Mua lại và sát nhập (ma) trong lĩnh vực ngân hàng ở một số nước trên thế giới và bài học cho việt nam giai đoạn 1990 2010 tt

Hoạt động này đang trên đà phát triển, tuy nhiên, so với M&A ngân hàng diễn ra trên thế giới và khu vực, M&A ngân hàng ở Việt Nam vẫn còn non trẻ cả về số lượng, tính chất và giá trị thư

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trên thế giới, hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) ngân hàng diễn ra với quy mô và giá trị tăng lên qua thời gian Ở Việt Nam, hoạt động này gắn liền với tiến trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng và diễn ra ngày càng mạnh mẽ trên mọi phương diện Với vai trò là “hệ thống huyết mạch” của nền kinh tế, ngành Ngân hàng luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của mọi quốc gia Vì thế, nghiên cứu

về M&A ngân hàng cũng luôn là đề tài có tính thời sự

Trên thế giới đã chứng kiến nhiều thương vụ M&A giữa các ngân hàng lớn và M&A ngân hàng đã và đang trở thành một xu hướng trong bối cảnh hội nhập kinh tế và toàn cầu hóa

Tại Việt Nam, M&A ngân hàng hình thành và gắn liền với quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng qua mỗi giai đoạn phát triển của đất nước cũng như tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế Hoạt động này đang trên đà phát triển, tuy nhiên, so với M&A ngân hàng diễn ra trên thế giới và khu vực, M&A ngân hàng ở Việt Nam vẫn còn non trẻ cả về số lượng, tính chất và giá trị thương vụ… Chính vì thế, nghiên cứu kinh nghiệm M&A ngân hàng trên thế giới và rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam là điều hết sức cần thiết Do đó, đề

tài này đã chọn chủ đề nghiên cứu là: "Mua lại và sáp nhập (M&A) trong lĩnh vực ngân hàng ở một số nước trên thế giới và bài học cho Việt Nam giai đoạn 1990- 2010"

2 Mục tiêu nghiên cứu

Luận án nghiên cứu những vấn đề cơ bản về lý luận, phân tích

và đánh giá khái quát M&A trong lĩnh vực ngân hàng trên thế giới, rút ra những bài học kinh nghiệm chung đối với M&A ngân hàng Đồng thời từ việc nghiên cứu M&A ngân hàng Việt Nam, đề xuất một số giải pháp ở góc độ quản lý nhà nước đối với M&A ngân hàng

nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động M&A ngân hàng tại Việt Nam

Luận án giải quyết các câu hỏi nghiên cứu chủ yếu sau:

+ Cơ sở lý luận và thực tiễn của M&A trong lĩnh vực ngân hàng thời gian qua là gì? Đặc điểm chung của thế giới và đặc thù của Việt Nam? + Các hoạt động M&A trong lĩnh vực Ngân hàng trên thế giới, khu vực từ 1990- 2010 có những đặc điểm chủ yếu gì? Những thành công, tồn tại? Nguyên nhân? (Cập nhật số liệu đến 2014 để đảm bảo tính thời sự của vấn đề nghiên cứu)

+ Vì sao Việt Nam phải tiến hành M&A trong lĩnh vực Ngân hàng và thực trạng M&A ngân hàng tại Việt Nam hiện nay?

+ Việt Nam có thể rút ra được những bài học kinh nghiệm gì

từ hoạt động M&A trên thế giới (thành công, hạn chế) và Việt Nam cần phải làm gì để hoạt động M&A trong lĩnh vực ngân hàng trong thời gian tới hiệu quả hơn?

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của luận án là các lý luận cơ bản và thực tiễn về M&A trong lĩnh vực ngân hàng

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Phạm vi nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu M&A trong lĩnh vực ngân hàng dưới giác độ quản lý nhà nước đối với hoạt động M&A ngân hàng

+ Phạm vi không gian: Ngoài Việt Nam, luận án sẽ tập trung nghiên cứu M&A trong lĩnh vực ngân hàng trên thế giới, khu vực gồm: Mỹ, châu Âu, Đông Á, Mỹ Latinh và tập trung nghiên cứu M&A ngân hàng tại quốc gia châu Á có hoàn cảnh và thực tế tương đồng, phù hợp với Việt Nam, trong đó điển hình là Hàn Quốc

+ Phạm vi thời gian: Đề tài sẽ tập trung nghiên cứu vấn đề trên trong khoảng thời gian chủ yếu từ năm 1990 đến năm 2010 và có cập nhật đến thời điểm 2014 nhằm đảm bảo tính thời sự của vấn đề nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp chung

Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng, sử dụng các phương pháp nghiên cứu: thống kê và xử lý số liệu có liên quan đến vấn đề nghiên cứu, tổng hợp và phân tích hệ thống, mô tả và so sánh

để nghiên cứu và trình bày các vấn đề đặt ra

Sử dụng phương pháp thống kê lịch sử, phương pháp mô tả và phương pháp tổng hợp để phân tích và đánh giá các trường hợp M&A điển hình trong lĩnh vực ngân hàng trên thế giới

Sử dụng các phương pháp phân tích, phương pháp so sánh để phân tích đặc điểm của hệ thống ngân hàng tại Việt Nam, liên hệ kinh nghiệm thế giới đề xuất giải pháp, gợi ý chính sách để Nhà nước hoàn thiện công cụ quản lý thông qua M&A, cũng như quy trình tiến hành M&A trong lĩnh vực ngân hàng hiệu quả phù hợp với đặc thù của Việt Nam

Luận án quan tâm tới kế thừa các kết quả nghiên cứu đã có và

bổ sung, phát triển những luận cứ khoa học và thực tiễn mới trong việc thực hiện các mục tiêu nghiên cứu của đề tài

4.2 Nguồn số liệu

Nguồn số liệu liên quan đến đề tài nghiên cứu được khai thác

từ nguồn số liệu của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại Việt Nam; tài liệu về M&A ngân hàng trên thế giới và khu vực được tham khảo từ các công trình nghiên cứu đã được công

bố, đảm bảo độ tin cậy và tính chính xác của nguồn dẫn

5 Đóng góp mới luận án

- Về giá trị lý luận: Luận án đã đề cập, chỉ ra được những điểm còn hạn chế trong việc phân biệt giữa các khái niệm, định nghĩa về M&A (hợp nhất, sáp nhập, mua lại); đồng thời bổ sung thêm khái niệm mới “Mua lại & tiếp nhận nợ” (P&A) trong hoạt động M&A

- Về giá trị thực tiễn: Tổng hợp, phân tích, đánh giá được hoạt động M&A ngân hàng ở một số khu vực trên thế giới; Chỉ ra được kinh nghiệm của thế giới trong tiến hành M&A ngân hàng với vai trò là công

cụ quản lý nền kinh tế của Nhà nước trong việc xử lý khủng hoảng, làm lành mạnh hệ thống TCTD, đồng thời cách thức tiến hành M&A hiệu quả… từ đó rút ra được bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam

Luận án đưa ra một cái nhìn tổng quát hoạt động M&A ngân hàng Việt Nam gắn với quá trình phát triển kinh tế đất nước; Cách thức tiến hành M&A ngân hàng ở mỗi thời kỳ; Chỉ ra được bản chất, đặc thù của M&A ngân hàng Việt Nam; đưa ra được những dự báo

về xu hướng, hình thức M&A ngân hàng sẽ diễn ra trong thời gian tới tại Việt Nam… từ đó đề xuất một số gợi ý giải pháp tầm vĩ mô đối với Nhà nước và giải pháp vi mô đối với NHTM để góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động M&A ngân hàng tại Việt Nam

6 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án được chia làm 4 Chương gồm:

Chương I: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương II: Cơ sở lý luận và thực tiễn về M&A ngân hàng Chương III: M&A ngân hàng trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Chương IV: Gợi ý giải pháp đối với M&A ngân hàng tại Việt Nam

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Trên thế giới và Việt Nam, đã có nhiều nghiên cứu và tài liệu xuất bản về M&A nói chung Hầu hết các tài liệu đã xuất bản thường

đề cập dưới góc độ sau: khái niệm, thuật ngữ trong M&A, nguyên tắc cơ bản, quy trình thực hiện, kỹ thuật sử dụng, hướng dẫn tiến hành hoạt động M&A, những rủi ro và cạm bẫy tiềm ẩn trong các thương vụ M&A, những thách thức sau giao dịch M&A, nguyên nhân tạo nên làn sóng M&A…

Tại Việt Nam, các nghiên cứu tập trung chủ yếu về M&A doanh nghiệp nói chung Báo cáo “Tập trung kinh tế ở Việt Nam: hiện trạng và dự báo” của Cục quản lý cạnh tranh, Bộ Công Thương (2008) là một nghiên cứu khá đầy đủ và nghiêm túc về thực trạng hoạt động M&A ở Việt Nam, khung khuôn khổ pháp lý, những tác động có thể có của M&A đối với tập trung kinh tế Đáng chú ý, báo cáo có những kiến nghị tư vấn chính sách tương đối cụ thể về xây dựng thể chế điều tiết hoạt động M&A ở nước ta Qua nghiên cứu này, Cục quản lý cạnh tranh đã thể hiện phần nào vai trò tiên phong trong hệ thống các thể chế quản lý nhà nước trên lĩnh này Tuy nhiên, báo cáo của Cục Quản lý cạnh tranh chỉ bao quát những vấn

đề liên quan đến chức năng quản lý nhà nước của cơ quan này Hay như tại “Diễn đàn mua bán sáp nhập và kết nối đầu tư hàng đầu Việt Nam” (http://www.mavietnamforum.com/) được Bộ Kế hoạch và Đầu tư đứng ra tổ chức hằng năm nhằm đánh giá các thương vụ trong năm, doanh số, kết quả M&A…

Về nghiên cứu M&A ngân hàng, bên cạnh các nghiên cứu khá phong phú về M&A ngân hàng trên thế giới, cũng đã có các nghiên cứu về M&A ngân hàng ở Việt Nam, chủ yếu đề cập ở những nội

dung chính sau: thực trạng hoạt động M&A ngân hàng; các điều kiện, yếu tố thúc đẩy cũng như cản trở hoạt động này; tác động của M&A ngân hàng đến nền kinh tế; giải pháp đối với M&A ngân hàng tại Việt Nam…

Mặc dù đã có những cách thức tiếp cận khác nhau về M&A ngân hàng, tuy nhiên các nghiên cứu chưa khái quát được đầy đủ

“bức tranh” chung về M&A trên thế giới, cũng như chưa đúc rút được đầy đủ những bài học kinh nghiệm đối với M&A ngân hàng nói chung, đặc biệt là ở góc độ vai trò quản lý của Nhà nước đối với hoạt động M&A ngân hàng, trong khi đó đây là những nội dung quan trọng và hữu ích có giá trị tham khảo đối với M&A ngân hàng Việt Nam còn tương đối non trẻ diễn ra trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đặc thù của Việt Nam và vai trò của Nhà nước trong quản lý hệ thống TCTD hết sức quan trọng nhằm điều hành chính sách tiền tệ, đảm bảo sự ổn định lưu thông tiền tệ và an toàn cho cả

hệ thống ngân hàng, qua đó thực hiện các mục tiêu kinh tế vĩ mô của nền kinh tế Mặt khác, thực tiễn M&A ngân hàng Việt Nam có sự phát triển vượt bậc từ 2011 đến nay so với các giai đoạn trước đó, các nghiên cứu có liên quan được đề cập ở trên chưa cập nhật kịp thời hoạt động này để từ đó có thể đề xuất những giải pháp phù hợp

và sát với thực tiễn của M&A ngân hàng Việt Nam… Đây là những

“khoảng trống” cần tiếp tục được nghiên cứu một cách có hệ thống ở nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ M&A NGÂN HÀNG

2.1 Sáp nhập và mua lại (M&A)

2.1.1 Sáp nhập (Merger)

Cho dù có nhiều cách diễn đạt khác nhau trong khái niệm về Sáp nhập, luận án này quan niệm: Sáp nhập là sự kết hợp của hai hay nhiều ngân hàng để trở thành một ngân hàng lớn hơn, hoặc dưới sự kiểm soát của một ngân hàng Những hoạt động này thường dựa trên

cơ sở tự nguyện

2.1.2 Mua lại (Acquisition)

Mua lại là một sự tiếp quản khi một ngân hàng mua một ngân hàng khác Hoạt động này có thể diễn ra một cách thân thiện hay thù địch Mua lại thường xảy ra với việc một ngân hàng lớn hơn mua một ngân hàng nhỏ hơn

2.1.3 Phân biệt giữa mua lại và sáp nhập

Mua lại hay thâu tóm là khái niệm được sử dụng để chỉ một ngân hàng tìm cách nắm giữ quyền kiểm soát đối với một ngân hàng khác thông qua thâu tóm toàn bộ hoặc một tỷ lệ số lượng cổ phần hoặc tài sản của ngân hàng mục tiêu đủ để có thể khống chế toàn bộ các quyết định của ngân hàng đó Trong khi đó sáp nhập với hợp nhất là hoạt động xảy ra khi các ngân hàng, thường là các ngân hàng trong cùng một ngành (ngân hàng đầu tư, ngân hàng bán lẻ, ngân hàng chuyên doanh…) đồng ý hợp lại thành một ngân hàng mới có quy mô lớn hơn và có sức cạnh tranh cao hơn Kết quả của việc sáp nhập là cho ra đời một ngân hàng mới, khác biệt với các ngân hàng trước khi hợp nhất

2.1.4 M&A trong luật của Việt Nam

Khái niệm M&A được đề cập đến trong một số văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam như Bộ luật Dân sự, Luật Doanh nghiệp (2005), Luật Đầu tư (2005), Luật cạnh tranh (2004), Luật các

Tổ chức Tín dụng (số 47/2010/QH12, ngày 16/6/2010) M&A được xem xét dưới nhiều góc độ: như một trong các hành vi tập trung kinh

tế, như một trong những hình thức tổ chức lại doanh nghiệp và như một trong những hình thức đầu tư trực tiếp

2.1.5 Định nghĩa M&A trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng

ở Việt Nam

Thông tư 04/2010/TT-NHNN, ngày 11/02/2010 Quy định việc sáp nhập, hợp nhất, mua lại tổ chức tín dụng, trong đó nêu rõ các khái niệm và quy định cụ thể về: Sáp nhập TCTD; Hợp nhất TCTD; Mua lại TCTD; TCTD tham gia sáp nhập; TCTD tham gia hợp nhất; TCTD tham gia mua lại; TCTD đại diện; Cơ quan có thẩm quyền quyết định của TCTD; TCTD mẹ; Chủ sở hữu

2.1.6 Các hình thức M&A ngân hàng tại Việt Nam

Tại Việt Nam, các hình thức sáp nhập, hợp nhất, mua lại tổ chức tín dụng được quy định tại Thông tư 04/2010/TT-NHNN, ngày 11/02/2010 Quy định việc sáp nhập, hợp nhất, mua lại tổ chức tín dụng: Quy định cụ thể về hình thức sáp nhập; hợp nhất; mua lại Như vậy, sau khi nghiên cứu các khái niệm trên thế giới và Việt Nam về M&A, theo tác giả luận án, khái niệm M&A ngân hàng

có thể hiểu thống nhất như sau: Mua lại và Sáp nhập (M&A) ngân hàng đó là hoạt động mà ở đó diễn ra sự kết hợp hoặc mua lại của hai hoặc nhiều ngân hàng với nhau thông qua việc chuyển một phần hoặc toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của các ngân hàng tham gia nhằm đạt được mục tiêu của mỗi ngân hàng, đồng thời tạo ra những giá trị mới cho ngân hàng sau khi tiến hành

M&A Trong đó, hoạt động sáp nhập là sự hợp nhất của hai hoặc nhiều ngân hàng với nhau để tạo ra một ngân hàng mới và chấm dứt

sự tồn tại của các ngân hàng tham gia, còn hoạt động mua lại, đó thường là sự thâu tóm của ngân hàng mạnh hơn đối với ngân hàng yếu hơn và các ngân hàng đó vẫn tồn tại

2.2 Động cơ thúc đẩy hoạt động M&A ngân hàng

- Mở rộng thị trường

- Hiệu ứng kinh tế nhờ quy mô

- Hiệu ứng kinh tế nhờ phạm vi

- Hiệu quả hoạt động

2.3 Định nghĩa và cách đo lường M&A thành công

2.3.1 Định nghĩa M&A thành công

M&A được coi là thành công khi tạo ra giá trị, giúp gia tăng doanh thu do tăng số lượng khách hàng và dịch vụ cung cấp, cắt giảm chi phí do tích hợp hệ thống thông tin và các chức năng hỗ trợ, và gia tăng sức mạnh thị trường do kết hợp hai hoặc nhiều ngân hàng với nhau

2.3.2 Cách đo lường thành công của một thương vụ M&A

2.3.2.1 Giá cổ phiếu tại thời điểm công bố M&A

2.3.2.2 Giá cổ phiếu sau khi hoàn thành M&A

2.3.2.3 Hiệu qủa kinh doanh sau khi hoàn thành sáp nhập

2.4 Những nhân tố tác động đến M&A ngân hàng 2.4.1 Các nhân tố ở cấp độ ngân hàng

2.4.1.1 Trả giá quá cao

2.4.1.2 Đặc điểm sở hữu và quản lý ngân hàng

2.4.1.3 Đặc điểm ngạo mạn của Giám đốc điều hành 2.4.1.4 Hợp tác giữa các tầng lớp quản lý đứng đầu

2.4.1.5 Kinh nghiệm

2.4.1.6 Nhân viên khủng hoảng

2.4.1.7 Xung đột văn hóa

2.4.1.8 Tiến trình hợp nhất

2.4.2 Các nhân tố ở cấp độ vĩ mô và thế giới

2.4.2.1 Môi trường kinh tế trong nước và quốc tế

2.4.2.2 Môi trường thể chế, pháp luật của nước sở tại

2.5 Quản lý Nhà nước đối với M&A ngân hàng tại Việt Nam 2.5.1 Khái niệm về Quản lý nhà nước đối với M&A ngân hàng

Chính phủ, cơ quan quản lý nhà nước (ở Việt Nam thông qua Ngân hàng Nhà nước) đóng vai trò định hướng, dẫn dắt hoạt động M&A và hỗ trợ các ngân hàng về kỹ thuật, hỗ trợ về thông tin và hỗ trợ về cơ chế đồng thời cũng là cơ quan giám sát, kiểm soát mọi hoạt động M&A của hệ thống TCTD nhằm quản lý nền kinh tế và đảm bảo an toàn của hệ thống

2.5.2 Nội dung QLNN đối với M&A ngân hàng

- Có định hướng phát triển hoạt động M&A ngân hàng

- Thiết lập hành lang pháp lý góp phần thúc đẩy hoạt động M&A ngân hàng và kiểm soát, hạn chế các tác động tiêu cực

- NHNN đóng vai trò là “bàn tay hữu hình” dẫn dắt, định hướng lộ trình thúc đẩy hoạt động M&A ngân hàng

- NHNN thực hiện việc theo dõi, giám sát quá trình M&A của các ngân hàng nhằm đảm bảo sự an toàn trong hoạt động của hệ thống TCTD và để quá trình này đi đúng “quỹ đạo”, đạt được các mục tiêu đã đề ra

2.6 Quy trình cơ bản tiến hành M&A hiệu quả

- Lập kế hoạch chiến lược và xác định động cơ của thương vụ

- Tìm kiếm và xác định ngân hàng mục tiêu

- Tiến hành đàm phán sơ bộ

- Xây dựng kế hoạch M&A chi tiết

- Khảo sát đánh giá toàn diện ngân hàng mục tiêu

- Định giá

- Đàm phán, ký kết thỏa thuận cuối cùng và thực hiện M&A

CHƯƠNG 3 M&A NGÂN HÀNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ

BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM

3.1 M&A ngân hàng trên thế giới

3.1.1 M&A ngân hàng tại Mỹ

Có thể thấy hoạt động M&A ngân hàng Mỹ được diễn ra theo

ba hướng chính đó là: (i) Một số ngân hàng gặp khủng hoảng, vỡ nợ hoặc gần như vỡ nợ, kết hợp với các đối thủ cạnh tranh tiềm năng quan tâm đến việc tăng thêm thị phần; (ii) Sự mở rộng của hoạt động ngân hàng bán lẻ cao cấp như một phương pháp cung cấp dịch vụ chi phối; (iii) Các ngân hàng lớn muốn đạt đến quy mô toàn cầu và các biện pháp quản lý nhà nước đối với hoạt động M&A ngân hàng tại

Mỹ chủ yếu là Mua lại & tiếp nhận nợ (P&A), hỗ trợ ngân hàng mở (OBA) và chi trả tiền gửi (Pay-of), trong đó biện pháp P&A được ưa chuộng nhất bởi những ưu điểm của biện pháp này

3.1.2 M&A ngân hàng tại châu Âu

Qua các nghiên cứu điển hình của hoạt động M&A ngân hàng tại châu Âu đặt ra vấn đề về xu hướng tất yếu của M&A xuyên quốc gia có tác động từ những yếu tố: (1) Tình hình kinh tế và mối quan

hệ kinh tế toàn cầu; (2) Phương thức tiến hành M&A của châu Âu từ phòng thủ chuyển sang tấn công để đảm bảo duy trì được tốc độ phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh

3.1.3 M&A ngân hàng tại Đông Á

Đặc thù hoạt động M&A của khu vực Đông Á cho thấy quá trình M&A chủ yếu được tiến hành “nội bộ” diễn ra trong nước với sự điều tiết của Chính phủ với những biện pháp như nới lỏng các quy định về sở hữu,

tỷ lệ nắm giữ, và thu hút đầu tư nước ngoài nhằm giải quyết các vấn đề về

nợ xấu và sự yếu kém của hệ thống tài chính - ngân hàng

3.1.4 M&A ngân hàng tại châu Mỹ Latinh

Tại Mexico, các ngân hàng châu Âu, châu Á và Mỹ chiếm 78% tất cả các tài sản ngân hàng trong năm 1999 và 79,8% năm 2000 Tại Argentina, các ngân hàng nước ngoài chiếm 24,6% tài sản ngân hàng vào năm 1999, và 28,5% tài sản ngân hàng năm 2000 Tại Brazil, các ngân hàng nước ngoài chiếm 20,4% tài sản ngân hàng trong năm 1999 và 33,6% trong năm 2000; ở Chile, 39,3% năm 1999 và 44,6% trong năm 2000 Các ngân hàng nước ngoài vào thị trường ngân hàng châu Mỹ Latinh thường với mục đích tìm kiếm khách hàng có kết quả kinh doanh tốt giống như ở châu Á Tuy nhiên

họ lại miễn cưỡng tham gia vào các hoạt động cho vay hơn những ngân hàng nước ngoài tham gia vào thị trường châu Á Cuộc khủng hoảng ở Argentina cho thấy các mối nguy hiểm trong hoạt động ngân hàng ở châu Mỹ Latinh

3.2 M&A ngân hàng tại Hàn Quốc

M&A đóng vai trò quan trọng trong quá trình cải cách hệ thống ngân hàng của Hàn Quốc từ cuộc khủng hoảng tài chính châu

Á 1997-1998 đến nay Cùng với việc tăng tỷ lệ sở hữu ngân hàng trong nước của nước ngoài, M&A là hai biện pháp chính để làm lành mạnh hóa hệ thống tài chính ngân hàng và tăng hiệu quả của các ngân hàng nước này của chính phủ Hàn Quốc

3.2.1 Hiện trạng của hệ thống ngân hàng ở Hàn Quốc trước khủng hoảng tài chính châu Á 1997

Hệ thống ngân hàng Hàn Quốc phải đối diện với vấn đề nợ xấu Bởi vì tâm lý "ngân hàng không bao giờ sụp đổ" vì đã có Chính