Module Giáo dục thường xuyên 7- Kỹ năng làm việc với cộng đồng - Nguyễn Hữu Tiến

Cng Bng nhVng ngi dân cùng s,ng chung trong mt thôn, xóm, làng, xã, mt qu,c gia, và có thE là toàn thN gi;i, cùng chia sh v;i nhau m:nh Lt sinh s,ng g>i là cng Bng thE.. Trong mii cng Bn

Module GDTX 7

KÜ N¡NG LµM VIÖC VíI CéNG §åNG

NGUYỄN HỮU TIẾN

A GIỚI THIỆU TỔNG QUAN

T sau khi Lut Giáo dc (2005) c ban hành, Giáo dc thng xuyên (GDTX) tr' thành m)t b) phn trong h+ th,ng giáo dc qu,c dân Các c1 s' c2a GDTX có m4t ' h5u kh6p các vùng mi9n c2a c: n;c, t<o i9u ki+n thun li cho m>i ngi dân có c1 h)i c h>c tp thng xuyên, h>c tp su,t i Ch? tính riêng lo<i hình Trung tâm h>c tp c)ng Bng (TTHTCD), t<i thi iEm tháng 12 nGm 2011, ã có g5n 10.700 trung tâm ' kh6p các xã/ phng/ thK trLn trên c: n;c Mu,n <t kNt qu: cao trong công tác GDTX, giáo viên c5n ph:i có các kP nGng làm vi+c v;i c)ng Bng

Module này có các n)i dung ch2 yNu là: C)ng Bng và các 4c iEm c2a c)ng

Bng; VLn 9 c)ng Bng và ph1ng pháp tiNp cn gi:i quyNt vLn 9 c)ng

Bng; NhVng kP nGng c5n thiNt E giáo viên GDTX làm vi+c v;i c)ng Bng Module này sW giúp cho giáo viên GDTX xác Knh c các kP nGng ch2 yNu và hình thành các kP nGng c5n thiNt E làm vi+c v;i c)ng Bng

Có c các kP nGng nói trên, giáo viên GDTX sW có nhi9u thun li h1n khi tiNp cn c)ng Bng và kNt qu: làm vi+c v;i c)ng Bng sW cao h1n

B MỤC TIÊU

I MỤC TIÊU CHUNG

ￚ Xác Knh c lí do và sY c5n thiNt làm vi+c v;i c)ng Bng

ￚ Phân tích và thYc hành c các kP nGng c1 b:n khi làm vi+c v;i c)ng Bng

II MỤC TIÊU CỤ THỂ

1 Về kiến thức

ￚ Xác Knh c lí do, trình bày c sY c5n thiNt c2a làm vi+c v;i c)ng Bng

ￚ Xác Knh c các vLn 9 c2a c)ng Bng và ph1ng pháp tiNp cn gi:i quyNt vLn 9 c)ng Bng

2 Về kĩ năng

ￚ Nêu c 4c iEm c2a c)ng Bng

ￚ Nêu c m)t s, kP nGng c5n thiNt E làm vi+c v;i c)ng Bng

ￚ Vn dng c kP nGng c5n thiNt E làm vi+c v;i c)ng Bng

3 Về thái độ

Có thái ) tích cYc và có ý th\c trách nhi+m khi làm vi+c v;i c)ng Bng

“c1 thE s,ng”, “có sY t1ng tác” c2a các thành viên C)ng Bng ngi có tính a d<ng, tính ph\c t<p h1n nhi9u so v;i các ho<t )ng sinh vt khác Trong i s,ng xã h)i, khái ni+m c)ng Bng có nhi9u tuyNn nghPa khác nhau C)ng Bng c`ng là ,i tng nghiên c\u c2a nhi9u ngành khoa h>c khác nhau nh Xã h)i h>c, Dân t)c h>c, Y h>c

Khi nói t;i c)ng Bng, ngi ta thng nh6c Nn nhVng “nhóm xã h)i”

có m)t hay nhi9u 4c iEm c1 b:n nào ó, nhLn m<nh Nn 4c iEm chung c2a nhVng thành viên trong c)ng Bng

Theo quan iEm mácxít, c)ng Bng là m,i quan h+ qua l<i giVa các cá nhân, c quyNt Knh b'i sY c)ng Bng hoá li ích gi,ng nhau c2a các thành viên, v9 các i9u ki+n tBn t<i và ho<t )ng c2a nhVng ngi hp thành c)ng Bng ó, bao gBm các ho<t )ng s:n xuLt vt chLt và các ho<t )ng khác c2a h>, sY g5n g`i giVa các cá nhân v9 t t'ng, tín ngcng, h+ giá trK chudn mYc c`ng nh các quan ni+m ch2 quan c2a h> v9 các mc tiêu và ph1ng ti+n ho<t )ng

Quan ni+m v9 c)ng Bng theo quan iEm mácxít là quan ni+m rLt r)ng,

có tính khái quát cao, mang 4c thù c2a kinh tN — chính trK DLu hi+u 4c trng chung c2a nhóm ngi trong c)ng Bng này chính là “i9u ki+n tBn t<i và ho<t )ng”, là “li ích” chung, là “t t'ng”, “giá trK” chung ThYc chLt ó là c)ng Bng mang tính giai cLp, ý th\c h+

DLu hi+u/ 4c iEm E phân bi+t c)ng Bng này v;i c)ng Bng khác có thE là i9u gì ó thu)c v9 con ngi và xã h)i loài ngi: màu da, \c tin,

tôn giáo, l\a tu^i, nhu c5u, s' thích, ngh9 nghi+p Nhng c`ng có thE là

vK trí Ka lí c2a khu vYc (Ka vYc), n1i sinh s,ng c2a nhóm ngi ó nh làng, xã, qun huy+n, qu,c gia, châu lc NhVng dLu hi+u này chính là nhVng ranh gi;i E phân chia c)ng Bng

S, lng thành viên c2a c)ng Bng có thE là vài chc ngi, hàng trGm ngi, c`ng có thE là hàng tri+u ngi, t? ngi

C)ng Bng nhVng ngi dân cùng s,ng chung trong m)t thôn, xóm, làng, xã, m)t qu,c gia, và có thE là toàn thN gi;i, cùng chia sh v;i nhau m:nh Lt sinh s,ng g>i là c)ng Bng thE Có nhi9u c)ng Bng ngi, tuy không cùng s,ng chung m)t Ka vYc, nhng l<i có chung nhVng 4c

iEm, s' thích, nhu c5u nào ó thì lo<i c)ng Bng ó c coi là c)ng

Bng tính

Mii ngi, cùng m)t lúc có thE thu)c nhi9u c)ng Bng khác nhau: va là thành viên c2a c)ng Bng phng, xã thu)c c)ng Bng ngi Vi+t Nam (s,ng trên Lt Vi+t Nam), Bng thi là thành viên c2a c)ng Bng nhVng ngi da vàng, c)ng Bng yêu chu)ng hoà bình, Lu tranh vì hoà bình Tóm l<i, trong i s,ng xã h)i, c)ng Bng là danh t chung ch? m)t tp hp ngi nhLt Knh nào ó, v;i hai dLu hi+u quan tr>ng: 1) h> cùng t1ng tác, chia sh v;i nhau; 2) có chung v;i nhau m)t ho4c vài 4c iEm

vt chLt hay tinh th5n nào ó

xã h)i và v;i chính mình E tBn t<i và phát triEn

V9 m,i quan h+ c2a cá nhân v;i c)ng Bng, M Scott Peck ã dikn <t m)t cách hình tng nh sau: “Không có r2i ro nào không gây ra sY t^n th1ng; không có c)ng Bng nào không có sY t^n th1ng, và suy ra, không có sY s,ng nào nlm ngoài c)ng Bng” Di9u này khmng Knh rlng m,i quan h+ cá nhân v;i c)ng Bng là m,i quan h+ tLt yNu, không thE thiNu c, nh cá c5n n;c, nh ngi c5n không khí Mii cá nhân 9u thu)c v9 m)t c)ng Bng nhLt Knh nào ó và mii cá nhân 9u mang m)t

“dLu Ln” c)ng Bng nào ó

Trong phát triEn c)ng Bng, ngi ta nghiên c\u, 9 cp Nn cá nhân ' hai khía c<nh Khía c<nh th\ nhLt: cá nhân trong c)ng Bng chính là thành viên c2a c)ng Bng; ch? thông qua sY t1ng tác c2a cá nhân trong c)ng

Bng m;i t<o ra c)ng Bng SY t1ng tác ó không ch? t<o ra ý th\c c)ng

Bng trong mii cá nhân, mà nhVng hành vi t,t trong quá trình t1ng tác

sW c c)ng Bng khuyNn khích, tích l`y qua thi gian tr' thành phong tc, tp quán c2a c)ng Bng, góp ph5n làm nên truy9n th,ng vGn hoá c)ng Bng Ngi ta c`ng nghiên c\u vai trò c2a m)t s, cá nhân trong quá trình t1ng tác v;i các thành viên khác trong c)ng Bng Khía c<nh th\ hai, trong phát triEn c)ng Bng, khi nói t;i “vLn 9” c2a c)ng Bng, ngi

ta không ch? 9 cp Nn “vLn 9 c2a m)t t^ ch\c/ c1 quan/ m)t “thYc thE” chung, mà ngi ta còn 9 cp Nn vLn 9 c2a m)t s, cá nhân/ thành viên trong c)ng Bng

2 Sự khác biệt giữa “cộng đồng” và “xã hội”

Theo quan ni+m c2a nhà xã h)i h>c James M Henslin, “xã h)i” là “tp hp ngi cùng chia sh v;i nhau v9 vGn hoá và Ka lí”

“C)ng Bng” c`ng là nhVng tp hp ngi và c`ng có thE chia sh v;i nhau Ka vYc ho4c chia sh v;i nhau nhVng 4c tính, giá trK khác, trong ó

có vGn hoá

M)t i9u quan tr>ng là ph:i tìm ra c sY khác nhau giVa c)ng Bng và

xã h)i Ch? khi nào nhn ra c sY khác bi+t giVa c)ng Bng v;i xã h)i chúng ta m;i có cái nhìn thLu áo v9 quan iEm phát triEn c)ng Bng Thut ngV “c)ng Bng” và thut ngV “xã h)i” g5n nghPa v;i nhau, b'i chúng có nhi9u iEm gi,ng nhau, giao thoa v;i nhau, nhi9u nhóm xã h)i trong m)t c)ng Bng, nhi9u c)ng Bng trong m)t xã h)i

S, lng ngi, quy mô c2a “c)ng Bng”, “xã h)i” không ph:i là dLu hi+u ch? ra sY khác bi+t c2a các ph<m trù này SY khác bi+t c2a các ph<m trù này chính là dLu hi+u th\ hai, ó là m\c )/) m 4c trong

“sY t1ng tác/ tác )ng qua l<i” Theo nhà xã h)i h>c ngi D\c Ferdinand Tonnies, sY khác nhau c1 b:n c2a ph<m trù này chính là “sY liên kNt giVa các thành viên” Theo ông, giVa c)ng Bng và xã h)i có m)t sY cách bi+t nhLt Knh Xã h)i là khái ni+m r)ng l;n h1n, c)ng

Bng nlm trong xã h)i, nhng c)ng Bng có sY g6n kNt ch4t chW h1n, b9n vVng h1n Thành viên c)ng Bng thng th,ng nhLt v;i nhau b'i ý chí, nguy+n v>ng (unity of will)

3 Phân loại cộng đồng

Tus theo mc ích nghiên c\u mà ngi ta phân lo<i c)ng Bng theo nhVng dLu hi+u khác nhau Trong m)t s, tài li+u, ngi ta chia c)ng

Bng theo ba nhóm nh sau:

* Nhóm c)ng Bng theo Ka vYc: thôn xóm, làng b:n, khu dân c, phng

xã, qun huy+n, thK xã, thành ph,, khu vYc, châu th^ ho4c toàn c5u Theo quy mô t?nh, thành ph, thì n;c ta hi+n có 64 t?nh, thành ph, Theo quy mô xã phng thì ta có trên chc ngàn xã phng Theo quy

mô thôn xóm, khu dân c (nhw h1n xã phng) thì chúng ta có hàng trGm ngàn c)ng Bng

* Nhóm c)ng Bng theo n9n vGn hoá: Nhóm này bao gBm c)ng Bng theo h+ t t'ng, vGn hoá, tiEu vGn hoá, a s6c t)c, dân )c thiEu s, Nhóm này c`ng có thE bao gBm c: c)ng Bng theo nhu c5u và b:n s6c, nh c)ng Bng ngi khuyNt tt, c)ng Bng ngi cao tu^i

* Nhóm c)ng Bng theo t^ ch\c: c phân lo<i t các t^ ch\c không chính th\c nh t^ ch\c gia ình, dòng t)c, h)i cho Nn nhVng t^ ch\c chính th\c ch4t chW h1n nh các t^ ch\c oàn thE, các t^ ch\c chính trK, t^ ch\c hành chính nhà n;c, t^ ch\c kinh tN, t^ ch\c hi+p h)i ngh9 nghi+p, xã h)i T ph<m vi nhw ' m)t 1n vK ho4c trong ph<m vi qu,c gia, cho Nn ph<m vi qu,c tN

Có thE phân lo<i c)ng Bng theo 4c iEm khác bi+t v9 kinh tN — xã h)i: c)ng Bng khu vYc ô thK; c)ng Bng nông thôn

Trong “phát triEn c)ng Bng” ngi ta thng không h<n chN khái ni+m c)ng Bng V9 m4t nguyên lí, ph1ng pháp phát triEn c)ng Bng 9u gi,ng nhau, tuy nhiên, cách áp dng các ph1ng pháp này có thE khác nhau, ph thu)c nhi9u vào 4c iEm cLu kNt c)ng Bng Trong chuyên

9 này, “c)ng Bng” c hiEu là tp hp ngi dân cùng chung s,ng trên m)t vK trí Ka lí cLp c1 s', có quan h+ v;i nhau, g6n kNt v;i nhau blng tình làng nghPa xóm, chia sh v;i nhau nhVng nhu c5u chung, nhVng m,i quan tâm chung

Trong b,i c:nh Vi+t Nam, c)ng Bng c hiEu là m)t ch?nh thE th,ng nhLt bao gBm nhVng ngi dân sinh s,ng trong 1n vK hành chính c1 s' (dân c): xã/phng hay 1n vK hành chính d;i xã/phng là thôn/ làng/b:n và t^ dân c/khu dân c cùng v;i h+ th,ng các oàn thE, t^ ch\c chính trK — xã h)i, t^ ch\c kinh tN, t^ ch\c ngh9 nghi+p mà nhVng ngi dân ó là thành viên, d;i sY lãnh <o c2a D:ng và sY qu:n lí c2a Nhà n;c

Theo khái ni+m này, c)ng Bng là m)t 1n vK hành chính, kinh tN — xã h)i

có tính )c lp t1ng ,i so v;i các c)ng Bng khác trong m)t qu,c gia Trong mii c)ng Bng có các thành viên c)ng Bng là cá nhân ho4c gia

ình ang sinh s,ng trên Ka bàn, có nhVng t^ ch\c hành chính nhà n;c, t^ ch\c xã h)i mà các thành viên c)ng Bng tham gia sinh ho<t trên Ka bàn dân c; các t^ ch\c kinh tN, dKch v mà thành viên c)ng Bng tham gia làm vi+c (c`ng có thE có nhVng thành viên không làm vi+c ' ó)

x Vi+t Nam hi+n nay, các t^ ch\c chính trK — xã h)i ó có thE là các t^ ch\c trong kh,i M4t trn T^ qu,c xã phng: Doàn Thanh niên C)ng s:n HB Chí Minh phng/ xã; H)i/ Chi h)i Ph nV; H)i/ Chi h)i Ngi cao tu^i; H)i/ Chi h)i CYu chiNn binh; H)i Nông dân (' Ka bàn nông thôn); t^ ch\c tôn giáo (nNu có) T^ ch\c chính quy9n: yy ban nhân dân; H)i Bng nhân dân; m)t s, t^ ch\c kinh tN Ka ph1ng Các 1n vK

sY nghi+p trên Ka bàn nh tr<m y tN xã/ phng, trng tiEu h>c, THCS, nhà mzu giáo, nhà trh ; D:ng b); Chi b) D:ng

Khi nói Nn s\c m<nh c)ng Bng là nói t;i s\c m<nh c2a ngi dân và c2a các t^ ch\c, các thiNt chN có trong c)ng Bng, theo m)t thE th,ng nhLt

II VAI TRÒ CỦA CỘNG ĐỒNG

1 Đối với mỗi cá nhân

C)ng Bng là 1n vK xã h)i g5n g`i nhLt c2a con ngi C)ng Bng E l<i

“dLu Ln” trong mii thành viên c2a nó: Ngoài gia ình, con ngi c5n có môi trng xã h)i E giao tiNp, tiNp nhn kiNn th\c, kinh nghi+m và áp dng nó trong i s,ng xã h)i C)ng Bng là môi trng g5n nhLt v;i mii ngi, t khi \a trh ri khwi mái nhà, i mzu giáo trong khu dân c, rBi i h>c ' trng tiEu h>c, THCS ' Ka ph1ng ; nhVng dLu Ln v9 cha m{, v9 b<n bè, v9 nhVng ngi thân, v9 cây a, mái ình C1 s' c2a tình yêu quê h1ng, Lt n;c chính là tình yêu c)ng Bng Tình c:m c)ng Bng c hình thành trong thi gian này Nhi9u ngi c may m6n, sinh ra và l;n lên, tr'ng thành, i h>c và sau khi c ào t<o ã tr' v9 làm vi+c, c,ng hiNn ' ngay Ka ph1ng quê h1ng

C)ng Bng là n1i mà mii con ngi, mii công dân thE hi+n mình nh m)t cá thE và nh m)t thành viên xã h)i Mii ngi là m)t thành viên c2a m)t ho4c nhi9u t^ ch\c nào ó trong c)ng Bng: là h)i viên H)i Ph

nV, h)i viên H)i Nông dân, xã viên hp tác xã tiEu th2 công nghi+p V;i các t^ ch\c ó, các thành viên có quy9n b5u c}, \ng c} vào các cLp lãnh

<o, có quy9n tham gia ý kiNn, Bng ý hay không Bng ý v9 m)t vLn 9 gì

ó Các thành viên c gia nhp và tham gia ho<t )ng theo s' thích ' c)ng Bng, c óng góp kh: nGng c2a mình cho sY phát triEn chung c2a c)ng Bng mà không bK coi rh, bK phân bi+t, bK lãng quên Thông qua ho<t )ng t1ng tác trong c)ng Bng mà mii cá thE hình thành và phát triEn nGng lYc, tính cách, <o \c c2a m)t ngi công dân

C)ng Bng là n1i nuôi dcng ;c m1, hi v>ng c2a con ngi và là n1i thYc hi+n ;c m1, hi v>ng ó DBng thi c)ng Bng là n1i áp \ng nhVng nhu c5u, mong mu,n c2a con ngi ~;c m1, mong mu,n, nhu c5u xuLt hi+n ' mii ngi trong quá trình ngi ó t1ng tác v;i tY nhiên, v;i xã h)i, v;i chính cu)c s,ng c2a mình C)ng Bng là môi trng làm n:y sinh nhVng mong mu,n, nhu c5u t sY t1ng tác v;i xã h)i, v;i tY nhiên, v;i công vi+c dikn ra hàng ngày t<i c)ng Bng C)ng

Bng nâng c và hi+n thYc hoá nhVng ;c m1, nhu c5u ó tus vào tính tích cYc và nGng lYc thYc tN c2a mii ngi V;i nhVng ngi có khó khGn, c)ng Bng t<o i9u ki+n không ch? blng tinh th5n mà bmng c: vt chLt Ví d, hi+n nay ' Vi+t Nam, mii c)ng Bng 9u có qu “khuyNn h>c, khuyNn tài” nhlm khen th'ng, )ng viên nhVng h>c sinh h>c t,t

và tr giúp cho nhVng h>c sinh nghèo vt khó v1n lên Dây là m)t hình th\c rLt thiNt thYc E giúp c nhVng tài nGng c2a Lt n;c

C)ng Bng là n1i ch' che, b:o v+ thành viên c2a nó khwi nhVng t+ n<n xã h)i và là n1i con ngi luôn c tha th\, c ón nhn tr' l<i khi ngi nào ó l5m ng, l<c l,i tr' v9 Không có n1i nào t,t h1n gia

ình, nhVng ngi thân thích, c)ng Bng b:o v+ lzn nhau tr;c nhVng nguy c1 hiEm ho<, nhVng r2i ro bLt thng trong cu)c s,ng C`ng t1ng

tY nh vy, khi con ngi có nhVng lii l5m nào ó, n1i 5u tiên ngi ta

có thE tr' v9 E mong c tha th\, ó chính là gia ình và c)ng Bng Ngi Vi+t Nam có câu “Dánh kh ch<y i ch\ không ai ánh ngi quay l<i” Di9u này nói lên lòng vK tha c2a c)ng Bng Có nhVng ngi m6c t+ n<n xã h)i ho4c ph:i vào tù, nhng khi ra tù c gia ình và c)ng Bng giúp c ã h,i c:i và tái hoà nhp c)ng Bng

2 Đối với đất nước – quốc gia

Mii c)ng Bng là m)t tN bào c2a Lt n;c, làm ra c2a c:i vt chLt, óng góp chung vào sY phát triEn kinh tN chung c2a xã h)i Không có c)ng

Bng, không có Lt n;c; c)ng Bng không lành m<nh, không thE có Lt n;c m<nh

V9 khía c<nh kinh tN, c)ng Bng là 1n vK kinh tN t^ng hp, có thE là nông nghi+p, dKch v, công nghi+p Kinh tN c)ng Bng óng góp chung vào n9n kinh tN — xã h)i nuôi s,ng con ngi C)ng Bng là thK trng tiêu th hàng hoá, s:n phdm, dKch v , sY tiêu dùng ó là )ng lYc, là sY kích thích E s:n xuLt

V9 khía c<nh vGn hoá xã h)i, mii c)ng Bng mang m)t b:n s6c vGn hoá riêng NhVng 4c thù và c,t cách c2a c)ng Bng này không hoàn toàn trùng l4p v;i các c)ng Bng khác SY khác bi+t ó làm nên tính a d<ng trong vGn hoá c2a Lt n;c, “a d<ng trong th,ng nhLt”

V9 khía c<nh hành chính nhà n;c, an ninh qu,c phòng, c)ng Bng là

1n vK hành chính cung cLp dKch v công cho nhân dân, b:o v+ trt tY, trK

an cho dân, Bng thi là 1n vK cung cLp các nguBn lYc, :m b:o an ninh qu,c gia, b:o v+ Lt n;c khi c5n thiNt

III CÁC YẾU TỐ TẠO THÀNH CỘNG ĐỒNG

C)ng Bng c hình thành d;i tác )ng c2a nhi9u yNu t,, bao gBm:

Ka vYc c trú; kinh tN và vGn hoá

1 Yếu tố địa vực

Nói Nn c)ng Bng là nói Nn m)t tp hp ngi Knh c trên m)t vùng

Lt nhLt Knh, ó là yNu t, Ka vYc YNu t, Ka vYc bao gBm yNu t, vK trí

Ka lí, i9u ki+n tY nhiên c2a khu vYc Dây c`ng là yNu t, có giá trK tinh th5n và t<o nên sY g6n kNt tp thE YNu t, Ka vYc c xác Knh trong quá trình lKch s}, là c1 s' E ta phân bi+t công Bng này v;i c)ng Bng khác Dng phân chia ranh gi;i thng lLy m)t s, m,c c2a tY nhiên nh sông núi, ng sá Tuy nhiên, trên thYc tN c`ng có nhi9u n1i ng phân chia ranh gi;i ch? là ng vô hình c các c)ng Bng tho: thun

và chLp nhn Ý th\c v9 Ka vYc là m)t trong nhVng ý th\c sâu s6c và lâu b9n c2a con ngi trong lKch s}, là m)t h<t nhân t<o nên tâm th\c chung c2a c)ng Bng Chmng h<n, tình c:m Bng h1ng c2a nhVng ngi ã tng sinh ra và chung s,ng trong m)t Ka vYc nhLt Knh thng rLt sâu n4ng, dù h> có còn ' ó hay ã ri Nn m)t n1i ' m;i nhng h> vzn rLt

dk g5n g`i nhau trong quan h+

XuLt phát t sY khác bi+t a d<ng v9 ngh9 nghi+p giVa c)ng Bng nông thôn và c)ng Bng ô thK nên yNu t, Ka vYc c2a hai d<ng c)ng Bng này là khác nhau x nông thôn, do cu)c s,ng g6n li9n v;i thiên nhiên, ru)ng Lt, sông, núi nên ý th\c v9 Ka vYc rLt sâu s6c Trong khi ó, các ho<t )ng

phi nông nghi+p ' các c)ng Bng thành thK không t<o nên sY g6n kNt ch4t chW giVa các thành viên trong c)ng Bng v;i các Ka vYc c trú

2 Yếu tố kinh tế

YNu t, kinh tN ' ây ch2 yNu nói t;i các ho<t )ng kinh tN hay ngh9 nghi+p Nó không ch? t<o ra cho c)ng Bng m)t sY b:o :m v9 vt chLt

E m>i ngi cùng nhau tBn t<i mà còn có các ý nghPa khác sau:

Vi+c có cùng m)t ngh9 hay vài ngh9 chính trong c)ng Bng sW liên quan

Nn sY t1ng Bng v9 yNu t, Ka vK kinh tN, s' hVu, cách th\c làm Gn, thK trng nguyên li+u, s:n phdm tiêu th chung, cho Nn vi+c cùng th chung m)t ông t^ làng ngh9 ã a Nn cho c)ng Bng m)t l;p vw liên kNt v9 tinh th5n Các làng ngh9 tiEu th2 công nghi+p trong xã h)i nông thôn n;c ta, các phng h)i trong các ô thK c^ là nhVng kiEu liên kNt c)ng Bng dYa trên c1 s' kinh tN

Khi có chung ngh9 nghi+p thì li ích kinh tN c g6n ch4t trong h+ th,ng s:n xuLt, v,n, s\c lao )ng, t li+u s:n xuLt Các yNu t, này ã g6n ch4t các thành viên trong c)ng Bng v;i nhau YNu t, ngh9 nghi+p ' nông thôn biEu hi+n sY g6n kNt c)ng Bng rõ r+t h1n ' thành thK x thành thK, sY g6n kNt theo ngh9 nghi+p là không ch4t chW vì ngh9 nghi+p

a d<ng, sY chuyEn ngh9 c`ng dk dàng Do ó, sY liên kNt h5u nh ch? x:y ra ' các nhóm có cùng công vi+c

3 Yếu tố văn hoá, xã hội

YNu t, vGn hoá c)ng Bng gBm ba yNu t, chính: t)c ngi, tôn giáo — tín ngcng và h+ giá trK chudn mYc

Tc ngi: gBm t)c ngi ch2 thE trong m)t qu,c gia và các t)c ngi thiEu s, Nhóm t)c ngi ch2 thE không ch? óng vai trò liên kNt trong t)c ngi ó, mà còn ph:i thE hi+n vai trò liên kNt các t)c ngi thiEu s, khác nhau và v;i chính h> Chmng h<n, ' Vi+t Nam, ngi Kinh (Vi+t) chiNm a s,, ngoài vi+c t<o m,i liên kNt trong nhóm ngi Kinh thì vi+c t<o m,i liên kNt giVa ngi Kinh và ngi thu)c các dân t)c thiEu s, khác

và m,i liên kNt giVa các dân t)c thiEu s, v;i nhau luôn c chú tr>ng và t<o ra m,i liên kNt c)ng Bng các dân t)c ' Vi+t Nam

Trên bình di+n qu,c gia, h+ t t'ng, các giá trK chudn mYc và các nghi lk

là vGn hoá c2a t)c ngi ch2 thE Các dân t)c thiEu s, khác, m)t m4t h>

có ý th\c theo nghi lk chung, nhng m4t khác h> vzn giV các nghi lk riêng c2a h>, ó là b:n s6c vGn hoá riêng

Quá trình di dân trong lKch s} ã chia thành nhi9u t)c ngi sinh s,ng trên các khu vYc Ka lí khác nhau, mii t)c ngi có i9u ki+n sinh thái, kinh tN, xã h)i khác nhau cho dù h> cùng xuLt thân t m)t nguBn g,c ch2ng t)c hay nguBn g,c vGn hoá D4c trng vGn hoá thYc sY là nhVng yNu t, liên kNt c)ng Bng c biEu hi+n qua ngôn ngV, phong tc, tp quán, nghi lk c2a các t)c ngi Môi trng xã h)i ít có biNn ^i thì các yNu t, trên l<i càng có vK trí quan tr>ng và góp ph5n vào quá trình c2ng c,, oàn kNt xã h)i trong c)ng Bng

M)t s, nét trong b:n s6c vGn hoá không mang ý nghPa tích cYc cho sY phát triEn thì chúng d5n bK mai m)t NhVng yNu t, b:n s6c c2a dân t)c không làm c:n tr' Nn sY phát triEn thì sW c duy trì, tha kN Dây c`ng là m)t trong nhVng cGn c\ E trong thp k? vGn hoá (1987- 1997), UNESCO ã phát )ng các qu,c gia thành viên coi tr>ng yNu t, vGn hoá truy9n th,ng (t)c ngi) trong sY phát triEn

Tôn giáo, tín ngng: Dây là yNu t, c2ng c, sY liên kNt c)ng Bng trên c1 s' ni9m tin ThYc tN lKch s} cho thLy ây là m)t yNu t, có tính chLt b9n vVng cho sY tBn t<i c2a các c)ng Bng dân c B'i vì, khi có chung m)t ni9m tin và tín ngcng thì con ngi dk chia sh c nhVng ;c nguy+n v9 m4t tinh th5n v;i nhau

Các t^ ch\c tôn giáo c`ng là các t^ ch\c tham gia tích cYc vào các ho<t

)ng xã h)i Các ho<t )ng xây dYng <o lí h;ng thi+n, tu thân c2a nhi9u tôn giáo ã góp ph5n vào nhi9u ho<t )ng xã h)i c2a c)ng Bng blng các thái ) tY nguy+n, dLn thân và không v li Các ho<t )ng xã h)i c2a các t^ ch\c tôn giáo c thiNt lp trên c1 s' tín ngcng, góp ph5n c2ng c, sY liên kNt trong c)ng Bng

H giá tr, chun mc: Mii c)ng Bng xác Knh cho mình m)t h+ giá trK, chudn mYc riêng v;i tính chLt là các Knh chN xã h)i quy Knh các nhn th\c và hành vi c2a các thành viên trong c)ng Bng (lut bLt thành vGn)

Nó quy Knh c thE các thành viên trong c)ng Bng ph:i làm gì, làm nh thN nào, các quy chN khen th'ng, x} ph<t ra sao

Khi các thành viên tuân theo các giá trK chudn mYc c2a c)ng Bng thì sW b:o :m sY th,ng nhLt và oàn kNt trong c)ng Bng

H+ giá trK chudn mYc c2a c)ng Bng c xây dYng trên c1 s' nhn th\c, quan ni+m và tp quán c2a tng c)ng Bng Vì vy, có nhVng quan ni+m

mà c)ng Bng này chLp nhn và tuân theo, nhng ' c)ng Bng khác l<i thLy không thE chLp nhn c

IV NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ HỘI NHẬP CỦA CỘNG ĐỒNG

SY h)i nhp c2a c)ng Bng ' ây c hiEu là sY g6n kNt c2a các con ngi riêng bi+t l<i v;i nhau E t<o nên m)t “thYc thE th,ng nhLt” hay m)t “t^ng thE b9n ch4t”

NhVng yNu t, Ka vYc tY nhiên, kinh tN và vGn hoá ã là nhVng i9u ki+n tác )ng E hình thành c)ng Bng NhVng yNu t, ó là rLt c1 b:n, rLt quan tr>ng nhng trong m)t chng mYc nhLt Knh, mang tính vP mô, mang tính lKch s} Chúng ta có thE và c5n thiNt ph:i xem xét ' các khía c<nh khác nh khía c<nh “tâm lí xã h)i” E nhìn nhn thLu áo c1 chN hình thành sY kNt dính c2a c)ng Bng, hay là sY “h)i nhp” c2a c)ng

Bng, t\c tác )ng Nn sY liên kNt b9n ch4t c2a nhVng ngi dân v;i nhau E t<o s\c m<nh cho h>, E t ó làm cGn c\ phát triEn ph1ng pháp phát triEn c)ng Bng

C)ng Bng là m)t t^ng thE, các b) phn c2a nó quan h+ v;i nhau, tác

)ng qua l<i v;i nhau, ph thu)c lzn nhau Không dk dàng tách m)t b)

phn nào c2a c)ng Bng và coi ó là nguyên nhân gây ra nhVng vLn 9 c2a c)ng Bng Khó có thE nói âu là nguyên nhân, âu là hu qu: c2a bLt c\ m)t vLn 9 nào n:y sinh trong c)ng Bng Các nhà khoa h>c xã h)i, 4c bi+t là tâm lí h>c xã h)i ã ch? ra m)t s, yNu t, sau ây t<o tác

)ng Nn sY cLu kNt c2a nhóm xã h)i mà c)ng Bng là m)t nhóm xã h)i

1 Đoàn kết cộng đồng và ý thức cộng đồng

Doàn kNt c)ng Bng là sY g6n kNt giVa các thành viên c)ng Bng v;i nhau, giVa các thành viên v;i lãnh <o, giVa các t^ ch\c v;i thành viên c2a mình, giVa các t^ ch\c v;i nhau vì m)t mc ích chung nào ó Doàn kNt c)ng Bng luôn c các nhà nghiên c\u c)ng Bng coi là 4c tính hàng 5u c2a mii c)ng Bng Dây c`ng là nhVng mc tiêu mà các c)ng Bng mong mu,n <t c và duy trì

Ý th\c c)ng Bng là ý chí và tình c:m c2a nhVng thành viên c)ng Bng

có nhVng m,i liên h+ v9 m4t huyNt th,ng ho4c m,i liên h+ láng gi9ng Quá trình t^ ch\c i s,ng xã h)i b'i các thiNt chN xã h)i l<i càng th,ng nhLt ý th\c c)ng Bng qua m)t s, giá trK, chudn mYc và biEu tng riêng

Ý th\c c)ng Bng c hình thành và phát triEn thông qua nhi9u con

ng, trong ó có con ng kN tha truy9n th,ng và quá trình t1ng tác, giao lu giVa m>i ngi v;i nhau Trong quá trình tr'ng thành c2a con ngi, mii ngi 9u g4p và tr:i nghi+m, có quan h+ v;i nhi9u ngi khác M)t \a trh khi m;i sinh ra có quan h+ 5u tiên v;i ngi m{, v;i

gia ình mình, tiNp theo ó là c)ng Bng b<n bè trong nhà trh, nhà mzu giáo, l;p h>c, trng h>c , nhVng ngi b<n s,ng cùng nhau trong Ka ph1ng nhw nh làng xã, thôn xóm Thông qua sY t1ng tác trong quá trình cùng h>c, cùng ch1i, cùng làm vi+c, cùng sinh s,ng, chia ng>t sh bùi, lúc vui vh c`ng nh lúc khó khGn làm cho con ngi g6n bó v;i nhau b'i tr:i nghi+m c)ng Bng Con ngi càng tr'ng thành, sY t1ng tác càng nhi9u thì ý th\c c)ng Bng càng c hun úc, sY g6n bó càng b9n ch4t bLy nhiêu Cùng v;i sY tr'ng thành, nhn th\c v9 xã h)i, v9 giá trK, v9 vGn hoá, tr:i nghi+m c)ng Bng phát triEn d5n lên thì ý th\c c)ng

Bng c`ng phát triEn l;n d5n lên v9 b9 r)ng và sâu s6c h1n v9 m\c ) Con ngi tr'ng thành biNt mình g6n v;i c)ng Bng T c:m giác trYc thu)c ó, h> mong mu,n mình làm c i9u gì ó cho cái c)ng Bng

mà mình là m)t b) phn và ó chính là tình c:m c)ng Bng Ngi ta cho rlng, ý th\c c)ng Bng bao gBm b,n yNu t,:

Các l+ch chudn xã h)i xuLt hi+n trong c)ng Bng là do mLt ý th\c c)ng

Bng, mLt oàn kNt xã h)i Di kèm theo sY mLt oàn kNt c)ng Bng, mLt ý th\c c)ng Bng là sY mLt ý th\c và nhân cách cá nhân Ngc l<i, khi các

cá nhân Bng nhLt v;i c)ng Bng, hoà mình trong c)ng Bng sW làm tGng tính oàn kNt xã h)i Bng thi cùng làm tGng ý th\c và nhân cách cá nhân C)ng Bng tBn t<i c là do thành viên trong các nhóm thành viên c2a c)ng Bng có tiNng nói th,ng nhLt trong các hành )ng/ ho<t )ng tp thE Khi không còn tâm th\c chung thì c)ng Bng ó b6t 5u li tàn Ví d, ' Vi+t Nam, mii khu vYc dân c, nông thôn c`ng nh thành thK 9u

có các t^ ch\c nh Doàn Thanh niên, H)i Ph nV, H)i CYu chiNn binh, H)i Nông dân Mii khi các thành viên c2a các nhóm xã h)i này có cùng

thành viên 9u h;ng theo sY lãnh <o c2a D:ng, Chính quy9n Ka ph1ng thì s\c m<nh oàn kNt trong c)ng Bng c c2ng c, và tr' thành khu vYc dân c c)ng Bng m<nh

2 Nhu cầu của cộng đồng

Gi,ng nh ' mii cá nhân, nhu c5u c2a c)ng Bng là m)t trong nhVng nguBn g,c n)i t<i cGn b:n thúc dy ho<t )ng c2a c)ng Bng, n:y sinh ra tính tích cYc c2a c)ng Bng Nhu c5u c2a c)ng Bng không ph:i là nhu c5u c2a cá nhân/thành viên c2a c)ng Bng Nhu c5u c)ng Bng là tr<ng thái tâm lí tBn t<i ' nhVng ngi c thE ã Bng nhLt b:n thân mình v;i c)ng Bng mà h> là thành viên Tr<ng thái tâm lí này xuLt hi+n khi các thành viên c2a c)ng Bng c:m thLy c5n có nhVng i9u ki+n vt chLt hay tinh th5n nào ó E c)ng Bng có thE tBn t<i và phát triEn

Không thE Bng nhLt nhu c5u c2a c)ng Bng v;i nhu c5u c2a cá nhân Mii cá nhân có nhi9u lo<i nhu c5u khác nhau v9 Gn, m4c, ', i l<i , các nhu c5u tinh th5n, thdm mP, <o \c Mii ngi 9u có các lo<i nhu c5u

ó v;i m\c ) òi hwi và áp \ng khác nhau, tus vào i9u ki+n và hoàn c:nh khách quan và ch2 quan c thE Nhu c5u c2a c)ng Bng không ph:i là t^ng thE các nhu c5u c2a các thành viên Mii c)ng Bng có nhu c5u, mc ích riêng phc v cho nhu c5u và li ích chung c2a các thành viên c)ng Bng Nhu c5u c2a c)ng Bng không tách ri nhu c5u c2a cá nhân Dây là sY bi+n ch\ng giVa cái chung v;i cái riêng Nhu c5u c2a c)ng Bng và nhu c5u c2a cá nhân giao thoa v;i nhau ' m)t khu vYc nhLt Knh nào ó Khu vYc giao thoa chung càng l;n thì tính kNt dính c2a các thành viên c)ng Bng càng b9n ch4t

Nhu c5u c2a c)ng Bng, c`ng gi,ng nh nhu c5u c2a cá nhân, bao gBm nhu c5u v9 vt chLt và nhu c5u v9 tinh th5n Nhu c5u vt chLt là i9u ki+n vt chLt c5n thiNt E c)ng Bng có thE tBn t<i và phát triEn nh m)t thYc thE )c lp, bao gBm i9u ki+n tY nhiên, môi trng E ngi dân trong c)ng Bng i l<i, sinh ho<t chung, chúng ta vzn thng g>i là

“c1 s' h< t5ng” c2a c)ng Bng nh i+n dân dng, i+n tho<i, ng giao thông, trng h>c, tr<m y tN, ch, n;c s<ch Nhu c5u v9 tinh th5n c2a c)ng Bng và nhu c5u v9 tinh th5n c2a cá nhân là rLt l;n, rLt

a d<ng NhVng nhu c5u tinh th5n c1 b:n có thE thLy là hoà bình, dân ch2, công blng, bác ái, tY do i l<i, tY do làm Gn c trú, h)i h>p, c tôn tr>ng ngôn ngV, b:n s6c vGn hoá, truy9n th,ng vGn hoá, không t+ n<n xã h)i

Nhu c5u c2a c)ng Bng c hình thành thông qua hai con ng ch2 yNu: Th\ nhLt, các thành viên trong c)ng Bng cùng có chung m)t ho4c vài nhu c5u nào ó Nhu c5u chung c2a nhi9u thành viên trong c)ng

Bng tr' thành nhu c5u c2a c)ng Bng Th\ hai, m)t s, thành viên “tiên phong”, “nòng c,t” nào ó nhn ra nhVng nhu c5u c5n thiNt cho sY tBn t<i và phát triEn c2a c)ng Bng mình Ví d nh <i b) phn các thành viên “tiên phong” ó ph:i tuyên truy9n, vn )ng, thuyNt phc, giúp nhVng ngi khác nhn ra nhu c5u ó BiNn nhVng nhu c5u c2a m)t b)

phn tr' thành nhu c5u chung, có sY Bng thun c2a c: c)ng Bng Phát triEn nhu c5u c)ng Bng, áp \ng nhu c5u và oàn kNt c)ng Bng là nhVng yNu t, g6n kNt ch4t chW v;i nhau, tác )ng qua l<i v;i nhau và thúc dy nhau phát triEn Nhu c5u c)ng Bng càng b\c xúc thì c)ng

Bng càng có )ng lYc E hành )ng chung Càng hành )ng chung v;i nhau thì ý th\c c)ng Bng, tình c:m c)ng Bng, oàn kNt c)ng Bng càng c c2ng c, Ngc l<i, khi m)t c)ng Bng yNu, không có nhu c5u chung, không giao tiNp chung thì cLu kNt c)ng Bng sW lwng lho

Phát triEn c)ng Bng khai thác ' khía c<nh nhu c5u này blng cách t<o nên nhi9u c1 h)i E ngi dân nhn ra nhu c5u chung và hành )ng cùng nhau E <t c/ tho: mãn c nhVng nhu c5u chung ó

3 Các thiết chế và thể chế cộng đồng

C)ng Bng có b9n vVng hay không còn ph thu)c rLt nhi9u t;i thiNt chN

và thE chN c2a c)ng Bng, hay nói cách khác là ph thu)c vào cLu trúc và các quy Knh c2a c)ng Bng

Các thiNt chN c)ng Bng bao gBm gia ình, dòng h>, các t^ ch\c chính th\c và không chính th\c c2a c)ng Bng, c thE là các t^ ch\c hành chính, t^ ch\c kinh tN, t^ ch\c xã h)i, t^ ch\c ngh9 nghi+p, s' thích Các t^ ch\c trong c)ng Bng càng phát triEn và ho<t )ng càng hi+u qu: bao nhiêu thì sY g6n bó c2a các thành viên ó v;i t^ ch\c và gián tiNp v;i c)ng Bng càng b9n vVng bLy nhiêu

C)ng Bng tBn t<i và phát triEn có sY qu:n lí ch4t chW nh có tinh th5n c)ng Bng, nh có nhu c5u và ho<t )ng tho: mãn nhu c5u c)ng Bng M)t khi không có nhVng giá trK chung, không có nhVng nhu c5u, Knh h;ng E quy t nhau ho4c không có nhVng quy t6c \ng x} giVa các thành viên trong c)ng Bng thì không có c1 s' xã h)i E t<o thành c)ng

Bng NhVng nhu c5u, nhVng Knh h;ng, nhVng quy t6c này c hình thành trong các oàn thE/ t^ ch\c c2a c)ng Bng Chmng h<n nh các

h1ng ;c, n)i quy, quy chN do làng xã 4t ra Quá trình thE chN hoá giá trK, chudn mYc trong các t^ ch\c xã h)i t1ng 1ng là các b;c quan tr>ng E các liên kNt xã h)i trong c)ng Bng c b9n vVng và có giá trK

,i v;i tLt c: m>i ngi, t<o nên s\c m<nh c2a c)ng Bng

Ph1ng pháp phát triEn c)ng Bng khuyNn khích m>i ngi, tGng cng nGng lYc và t<o quy9n cho m>i ngi, nhng không thE hành )ng m)t cách tus ti+n, mà m)t m4t ph:i tiNp tc b:o v+ và phát triEn các thiNt chN c)ng Bng theo chi9u h;ng tích cYc, m4t khác ph:i tôn tr>ng tLt c: nhVng thE chN, Knh chN, nhVng quy Knh, nhVng chính sách c2a mii c)ng Bng, nhVng chính sách chung c2a qu,c gia, mà c)ng Bng ó là thành viên

4 Quản lí, lãnh đạo cộng đồng

Qu:n lí, lãnh <o là m)t quá trình tác )ng có mc ích c2a ngi lãnh

<o nhlm )ng viên, khuyNn khích và t<o không khí hoà thun, oàn kNt, s‰n sàng thYc hi+n các mc tiêu 9 ra v;i hi+u qu: cao nhLt

Trong các lPnh vYc qu:n lí, lãnh <o thì lPnh vYc qu:n lí, lãnh <o c)ng

Bng là m)t lPnh vYc khó C`ng nh lãnh <o xã h)i nói chung, lãnh <o c)ng Bng tác )ng Nn xã h)i thu nhw, nhlm mc ích duy trì nhVng

4c iEm v9 chLt, i9u ch?nh, hoàn thi+n và phát triEn nhVng 4c iEm

ó c2a c)ng Bng/ xã h)i

Ngi lãnh <o, qu:n lí c)ng Bng là nhVng ngi có uy tín, c nhân dân trong c)ng Bng tín nhi+m c} làm <i di+n trong m)t ho4c m)t s, vLn 9 nhLt Knh nào ó Lãnh <o c)ng Bng có thE trùng hp nhng c`ng có thE không trùng hp v;i lãnh t/ th2 lPnh c)ng Bng V9 m4t nguyên t6c, ngi lãnh <o là ngi c nhân dân lYa ch>n, b5u ra và c c1 quan có thdm quy9n phê duy+t, công nhn nh m)t ch\c danh chính th\c c2a c)ng Bng Trong thYc tN, có nhi9u ngi có uy tín nhng không mu,n nhn ch\c danh chính th\c vì nhi9u lí do, trong ó có thE là lí do trách nhi+m Ngc l<i, trong thYc tN, c`ng có nhVng ngi, tuy không c dân tín nhi+m, b5u ch>n nhng h> l<i c “cLp trên” c} v9 qu:n lí lãnh <o c)ng Bng Trong c: hai trng hp trên 9u sW có nhVng khó khGn khi lãnh <o nhân dân Lãnh <o c)ng Bng thYc ra c`ng là m)t danh t chung chung vì trên thYc

tN, có rLt nhi9u ch\c danh c thE trên lPnh vYc c thE, trong m)t ph<m vi c thE: lãnh <o v9 chính trK, kinh tN, hành chính, vGn hoá, xã h)i , lãnh

<o chung, lãnh <o m)t s, t^ ch\c c2a dân trong c)ng Bng

Ngi lãnh <o c)ng Bng giwi là ngi biNt s} dng tình c:m c)ng

Bng, tinh th5n c)ng Bng, truy9n th,ng c)ng Bng kNt hp v;i h+ th,ng

lut pháp E vn )ng, phát huy dân ch2, tài nGng c2a ngi dân E áp

\ng nhu c5u c2a c)ng Bng, thYc hi+n t,t trách nhi+m là 1n vK kinh tN —

xã h)i c2a Lt n;c, làm cho c)ng Bng phát triEn và Lt n;c phát triEn, thYc hi+n mc tiêu c2a cách m<ng Vi+t Nam là “dân giàu, n;c m<nh, xã h)i công blng, dân ch2, vGn minh”

Lãnh <o c)ng Bng và lãnh <o các nhóm/ t^ ch\c trong c)ng Bng

óng vai trò quan tr>ng t<o sY h)i nhp/ ánh giá m\c ) h)i nhp c2a c)ng Bng

M)t nhóm lãnh <o t,i u bao gBm nhVng ngi có trình ), có b:n lPnh; nhVng ngi tham gia ho<t )ng c)ng Bng theo s' thích c2a mình, c2a b<n mình ho4c do tính chLt ngh9 nghi+p; nhVng ngi có tín nhi+m cao và là <i di+n thYc sY c2a nhóm kinh tN — xã h)i nào ó; v;i m)t t? l+ cân ,i, phù hp giVa nhVng ngi chính c, ngi ng c; nhVng ngi có quan h+ r)ng rãi v;i nhi9u t5ng l;p dân c khác nhau

và có kh: nGng thuyNt phc/thu phc E ngi dân hiEu quan iEm c2a mình; nhVng ngi t1ng Bng/ Gn ý v;i nhau nhng không ph:i theo kiEu “kéo bè, kéo cánh”; nhVng ngi nhn th\c c t5m quan tr>ng c2a nhVng ni lYc và c2a nhVng t^ ch\c không chính th\c trong vi+c vt qua tính th 1/ lãnh c:m v;i xã h)i, h;ng t;i nhVng vLn 9 c2a

xã h)i

M,i quan h+ giVa lãnh <o c)ng Bng v;i thành viên c)ng Bng và giVa các thành viên c)ng Bng v;i nhau là m,i quan h+ s,ng còn, :m b:o s\c m<nh c2a c)ng Bng NNu không có s\c m<nh này sW không có sY phát triEn c)ng Bng

Trong ph1ng pháp phát triEn c)ng Bng, phát hi+n, bBi dcng và a lãnh <o c)ng Bng vào tiNn trình phát triEn c)ng Bng là m)t yNu t, c5n thiNt, không thE thiNu

V CỘNG ĐỒNG Ở VIỆT NAM

Nghiên c\u v9 c)ng Bng và phát triEn c)ng Bng là nghiên c\u nhVng nguyên lí, nguyên t6c, n)i dung, tiNn trình chung nhLt cho m>i qu,c gia, m>i c)ng Bng DE a c nhVng lí lun ó vào thYc hikn và E thYc tikn ó tBn t<i c m)t cách b9n vVng thì nhà t^ ch\c ph:i n6m c tng c)ng Bng c thE DE áp dng ph1ng pháp phát triEn c)ng Bng ' Vi+t Nam, ph:i biNt 4c iEm c)ng Bng Vi+t Nam và nhVng quan iEm,

nhVng chính sách hi+n hành c2a Nhà n;c Vi+t Nam v9 phát huy nhVng b:n s6c vGn hoá, dân ch2 hoá i s,ng xã h)i

x Vi+t Nam, trong quá kh\ c`ng nh trong thi <i hi+n nay, trong ngôn ngV dân gian, thut ngV “c)ng Bng” E ch? tp hp ngi, ít c s} dng m)t cách r)ng rãi, ph^ biNn Thut ngV “c)ng Bng” c dùng ph^ biNn E ch? tính chLt “c, kNt” c2a ngi dân V;i b:n chLt c2a “c)ng

Bng” theo cách hiEu là sY liên kNt giVa nhVng c dân cùng s,ng trong m)t vK trí Ka lí (qu5n c), thì ây là n)i dung ch2 yNu mà mii ngi dân

9u hiEu nNu nh6c t;i “làng - xóm; thôn - xóm; làng - b:n ” Khi nh6c t;i nhVng “hàng — xóm” ngi ta không ch? nghP Nn m)t vK trí Ka lí c thE nào ó, mà ngi ta còn nghP ngày Nn “tình làng, nghPa xóm”, Nn truy9n th,ng vGn hoá, nhVng phong tc, tp quán mà nhVng nhóm ngi này cùng chia sh, cùng vun 6p, cùng ph:i thYc hi+n (tính c)ng

Bng trong làng xã)

Nh vy, có thE thLy rlng, E tìm hiEu “c)ng Bng” ' Vi+t Nam phc v cho phát triEn c)ng Bng thì ph:i tìm hiEu v9 làng, xã, khu dân c Do nhVng 4c iEm rLt khác nhau v9 i9u ki+n kinh tN - xã h)i ' nông thôn

và thành thK nên vi+c tìm hiEu c)ng Bng ' Vi+t Nam c`ng c5n tìm hiEu v9 c)ng Bng nông thôn và c)ng Bng thành thK

C)ng Bng là toàn thE nhVng ngi cùng s,ng, có nhVng quan iEm gi,ng nhau, g6n bó thành m)t kh,i trong sinh ho<t xã h)i Có thE phân lo<i thành c)ng Bng ngôn ngV, c)ng Bng t)c ngi, c)ng Bng dân c C)ng Bng ngôn ngV bao gBm nhVng ngi cùng nói m)t ngôn ngV nào

ó nh c)ng Bng ngi nói tiNp Pháp, c)ng Bng ngi nói Qu,c tN ngV C)ng Bng t)c ngi ch? nhVng ngi có 4c trng v9 tên g>i, ngôn ngV, vGn hoá gi,ng nhau, có thE gBm m)t hay nhi9u t)c ngi thân thu)c nh: c)ng Bng ngi Vi+t Nam ' n;c ngoài, c)ng Bng dân t)c Dao, Mng, Thái, Hmông

C)ng Bng dân c là tp hp nhVng cá nhân c g6n kNt b'i nhi9u m,i quan h+ v9 chính trK, kinh tN, vGn hoá, xã h)i, qu,c phòng, an ninh, dân s,, môi trng trong m)t Ka gi;i nhLt Knh, nhlm duy trì sY tBn t<i, phát triEn c2a tng thành viên và c2a c: c)ng Bng Nhi9u cá nhân hp l<i thành c)ng Bng, các c)ng Bng tBn t<i bên nhau, ho4c ' trong nhau t<o thành c)ng Bng l;n h1n nh c)ng Bng xóm Lp, c)ng Bng làng xã, khu ph,, c)ng Bng Ka ph1ng, c)ng Bng qu,c gia, c)ng Bng khu vYc, c)ng Bng qu,c tN

Trong tài li+u này, t c)ng Bng \ng riêng bi+t c hiEu là c)ng Bng dân c Trong c)ng Bng dân c, ngi ta còn a ra khái ni+m c)ng

Bng nông thôn và c)ng Bng ô thK C)ng Bng nông thôn là công Bng dân c sinh s,ng ' khu vYc nông thôn Dây là lo<i c)ng Bng t1ng ,i

1n gi:n và thu5n nhLt v9 m4t xã h)i, ho<t ông kinh tN ch2 yNu dYa vào s:n xuLt nông nghi+p C)ng Bng ô thK là c)ng Bng dân c s,ng ' ô thK Dây là lo<i c)ng Bng không thu5n nhLt v9 m4t xã h)i, ho<t )ng kinh tN ch2 yNu dYa trên s:n xuLt công nghi+p và th1ng m<i, dKch v

1 Một số đặc điểm của cộng đồng nông thôn Việt Nam

1.1 Cách tổ chức của cộng đồng

Cu)c s,ng nông nghi+p ph thu)c vào thiên nhiên, ngi nông dân ph:i liên kNt v;i nhau, dYa vào nhau mà s,ng Vì vy “4c trng s, m)t c2a làng — xã Vi+t Nam là tính c)ng Bng” C)ng Bng nông thôn Vi+t Nam

c t^ ch\c rLt ch4t chW Theo Giáo s Tr5n Ng>c Thêm, làng xã Vi+t Nam c t^ ch\c theo nhi9u “nguyên t6c” khác nhau, c thE:

T chc nông thôn theo huyt thng: gia ình và gia tc “D,i v;i ngi Vi+t Nam, gia t)c tr' thành m)t c)ng Bng g6n bó v;i vai trò quan tr>ng, thm chí còn h1n c: gia ình H> rLt coi tr>ng các khái ni+m liên quan Nn gia t)c nh tr'ng h>, t)c tr'ng, nhà th h>, t ng, gia ph:, ru)ng kK, gii h>, gii t^, mng th> Không ph:i ngzu nhiên mà trong tiNng Vi+t, khái ni+m truy9n th,ng c2a Vi+t Nam là “làng n;c”, còn “nhà n;c ch? là sao phwng khái ni+m “qu,c gia” c2a Trung Hoa x Vi+t Nam, làng và gia t)c nhi9u khi Bng nhLt v;i nhau DLu vNt hi+n tng “làng là n1i ' c2a m)t h>” còn lu l<i trong hàng lo<t tên làng: D4ng Xá, Ngô Xá Trong làng, ngi Vi+t cho Nn gi vzn thích s,ng theo l,i “<i gia ình” N9n kinh tN nông nghi+p ã g6n ch4t con ngi v;i ru)ng Lt, v;i làng - xã Làng - xã là n1i ngi nông dân nói chung

và nông dân Bng blng B6c B) nói riêng sinh ra, l;n lên, s,ng quây qu5n cùng ông bà, cha m{, anh chK em, h> hàng ru)t thKt Làng - xã, t^ tiên là n1i c: dòng h> i này qua i khác sinh s,ng và góp ph5n xây dYng nên tình c:m g6n bó v;i quê h1ng T^ ch\c làng xã theo dòng h> này là theo tôn ti S\c m<nh gia t)c thE hi+n ' tinh th5n ùm b>c, th1ng yêu nhau Ngi trong h> có trách nhi+m cu mang nhau v9 vt chLt, hi tr nhau v9 trí tu+, tinh th5n

T chc nông thôn theo a bàn c trú xóm và làng: NhVng ngi s,ng g5n nhau có xu h;ng liên kNt ch4t chW v;i nhau S:n phdm c2a m,i liên

kNt này là khái ni+m làng và xóm Khi công xã thK t)c tan rã và chuyEn thành công xã nông thôn thì các thành viên c2a làng không ch? g6n bó v;i nhau blng các quan h+ máu m2 mà còn g6n bó blng nhVng quan h+ s:n xuLt Tuy nhiên nhVng quan h+ s:n xuLt này ' Vi+t Nam c`ng khác hmn v;i ph1ng Tây x ph1ng Tây, các gia ình s,ng g5n nhau c`ng có quan h+ v;i nhau, nhng h> s,ng theo kiEu trang tr<i, quan h+ lwng lho, ph5n nhi9u mang tính chLt xã giao x Vi+t Nam thì khác, ngi Vi+t Nam liên kNt v;i nhau ch4t chW t;i m\c “bán anh em xa, mua láng gi9ng g5n” Nguyên t6c này b^ sung cho nguyên t6c “M)t gi>t máu ào h1n ao n;c lã”: Ngi Vi+t Nam không thE thiNu c anh em h> hàng nhng Bng thi c`ng không thE thiNu c “bà con hàng xóm” Cách t^ ch\c nông thôn theo Ka bàn c trú dYa trên quan h+ hàng ngang, theo không gian,

là nguBn g,c c2a tính dân ch2, b'i lW mu,n giúp c nhau, mu,n có quan h+ lâu dài thì ph:i tôn tr>ng, bình mng v;i nhau Dó là hình th\c dân ch2 s1 khai, dân ch2 làng m<c Trong lKch s}, n9n dân ch2 này có tr;c n9n dân ch2 c2a ph1ng Tây

T chc nông thôn theo ngh# nghi$p và s' thích: Ph*ng hi Trong m)t làng, ph5n l;n ngi dân làm nông nghi+p Tuy nhiên, trong nhi9u làng có m)t b) phn dân c sinh s,ng blng ngh9 khác NhVng ngi này c`ng liên h+ ch4t chW v;i nhau khiNn cho nông thôn Vi+t Nam có thêm m)t nguyên t6c t^ ch\c th\ ba, theo ngh9 nghi+p, t<o thêm 1n vK g>i là phng ' nông thôn, E liên kNt nhVng ngi cùng s' thích NhVng ngi này tp hp v;i nhau thành các h)i C`ng nh t^ ch\c nông thôn theo Ka bàn c trú, t^ ch\c theo ngh9 nghi+p và s' thích, ây là sY liên kNt theo chi9u ngang, cho nên “4c trng c2a phng h)i là tính dân ch2 — nhVng ngi cùng h)i có trách nhi+m t1ng tr, giúp c nhau”

D4c trng c1 b:n c2a c)ng Bng nông thôn Vi+t Nam là “tính cng +ng

và tính t, tr”

1.2 Tính cộng đồng

Vi+c t^ ch\c nông thôn Bng thi theo nhi9u nguyên t6c khác nhau t<o nên tính c)ng Bng làng xã Tính c)ng Bng nhLn m<nh vào sY Bng nhLt “Do Bng nhLt nên ngi Vi+t Nam s‰n sàng oàn kNt, giúp c lzn nhau, coi m>i ngi trong c)ng Bng nh anh chK em trong nhà C`ng

do Bng nhLt nên ngi Vi+t Nam luôn có tính tp thE rLt cao, hoà Bng vào cu)c s,ng chung SY Bng nhLt (gi,ng nhau) c`ng chính là ng>n nguBn c2a nNp s,ng dân ch2 - bình mng, b)c l) trong các nguyên t6c t^ ch\c nông thôn theo Ka bàn c trú, theo ngh9 nghi+p ”

Bên c<nh m4t tích cYc c5n phát huy, tính Bng nhLt còn nhVng m4t h<n chN nhLt Knh, :nh h'ng t;i cách suy nghP c`ng nh hành vi c2a ngi Vi+t Tính dYa dzm, ? l<i vào tp thE: “N;c trôi thuy9n trôi, n;c n^i thì thuy9n n^i” T+ h<i h1n là tình tr<ng “Cha chung không ai khóc” ho4c

“L6m sãi không ai óng c}a chùa” Cùng v;i thói dYa dzm, ? l<i là t t'ng c5u an (an phn th2 thng) và c: nE M)t 4c iEm tr5m tr>ng khác nVa là thói cào blng, , kK, không mu,n cho ai h1n mình: “XLu 9u còn h1n t,t lwi”; “Khôn )c không blng ng,c àn”; “ChNt m)t ,ng còn h1n s,ng m)t ngi”

1.3 Tính tự trị

Nông thôn Vi+t Nam c t^ ch\c theo kiEu bi+t lp, khép kín, kE c: v9 vK trí Lt ai cho Nn sY qu:n lí xã h)i M>i ho<t )ng 9u dikn ra sau bi tre làng, làng nào biNt làng Ly Mii làng là m)t v1ng qu,c nhw khép kín v;i lut pháp riêng (mà các làng g>i là h1ng ;c) SY bi+t lp ó t<o nên truy9n th,ng “phép vua thua l+ làng” Tình tr<ng này thE hi+n quan h+ dân ch2 4c bi+t BiEu tng c2a tính tY trK là l`y tre R4ng tre bao kín quanh làng, tr' thành m)t th\ thành l`y kiên c, bLt kh: xâm ph<m: ,t không cháy, trèo không c, ào ng h5m thì v;ng rk không qua Tính tY trK chú tr>ng nhLn m<nh vào sY khác bi+t SY khác bi+t giVa làng này v;i làng khác SY khác bi+t là c1 s' c2a tính tY trK, t<o nên tinh th5n

tY lp c)ng Bng: mii làng, mii tp thE ph:i tY li+u lLy m>i vi+c Vì ph:i

tY lo li+u nên ngi Vi+t Nam có truy9n th,ng c5n cù, 5u t6t m4t t,i, bán m4t cho Lt, bán lng cho tri Nó c`ng t<o nên nNp s,ng tY cLp tY túc, mii làng, tY áp \ng m>i nhu c5u cho cu)c s,ng c2a làng mình, mii nhà có vn rau, chuBng gà, ao cá, tY :m b:o nhu c5u v9 Gn; có bi tre; r4ng xoan, g,c mít, tY :m b:o nhu c5u v9 '

Khía c<nh tiêu cYc có nguBn g,c t tính tY trK cao nhLn m<nh vào sY khác bi+t, c1 s' c2a tính tY trK là óc t hVu, ích k? “bè ai ngi nLy ch,ng, ru)ng ai ngi nLy 6p b, ai có thân ngi Ly lo, ai có bò ngi

Ly giV”, “thân trâu, trâu lo, thân bò, bò li+u” BiEu hi+n tiêu cYc khác c2a tính tY trK là óc bè phái, Ka ph1ng, cc b), làng nào biNt làng nLy, ch? lo vun vén cho Ka ph1ng mình: “tr,ng làng nào làng Ly ánh, thánh làng nào làng Ly th”, “trâu ta Gn cw Bng ta”, “ta v9 ta t6m ao ta,

dù trong dù c ao nhà vzn h1n” M)t biEu hi+n khác c2a tính khác bi+t là óc gia tr'ng, tôn ti: “Tính tôn ti là s:n phdm c2a nguyên t6c t^ ch\c c)ng Bng nông thôn theo huyNt th,ng, tY thân nó không ph:i là xLu, nhng khi g6n li9n v;i óc gia tr'ng, t<o nên tâm lí quy9n huynh

thN ph, áp 4t ý mu,n c2a mình cho ngi khác, t<o nên t t'ng th\

bc vô lí, s,ng lâu lên lão làng, thì nó tr' thành m)t lYc c:n áng s cho

sY phát triEn c2a xã h)i”

Tính c)ng Bng và tính tY trK là hai 4c trng c1 b:n, chúng là nguBn g,c s:n sinh ra hàng lo<t u iEm và nhc iEm trong tính cách c2a ngi Vi+t Nam

Tính t tr

Ch\c nGng Liên kNt các thành viên Xác Knh sY )c lp c2a làng B:n chLt D1ng tính, h;ng ngo<i Âm tính, h;ng n)i

BiEu tng Sân ình, giNng n;c, cây a L`y tre

— Tinh th5n oàn kNt, t1ng tr — Tinh th5n tY lp

— Tinh th5n tp thE, hoà Bng — Tính c5n cù

H+

qu:

t,t — NNp s,ng dân ch2, bình mng — NNp s,ng tY cLp, tY túc

— SY th2 tiêu vai trò cá nhân — Óc t hVu, ích k?

— Thói dYa dzm, ? l<i — Óc bè phái, Ka ph1ng

Hu

qu:

2 Đặc điểm của cộng đồng thành thị Việt Nam

x Vi+t Nam, nNu nh nông thôn làng xã là m)t t^ ch\c tY trK vVng m<nh thì ngc l<i, ô thK trong lKch s} Vi+t Nam rLt kém phát triEn, yNu ;t và l+ thu)c Di9u này trái ngc hoàn toàn v;i ph1ng Tây x ph1ng Tây, làng, xã rLt ri r<c, còn ô thK là m)t t^ ch\c tY trK vVng m<nh Xét v9 nguBn g,c, ph5n l;n ô thK Vi+t Nam do nhà n;c s:n sinh ra, mang tính quy lut tLt yNu do sY khác bi+t c2a hai lo<i hình vGn hoá quy Knh ' n9n vGn hoá Vi+t Nam Nông nghi+p c coi tr>ng, làng xã là trung tâm, cho nên làng xã có quy9n tY trK Còn ' châu Âu, do s;m phát triEn th1ng m<i và công nghi+p nên ô thK tY trK và có quy9n uy DE xem xét 4c iEm

ô thK Vi+t Nam c5n xem xét ' hai khía c<nh: ô thK trong quan h+ v;i qu,c gia và trong quan h+ v;i nông thôn

Trong quan h+ v;i qu,c gia, ô thK Vi+t Nam có ba 4c iEm:

ￚ Xét v9 nguBn g,c, ph5n l;n các ô thK Vi+t Nam do nhà n;c sinh ra Các

ô thK l;n nhw ra i ' các giai o<n khác nhau nh VGn Lang, C^ Loa, ThGng Long, Phú Xuân 9u hình thành theo con ng nh thN

ￚ V9 ch\c nGng, ô thK Vi+t Nam thYc hi+n ch\c nGng hành chính là ch2 yNu, trong ô thK có b) phn làm qu:n lí và b) phn làm kinh tN Thng thì b) phn qu:n lí hình thành tr;c, d5n d5n b) phn làm kinh tN m;i

c hình thành m)t cách tY phát

ￚ V9 m4t qu:n lí, ô thK Vi+t Nam 9u do nhà n;c qu:n lí Nhà n;c 4t

ra ô thK thì nhà n;c ph:i qu:n lí và khai thác, ó là i9u dk hiEu Thm chí, nhVng ô thK hình thành tY phát ' vào nhVng Ka iEm giao thông buôn bán thun ti+n nh Ph, HiNn, H)i An thì ngay sau khi hình thành, Nhà n;c c`ng lp t\c 4t m)t b) máy cai trK E n6m tr>n quy9n kiEm soát và khai thác

Ba 4c iEm trên chính là nguyên nhân làm cho ô thK Vi+t Nam có di+n m<o trái ngc hmn v;i ô thK ph1ng Tây ã nói trên ây

V9 m,i quan h+ giVa ô thK Vi+t Nam v;i nông thôn, do s\c m<nh c2a truy9n th,ng vGn hoá nông nghi+p, nông thôn không tY chuyEn thành ô thK, nên ' Vi+t Nam, có nhVng làng xã nông thôn thYc hi+n ch\c nGng kinh tN c2a ô thK, ó là làng công th1ng nh làng Bát Tràng, làng B'i NNu ' ph1ng Tây thì nhVng làng nh vy sW phát triEn d5n lên, m' r)ng và tY phát chuyEn thành ô thK Nhng ' Vi+t Nam, chúng không tr' thành ô thK c, m>i sinh ho<t vzn gi,ng nh m)t làng nông nghi+p thông thng S' dP nh vy vì c: làng cùng làm m)t ngh9, có cùng s:n phdm, không buôn bán cho ai trong làng c Mà không có trao ^i hàng hoá n)i b) thì không tr' thành ô thK c M4t khác, do tính tY trK, dân c s,ng tY cLp, tY túc, khép kín, không có nhu c5u buôn bán, giao lu, ó là lí do th\ hai khiNn các làng công th1ng không thE tr' thành ô thK c

Nông thôn Vi+t Nam không ch? bK kìm giV không thE phát triEn thành ô thK mà chi ph,i c: ô thK, khiNn ô thK chKu :nh h'ng c2a nông thôn và mang 4c tính nông thôn rLt m nét T^ ch\c hành chính c2a ô thK Vi+t Nam c sao phwng theo t^ ch\c nông thôn Hu qu: sY chi ph,i c2a nông thôn v;i ô thK cho t;i ngày nay vzn còn sót l<i ngay trong lòng các ô thK

SY chi ph,i m<nh c2a nông thôn ,i v;i ô thK khiNn cho ô thK Vi+t Nam truy9n th,ng luôn có nguy c1 bK nông thôn hoá Trong lKch s}, các ô thK khi không còn c thYc hi+n ch\c nGng là trung tâm hành chính nVa thì nó thng bK thu h{p, d5n tr' l<i nguyên hình là nông thôn Tuy là

dân thành thK nhng h> vzn mang b:n chLt và tính cách c2a ngi nông thôn, nên mii khi có i9u ki+n là h> b)c l)

Ngày nay, do tác )ng c2a kinh tN thK trng, h)i nhp qu,c tN, giao lu vGn hoá , cùng v;i nhi9u chính sách phát triEn kinh tN, giáo dc, vGn hoá, t t'ng b) m4t c)ng Bng nông thôn và c)ng Bng thành thK, i s,ng kinh tN, tâm lí, xã h)i c2a ngi dân ' c: nông thôn và thành thK ã thay ^i nhi9u, ã chuyEn biNn theo h;ng phát huy truy9n th,ng vGn hoá tích cYc, d5n kh6c phc c nhVng h<n chN Tuy nhiên, sY thay ^i

ó ã và sW tiNp dikn trong m)t thi gian dài nVa

C)ng Bng là m)t thYc thE s,ng/m)t xã h)i thu nhw ph\c t<p c kNt cLu b9n vVng b'i n9n t:ng vGn hoá, truy9n th,ng chung, có g,c rk sâu sa, b'i nhu c5u, tình c:m và ý th\c c2a nhVng ngi dân Quá trình t1ng tác giVa ngi dân trong c)ng Bng là c1 s' n:y sinh ý th\c c)ng Bng, nhu c5u c)ng Bng và Bng thi c`ng là E áp \ng yêu c5u có m)t cu)c s,ng t,t {p h1n cho mii thành viên c)ng Bng CLu trúc c)ng Bng gBm các thành viên là cá nhân, là gia ình, dòng h>, là các t^ ch\c <i di+n c2a ngi dân, t^ ch\c chính quy9n C)ng Bng chKu sY tác )ng t phía ngoài, chính sách vP mô chung c2a Nhà n;c, qu,c gia và chKu tác )ng t b:n thân các m,i quan h+ n)i t<i bên trong c)ng Bng

XuLt phát t tính t^ng thE c2a c)ng Bng, gi,ng nh nhu c5u c)ng Bng, vLn 9 c)ng Bng là khó khGn, tr' ng<i, rào c:n c2a m)t ch?nh thE th,ng nhLt ch\ không ph:i là khó khGn c2a m)t ho4c m)t vài thành viên c)ng Bng

VLn 9 c)ng Bng có thE là vLn 9 qu:n lí i9u hành, c`ng có thE là vLn

9 liên quan Nn sY tBn vong, s,ng còn c2a c)ng Bng, có thE là vLn 9

uy tín c2a c)ng Bng

Tuy nhiên, chúng ta biNt rlng, không thE nói Nn c)ng Bng mà không nói Nn thành viên c)ng Bng, t\c là nói Nn tng cá nhân, tng gia ình s,ng trong c)ng Bng ó C`ng gi,ng nh nhu c5u, vLn 9 c)ng Bng có thE là vLn 9 chung mà <i b) phn ngi dân trong c)ng Bng cùng g4p ph:i Có nhVng vLn 9 c)ng Bng, ban 5u ch? là vLn 9 c2a m)t vài cá nhân, nhng có nguy c1 lây lan ra toàn c)ng Bng T công tác truy9n thông, m>i ngi nhn thLy nhVng vLn 9 ó có nguy c1 lan r)ng trong c)ng Bng, E rBi tha nhn nó là vLn 9 chung c2a c)ng Bng

Tóm l<i, vLn 9 c)ng Bng là nhVng khó khGn mang tính xã h)i mà c)ng

Bng ang ph:i ,i m4t, c:n tr' sY phát triEn c2a c)ng Bng

2 Nguồn gốc của vấn đề cộng đồng

C)ng Bng là m)t xã h)i thu nhw, trong c)ng Bng có thành viên là nhVng c dân trong c)ng Bng, nhVng gia ình, dòng h>, nhVng t^ ch\c kinh tN, chính trK - xã h)i, t^ ch\c c2a ngi dân VLn 9 c)ng Bng thYc chLt là vLn 9 xã h)i n:y sinh trong quá trình t1ng tác giVa các thành viên trong c)ng Bng v;i nhau, giVa cá nhân v;i t^ ch\c, giVa các t^ ch\c v;i nhau, giVa ngi qu:n lí v;i ngi bK qu:n lí liên quan Nn môi trng s,ng, vi+c phân ph,i s:n phdm xã h)i, i9u ki+n phát triEn c2a ngi dân trong c)ng Bng

NhVng bLt bình mng trong quy9n li và nghPa v c2a công dân, sY thiNu dân ch2 trong i s,ng xã h)i là nguyên nhân sâu xa c2a nhi9u vLn 9 c)ng Bng

3 Tính cục bộ và tính thời đại của vấn đề cộng đồng

VLn 9 c2a c)ng Bng có tính chLt t1ng ,i, cc b), không nhLt thiNt c`ng ph:i là vLn 9 c2a c)ng Bng khác Tính cc b) ' ây có nghPa là tính Ka ph1ng c2a vLn 9 Tính cc b) không mâu thuzn v;i tính xã h)i Tính xã h)i là “xã h)i” trong ph<m vi c)ng Bng

V;i các n;c khác nhau, ' các giai o<n lKch s} khác nhau thì vLn 9 c)ng Bng c 4t ra rLt khác nhau Ví d, nNu nh trong thi kì 5u c2a ch2 nghPa t b:n, các n;c ph1ng Tây và B6c MP ph:i ,i 5u v;i n<n b5n cùng hoá, nghèo ói, b+nh tt, t+ n<n xã h)i tràn lan trong c)ng

Bng, thì ngày nay, m,i quan tâm c2a nhi9u c)ng Bng ph1ng Tây là vLn 9 liên quan Nn sY thiNu ht nguBn lao )ng trh b^ sung do t? l+ sinh thLp, tu^i th> cao ho4c vLn 9 an toàn cu)c s,ng trong b,i c:nh kh2ng b, toàn c5u V;i các n;c nghèo, các n;c ang phát triEn, trong

nói riêng là vLn 9 phát triEn kinh tN, phát triEn xã h)i, phát triEn con ngi, trong ó có nhVng vLn 9 n^i bt e do< t;i an sinh c2a ngi dân nh nghèo ói, thiên tai, vLn 9 tai n<n, th1ng tích, vLn 9 di dân, ô thK hoá và m)t s, t+ n<n xã h)i nh c b<c, ru chè, b<o lYc gia ình,

ma tuý, m<i dâm

Tính thi <i c2a vLn 9 c)ng Bng t\c là tính toàn c5u Ví d, vLn 9 thay ^i khí hu, sY nóng lên c2a trái Lt, <i dKch HIV/AIDS Dó là vLn

9 toàn c5u, e do< tLt c: m>i c)ng Bng Vì thN, tLt c: các c)ng Bng, không kE n;c giàu hay n;c nghèo, n;c ang phát triEn hay ã phát triEn, 9u ph:i quan tâm b:o v+ môi trng, phòng ch,ng HIV/ AIDS

II PHÂN LOẠI VẤN ĐỀ CỘNG ĐỒNG

VLn 9 c)ng Bng có thE c phân lo<i theo nhi9u cách khác nhau, theo b:n chLt vLn 9, theo quy mô tác )ng c2a vLn 9 hay theo tính pháp lí c2a vLn 9 C)ng Bng càng nhw thì vLn 9 càng c thE Trong phát triEn c)ng Bng, ngi ta thng hay phân lo<i vLn 9 theo nhVng biEu hi+n sau ây

1 Nhóm vấn đề cộng đồng liên quan đến quan hệ giữa người với người

SY th 1, l<nh nh<t trong m,i quan h+ giVa ngi v;i ngi, sY thiNu hi+u qu: trong giao tiNp giVa các thành viên trong c)ng Bng v;i nhau, giVa thành viên c)ng Bng v;i b) máy hành chính c1 quan công quy9n Tình tr<ng mLt oàn kNt, thiNu t^ ch\c, c:nh “vi+c nhà ai nhà Ly làm, èn nhà

ai nhà Ly r<ng” ho4c “kêu tri thì tri xa, kêu Lt thì Lt dày” làm cho con ngi c:m thLy cô )c, bK xa lánh, vô v>ng Thành viên trong c)ng Bng không c t^ ch\c l<i ho4c t^ ch\c m)t cách hình th\c, ri r<c, không ch4t chW làm gi:m kh: nGng 9 kháng, thiNu kP nGng, mLt oàn kNt, không cùng chung hành )ng mà “tr,ng ánh xuôi, kèn th^i ngc” Dây là vLn 9 n:y sinh trong xã h)i công nghi+p, ô thK hoá cao Công nghi+p hoá và ô thK hoá làm mLt i tình c:m c2a con ngi v9 c)i nguBn, g,c rk Con ngi trong c)ng Bng công nghi+p hoá, ô thK hoá cao dng nh không bK ràng bu)c b'i nhVng giá trK chung, c1 s' t<o nên

sY kNt dính, sY liên kNt giVa ngi v;i ngi Ví d v9 nhVng vLn 9 thu)c nhóm này là b+nh tâm th5n, t)i ph<m vK thành niên, tY t} tp thE, t+ n<n tr)m c6p, mLt trt tY an ninh, thiNu c1 s' vt chLt chGm sóc gia ình, dòng h>, thiNu i9u ki+n thông tin

x Vi+t Nam, nhVng vLn 9 c)ng Bng trong nhóm này c`ng có sY khác bi+t so v;i m)t s, n;c khác trên thN gi;i ' m)t vài khía c<nh và có biEu

hi+n khác nhau giVa c)ng Bng nông thôn và c)ng Bng thành thK Tuy

ã thay ^i nhi9u so v;i nhVng n;c khác, nhng do truy9n th,ng ph1ng Dông Gn sâu vào ti9m th\c ngi dân nên mii ngi, nhìn chung, vzn còn bK ràng bu)c nhi9u v;i gia ình, dòng h>, v;i c)ng Bng L,i s,ng vK k?, sùng bái tY do cá nhân tuy ã xuLt hi+n nhng n9n nNp gia phong gia ình vzn còn là m)t sY kNt dính quan tr>ng g6n kNt ngi Vi+t trong gia ình, <i gia ình, trong dòng t)c Các b+nh tâm th5n, tr5m c:m, tìm cu)c s,ng l4ng lW, cô )c, tY vzn tp thE do chán ghét xã h)i tuy ã có, nhng cha nhi9u, cha tr' thành “b+nh lí” chung c2a c)ng

Bng Ngi Vi+t Nam, s,ng tr>ng tình nhi9u h1n nên thng “m9m dho, uyEn chuyEn” trong cách \ng x} giVa ngi v;i ngi Truy9n th,ng

“th1ng ngi nh thE th1ng thân”, “m)t miNng khi ói blng m)t gói khi no” nhìn chung vzn c phát huy trong vi+c giúp c Bng bào g4p khó khGn, ho<n n<n, g4p c:nh i bLt h<nh

C)ng Bng Vi+t Nam nhìn chung c t^ ch\c ch4t chW, các t^ ch\c qu5n chúng c hình thành r)ng kh6p ' tLt c: các cLp Trong ch? <o, lãnh <o, D:ng C)ng s:n Vi+t Nam luôn luôn coi “D)ng lYc ch2 yNu E phát triEn Lt n;c là <i oàn kNt toàn dân” Truy9n th,ng <i oàn kNt dân t)c là m)t trong nhVng yNu t, quan tr>ng nhLt trong cu)c Lu tranh dYng n;c và giV n;c c2a c)ng Bng ngi Vi+t Truy9n th,ng này ã

c phát huy cao ), tr' thành nguyên lí “Doàn kNt, oàn kNt, <i oàn kNt Thành công, thành công, <i thành công” Dó c`ng là nguyên nhân thành công c2a dân t)c Vi+t Nam trong các cu)c chiNn Lu b:o v+ T^ qu,c Kh,i <i oàn kNt ó chính là sY lãnh <o c2a D:ng, qu:n lí chính quy9n và sY tham gia c2a các oàn thE, t^ ch\c qu5n chúng, t^ ch\c xã h)i Trong sY nghi+p ^i m;i, <i oàn kNt toàn dân dYa trên c1 s' phát huy sY nGng )ng, sáng t<o c2a các t5ng l;p nhân dân, các thành ph5n kinh tN, th,ng nhLt mc tiêu “dân giàu, n;c m<nh, xã h)i công blng, dân ch2, vGn minh”

DE <t c mc tiêu ó, ' c)ng Bng, trong nhVng nGm qua chính quy9n c1 s' cùng các oàn thE chính trK, các t^ ch\c xã h)i, xã h)i ngh9 nghi+p, t^ ch\c t thi+n nh M4t trn T^ qu,c Vi+t Nam, H)i Ph nV, H)i CYu chiNn binh, Doàn Thanh niên, H)i Nông dân c quan tâm thích áng, ho<t )ng thiNt thYc h1n và tiNng nói có hi+u lYc h1n, nhLt là t khi có quy Knh v9 dân ch2 c1 s' Bên c<nh nhVng m4t m<nh, m4t tích cYc kE trên, c)ng Bng ' Vi+t Nam còn có m)t s, vLn 9 nh sau:

M)t m4t do ph:i tr:i qua chiNn tranh lâu dài và quá trình xây dYng ch2 nghPa xã h)i, m4t khác, trong i9u ki+n phát triEn kinh tN nhi9u thành ph5n, trong xã h)i nói chung, trong c)ng Bng nói riêng “còn tBn t<i nhVng mâu thuzn v9 li ích giVa các giai cLp và các t5ng l;p dân c”, nên ' m)t s, c)ng Bng còn n:y sinh nhVng vLn 9 tranh chLp quy9n li; có m)t b) phn dân c còn “m4c c:m v9 nhi9u m4t”, cha hoà nhp hoàn toàn vào công cu)c phát triEn c)ng Bng M)t s, vLn 9 v9 li ích, m)t

s, m4c c:m, Knh kiNn phân bi+t ,i x} v9 quá kh\, giai cLp, thành ph5n

xã h)i chính là rào c:n cho vi+c h)i nhp hoàn toàn Chính vì thN, D:ng C)ng s:n Vi+t Nam ã kêu g>i ngi dân xây dYng trên tinh th5n c'i m', tin cy lzn nhau, h;ng t;i t1ng lai

Do trình ) dân trí còn thLp nên thiNu nGng lYc c5n thiNt E phát huy tính làm ch2 c2a công dân Chính quy9n c1 s' ' m)t s, n1i và m)t s,

oàn thE, t^ ch\c xã h)i ã bK hành chính hoá, xa ri dân, cha thYc sY vì quy9n li c2a nhân dân x c)ng Bng thành thK, d;i s\c ép c2a công vi+c, ngi dân ch? m:i miNt làm Gn mà quên i nhi9u trách nhi+m c)ng

Bng c2a mình, thiNu tình làng, nghPa xóm

NhVng c dân t nông thôn m;i v9 thành ph, lp nghi+p, do còn n4ng n9 t t'ng mình là dân ng c nên cha coi tr>ng khu dân c mình

ang sinh s,ng là quê h1ng th\ hai, cha tích cYc óng góp vào vi+c phát triEn c)ng Bng Nhi9u ngi dng nh ch? coi c)ng Bng mình

ang sinh s,ng là n1i trú ng hàng ngày, ít tham gia vào ho<t )ng c2a

Ka ph1ng

T<i nhVng khu ô thK m;i, ' các chung c cao t5ng, ngi dân s,ng cách bi+t, ít giao tiNp Dây c`ng là vLn 9 l;n trong nhVng khu ô thK m;i

2 Nhóm vấn đề của cộng đồng liên quan đến điều kiện cơ sở hạ tầng

thấp kém, thiếu các dịch vụ xã hội cơ bản

Hu qu: c2a vi+c nhi9u ngi dân ph:i s,ng trong các khu nhà ^ chu)t,

cht ch)i, v+ sinh môi trng ô nhikm, thiNu trng h>c, ch, y tN, n;c s<ch, nghèo ói, không có vi+c làm ã phát sinh nhi9u t+ n<n xã h)i nh t)i ph<m, b<o lYc, m<i dâm, ma tuý, lang thang NhVng vLn 9 này không ph:i ch? tBn t<i ' các c)ng Bng nghèo c2a các n;c ang phát triEn mà c: ' m)t s, n;c phát triEn, do sY phân hoá giàu nghèo quá l;n, nhi9u c)ng Bng, 4c bi+t là c)ng Bng có nhi9u dân c t n1i khác, n;c khác Nn, do không c 5u t thích áng nên môi trng s,ng c`ng hNt s\c ô nhikm, b5n cùng

x Vi+t Nam, sau h1n 20 nGm ^i m;i, v;i vi+c “thYc hi+n có hi+u qu: các chính sách xoá ói, gi:m nghèo, thYc hi+n t,t công blng xã h)i ^i m;i c1 chN qu:n lí và ph1ng th\c cung \ng các dKch v công c)ng theo nguyên t6c Nhà n;c tp trung 5u t cho các ch1ng trình mc tiêu qu,c gia v9 vLn 9 xã h)i; Bng thi phát huy ti9m nGng, trí tu+ và các nguBn lYc trong nhân dân, c2a toàn xã h)i ” thì nhVng vLn 9 xã h)i c2a c)ng Bng nghèo ã c c:i thi+n rõ r+t Tuy nhiên, hi+n nay nói chung, ' thành ph, nào c`ng còn m)t vài c)ng Bng nghèo Dó là nhVng khu lao )ng, khu tp thE nghèo, khu dân “nh:y dù” s,ng g5n bãi rác, g5n bãi tha ma, g5n ch 5u m,i, khu dân ven ô Ngh9 nghi+p c2a dân c thu)c các c)ng Bng này thng là lao )ng gi:n 1n, kiNm Gn hàng ngày xung quanh bãi rác, buôn bán nhw, làm ngh9 lái xe xích lô Ngi dân thu)c nhVng c)ng Bng này thng là dân di c t nông thôn vào thành ph, kiNm s,ng ho4c dân lao )ng nghèo qua nhi9u thN h+ C)ng

Bng nông thôn thu)c xã nghèo, xã vùng núi cao, vùng sâu, vùng xa, vùng chm phát triEn x ó còn nhVng vLn 9 v9 nghèo ói, kinh tN

chm phát triEn, thiNu c1 s' h< t5ng, i+n, ng xá, c1 s' trng h>c, y

tt, ngi nhikm HIV/AIDS, phân bi+t tôn giáo, màu da, dân t)c

Báo cáo chính trK t<i D<i h)i X, D:ng C)ng s:n Vi+t Nam ã ghi rõ: “V9 xã h)i, chúng ta ch2 tr1ng kNt hp ch4t chW, hp lí các mc tiêu kinh tN và các mc tiêu xã h)i trong ph<m vi c: n;c, t;i tng lPnh vYc, Ka ph1ng; thYc hi+n tiNn b) và công blng xã h)i ngay trong tng b;c và tng chính sách phát triEn, thYc hi+n t,t các chính sách xã h)i trên c1 s' phát triEn kinh tN, g6n quy9n li v;i nghPa v, c,ng hiNn v;i h'ng th, t<o

)ng lYc m<nh mW cho phát triEn kinh tN — xã h)i” Tuy nhiên, ' khía c<nh xã h)i, do nhn th\c cha 5y 2 nên ' âu ó, ' m)t vài lPnh vYc nào ó vzn có m)t b) phn dân c cha tht sY c h'ng 5y 2 quy9n bình mng xã h)i Ngi dân t)c thiEu s,, ngi nghèo, ngi khuyNt tt, ngi nhikm HIV/AIDS cha có 5y 2 c1 h)i E phát triEn, trong s, ó, có m)t b) phn bK \ng ngoài l9 c2a sY phát triEn Và ây là

vLn 9 mà c)ng Bng ' Vi+t Nam ang ph:i ,i m4t E tGng cng c1 h)i bình mng cho nhóm ,i tng thi+t thòi, yNu thN, giúp h> hoà nhp c)ng Bng và góp ph5n phát triEn Lt n;c

III NHÌN NHẬN CÁCH GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỘNG ĐỒNG TỪ MỘT SỐ GÓC ĐỘ

C)ng Bng, trong quá trình tBn t<i và phát triEn c2a mình luôn ph:i ,i m4t v;i nhVng th} thách, nhVng khó khGn c5n gi:i quyNt NhVng vLn 9 c2a c)ng Bng ph5n l;n n:y sinh do sY mâu thuzn giVa nhu c5u và kh: nGng áp \ng nhu c5u c2a c)ng Bng tr;c nhVng òi hwi c2a phát triEn, c2a ngi dân s,ng trong c)ng Bng

Gi:i quyNt vLn 9 c)ng Bng t\c là gi:i quyNt nhVng khó khGn, mâu thuzn, nhVng thách th\c 4t ra, t<o nên sY ^n Knh, sY cân ,i, hài hoà nh nó v,n có Gi:i quyNt vLn 9 c2a c)ng Bng không ph:i là dk và không ph:i lúc nào c`ng có m)t áp s, chung Mii vLn 9 có m)t cách gi:i quyNt khác nhau, và mii cách gi:i quyNt l<i bao gBm trong nó nhi9u cách c thE khác nhau nVa XuLt phát t tính ph\c t<p, tính t^ng thE c2a c)ng Bng, nhVng bi+n pháp, nhVng chiNn lc tác )ng, can thi+p, làm thay ^i cách suy nghP, cách hành )ng c2a c)ng Bng ph:i dYa trên c1 s' khoa h>c, khách quan, phù hp v;i quy lut xã h)i c`ng nh phù hp v;i i9u ki+n c thE c2a mii c)ng Bng

Trong xã h)i, có rLt nhi9u c1 quan, t^ ch\c, cá nhân coi ,i tng c)ng

Bng là ,i tng nghiên c\u, ,i tng tác )ng, ,i tng làm vi+c chuyên nghi+p c2a mình Dó có thE là cán b) c2a Chính ph2, có thE là các t^ ch\c kinh tN, t^ ch\c tôn giáo, t^ ch\c t thi+n Ho<t )ng c2a các t^ ch\c này thng khác nhau v9 ) dài thi gian, v9 tính chLt mc

ích và ph1ng pháp thYc hi+n Tuy nhiên, nNu xem xét m)t cách t^ng thE thì nhVng mc ích, nhVng ph1ng pháp ó, v9 c1 b:n ch? khác nhau ' tính chLt công vi+c và m\c ) tác )ng lên con ngi mà thôi Sau ây là m)t s, cách tiNp cn c)ng Bng

1 Tiếp cận theo chiều cạnh thời gian

BLt c\ ho<t )ng can thi+p nào vào c)ng Bng c`ng òi hwi có thi gian Thi gian c5n thiNt có thE m)t vài tu5n, có thE kéo dài trong nhi9u tháng,

thm chí nhi9u nGm Trên thang o v9 thi gian (hình d;i) có thE thLy,

5u mút bên trái c b6t 5u blng nhVng hành )ng khdn cLp, công vi+c 4t ra ph:i c thYc hi+n trong m)t kho:ng thi gian rLt ng6n, càng ng6n càng t,t NhVng ho<t )ng nlm trong kho:ng b6t 5u này là nhVng ho<t )ng c\u tr nhân dân, c\u tr tài s:n c`ng nh mùa màng

khi thiên tai, Kch ho< x:y ra ' c)ng Bng Trong m)t kho:ng thi gian ng6n nhLt ph:i kh6c phc c hu qu: thi+t h<i do thiên tai, Kch ho< gây ra NhVng ho<t )ng khác c5n nhi9u thi gian h1n nhng không ph:i là nhi9u l6m nh nhVng ho<t )ng xây dYng c1 s' h< t5ng, t^ ch\c các dKch v xã h)i m;i: xây dYng nhà trh, m' l;p h>c cho trh em D5u cu,i c2a thang o này là nhVng ho<t )ng òi hwi nhi9u, thm chí rLt nhi9u thi gian E hoàn thành, ví d, vi+c t<o cho ngi dân có thói quen, có kiNn th\c và kP nGng cùng làm vi+c v;i nhau trên c1 s' gi:i quyNt m)t vLn 9 c thE nào ó Quá trình thYc hi+n hay thi gian òi hwi ' ây ph:i c tính 2, không kéo dài quá m\c c5n thiNt, c`ng nh không c rút ng6n m)t cách c, ý Các b;c i phù hp, tho:i mái và không ph:i chKu s\c ép v9 thi gian

Thang o thi gian

Các ho<t )ng bK

gi;i h<n v9 thi gian Các ho<t )ng có thi gian kéo dài n;i lwng va 2

2 Tiếp cận theo chiều cạnh mục đích/ mục tiêu

Tác gi: Muray, trong tác phdm T chc cng +ng, lí thuyt nguyên t0c và th,c hành cho rlng, mc tiêu c2a ho<t )ng can thi+p vào c)ng Bng thng bao gBm ba b) phn khác nhau, hay nói cách khác là khi xem xét mc tiêu can thi+p c)ng Bng ph:i xem xét ' ba khía c<nh khác nhau Ba b) phn c2a mc tiêu ó là: 1) Mc tiêu c thE/ “N)i dung c thE” c2a mc tiêu (“general content” objective; 2) Mc tiêu t^ng thE hay “N)i dung t^ng thE”; và 3) Mc ích/ “N)i dung tiNn trình/ quá trình” c2a mc tiêu (“process” objective)

* M2c tiêu c2 th3 hay “Ni dung c2 th3” c7a m2c tiêu chính là ph5n “kP thut”, ph5n “vt chLt” mà m)t hành )ng nào ó 4t ra Ví d, khi m)t

cá nhân, m)t c1 quan hay m)t t^ ch\c nào ó nhìn thLy/ nhn ra c5n ph:i c:i cách/ thay ^i m)t vLn 9 gì ó c2a m)t c)ng Bng nào ó và xây dYng m)t dY án/ m)t ch1ng trình E thYc hi+n kN ho<ch c:i cách

ó (Ví d xây dYng m)t nhà trh c2a c)ng Bng) Sau m)t thi gian thuyNt phc chính quy9n Ka ph1ng, c1 quan tài chính c`ng nh nhi9u cách huy )ng nguBn lYc khác, nhVng ngi kh'i x;ng ý t'ng ã có 2 ti9n

c5n thiNt E thYc hi+n dY án/ ch1ng trình 9 ra Mc tiêu c 4t ra và

là mc tiêu duy nhLt c2a dY án rLt c thE: c:i cách m)t vLn 9 gì ó trong c)ng Bng (v;i ví d nêu trên thì xây dYng nhà trh c2a làng là “n)i dung c thE” c2a m)t mc tiêu) Thi gian là m)t yNu t, t,i quan tr>ng, vì thN, nhVng ngi kh'i x;ng dY án 4t ra mc tiêu thYc hi+n sY c:i cách càng nhanh càng t,t v;i m)t cách th\c càng 1n gi:n càng t,t Tus thu)c vào tính chLt, n)i dung và yêu c5u c2a dY án/ ch1ng trình mà nhVng ngi kh'i x;ng này có thE ph:i dùng m)t, m)t vài, thm chí rLt nhi9u ph1ng pháp khác nhau E <t c mc tiêu c:i cách ã 4t ra Trong m)t s, trng hp, h> ch? c5n làm vi+c, thuyNt phc chính quy9n

Ka ph1ng ho4c m)t nhóm ,i tng nào ó; trong nhi9u trng hp khác h> có thE ph:i vn )ng, thuyNt phc nhi9u t^ ch\c khác nhau và nhi9u ngi dân trong c)ng Bng Nhng dù có s} dng bao nhiêu ph1ng pháp i nVa thì mc tiêu duy nhLt 4t ra trong 5u nhVng ngi kh'i x;ng này là mc tiêu mà h> dY kiNn c:i cách, nhVng ph1ng pháp

c áp dng chmng qua ch? là i9u ki+n ' khía c<nh l1ng tâm và chudn mYc <o \c c2a nhóm kh'i x;ng mà thôi KNt qu: c2a tiNn trình này thng c o lng theo m\c ), kNt qu: c2a sY c:i cách ã c dY kiNn NNu dY án thành công thì tiNn trình dikn ra trong m)t chng mYc nhLt Knh là bài h>c t,t, có ích cho c)ng Bng, nhng nNu dY án không thành công thì khó có thE nói gì v9 kinh nghi+m thu c Bên c<nh kNt qu: các thành công hay thLt b<i c2a dY án, luôn có m)t s, h+ qu: i kèm: nhVng cá nhân/c1 quan/t^ ch\c kh'i x;ng dY án có thE g6n ch4t h1n v;i c)ng Bng hay cách xa h1n lúc ban 5u Ngi dân trong c)ng

Bng có thE rLt tY hào v9 kNt qu: dY án nhng c`ng có thE rLt thLt v>ng v9 dY án TiNng tGm c2a c)ng Bng vì thN mà có thE tGng lên ho4c gi:m

i Thái ) tin t'ng hay hoài nghi vào ngi ngoài c`ng là nhVng h+ qu:

i kèm v;i kNt qu: thành công hay thLt b<i c2a dY án Tuy nhiên, do mc tiêu c2a dY án ch? là sY c:i cách nên ngi ta thng không ánh giá, không rút ra nhVng bài h>c thành công hay thLt b<i c2a nhVng h+ qu: i kèm, mà ó chính là vLn 9 hNt s\c quan tr>ng

* M2c tiêu tng th3 hay “Ni dung tng th3” c7a m2c tiêu: Là kNt qu: <t

c c2a m)t ho<t )ng nhLt Knh nào ó òi hwi ph:i có sY tham gia c2a m)t s, ,i tng khác Ví d, m)t nhóm ngi, m)t hi+p h)i hay m)t c1 quan nào ó, xuLt phát t yêu c5u công vi+c c2a mình, 4t ra mc tiêu ph,i hp ho<t )ng giVa các 1n vK cung cLp m)t lo<i dKch v nhLt Knh nào ó ' m)t c)ng Bng c thE nào ó (ví d h)i Bng phúc li

xã h)i ' c)ng Bng mu,n ph,i hp ho<t )ng giVa các 1n vK cung cLp

dKch v an sinh xã h)i hi+n có, nâng cao chLt lng dKch v, m' r)ng ho<t )ng ,i tng và b^ sung nhVng dKch v khác cha có) Mc tiêu này không mang tính c:i cách 1n thu5n mà có tính t^ng thE h1n, ph:i

lp kN ho<ch ph,i hp, lBng ghép và vn hành m)t cách hi+u qu: c2a m)t nhóm ngi ho4c m)t nhóm các dKch v ' c)ng Bng Ph,i hp ho<t )ng giVa các 1n vK/ c1 quan/ t^ ch\c )c lp này không thE mang tính áp 4t/ b6t bu)c, vì thN, các 1n vK/ c1 quan/ t^ ch\c này ph:i tham gia, trong m)t chng mYc nhLt Knh, vào quá trình lp kN ho<ch ph,i hp, lBng ghép và quá trình ra quyNt Knh v9 nhVng vLn 9 liên quan Nn

sY ph,i hp Ngoài ra, vì ho<t )ng này thYc hi+n trong khuôn kh^ c2a c)ng Bng nên c5n c sY 2ng h) c2a nhVng ngi có trách nhi+m, có quy9n uy ' Ka ph1ng, thng là có sY tham gia c2a “các b) phn quy9n lYc” vào tiNn trình quy ho<ch ph,i hp, lBng ghép Mc tiêu, trong trng hp này òi hwi ph:i có sY tham gia c2a m)t s, nhóm khác nhau, nhVng ngi có liên quan và nhVng ngi có :nh h'ng trong c)ng Bng trong quá trình lp kN ho<ch, tìm cách ph,i hp NNu không có sY tham gia c2a h> ngay t khi lp kN ho<ch thì sW không có m)t kN ho<ch th,ng nhLt DE <t c sY th,ng nhLt giVa nhi9u c1 quan/ t^ ch\c/ nhi9u ngi <i di+n cho nhi9u quy9n li khác nhau sW là m)t vLn 9 không dk,

vì thN, thi gian E <t c mc tiêu này không thE Knh c m)t cách nhanh chóng nVa

KNt qu: thu c t cách tiNp cn này là sY c:i cách, phát triEn trong m)t lPnh vYc nào ó c2a cu)c s,ng c)ng Bng là khá ^n Knh, ó là mc ích th\ nhLt; mc ích th\ hai là phát triEn c nhóm nhVng công dân có mong mu,n, có hiEu biNt v9 nhu c5u c2a c)ng Bng v9 phúc li xã h)i x

ây c`ng sW có nhVng h+ qu: khác i kèm nhng ít nhLt mc tiêu th\ nhLt và mc tiêu th\ hai ã c công b,

x ph1ng pháp tiNp cn th\ hai này, ngi ta quan tâm Nn c: vi+c xây dYng kN ho<ch và vi+c phát triEn quy9n lYc E thYc hi+n kN ho<ch ó Dây là iEm khác bi+t v;i cách tiNp cn th\ nhLt

* M2c ích hay là “tin trình” c7a m2c tiêu Mc ích ho<t )ng c2a m)t c)ng Bng không mang tính chLt “n)i dung” nh hai mc tiêu trên ây

mà nó là sY tiNp dikn c2a m)t quá trình dài h<n Mc ích này không ph:i là n)i dung kiEu nh c1 quan, t^ ch\c, dKch v v9 m)t lPnh vYc c thE nào mà t vi+c kh'i x;ng, nuôi dcng do ngi dân c)ng Bng trYc tiNp tham gia ho4c gián tiNp thông qua nhVng ngi <i di+n c2a h>, t vi+c xác Knh cho Nn vi+c t^ ch\c hành )ng gi:i quyNt m)t vLn 9 gì ó

c2a c)ng Bng x ây, ngi ta nhLn m<nh t;i sY hp tác và sY oàn kNt giVa tLt c: các nhóm khác nhau trong c)ng Bng DNn lúc, ngi dân có

2 nGng lYc làm vi+c cùng nhau E gi:i quyNt m>i vLn 9 n:y sinh trong c)ng Bng D)ng c1, trách nhi+m và kP nGng trong công vi+c nhìn nhn vLn 9 c`ng nh gi:i quyNt vLn 9 c2a ngi dân c tGng lên và tr' thành khát v>ng, khát v>ng ^i m;i c)ng Bng Mc tiêu không ph:i là gi:i quyNt m)t vLn 9 c thE nhng kNt qu: là phát triEn nGng lYc và sY h)i nhp c2a c)ng Bng nh m)t 1n vK th,ng nhLt E gi:i quyNt vLn 9 chung nào ó c2a c)ng Bng

Ph1ng pháp tiNp cn này chú tr>ng nhi9u t;i sY tham gia c2a <i di+n các nhóm trong c)ng Bng thông qua vi+c chLp nhn nhVng ngi lãnh <o c2a các nhóm này, d5n d5n phát hi+n nhVng vLn 9 chung mà c)ng Bng

ang ph:i ,i m4t và phát triEn nhVng ch1ng trình E m>i ngi cùng chia

sh x ây, thi gian không ph:i là yNu t, tiên quyNt, không thE gic giã, thúc bách sY hình thành m,i quan h+ làm vi+c giVa các nhóm khác nhau, i9u quan tr>ng là lãnh <o các nhóm c:m thLy các b;c i thích hp, tho:i mái KNt qu: tìm thLy ' ph1ng pháp này là, th\ nhLt, nGng lYc c2a m)t b)

phn l;n ngi dân trong c)ng Bng hp tác gi:i quyNt vLn 9 chung

c nâng lên rõ r+t Mc tiêu tiNp theo là nhVng hành )ng h;ng t;i vLn 9 chung nào ó và d5n d5n các vLn 9 c gi:i quyNt tn g,c Lúc này tBn t<i m)t gi: thuyNt rlng, khi quá trình hp tác và oàn kNt giVa m>i ngi dân trong c)ng Bng dikn ra m)t cách tích cYc, c)ng Bng sW d5n d5n tìm thLy s\c m<nh và nguBn lYc E gi:i quyNt nhVng nhu c5u c:i cách trong c)ng Bng

Thang o v9 mYc tiêu c biEu dikn m)t cách trYc quan ' hình d;i

ây D5u bên trái c2a th;c o mc tiêu là nhVng mc tiêu c thE, là m)t

kN ho<ch, m)t dY án c:i cách c thE nào ó Mc tiêu c thE này có thE là xây dYng nhà tình th1ng, có thE là l;p h>c tình th1ng cho trh em bw h>c s;m, c`ng có thE là vi+c 9 c} nhVng ngi x\ng áng cho cu)c b5u c} H)i Bng nhân dân xã/ phng B6t 5u là t nhVng dY kiNn/ dY án/

kN ho<ch Sau ó là các ho<t )ng/ ch1ng trình c thE Và cu,i cùng là

sY thay ^i hành vi/ tp tc xã h)i nào ó D5u cu,i (5u bên ph:i) c2a thang o mc tiêu này là trK li+u xã h)i Mc tiêu c2a trK li+u xã h)i là nâng cao sY tY nhn th\c, sY liên kNt và nGng lYc ph,i hp hành )ng c2a c)ng Bng h;ng t;i gi:i quyNt nhVng vLn 9 c2a c)ng Bng thông qua tiNn trình thYc hi+n nhVng sáng kiNn, nhVng kh'i x;ng c2a ngi dân Mc tiêu ' ây không liên quan trYc tiNp t;i vi+c <t c m)t n)i