Đề Án Kinh Tế Chính Trị - Kinh Tế Thị Trường

Chính vì vậy mà bất cứ một xã hội nào mà trong đó chứa đựng những mẫu thuẫn và đi ngợc lại với mong muốn của con ngời đều sẽ phải diết vong thể thay vào đó một xã hội tốt hơn vì thế mà x

Phần I: Phần mở đầu

Tất cả mọi ngời đều mong muốn một cuộc sống trong một xã hội tốt đẹp ngày càng tốt hơn Một xã hội mà trong đó mọi ngời hạnh phúc bình đằng ai ai cũng có việc làm sống trong một môi trờng trong sạch văn minh và hiện đại Chính vì vậy mà bất cứ một xã hội nào mà trong đó chứa đựng những mẫu thuẫn và đi ngợc lại với mong muốn của con ngời đều sẽ phải diết vong thể thay vào đó một xã hội tốt hơn vì thế mà xã hội loài ngời đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển biến đổi để hoàn thiện mình bắt đầu là xã hội nguyên thuỷ đến chiếm hữu nô lệ và đến phong kiến cao hơn gần đây là chủ nghĩa t bản với sự phát triển vợt bậc về kinh tế và khoa học kỹ thuật với một nền kinh tế thị trờng phát triển nhng trong đó vẫn tồn tại nhiều khuyết tật và

có hiện tợng ngời bóc lột ngời để rồi lần đầu tiên một nớc xã hội chủ nghĩa ra đời trong đó mọi ngời bình đẳng ấm no và hạnh phúc, sống trong một xã hội một nền kinh tế phát triển đó là Liên Sô Để rồi sau đó hàng loạt các nớc khác cũng đi theo chế độ xã hội chủ nghĩa tạo thành một hệ thống xã hội chủ nghĩa cân bằng với chủ nghĩa t bản trên mọi mặt.Kinh tế xã hội

Sau cách mạng tháng 8 thành công, chính thức thành lập ra nớc Việt Nam dân chủ cộng hoà và xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền bắc và sau đó 1975 thống nhất

đất nớc Đảng và nhà nớc ta đã quyết định đi theo con đờng xã hội chủ nghĩa với cơ chế tập trung quan liêu bao cấp Với sự giúp đỡ của Liên Xô và các nớc xã hội chủ nghĩa anh em Nớc ta đã có thành tựu kinh tế xã hội khắc phục đợc những hậu quả chiến tranh để lại nhng sau đó cùng với sự khủng hoảng của chủ nghĩa xã hội và dẫn

đến sự sụp đổ của Liên Xô và các nớc Đông âu, nớc ta cũng không nằm ngoài sự ảnh hởng đó nền kinh tế lâm vào suy thoái, lạm phát cao trong nhiều năm nhng Đảng và Nhà nớc ta vẫn quán triệt đi theo CNXH và quyết định đổi mới chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang một nền kinh tế nhiều thành phần mở cửa quan hệ với các nớc trên thế giới qua các đại hội Đảng VI, VII, nền kinh tế đã phục hồi và dần dần đạt đợc nhiều thành tích, đời sống đợc cải thiện và đến đại hội VIII xác định xây dựng một nền kinh tế thị trờng dới sự quản lý của Nhà nớc định hớng

XHCN nó phù hợp với sự khách quan và sự phát triển chung của nhân loại Tuy vậy nớc ta xuất phát từ một nớc nông nghiệp và đi lên CNXH bỏ qua giai đoạn TBCN chịu sự ảnh hởng lâu dài của chiến tranh không những vậy cơ chế quan liêu bao cấp

đã in sâu vào ngời dân vì vậy để phát triển kinh tế ở nớc ta hiện nay nh thế nào trong tình hình trong nớc và quốc tế hiện nay vai trò của nhà nớc nh thế nào Đứng trên góc độ một bài đề án và môn kinh tế chính trị và nhìn nhận của một sinh viên nên chỉ

có thể nói lên vấn đề cơ bản và chung nhất về một nền kinh tế thị trờng định hớng XHCN Các giải pháp phát triển trong giai đoạn và trong đại hội Đảng IX đã ghi nhận

Tiểu luận của em đợc chia làm ba phần chính:

- Phần 1: Phần mở đầu

- Phần 2: Phần nội dung chính

A: cơ sở lý luận của vấn đề

( Lý luận của Mac- Lênin về kinh tế thị trờng )

B: Kinh tế thị trờng theo định hớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

C: Thực trạng nền kinh tế Việt Nam những năm qua và giải pháp cho nền kinh tế thị trờng theo định hớng XHCN.

- Phần 3: Phần kết luận.

Phần hai: Nội dung chính của đề tài.

A Cơ sở lý luận về vấn đề

( Lý luận của Mac- Lênin về kinh tế thị trờng )

I Sự hình thành và phát triển của kinh tế thị trờng:

1 Quá trình chuyển từ kinh tế tự nhiên lên kinh tế hàng hoá:

1.1 Khái quát về kinh tế tự nhiên và kinh tế hàng hoá

Kinh tế tự nhiên và kinh tế hàng hoá là hai hình thức tổ chức kinh tế – xã hội

đã tồn tại trong lịch sử hai hình thức này đợc hình thành trên cơ sở trình độ phát triển của lực lợng sản xuất xã hội,trình độ phân công lao động động xã hội, trình độ phát triển và phạm vi của quan hệ trao đổi

Trong nền kinh tế tự nhiên, ngời sản xuất cũng đồng thời là ngời tiêu dùng Tự sản xuất, tự tiêu dùng là đặc điểm nổi bật của kinh tế tự nhiên Mục đích của sản xuất là tạo ra những giá trị sử dụng nhằm thoả mãn nhu cầu tiêu dùng của chính bản thân ngời sản xuất, vì thế có thể nói quá trình sản xuất của nền kinh tế tự nhiên gồm hai khâu: sản xuất – tiêu dùng Các quan hệ kinh tế trong nền kinh tế tự nhiên đều mang hình thái hiện vật

Trong nền kinh tế hàng hoá,mục đích sản xuất là trao đổi hay để bán Mục

đích đó đợc xác định từ trớc quá trình sản xuất và có tính khách quan Sản xuất và toàn bộ quá trình tái sản xuất đều gắn với thị trờng

1.2.Những tiền đề của quá trình chuyển từ kinh tế tự nhiên lên kinh tế hàng hoá

Sự ra đời và phát triển của kinh tế hàng hoá là quá trình k hách quan Nó bắt

đầu khi kinh tế tự nhiên phát triển đến trình độ làm xuất hiện những tiền đề kinh tế hàng hoá Trong lịch sử, những quan hệ hiện vật, tự nhiên và quan hệ hàng hoá - tiền

tệ tồn tại đan xen và mâu thuẫn với nhau Sự xuất hiện của kinh tế hàng hoá cũng chính là sự xuất hiện những tiền đề phủ định kinh tế tự nhiên và khẳng định kinh tế hàng hoá Mỗi bớc phát triển của kinh tế hàng hoá là một bớc đẩy lùi kinh tế tự

nhiên Nh vậy, quá trình vận động và phát triển của kinh tế hàng hoá đã phủ định dần kinh tế tự nhiên và khẳng định mình là một kiểu tổ chức kinh tế – xã hội độc lập

Quá trình xuất hiện vận động và phát triển của kinh tế hàng hoá diễn ra với sự tác động mạnh mẽ của những tiền đồ sau đây

Phân công lao động xã hội đã tạo ra những ngành nghề sản xuất khác nhau

Do phân công lao động xã hội nên mỗi ngời chuyên sản xuất một loại hàng hoá nhất

định Nhng nhu cầu tiêu dùng của họ lại cần nhiều loại sản phẩm khác nhau Để thoả mãn nhu cầu này họ phải trao đổi sản phẩm cho nhau Làm nảy sinh quan hệ kinh tế giữa những ngới sản xuất

Trong điều kiện t hữu về t liệu sản xuất, những ngời sản xuất độc lập với nhau

và có lợi ích kinh tế khác nhau

Phân công lao động xã hội phát triển cũng dẫn tới sự ra đời của ngành thơng nghiệp Khi thơng nghiệp ra đời quan hệ trao đổi đã có mầu sắc mới Ngời sản xuất

và ngời tiêu dùng quan hệ với nhau qua nhân vật thứ ba là thơng nhân Thơng nghiệp phát triển làm cho sản xuất và lu thông hàng hoá cùng với lu thông tiền tệ đợc phát triển nhanh chóng

Quan hệ trao đổi ngày càng đợc mở rộng và phát triển đỏi hỏi hệ thống giao thông vận tải cũng phải mở rộng và phát triển đây là điều kiện vật chất làm tăng thêm các phơng tiện trao đổi mở rộng thị trờng

2 Bớc chuyển từ kinh tế hàng hoá giản đơn sang nền kinh tế thị trờng 2.1 Khái niệm về kinh tế thị trờng

( kinh tế thị trờng là hình thức phát triển của kinh tế hàng hoá )

Kinh tế hàng hoá và kinh tế thị trờng chỉ khác nhau về trình độ phát triển; kinh

tế thị trờng là hình thức phát triển cao của kinh tế hàng hoá

Kinh tế hàng hoá phát triển, điều đó có nghĩa là phạm trù hàng hoá, phạm trù tiền tệ và thị trờng đợc phát triển và đợc mở rộng Hàng hoá không chỉ bao gồm những sản xuất đầu ra của sản xuất mà còn bao gồm cả các yếu tố đầu vào của sản xuất.Đúng hớng thị trờng và cơ cấu thị trờng đợc mở rộng hoàn thiện Mọi quan hệ

kinh tế trong xã hội đều tiền tệ hoá Khi đó ngời ta gọi kinh tế hàng hoá là kinh tế thị trờng.

2.1 Những điều kiện hình thành kinh tế thị trờng

Kinh tế thị trờng đợc hình thành với những điều kiện sau:

Một là: sự xuất hiện của hàng hoá sức lao động và thị trờng sức lao động Cần khẳng định rằng sự xuất hiện hàng hoá sức lao động là một tiến bộ lịch sử Ngơi lao

động của mình và là chủ thể bình đẳng trong việc thơng lợng với ngời khác

Hai là: Phải tích luỹ đợc một số vốn nhất định để tiến hành sản xuất kinh doanh nhằm mục đích thu lợi nhuận

Ba là: Kinh tế tiền tệ, cho nên vai trò của tiền tệ vô cùng quan trọng Vì vậy để hình thành kinh tế thị trờng cần phải có hệ thống tài chính, tác dụng ngân hàng tơng

đối phát triển

Bốn là: Sự hình thành kinh tế thị trờng đòi hỏi phải có một kết cấu hạ tầng

t-ơng đối phát triển Trên cơ sở đó mới bảo đảm cho lu thông hàng hoá và lu thồng tiền tệ để thuận lợi nhằm mở rộng quan hệ trao đổi

Năm là: Tăng cờng vai trò kinh tế của Nhà nớc Đối với nớc ta, đây là vấn đề

có tính then chốt để hình thành nền kinh tế thị trờng

Với tác động của tất cả các tiền đề trên, nền kinh tế thị trờng đợc xã hội hoá cao, các quan hệ kinh tế mang hình thái phổ biến là quan hệ hàng hoá - tiền tệ và nó

đợc tiền tệ hoá Các quy luật của kinh tế thị trờng đợc phát huy tác dụng một cách

đầy đủ

3 Những đặc trng của kinh tế thị trờng

Những đặc trng chung nhất, vốn có của kinh tế thị trờng :

Một là: Tính tự chủ của các chủ thể kinh tế rất cao Đây là đặc trng quan trọng nhất của kinh tế thị trờng.Đặc trng này xuất phát từ đặc điểm khách quan của việc tồn tại nền kinh tế hàng hoá Đồng thời cũng là biểu hiện và là yêu cầu nội tại của kinh tế hàng hoá

Hai là: Trên thị trờng hàng hoá rất phong phú Ngời ta tự do mua, bán hàng hoá Trong đó ngời mua chọn ngời bán, ngời bán tìm ngời mua Họ gặp nhau ở giá cả thị trờng

Ba là: Giá cả để hình thành ngay trên thị trờng.Giá cả thị trờng vừa là biểu hiện bằng tiền của giá thị trờng, vừa chịu sự tác động của quan hệ cạnh tranh và quan

hệ cung cầu hàng hoá và dịch vụ Trên cơ sở giá thị trờng, giá cả là kết quả của sự

th-ơng lợng và thoả thuận giữa ngời mua và ngời bán Đặc trng này phản ánh yêu cầu của luật lu thông hàng hoá

Bốn là: kinh tế thị trờng là một tất yếu của thị trờng Nó tồn tại trên cơ sở những đơn vị sản xuất hàng hoá độc lập và khác nhau về lợi ích kinh tế

Năm là: kinh tế thị trờng là hệ thống kinh tế mở Nó rất đa dạng, phức tạp và

đợc điều hành bởi hệ thống tiền tệ và hệ thống pháp luật của Nhà nớc

I Khái quát thị trờng và cơ chế thị trờng

1 Thị trờng:

Thị trờng gắn liền với quá trình sản xuất và lu thông hàng hoá; nó ra đời và phát triển cùng với sự ra đời và phát triển của sản xuất lu thông hàng hoá Vậy thị tr-ờng là một địa điểm nhất định, nơi diễn ra các quá trình trao đổi và mua bán hàng hoá, thị trờng có tính không gian và thời gian theo nghĩa này thị trờng có thể là hội chợ các địa d hoặc các khu vực tiêu thụ phân theo các mặt hàng, ngành hàng

Sản xuất hàng hoá càng phát triển, lợng sản phẩm hàng hoá lu thông trên thị trờng ngày càng rồi rào và phong phú, thị trờng đợc mở rộng

Đợc hiểu theo nghĩa đầy đủ hơn Thị trờng là lĩnh vực trao đổi hàng hoá thông qua tiền tệ làm môi giới Tại đây ngời mua, ngời bán tác động qua lại lẫn nhau để xác định giá cả và số lợng hàng lu thông trên thị trờng

Nói tới thị trờng là nói tới tự do kinh doanh, tự do mua bán, thuận mua vừa bán, tự do giao dịch Quan hệ giữa các chủ thể kinh tế bình đẳng

Thị trờng có thể phân chia thành hai loại:

Một là: Thị trờng hàng tiêu dùng và dịch vụ: ở thị trờng này ngời ta mua bán

sinh hoạt trong gia đình ở thị tr… ờng này ngời ta mua bán những hàng hoá là kết quả của sản xuất.

Hai là: Thị trờng các yếu tố sản xuất Trên thị trờng này ngời ta mua bán các yếu tố cần thiết cho quá trình sản xuất nh các loại nguyên vật liệu, thiết bị máy móc, sức lao động

Vai trò của thị trờng: Thị trờng là nơi trực tiếp trả lời các câuhỏi sản xuất cái gì?,sản xuất cho ai? Và sản xuất nh thế nào? Thị trờng là nơi kiểm tra cuối cùng các chủng loại hàng hoá, số lợng hàng hoá , cũng nh chất lợng sản phẩm.Thị trờng kiểm nghiệm tính phù hợp của sản xuất đối với tiêu dùng xã hội Trên ý nghĩa đó có thể nói thị trờng điều tiết sản xuất và là động lực của sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp ngày càng năng động hơn, sáng tạo hơn, hiệu quả hơn thị trờng là nơi cuối cùng để chuyển lao động t nhân cá biệt thành lao động xã hội

Sự hoạt động của quy luật giá trị có biểu hiện : Giá cả thị trờng lên xuống xoay quanh giá trị thị trờng của hàng hoá, nghĩa là sự hình thành giá cả thị trờng phải dựa trên cơ sở giá cả thị trờng Ngoài giá trị thị trờng sự hình thành giá cả thị trờng còn chịu tác động của quan hệ cung cầu hàng hoá Tính quy luật của quan hệ giữa giá cả thị trờng với gía trị trong sự tác động của quan hệ cung cầu đợc biểu hiện:

- Nếu cung lớn hơn cầu thì giá cả thị trờng sẽ nhỏ hơn giá trị thị trờng

- Nếu cung nhỏ hơn cầu thì giá cả thị trờng sẽ lớn hơn gía trị thị trờng

Sự vận động của gía cả thị trờng cũng có tác động tới quan hệ cung cầu hàng hoá Nếu giá cả của một loại hàng hoá nào đó giảm xuống, nó sẽ kích thích mức cầu,

làm cho mức cầu của thị trờng về loại hàng hoá này tăng lên Đồng thời giá cả giảm xuống lại hạn chế mức cung làm cho mức cung giảm xuống Ngợc lại nếu giá cả của một loại hàng hoá nào đó tăng lên, nó sẽ kích thích mức cung làm cho mức cung tăng lên.

Nh vậy có thể phân biệt đợc quan hệ cung cầu qua giá cả thị trờng Quan hệ cung câù hàng hoá trên thị trờng là biểu hiện của quan hệ giữa những ngời bán và những ngời mua cũng nh quan hệ giữa ngời sản xuất và ngời tiêu dùng Trên thị tr-ờng, ngời bán luôn muốn bán hàng hoá của mình với giá cao, ngời mua lại luôn muốn mua hàng hoá với giá thấp Trên cơ sở gía trị thị trờng, giá cả thị trờng là kết quả của sự thoả thuận giữa ngời mua với ngời bán Giá cả thị trờng điều hoà đợc quan hệ giữa ngời mua với ngời bán

Thông qua sự biến động của giá cả trên thị trờng, quy luật giá trị có tác dụng

điều tiết sản xuất và hàng hoá

Điều tiết giá trị hàng hoá đợc hiểu theo nghĩa là điều tiết t liệu sản xuất và sức lao động vào từng ngàng kinh tế

Nếu gía cả trong một ngành kinh tế nào đó có xu hớng tăng lên thì ngành đó

sẽ thu hút thêm lao động xã hội, làm cho quy mô sản xuất của ngành này tăng lên Ngợc lại nếu giá cả của hàng hoá có xu thế tăng lên sẽ làm cho những ngời sản xuất hàng hoá thu đợc nhiều lợi nhuận hơn Điều này tạo ra động lực thúc đẩy kinh tế những ngời sản xuất hàng hoá khai thác những khả năng tiềm tàng, tranh thủ giá cả cao mở rộng quy mô sản xuất Nếu giá cả giảm xuống thì diễn biến của sản xuất có

xu hớng ngợc lại, nghĩa là giá cả giảm xuống sẽ làm cho quy mô sản xuất thu hẹp lại

Nh vậy, lợi nhuận là động lực thúc đẩy hoạt động của cơ chế thị trờng Theo

C Mac, những nhà kinh doanh dới CNTB “ ghét cay ghét đắng tình trạng không có lợi nhuận hay lợi nhuận quá ít, chẳng khác gì giới tự nhiên ghê sợ chân không ”

Thông qua sự biến động của giá cả thị trờng, quy luật gía trị còn có tác dụng

điều tiết sản xuất và lu thông hàng hoá Hàng hoá sẽ đợc vận chuyển từ thị trờng có giá cả thấp đến những thị trờng có giá cả cao

Khả năng tách rời giá trị của giá cả không phải là nhợc điểm của quy luật giá cả mà trái lại nó là vẻ đẹp riêng của quy luật giá trị, là cơ chế hoạt động của quy luật giá trị Nếu giá cả thị trờng của hàng hoá luôn ngang bằng với giá trị của nó thì không có sự hoạt động của quy luật giá trị, nói cách khác đi điều đó có nghĩa là phủ

định sự hoạt động của quy luật giá trị

Nói đến cơ chế thị trờng cần phải nói tới cạnh tranh

Đó là sự danh đua giữa các chủ thể kinh tế nhằm dành lại phần sản xuất và tiêu thụ hàng hoá có lơị cho mình để thu lợi nhuận cao

Cạnh tranh là môi trờng tồn tại của cơ chế thị trờng nó đòi hỏi mỗi chủ thể kinh tế phải chuẩn bị cho mình khả năng cạnh tranh thắng lợi trên thị trờng

Sự tồn tại và phát triển của cơ chế thị trờng là yêu cầu khách quan đối với những xã hội còn tồn tại nền kinh tế hàng hoá Coi nhẹ hay bỏ qua vai trò của kinh tế thị trờng là một trong những nguyên nhân thất bại trên lĩnh vực kinh tế

Trong lịch sử cơ chế thị trờng có đợc không gian rộng lớn ở giai đoạn cạnh tranh tự do t bản chủ nghĩa vì vậy tác động của cơ chế thị trờng đợc phát hiện khá sớm Cơ chế thị trờng đợc coi là “ bàn tây vô hình ” điều tiết sự vận động của nền kinh tế hàng hoá

Ba là trong nền kinh tế thị trờng hàng hoá rất phong phú và đa dạng Do đó nó tạo điều kiện thuận lợi cho việc thoả mãn ngày càng tốt hơn những nhu cầu vật chất, văn hoá và sự phát triển toàn diện của mọi thành viên xã hội

- Cơ chế thị trờng có những khuyết tật mà bản thân nó không tự giải quyết đợc

Thờg xuyên tạo ra mất cân đối, bất hợp lý ở tầng vĩ mô làm giảm hiệu quả trên quy mô nền kinh tế quốc dân

Cơ chế thị trờng cũng có những yếu tố làm giảm tốc độ phát triển kinh tế do nảy sinh độc quyền từ cạnh tranh tự do và việc giữ bí mật bí quyết kinh doanh của từng đơn vị

Trong hoạt động thực tiễn của cơ chế thị trờng do chạy theo lợi nhuận đơn thuần nên khó chánh khỏi các hiện tợng buôn gian, bán lận, đầu cơ, làm hàng giả ,

và nhiều bệnh trạng xã hội khác nh phân hoá giầu nghèo, thất nghiệp, lạm phát, phá sản dẫn đến sự phá hoại lực lợng sản xuất, vi phạm đạo đức, lối sống, gây ô nhiễm môi trờng, phá hoại thiên nhiên

Trên phạm vi quốc tế,cơ chế thị trờng dễ dẫn đến mâu thuẫn giữa các nớc, các trung tâm kinh tế đặc biệt rễ tạo ra trật tự kinh tế bất công giữa nớc giầu và nớc nghèo

Do những nhợc điểm trên cần có sự điều tiết của nhà nớc để hạn chế những khuyết tật của cơ chế thị trờng

B kinh tế thị trờng theo định hớng XHCN ở Việt Nam

Đảng cộng sản Việt Nam vẫn khẳng định có tính nguyên tắc là phát triển kinh

tế thị trờng theo định hớng XHCN và theo một cơ chế kinh tế,cơ chế quản lý đợc xác lập thích ứng với nguyên tắc đó

II Các giai đoạn hình thành kinh tế thị trờng theo định hớng XHCN ở Việt Nam.

1 Định hớng XHCN của kinh tế thị trờng Việt Nam

Kinh tế thị trờng ở Việt Nam sẽ đợc phát triển theo định hớng XHCN Đó là

sự định hớng của một XH mà sự hùng mạnh của nó nhờ vào sự giầu có và sự hạnh phúc của dân c Xã hội không còn chế độ ngời bóc lột ngời dựa trên cơ sở “ nhân dân lao động làm chủ con ngời đợc giải phóng khỏi áp bức, bóc lột, bất công, làm theo năng lực,hởng theo lao động có cuộc sống ấm no, tự do,hạnh phúc,có điều kiện phát triển toàn diện cá nhân ” (1) Xã hội có nền kinh tế phát triển cao trên cơ sở khoa học, công nghệ và lực lợng sản xuất hiện đại

Định hớng XHCN nêu trên không chỉ phản ánh nguyện vọng và lý tởng của

đảng, của Nhà nớc và nhân dân ta mà còn phản ánh xu thế phát triển khách quan của thời đại cũng nh quy luật tiến hoá của lịch sử

Định hớng XHCN của nền kinh tế thị trờng ở nớc ta là cần thiết và có tính khách quan Xây dựng nền kinh tế thị trờng không có gì mâu thuẫn với định hớng XHCN Đại hội VIII Đảng ta đã khẳng định “ cơ chế thị trờng đã phát huy tác dụng tích cực to lớn đến sự phát triển kinh tế – xã hội ’’ Nó chẳng những không đối lập

mà còn là một nhân tố khách quan cần thiết của việc xây dựng và phát triển đất n ớc theo con đờng XHCN” (2 )

Theo ý kiến của đa số các nhà khoa học Việt Nam, có thể quan niệm định ớng XHCN của kinh tế thị trờng ở nớc ta có những nội dung chính sau:

h-Một là: Hai mặt kinh tế và xã hội của nền kinh tế thị trờng nớc ta đợc chủ

động kết hợp với nhau ngay từ đầu thông qua pháp luật, chính sách kinh tế và chính sách xã hội trên cả tầm quản lý kinh tế vi mô và vĩ mô

Hai là: Cùng với sự tăng trởng và phát triển kinh tế, môi trờng sinh thái của

đất nớc đợc chủ động bảo vệ qua các dự án

(1) cơng lĩnh xây dựng đất nớc trong thời kỳ quá độ CNXH ( NXB sự thật- 1991)

(2) Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần 8 ( NXB chính trị quốc gia- 1990)

đầu t môi sinh và qua việc chấp hành một cách đúng đắn pháp luật, chính sách môi trờng của nhà nớc qua từng thời kỳ

Ba là; Nền kinh tế thị trờng theo định hớng XHCN là nền kinh tế có trình độ phát triển cao Nếu nh nền kinh tế tiền tệ, kém phát triển, tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân thấp kém dẫn tới mức thu nhập bình quân của dân c còn thấp không có tích luỹ từ nội bộ nền kinh tế thì không thể gọi là định hớng XHCN đợc

Bốn là: Định hớng XHCN còn đợc thể hiện trong cơ cấu kinh tế nớc ta Để có

định hớng XHCN, kinh tế nhà nớc phải phát huy đợc vai trò chủ đạo, nó cùng với nền kinh tế hợp tác là nền tảng của nền kinh tế

Năm là: Nhà nớc XHCN quản lý nền kinh tế thị trờng vì mục tiêu dân giầu

n-ớc mạnh, xã hội công bằng văn minh Trong thời kỳ chuyển sang kinh tế thị trờng, nhà nớc ta thực hiện vai trò “ bà đở ” tạo điều kiện thuận lợi cho kinh tế thị trờng phát triển đúng hớng.Vai trò đó đợc thể hiện bằng hệ thống pháp luật, bảo vệ quyền

tự do dân chủ, công bằng xã hội và mở rộng phúc lợi xã hội cho nhân dân

Sáu là: Nền kinh tế thị trờng ở nớc ta là nền kinh tế dân tộc hoà nhập với kinh

tế quốc tế Với xu hớng kinh tế mở, nội dung này có ý nghĩa rất lớn, một mặt nó phát huy đợc lợi thế so sánh của nền kinh tế nớc ta về vị trí địa lý về lao động và về tài nguyên thiên nhiên.Mặt khác nó làm cho nền kinh tế nớc ta từng bớc hoà nhập vào nền kinh tế khu vực và thị trờng thế giới, từ đó có điều kiện tiếp thu những thành tựu mới của khoa học- kỹ thuật, công nghệ thế giới, thực hiện công nghiệp hoá và hiện

đại hoá đất nớc

2 Các giai đoạn và biện pháp hình thành nền kinh tế thị trờng theo định ớng XHCN ở Việt Nam

h-Thực tiễn hơn 10 năm đổi mới kinh tế, chúng ta đã khẳng định những thành tựu to lớn trong phát triển kinh tế xã hội Tốc độ tăng trởng đạt khá cao, Việt Nam đã

ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế, đời sống nhân dân ngày càng đợc cải thiện vàđang bớc vào thời kỳ mới nh đại hội đảng toàn quốc lần thứ VIII đã chỉ rõ: thời kỳ tiếp tục

đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hoá,hiện đại hoá thực hiện mục tiêu dân giầu nớc mạnh, xã hội công bằng, văn minh; vững bớc đi lên chủ nghĩa xã hội chúng ta phải giải quyết một loạt vấn đề quan trọng, trong đó có vấn đề lựa chọn mô hình kinh tế thị trờng theo định hớng XHCN: Xây dựng quy hoạch phát triển kinh tế xã hội đúng

đắn; xác định hớng chuỷển dịch cơ cấu kinh tế theo hớng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nh cơ cấu ngành, cơ cấu thành phần kinh tế, cơ cấu kinh tế vúng lãnh thổ, xây dựng và thực hiện đồng bộ cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định hớng XHCN Để thực hiện mục tiêu cuối cùng là vững bớc đi lên CNXH, quá trình phát triển nền kinh tế thị trờng theo định hớng XHCN cần đợc tiến hành qua 3 giai đọan sau:

2.1 Giai đoạn thứ nhất; giai đoạn quá độ chuyển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hớng XHCN về mặt lịch sử giai đoạn này rất quan

trọng là nghị quyết hội nghị BCH trung ơng lần thứ VI ( khoá IV ) tháng 9-

1979 Về mặt logic giai đoạn này bắt đầu từ việc hình thành và củng cố những

đơn vị sản xuất những đội sản xuất hàng hoá theo đúng nghĩa nhằm tạo ra mối quan hệ vừa tự chủ, vừa lệ thuộc lẫn nhau giữa các chủ thể sản xuất

Nội dung chủ yếu của giai đoạn này là khắc phục tính hiện vật của quan hệ trao đổi, hình thành quan hệ hàng hoá tiền tệ trên thị trờng

Nội dung đợc thực hiện với một số giải pháp sau:

- Hình thành và củng cố những đơn vị sản xuất hàng hoá nhằm chuyển quan hệ trao đổi có tính hiện vật sang quan hệ hàng hoá tiền tệ

- Đẩy mạnh phân cồng lao động xã hội nhằm mở rộng thị trờng

- Chuyển quan hệ sở hữu có tính đơn nhất sang quan hệ sở hữu có tính đa dạng với nhiều hình thức sở hữu khác nhau

- Đổi mới chính sách kinh tế nhằm chuyển các quan hệ kinh tế theo chiều dọc, sang các quan hệ kinh tế theo chiều ngang.Trong các chính sách kinh tế chúng ta đặc biệt quan tâm tới chính sách giá cả

2.2 Giai đoạn hai: Giai đoạn phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hớng XHCN

Đại hội đảng VI năm 1986 đã đặt nền móng vững chắc cho quan điểm phát triển kinh tế hàng hoá nhiêù thành phần ở nớc ta Quan điểm này đã đợc khẳng định

rõ hơn tại đại hội lần VII và VIII của Đảng ta

Nội dung chủ yếu của giai đoạn này là: phát triển và mở rộng quan hệ hàng hoá tiền tệ tạo điều kiện tiền đề cho kinh tế hàng hoá phát triển

Chúng ta đang thực hiện những giải pháp sau:

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hớng công nghiệp hoá- hiện đại hoá

- Chủ động tạo điều kiện cần thiết để xây dựng các yếu tố thị trờng, phát huy những u thế và động lực của thị trờng, đồng thơì hạn chế những mặt tiêu cực của thị trờng

- Hoàn thiện và tăng cờng vận dụng các chính sách tài chính và tiền tệ nhằm tạo nguồn vốn và thực hiện việc đầu t vốn theo mục tiêu phát triển, phân phối và phân phối lại thu nhập quốc dân tạo nhập sự ổn định về tiền tệ, về giá và

tỷ giá hối đoái, qua đó tạo môi trờng thuận lợi cho sự phát triển sản xuất hàng hoá phù hợp với cơ chế thị trờng

- Bồi dỡng và đào tạo cán bộ quản lý kinh doanh theo yêu cầu của thị ờng

tr Tăng cờng vai trò quản lý của nhà nớc nhằm phát huy những u thế và khắc phục những khuyết tật của cơ chế thị trờng

2.3 Giai đoạn ba: Giai đoạn hình thành và phát triển kinh tế thị trờng theo định hớng XHCN

Nội dung chủ yếu của giai đoạn này là tiền tệ hoá các quan hệ kinh tế, tạo lập cơ sở kinh tế cho các quy luật kinh tế của kinh tế thị trờng phát huy một cách đầy đủ tác dụng, phát triển kinh tế trong nớc và hoà nhập với kinh tế thế giới

- Phát triển cơ cấu kinh tế mở nhằm hiện đại hoá nền kinh tế quốc dân

Đây là giải pháp có tính thời đại cần lựa chọn các dự án đầu t nớc ngoài trên nhiều mặt theo hớng bảo đảm lợi thế so sánh và chủ quyền nớc ta

- Hoàn thiện và phát triển kinh tế thị trờng các yếu tố sản xuất nhằm đáp ứng nhu cầu về vốn, về sức lao động và các điều kiện vật chất khác cho sản xuất

- Thiết lập cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc

- Lựa chọn chính xác khoa học công nghệ và mục tiêu phát triển.Cần quan niêm khoa học và công nghệ là biến số có ý nghĩa chiến lợc của sự phát triển

Trên đây là các giai đoạn và một số phơng hớng then chốt cho từng giai đoạn Nớc ta đã và đang thực hiện các giai đoạn này dần dần hình thành nền kinh tế thị tr -ờng theo định hớng XHCN vận hành theo cơ chế thị trờng có sự điều tiết của Nhà n-ớc

III Vai trò kinh tế của nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng theo