm tươi vui hạnh phỳc Dạy và học Mỹ thuật ở Tiểu học khụng nhằm đào tạo hoạ sĩ hay người làm nghệ thuật mà tạo điều kiện cho học sinh tiếp xỳc làm quen và thưởng thức cỏi đẹp, tập tạo ra cỏi đẹp vận dụng cỏi đẹp vào trong cuộc sống hàng ngày,ươm mầm non nghệ thuật Để làm được điều đú cần hiểu về cỏch nhỡn cỏch cảm nhận cho học sinh Tiểu học và phương phỏp truyền thụ của người giỏo viờn mà cụ thể ở đề tài nghiờn cứu này được tỡm hiểu thụng qua phõn mụn Thường thức Mỹ thuật Bậc học ban đầu hết sức quan trọng để đào tạo thế hệ trẻ, là bậc Tiểu học Cỏc em sẽ trở thành cụng dõn tốt mang trong mỡnh những phẩm chất tốt đẹp tạo thành cốt lừi của một nhõn cỏch Việt Nam trong gia đỡnh mới Những phẩm chất đú là:Đức- Trớ- Chõn - Thiện - Mĩ Giỏo dục mụn Mỹ thuật đúng vai trũ rất quan trọng Bởi vỡ giỏo dục
Mỹ thuật khụng chỉ khuyến khớch sự sỏng tạo của cỏc em, giỏo dục Mỹ thuật cũn giỳp học sinh phỏt triển đặc điểm về năng lực xó hội của thiếu nhi, gúp phần đưa cỏc em phỏt triển toàn diện hơn, mang đến cho cỏc em
Trang 3_ Sáng kiến kinh nghiệm _ _ Trần Thị Hương Lan _
A - NấU VẤN ĐỀ
I Tỡnh hỡnh nghiờn cứu:
1 Cơ sở lớ luận:
Trong chương trỡnh Mỹ thuật ở Tiểu học cú phõn mụn Thường thức
Mỹ thuật, nhằm làm cho đụng đảo học sinh cú điều kiện tiếp xỳc, làm quen với một loại hỡnh Mỹ thuật - Hội hoạ Lờn lớp 5 và trong quỏ trỡnh học Mỹ thuật học sinh sẽ được học phõn mụn Thường thức Mỹ thuật làm quen với tranh của hoạ sĩ như hoạ sĩ: Tụ Ngọc Võn, Nguyễn Đỗ Cung, Nguyễn Thụ
và được tỡm hiểu sơ lược về điờu khắc cổ Việt Nam Trong nhiều năm giảng dạy phõn mụn thường thức Mỹ thuật tụi nhận thấy ở lứa tuổi Tiểu học cỏc em học sinh cũn rất hồn nhiờn, sức chỳ ý trong thường thức Mỹ thuật chưa bền
Cú thể núi trong quỏ trỡnh giảng dạy người giỏo viờn cần chỳ ý đặc điểm lứa tuổi học sinh, mỗi lứa tuổi sẽ cú cỏch cảm nhận suy nghĩ và lớ giải
về cỏi đẹp khỏc nhau Trong cỏc tiết dạy thường thức Mỹ thuật giỏo viờn thường hướng dẫn học sinh xem tranh qua cỏc hoạt động như thảo luận, gợi
mở Nhưng nhỡn chung kết quả thường là học sinh đúng vai trũ thụ động khi nghe giảng hay trả lời cõu hỏi mà giỏo viờn đặt ra Ngoài ra, cỏc lớp học hiện nay học sinh thường ngồi theo bàn theo dóy nờn cú ớt khụng gian
để "vận động", trong mỗi giờ thường thức Mỹ thuật
Qua đề tài này nhờ chuyển cỏch thức giỏo dục Mỹ thuật đặc biệt là phõn mụn thường thức Mỹ thuật "lấy giỏo viờn làm trung tõm" sang "lấy học sinh làm trung tõm" Tổng hợp cỏc cỏch thức hoạt động của giỏo viờn
và của học sinh trong quỏ trỡnh dạy học Quỏ trỡnh đú được tiến hành dưới vai trũ của giỏo viờn, sự hoạt động nhận thức tớch cực của học sinh, phải lấy học sinh làm trung tõm
Trang 4_ Sáng kiến kinh nghiệm _ _ Trần Thị Hương Lan _ Với phõn mụn thường thức Mỹ thuật ở Tiểu học giỏo viờn khụng ỏp đặt quan điểm của mỡnh vào bài giảng mà cần cú hướng mở để học sinh tự khỏm phỏ Người lớn sẽ cú cỏch cảm nhận logic và khoa học tạo nờn một cỏi đẹp hoàn thiện, cũn trẻ em thỡ cú cỏch cảm nhận ngõy thơ, nhỡn sự vật qua lăng kớnh màu hồng, khụng vướng bận những nguyờn tắc, trăn trở mà chủ yếu tập trung tỡnh cảm sự yờu thớch của mỡnh vào cỏc tỏc phẩm mà cỏc
em cho rằng đẹp Cho nờn học sinh Tiểu học thường rất thớch những tranh
vẽ rực rỡ tươi sỏng, chưa phõn biệt được hay thớch những bức tranh cú gam màu trầm Núi là vậy những mỗi lứa tuổi, mỗi mức độ cỏch cảm nhận của con người mỗi đổi thay
Là người giỏo viờn dạy Mỹ thuật cần nắm bắt được đặc điểm này của học sinh sẽ cú phương phỏp giảng dạy tốt nhất, phỏt huy được năng lực, sự đam mờ của cỏc em
Đõy cũng là lớ do tụi chọn để viết sỏng kiến này "Một số kinh nghiệm để dạy tốt phõn mụn thường thức Mỹ thuật ở lớp 5"
2 Cơ sở thực tiễn:
Chỳng ta đó thấy tầm quan trọng và nhiệm vụ của mụn Mỹ thuật trong trường Tiểu học hiện nay Song một số phụ huynh học sinh ngay từ đầu năm học đó cho rằng: Mụn Mỹ thuật là mụn phụ cứ học tốt những mụn chớnh như Toỏn, Tiếng Việt … là đủ
Về phớa giỏo viờn, giỏo viờn tõm huyết với nghề, song cũn giảng dạy đều dựa vào sỏch hướng dẫn để dạy chứ chưa hệ thống, chưa tỡm ra cỏi mới, cỏi riờng, sỏng tạo mà mụn Mỹ thuật rất cần … Bởi vậy dạy phõn mụn thường thức Mỹ thuật thường khụ khan, cứng nhắc
Sau một thời gian tỡm tũi, thử nghiệm tụi mạnh dạn đưa ra một số biện phỏp dạy học phõn mụn thường thức Mỹ thuật lớp 5
II Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiờn cứu:
Trang 5_ Sáng kiến kinh nghiệm _ _ Trần Thị Hương Lan _
1 Đối tượng nghiờn cứu: Nghiờn cứu và thực hành tại khối 5 trường
Tiểu học Thịnh Đức
2 Địa điểm nghiờn cứu: Khối lớp 5
3 Thời gian nghiờn cứu: Trong năm học 20011 - 2012 (Từ thỏng
9/2011 - thỏng 5/2012)
Dạy phõn mụn thường thức Mỹ thuật cũng như dạy cỏc phõn mụn khỏc đối tượng chủ yếu là học sinh dạy cho học sinh theo những nội dung yờu cầu chương trỡnh đó quy định Nhưng dự dạy bất cứ cỏi gỡ thỡ cần tỡm hiểu
rừ đối tượng cần truyền đạt là ai, đối tượng nào, truyền đạt ở mức độ nào
Ở đõy đối tượng tỡm hiểu là học sinh Tiểu học mà cụ thể là học sinh lớp
5 trường Tiểu học Thịnh Đức Lứa tuổi lờn 10 với những đặc điểm tớnh cỏch nhận thức riờng Thường thức Mỹ thuật là phõn mụn mà kiến thức của nú vừa
cụ thể, rừ ràng vừa chung chung trừu tượng, học sinh Tiểu học cảm nhận cú gỡ khỏc so với sự cảm nhận của người lớn, của từng lứa tuổi khỏc nhau
Do vậy, giỏo viờn là người khộo lộo nghiờn cứu tỡm hiểu để bổ sung vào lượng kiến thức chuyờn mụn của người giỏo viờn giảng dạy bộ mụn
Mỹ thuật
4 Những khú khăn và thuận lợi khi nghiờn cứu đề tài:
a) Thuận lợi:
Trong những năm gần đõy, cỏc trường đều cú giỏo viờn chuyờn dạy
Mỹ thuật, giỏo viờn trẻ, tận tuỵ với nghề, theo sỏt với học sinh Ngoài ra lứa tuổi Tiểu học đa phần cỏc em đều yờu thớch học vẽ Cơ sở vật chất nhà trường và phương tiện nghe nhỡn hiện đại gúp phần khụng nhỏ vào việc nõng cao chất lượng học Mỹ thuật Một số phụ huynh luụn quan tõm đến con em mỡnh …
b) Khú khăn:
- Chưa cú phũng học chức năng dành cho mụn nghệ thuật
- Thư viện chưa cú nhiều tranh của hoạ sĩ khỏc cho học sinh tham khảo
- Một số phụ huynh học sinh chưa thật quan tõm đến mụn học nghệ thuật
Trang 6_ Sáng kiến kinh nghiệm _ _ Trần Thị Hương Lan _ III Phương phỏp nghiờn cứu:
- Phương phỏp nghiờn cứu lớ thuyết
- Phương phỏp đàm thoại
- Phương phỏp quan sỏt, miờu tả
- Phương phỏp đàm thoại, giảng giải …
Trang 7_ Sáng kiến kinh nghiệm _ _ Trần Thị Hương Lan _
B - NỘI DUNG
I Thực trạng dạy phõn mụn thường thức Mỹ thuật ở lớp 5:
1 Trờn lớp:
Giỏo dục Mỹ thuật núi chung và giảng dạy phõn mụn thường thức Mỹ thuật núi riờng cú đặc điểm là lấy giỏo viờn làm trung tõm Giỏo viờn hướng dẫn và gợi ý học sinh đúng vai trũ thụ động khi nghe giảng và trả lời cỏc cõu hỏi và làm theo y nguyờn cụng việc của giỏo viờn
Ngoài ra, cỏc lớp học được học theo SGK nhất định mà giỏo viờn phải tuõn thủ theo, cú ớt khụng gian để trẻ học sỏng tạo Do vậy, giỏo dục Mỹ thuật ở cỏc trường Tiểu học được thực hiện về tớnh sỏng tạo tối thiểu và cỏch thức giảng dạy của giỏo viờn cũn ớt khuyến khớch trẻ em tự học và sỏng tạo
2 Trong chương trỡnh:
Trong chương trỡnh Mỹ thuật lớp 5 phõn mụn thường thức Mỹ thuật
cú nội dung:
- Giới thiệu cỏc tỏc phẩm hội hoạ
+ Thiếu nữ bờn hoa huệ
+ Du kớch tập bắn
+ Bỏc Hồ đi cụng tỏc
- Giới thiệu sơ lược về điờu khắc cổ Việt Nam
Từ những bài đú yờu cầu học sinh tỡm hiểu nội dung cỏc tỏc phẩm qua
bố cục, hỡnh vẽ và màu sắc Học sinh biết sơ qua về một số chất liệu được
sử dụng trong tranh của cỏc hoạ sĩ và một số chất liệu được sử dụng trong điờu khắc cổ
Học sinh cảm nhận được vẻ đẹp ở tranh vẽ của hoạ sĩ và ở điờu khắc
cổ Việt Nam Ngoài ra học sinh yờu thớch, quý trọng cỏc tỏc phẩm nghệ thuật của dõn tộc
Trang 8_ Sáng kiến kinh nghiệm _ _ Trần Thị Hương Lan _ Núi như vậy, nhưng những tiết dạy trờn lớp ở phõn mụn này, ở phần giới thiệu hoạ sĩ, chất liệu học sinh cũn chưa được khắc sõu
Xem tranh là để thưởng thức hết vẻ đẹp của một tỏc phẩm nhưng vỡ học sinh phải xem bằng một phiờn bản in trờn SGK vừa bộ vừa khú trung thành với tranh thật nờn tỏc dụng của bài học này cũng bị hạn chế nhiều Ở cỏc nước cú điều kiện tốt thỡ học tổ chức cho học sinh xem tranh ngay ở bảo tàng Mỹ thuật, xem tranh phiờn bản in tốt và cú kớch thước lớn mới mong truyền đạt hết vẻ đẹp của một tỏc phẩm nghệ thuật
Cỏi đẹp trong nghệ thuật chớnh là cỏi đẹp trong cuộc sống nhưng được người nghệ sĩ cảm xỳc và chắt lọc những điển hỡnh tinh hoa và đưa vào trong nghệ thuật dưới dạng hỡnh tượng nghệ thuật Người giỏo viờn phải cú đức tớnh kiờn trỡ, tận tõm, nỗ lực sỏng tạo hơn trong quỏ trỡnh dạy học Biết vận dụng phối hợp cỏc phương phỏp sao cho linh hoạt, khộo lộo để giờ học luụn cuốn hỳt sự say mờ học tập của học sinh
II Biện phỏp để giỳp học sinh học tốt và nõng cao chất lượng ở phõn mụn thường thức Mỹ thuật lớp 5:
1 Điều tra thăm dũ:
Ngay từ đầu năm học, sau khi làm quen với lớp tụi phỏt cho học sinh những phiếu thăm dũ, nội dung của phiếu VD là:
Cõu hỏi 1: Trong mụn Mỹ thuật, em thớch phõn mụn nào nhất ?
Cõu hỏi 2: Em cú hay tự giỏc sưu tầm tranh của thiếu nhi và hoạ sĩ
trờn bỏo hay tạp chớ khụng ?
Cõu hỏi 3: Điều gỡ lụi cuốn (hay khụng lụi cuốn) em trong tiết học
thường thức Mỹ thuật ?
Qua kiểm tra cho thấy
Ở cõu hỏi 1 - 85% học sinh thớch học phõn mụn vẽ tranh
Ở cõu hỏi 2 - 30% học sinh cú ý thức tự sưu tầm tranh
Ở cõu hỏi 3 - 80% cho rằng cụ giỏo giảng chữ khụng phải vỡ bức tranh đú
Trang 9_ Sáng kiến kinh nghiệm _ _ Trần Thị Hương Lan _
Từ phiếu điều tra ban đầu là cơ sở để giỏo viờn tiếp cần và biết được nhu cầu gỡ ở học sinh Ở cõu hỏi 2 kết quả cho thấy học sinh cũn ớt làm quen với tranh vẽ
2 Phõn loại học sinh:
- Đối với học sinh Giỏi -Khỏ:
+ Giỏo viờn đặt cõu hỏi mở rộng hoặc cho cỏc em tự trỡnh bày quan điểm của mỡnh hay cảm nhận riờng giỏo viờn khụng gũ bú ỏp đặt
+ Đối với học sinh Trung bỡnh: Giỏo viờn cú thể gợi mở về nội dung của bức tranh đú
+ Đối với học sinh Kộm: GV cần đặt cõu hỏi cụ thể, rừ ràng
VD: Về đề tài, về hỡnh ảnh của tranh
Như vậy, trong một tiết dạy, giỏo viờn linh hoạt thỡ tất cả học sinh đều được tham gia vào bài, khụng để học sinh đứng "bờn lề" của tiết dạy, giờ học thường thức Mỹ thuật sẽ cuốn hỳt cỏc em, khụng khớ lớp sẽ hào hứng sụi nổi
3 Vận dụng khoa học cụng nghệ thụng tin:
Vận dụng triệt để lợi thế khoa học cụng nghệ thụng tin sẽ đem lại hiệu quả cao trong cụng tỏc giảng dạy Cho nờn là người giỏo viờn núi chung và giỏo viờn Mỹ thuật núi riờng cần nhanh chúng nắm bắt những lợi thế mà khoa học đem lại, tạo hứng thỳ và sự đổi mới trong cỏch giảng dạy
4 Phần lờn lớp:
Giỏo viờn phải linh hoạt trong thời gian lờn lớp, đảm bảo quy trỡnh thời gian, phõn chia lớp hợp lớ giỳp cỏc em nhận thức hiểu và cảm nhận VD:
a) Đối với bài xem tranh Thiếu nữ bờn hoa huệ:
Để thực hiện thành cụng giờ dạy này, trước hết giỏo viờn phải thiết kế một bài học đầy đủ, cụ thể Bản thiết kế mang nhiều tõm sức, trớ tuệ và thời gian vỡ “Muốn dạy học cú kết quả, cần thiết kế thành cụng”
Trang 10_ Sáng kiến kinh nghiệm _ _ Trần Thị Hương Lan _ + Phương phỏp dạy học: Đảm bảo sự chủ động của học sinh, khuyến khớch học sinh nờu cõu hỏi, thắc mắc, đặt vấn đề tự trả lời, cựng bạn học giải quyết dưới sự hướng dẫn của thầy cụ
Tranh: Thiếu nữ bờn hoa huệ - Sơn dầu của hoạ sĩ Tụ Ngọc Võn
Trang 11_ Sáng kiến kinh nghiệm _ _ Trần Thị Hương Lan _ + Khi tiến hành giờ dạy cần chỳ ý:
* Phần giới thiệu về họa sĩ Tụ Ngọc Võn, giỏo viờn sử dụng đĩa CD ROOM ghi lại hỡnh ảnh tư liệu của cố họa sĩ Tụ Ngọc Võn ( tham khảo trờn mạng Internet) cho học sinh xem và thảo luận
* Phần xem tranh:
Xem tranh là để thưởng thức hết vẻ đẹp của một tỏc phẩm, nhưng vỡ học sinh phải xem bằng một phiờn bản
Giỏo viờn chỳ ý giới thiệu một trong những tỏc phẩm thành cụng và
sống mói với thời gian là bức tranh Thiếu nữ bờn hoa huệ của hoạ sĩ, được
sỏng tỏc năm 1943 bằng chất liệu sơn dầu Khuụn khổ bức tranh 60cm x 45cm Tranh vẽ một cụ gỏi đẹp, duyờn dỏng và mềm mại trong tà ỏo dài trắng dõn tộc đang nghiờng đầu bờn cạnh bỡnh hoa loa kốn trắng muốt, tinh khiết đang khoe sắc hương Để diễn tả vẻ đẹp tinh khiết, trắng trong của người thiếu nữ, hoạ sĩ Tụ Ngọc Võn đó sử dụng một gam màu nhẹ nhàng, thay đổi những sắc độ của màu trắng một cỏch tinh tế ễng dành đậm nhạt mạnh ở phần trọng tõm của bức tranh: màu đậm nhất ở mỏi túc, màu trắng sỏng nhất ở hai bụng hoa màu đỏ trờn mụi, trờn mỏ người thiếu nữ như hỳt đụi mắt của người xem Tất cả nổi bật trờn nền màu xanh nhẹ nhàng càng tăng thờm vẻ đẹp, vẻ duyờn dỏng và kớn đỏo của người thiếu nữ Hà Nội thời trước cỏch mạng Nột cắt của khung tranh rất bạo trờn hỡnh tượng nhõn vật song lại khụng gõy cảm giỏc khú chịu cho người xem bởi những đường cong mềm mại trờn cơ thể cụ gỏi, bởi nhịp điệu uyển chuyển trong cỏch bố cục cỏc mảng sỏng, tối trong toàn bộ tỏc phẩm Mặc dự tranh vẽ bằng sơn dầu nhưng cỏch vẽ rất nhẹ nhàng nờn tỏc phẩm vẫn mang tớnh dõn tộc sõu sắc Vỡ vậy, tỏc phẩm đó nhận được sự hoan nghờnh của cụng chỳng ngay
từ khi ra đời cho đến nay Tỏc giả đó cho chỳng ta chiờm ngưỡng một nột đẹp truyền thống đỏng trõn trọng của người phụ nữ Việt nam